Ubat Antiemetik: Jenis Ubat Tahan Muntah, Kegunaan, Kesan Sampingan Dan Langkah Berjaga-Jaga

Loya ialah rasa tidak selesa seolah-olah mahu muntah, manakala muntah berlaku apabila kandungan perut dikeluarkan melalui mulut. Kedua-duanya boleh berlaku secara berasingan atau serentak. Ada orang berasa loya tanpa muntah, manakala sesetengah keadaan boleh menyebabkan muntah secara tiba-tiba tanpa rasa loya yang ketara.

Loya dan muntah bukan penyakit khusus. Ia merupakan simptom yang boleh berpunca daripada pelbagai keadaan, termasuk gastroenteritis, keracunan makanan, migrain, mabuk perjalanan, kehamilan, kesan ubat, kemoterapi, gangguan telinga dalam atau masalah pada saluran penghadaman.

Ubat yang digunakan untuk mencegah atau mengurangkan loya dan muntah dikenali sebagai ubat antiemetik atau ubat tahan muntah. Walau bagaimanapun, tidak semua antiemetik sesuai untuk setiap punca. Ubat yang berkesan untuk mabuk perjalanan mungkin tidak berkesan untuk muntah akibat kemoterapi, manakala ubat yang membantu pergerakan perut boleh membahayakan seseorang yang mengalami halangan usus.

Oleh itu, matlamat rawatan bukan sekadar menghentikan muntah. Punca simptom, risiko dehidrasi, keadaan kesihatan pesakit dan kemungkinan kesan sampingan ubat juga perlu dinilai.

Apakah Ubat Antiemetik?

Antiemetik ialah kumpulan ubat yang bertindak pada bahagian tertentu dalam otak, saluran penghadaman atau sistem keseimbangan telinga untuk mengurangkan isyarat yang mencetuskan rasa loya dan muntah.

Ubat ini boleh digunakan untuk:

• Mengurangkan loya yang sedang berlaku
• Menghentikan atau mengurangkan episod muntah
• Mencegah muntah sebelum kemoterapi atau radioterapi
• Mencegah loya selepas pembedahan
• Mengawal mabuk perjalanan
• Membantu pesakit migrain yang mengalami loya
• Merawat loya dan muntah semasa kehamilan dalam keadaan tertentu
• Mengurangkan simptom akibat pengosongan perut yang perlahan

Antiemetik tersedia dalam beberapa bentuk, termasuk:

• Tablet biasa
• Tablet yang larut di atas lidah
• Cecair oral
• Ubat bukal yang diletakkan di antara gusi dengan pipi
• Suppositori
• Tampalan kulit
• Suntikan intramuskular
• Suntikan intravena

Bentuk ubat dipilih mengikut keadaan pesakit. Seseorang yang muntah berulang kali mungkin tidak dapat mengekalkan tablet dalam perut, lalu memerlukan bentuk ubat lain atau rawatan melalui salur darah.

Bagaimanakah Rasa Loya Dan Muntah Tercetus?

Proses muntah dikawal oleh rangkaian saraf yang kompleks. Pusat kawalan muntah di batang otak menerima isyarat daripada beberapa bahagian badan.

Isyarat tersebut boleh datang daripada:

1. Saluran penghadaman
   • Keradangan, jangkitan, bahan toksik atau perut yang terlalu mengembang boleh menghantar isyarat kepada otak.
2. Chemoreceptor trigger zone
   • Bahagian ini mengesan bahan kimia tertentu dalam darah, termasuk sesetengah ubat, toksin dan bahan yang digunakan dalam kemoterapi.
3. Sistem vestibular telinga dalam
   • Sistem ini mengawal keseimbangan. Konflik antara pergerakan yang dirasai oleh telinga dengan apa yang dilihat oleh mata boleh mencetuskan mabuk perjalanan.
4. Korteks otak dan sistem emosi
   • Ketakutan, kebimbangan, bau tertentu, kesakitan dan pengalaman lalu boleh mencetuskan atau memburukkan loya.
5. Tekanan atau penyakit dalam otak
   • Migrain, kecederaan kepala, jangkitan otak atau peningkatan tekanan intrakranial boleh menyebabkan muntah.

Antiemetik berfungsi dengan menyekat reseptor kimia tertentu yang terlibat dalam laluan ini. Antara reseptor yang biasa disasarkan ialah serotonin 5-HT3, dopamin D2, histamin H1, muskarinik dan neurokinin NK1.

Punca Loya Dan Muntah

Mengetahui punca simptom sangat penting kerana antiemetik tidak boleh dipilih hanya berdasarkan tahap muntah.

Masalah saluran penghadaman

Antara punca yang lazim ialah:

• Gastroenteritis
• Keracunan makanan
• Gastritis
• Refluks asid
• Ulser perut
• Gastroparesis
• Sembelit yang teruk
• Radang apendiks
• Radang pankreas
• Penyakit pundi hempedu
• Halangan usus

Muntah bersama perut membengkak, kesakitan yang kuat atau kegagalan membuang angin dan najis boleh menunjukkan halangan usus. Keadaan seperti ini tidak patut dirawat sendiri menggunakan ubat tahan muntah.

Gangguan otak dan sistem saraf

Loya atau muntah juga boleh berlaku akibat:

• Migrain
• Gegaran otak
• Pendarahan dalam otak
• Meningitis
• Ensefalitis
• Tumor otak
• Peningkatan tekanan intrakranial
• Sawan

Muntah yang disertai sakit kepala luar biasa, kekeliruan, leher kaku, sawan atau kelemahan anggota badan memerlukan pemeriksaan segera.

Masalah telinga dalam

Sistem vestibular yang terganggu boleh menyebabkan:

• Mabuk perjalanan
• Vertigo
• Labirintitis
• Neuritis vestibular
• Penyakit Ménière

Dalam keadaan ini, ubat yang bertindak pada histamin atau reseptor muskarinik mungkin lebih berkesan berbanding ondansetron. CDC menyatakan antagonis 5-HT3 seperti ondansetron dan granisetron tidak berkesan untuk mabuk perjalanan kerana ubat tersebut tidak bertindak pada pusat vestibular utama.

Kehamilan

Perubahan hormon semasa kehamilan boleh menyebabkan loya dan muntah, terutamanya pada trimester pertama. Walaupun sering dipanggil morning sickness, simptom boleh berlaku pada bila-bila masa.

Hyperemesis gravidarum ialah bentuk yang lebih teruk sehingga ibu tidak dapat makan atau minum seperti biasa, mengalami dehidrasi atau kehilangan berat badan. RCOG menyatakan loya dan muntah kehamilan lazimnya bermula sebelum minggu ke-16, manakala hyperemesis gravidarum boleh menjejaskan keupayaan menjalankan aktiviti harian serta pengambilan makanan dan minuman.

Ubat dan rawatan perubatan

Sesetengah rawatan boleh menyebabkan loya, termasuk:

• Kemoterapi
• Radioterapi
• Ubat tahan sakit opioid
• Antibiotik tertentu
• Ubat bius
• Ubat diabetes tertentu
• Suplemen zat besi
• Ubat yang merengsakan perut

Jangan menghentikan ubat preskripsi secara sendiri. Doktor mungkin boleh mengubah masa pengambilan, dos atau jenis ubat tanpa menjejaskan rawatan utama.

Jenis Ubat Antiemetik

Setiap kelas antiemetik menyasarkan laluan muntah yang berlainan.

1. Antagonis Reseptor Serotonin 5-HT3

Contoh ubat dalam kumpulan ini termasuk:

• Ondansetron
• Granisetron
• Palonosetron

Ubat ini menyekat kesan serotonin pada reseptor 5-HT3 dalam saluran penghadaman dan sistem saraf. Ia paling terkenal untuk mencegah loya serta muntah akibat kemoterapi, radioterapi dan pembedahan. Ondansetron tersedia dalam bentuk seperti tablet, tablet larut, cecair dan suntikan.

Dalam rawatan kanser, satu ubat sahaja mungkin tidak mencukupi. Regimen antiemetik boleh menggabungkan antagonis 5-HT3 dengan dexamethasone, antagonis NK1 atau ubat lain berdasarkan risiko muntah yang dijangka daripada jenis kemoterapi.

Kesan sampingan antagonis 5-HT3

Kesan yang boleh berlaku termasuk:

• Sakit kepala
• Sembelit
• Pening
• Keletihan
• Rasa panas atau kemerahan
• Perubahan irama jantung dalam individu tertentu

Ondansetron boleh memanjangkan selang QT pada elektrokardiogram. Risiko menjadi lebih penting jika pesakit mempunyai sindrom long QT kongenital, kegagalan jantung, denyutan terlalu perlahan, paras kalium atau magnesium rendah, atau mengambil ubat lain yang turut memanjangkan QT.

Sindrom serotonin turut pernah dilaporkan, terutama apabila ondansetron digunakan bersama ubat serotonergik seperti sesetengah antidepresan, tramadol, fentanyl atau lithium. Namun, ini bukan kesan sampingan yang biasa.

Adakah ondansetron sesuai untuk semua jenis muntah?

Tidak. Ondansetron bukan pilihan automatik untuk:

• Mabuk perjalanan
• Vertigo
• Halangan usus
• Semua kes gastroenteritis
• Muntah yang belum dikenal pasti puncanya

Ubat ini juga boleh mengurangkan muntah tanpa menyelesaikan punca. Label FDA memberi amaran bahawa ondansetron boleh menyembunyikan perkembangan ileus atau pengembangan perut selepas pembedahan abdomen atau rawatan kemoterapi tertentu.

2. Metoclopramide

Metoclopramide bertindak dengan menyekat reseptor dopamin dan turut meningkatkan pergerakan saluran penghadaman. Sifat ini menjadikannya berguna dalam keadaan tertentu yang melibatkan pengosongan perut perlahan.

Ia boleh digunakan untuk:

• Loya dan muntah tertentu
• Loya berkaitan migrain
• Gastroparesis
• Pencegahan muntah selepas rawatan tertentu
• Keadaan lain yang ditentukan oleh doktor

Metoclopramide tidak sesuai jika terdapat pendarahan, perforasi atau halangan saluran penghadaman kerana peningkatan pergerakan usus boleh memburukkan keadaan.

Kesan sampingan metoclopramide

Kesan biasa atau penting termasuk:

• Mengantuk
• Keletihan
• Cirit-birit
• Keresahan
• Rasa tidak boleh duduk diam
• Kekejangan otot
• Pergerakan mata, muka atau leher tanpa kawalan
• Simptom seperti Parkinson

Gangguan pergerakan akut boleh berlaku walaupun selepas penggunaan singkat. Risiko kesan neurologi lebih tinggi dalam kalangan kanak-kanak, orang muda, penggunaan dos tinggi dan rawatan berpanjangan. Penggunaan lama pula dikaitkan dengan tardive dyskinesia, iaitu pergerakan berulang yang boleh berterusan.

Dapatkan rawatan segera jika selepas mengambil metoclopramide seseorang mengalami:

• Mata berpusing ke atas
• Leher tertarik ke sebelah
• Rahang atau lidah menjadi kaku
• Kekejangan otot muka
• Pergerakan badan tidak terkawal
• Keresahan yang sangat kuat
• Kesukaran menelan atau bernafas

Jangan menambah dos apabila ubat tidak memberikan kesan yang diharapkan. Doktor perlu menilai semula sama ada diagnosis atau pilihan ubat tersebut sesuai.

3. Domperidone

Domperidone ialah antagonis dopamin yang bertindak terutamanya di luar otak. Ia boleh mengurangkan loya dan membantu pergerakan perut dalam keadaan tertentu.

Walaupun kurang cenderung menyebabkan gangguan pergerakan berbanding metoclopramide, domperidone mempunyai isu keselamatan jantung yang tidak boleh dipandang ringan.

NPRA menyatakan domperidone dikaitkan dengan risiko kesan kardiovaskular serius, termasuk aritmia ventrikel dan kematian jantung secara mengejut. Risiko perlu dinilai dengan lebih berhati-hati dalam pesakit yang mempunyai penyakit jantung, gangguan elektrolit atau mengambil ubat lain yang mempengaruhi irama jantung.

Interaksi domperidone dengan clarithromycin

Clarithromycin boleh meningkatkan paras domperidone dan kedua-dua ubat boleh memanjangkan QT. NPRA menyatakan penggunaan serentak clarithromycin dengan domperidone dikontraindikasikan kerana peningkatan risiko pemanjangan QT.

Pesakit perlu memaklumkan doktor atau ahli farmasi jika mengambil:

• Antibiotik tertentu
• Ubat antikulat
• Ubat antipsikotik
• Ubat antidepresan tertentu
• Ubat jantung
• Ubat lain yang memanjangkan QT

Domperidone untuk kanak-kanak

Domperidone tidak boleh dianggap sebagai ubat muntah rutin untuk kanak-kanak. Satu kajian pada kanak-kanak bawah 12 tahun yang mengalami gastroenteritis akut tidak menunjukkan perbezaan keberkesanan berbanding plasebo apabila kedua-duanya diberikan bersama terapi rehidrasi oral. Susulan itu, maklumat produk di Malaysia dikemas kini bagi mengehadkan penggunaan pada kanak-kanak bawah 12 tahun dengan berat kurang daripada 35 kilogram.

Ibu bapa tidak patut memberikan domperidone dewasa kepada anak dengan mengurangkan dos sendiri.

4. Antihistamin H1

Antihistamin tertentu boleh mengurangkan loya yang berpunca daripada sistem vestibular telinga dalam.

Contohnya termasuk:

• Promethazine
• Cyclizine
• Dimenhydrinate
• Meclizine di negara tertentu

Ubat ini kerap digunakan untuk:

• Mabuk perjalanan
• Vertigo
• Loya berkaitan gangguan telinga dalam
• Loya selepas pembedahan dalam keadaan tertentu
• Loya semasa kehamilan berdasarkan penilaian profesional

Kesan sampingan antihistamin

Antara kesan yang boleh berlaku ialah:

• Mengantuk
• Pening
• Mulut kering
• Mata kering
• Penglihatan kabur
• Sembelit
• Kesukaran membuang air kecil
• Kekeliruan, terutama dalam warga emas

Promethazine boleh menyebabkan sedasi yang ketara. CDC menyatakan promethazine lebih menyebabkan rasa mengantuk berbanding beberapa ubat mabuk perjalanan lain.

Jangan memandu, menunggang motosikal atau mengendalikan mesin jika mengalami mengantuk, pening atau penglihatan kabur. Alkohol dan ubat penenang boleh meningkatkan kesan sedatif.

Promethazine juga tidak patut digunakan secara rutin untuk muntah dalam kanak-kanak. MedlinePlus memberi amaran bahawa penggunaannya pada kanak-kanak perlu terhad kepada keadaan tertentu yang dinilai oleh doktor kerana risiko masalah pernafasan.

5. Ubat Antimuskarinik

Hyoscine hydrobromide, yang turut dikenali sebagai scopolamine dalam sesetengah negara, ialah ubat antimuskarinik untuk mencegah mabuk perjalanan.

Ia bertindak dengan mengurangkan penghantaran isyarat daripada telinga dalam kepada pusat muntah di otak. Bentuknya boleh termasuk tablet dan tampalan kulit, bergantung pada produk yang tersedia.

Kesan sampingan hyoscine

Kesan sampingan yang boleh berlaku termasuk:

• Mulut kering
• Sembelit
• Penglihatan kabur
• Mengantuk
• Pening
• Kesukaran membuang air kecil
• Kekeliruan

Ubat ini mungkin tidak sesuai untuk pesakit yang mempunyai:

• Glaukoma
• Risiko retensi air kencing
• Pembesaran prostat
• Sesetengah masalah jantung
• Myasthenia gravis

Tampalan hyoscine tidak boleh dipotong untuk mengubah dos kerana tindakan tersebut boleh mengganggu mekanisme pelepasan ubat. Ubat mabuk perjalanan juga biasanya lebih berkesan apabila digunakan sebelum gejala menjadi teruk kerana pergerakan perut yang perlahan selepas loya bermula boleh menjejaskan penyerapan tablet.

Hyoscine hydrobromide tidak sama dengan hyoscine butylbromide yang digunakan untuk kekejangan perut. Kedua-duanya tidak boleh dianggap sebagai produk yang sama.

6. Antagonis Reseptor NK1

Contoh antagonis NK1 ialah:

• Aprepitant
• Fosaprepitant
• Netupitant
• Rolapitant

Ubat ini menyekat tindakan substance P pada reseptor NK1 dalam sistem saraf. Ia digunakan terutamanya untuk mencegah loya dan muntah akibat kemoterapi, khususnya muntah lewat yang boleh berlaku beberapa hari selepas rawatan.

Antagonis NK1 biasanya digabungkan dengan antagonis 5-HT3, dexamethasone atau ubat lain berdasarkan tahap risiko kemoterapi. Ia bukan ubat rutin untuk keracunan makanan, mabuk perjalanan atau muntah biasa.

Sesetengah ubat dalam kumpulan ini berinteraksi dengan enzim hati yang memproses ubat lain. Oleh itu, pasukan onkologi perlu mengetahui semua ubat, suplemen dan produk herba yang diambil oleh pesakit.

7. Ubat Tambahan Dalam Situasi Khusus

Dalam keadaan tertentu, doktor mungkin menggunakan ubat yang bukan antiemetik konvensional sebagai sebahagian daripada regimen rawatan.

Contohnya termasuk:

• Dexamethasone
• Olanzapine
• Lorazepam untuk anticipatory nausea tertentu
• Cannabinoid perubatan di negara dan situasi klinikal tertentu

Dexamethasone dan olanzapine boleh digunakan dalam regimen loya akibat kemoterapi, tetapi kedua-duanya mempunyai risiko tersendiri. Penggunaan ubat ini mesti dipantau dan tidak sesuai untuk rawatan sendiri.

Pemilihan Antiemetik Mengikut Punca

Gastroenteritis Dan Keracunan Makanan

Dalam gastroenteritis, fokus utama ialah menggantikan cecair dan elektrolit yang hilang. Antiemetik tidak menggantikan larutan rehidrasi oral atau ORS.

WHO menyatakan ORS merupakan rawatan utama untuk menggantikan cecair dan garam yang hilang akibat cirit-birit. Cecair perlu diberikan sedikit tetapi kerap jika pesakit mudah muntah.

Elakkan memberikan air kosong dalam jumlah terlalu banyak sekaligus kerana ia boleh mencetuskan muntah semula. Minuman isotonik juga tidak mempunyai formulasi yang sama seperti ORS.

Antiemetik mungkin dipertimbangkan oleh doktor apabila muntah menghalang rehidrasi, tetapi pesakit masih perlu dinilai untuk dehidrasi atau punca lain.

Mabuk Perjalanan

Ubat yang bertindak pada sistem vestibular seperti antihistamin atau hyoscine biasanya lebih relevan.

Langkah tanpa ubat yang boleh membantu termasuk:

• Memandang ke arah horizon
• Duduk di bahagian kenderaan yang kurang bergerak
• Mengelakkan membaca ketika perjalanan
• Mendapatkan udara segar
• Mengelakkan makanan terlalu berat sebelum perjalanan
• Mengehadkan pergerakan kepala

Ubat biasanya lebih berkesan apabila diambil sebelum perjalanan bermula. Jangan mengambil ubat yang menyebabkan mengantuk jika perlu memandu.

Migrain

Migrain boleh melambatkan pengosongan perut, menyebabkan ubat tahan sakit diserap dengan kurang baik. Doktor mungkin menggunakan antiemetik bersama ubat migrain untuk mengawal loya dan membantu pengambilan rawatan oral.

Walau bagaimanapun, sakit kepala yang sangat teruk dan berlaku secara tiba-tiba, khususnya bersama kekeliruan, kelemahan anggota badan, sawan atau leher kaku, tidak boleh dianggap sebagai migrain biasa.

Vertigo

Antihistamin atau ubat vestibular mungkin digunakan dalam fasa akut. Namun, penggunaan berpanjangan tidak semestinya sesuai kerana sesetengah masalah vertigo lebih baik dirawat melalui latihan vestibular atau manuver khusus.

Vertigo yang disertai pertuturan tidak jelas, muka senget, kesukaran berjalan atau kelemahan sebelah badan boleh menjadi tanda strok.

Selepas Pembedahan

Antiemetik boleh diberikan sebelum, semasa atau selepas pembedahan. Pemilihan ubat dipengaruhi oleh:

• Jenis pembedahan
• Jenis anestesia
• Sejarah mabuk perjalanan
• Sejarah loya selepas pembedahan
• Penggunaan opioid
• Faktor risiko individu

Pesakit yang masih muntah selepas keluar dari hospital perlu menghubungi pasukan rawatan, terutamanya jika tidak boleh minum, mengalami sakit perut yang bertambah atau muntah berwarna hijau.

Kemoterapi Dan Radioterapi

Rawatan antiemetik untuk pesakit kanser perlu dipatuhi mengikut jadual yang diberikan. Jangan menunggu sehingga muntah menjadi teruk sebelum mengambil ubat pencegahan yang telah diarahkan.

Risiko loya bergantung pada jenis ubat kemoterapi, dos, jadual rawatan dan faktor pesakit. Regimen boleh melibatkan beberapa jenis antiemetik bagi mengawal muntah akut dan muntah lewat.

Hubungi pasukan onkologi jika muntah berterusan, ubat tidak dapat ditelan, terdapat demam, cirit-birit teruk atau tanda dehidrasi.

Ubat Antiemetik Semasa Hamil

Penggunaan antiemetik semasa hamil perlu berdasarkan penilaian manfaat dan risiko. Mengelakkan semua ubat tidak semestinya pilihan paling selamat jika ibu mengalami dehidrasi, kehilangan berat badan atau tidak dapat mengambil nutrisi.

Pendekatan awal boleh merangkumi:

• Makan dalam jumlah kecil tetapi kerap
• Memilih makanan rendah lemak dan mudah diterima
• Mengelakkan bau atau makanan pencetus
• Minum sedikit demi sedikit
• Mengambil cecair pada waktu berbeza daripada makanan jika membantu

RCOG menyenaraikan beberapa pilihan yang boleh dipertimbangkan oleh profesional kesihatan, termasuk kombinasi doxylamine dengan pyridoxine, cyclizine, prochlorperazine, promethazine, metoclopramide dan ondansetron. Pilihan bergantung pada simptom, tindak balas terhadap rawatan dan risiko kesan sampingan.

Dapatkan pemeriksaan jika ibu hamil:

• Tidak boleh mengekalkan cecair
• Kencing menjadi sangat sedikit atau gelap
• Kehilangan berat badan
• Berasa terlalu lemah atau hampir pengsan
• Mengalami sakit perut
• Mengalami demam
• Muntah darah
• Baru mula muntah selepas minggu ke-16
• Mengalami simptom yang semakin teruk

Ubat Antiemetik Untuk Kanak-Kanak

Kanak-kanak lebih cepat mengalami dehidrasi berbanding orang dewasa. Dalam kebanyakan kes gastroenteritis, keutamaan ialah pemberian ORS dalam jumlah kecil dan kerap.

Jangan memberikan ubat tahan muntah hanya kerana ubat tersebut pernah diberikan kepada orang dewasa atau adik-beradik lain. Dos kanak-kanak boleh bergantung pada:

• Umur
• Berat badan
• Punca muntah
• Tahap dehidrasi
• Fungsi hati dan buah pinggang
• Ubat lain yang diambil

Ondansetron kadangkala digunakan dalam fasiliti kesihatan bagi kanak-kanak yang muntah sehingga menyukarkan rehidrasi. Namun, ia bukan rawatan rumah automatik dan boleh meningkatkan episod cirit-birit dalam sesetengah kajian.

Dapatkan rawatan segera jika kanak-kanak mengalami:

• Muntah hijau
• Muntah darah
• Terlalu mengantuk atau sukar dikejutkan
• Perut membengkak
• Kesakitan perut yang kuat
• Leher kaku atau sawan
• Mata cengkung atau tiada air mata
• Lampin kekal kering
• Ubun-ubun membonjol
• Muntah berterusan bersama pertumbuhan yang lemah

Muntah hijau pada bayi atau kanak-kanak boleh menunjukkan hempedu dan kemungkinan halangan usus. Ia perlu dinilai segera.

Kesan Sampingan Umum Ubat Antiemetik

Kesan sampingan bergantung pada jenis ubat. Antara yang lazim termasuk:

• Mengantuk
• Pening
• Sakit kepala
• Mulut kering
• Sembelit
• Cirit-birit
• Penglihatan kabur
• Keletihan
• Tekanan darah menurun
• Rasa gelisah

Jangan mengambil ubat tambahan untuk merawat kesan sampingan tanpa mendapatkan nasihat. Sebagai contoh, mengambil lebih banyak antihistamin boleh memburukkan mengantuk, mulut kering atau retensi air kencing.

Kesan Sampingan Serius

Hentikan aktiviti berisiko dan dapatkan rawatan sekiranya terdapat simptom berikut selepas mengambil antiemetik.

Gangguan pergerakan

• Mata berpusing atau tertarik ke atas
• Kekejangan leher atau rahang
• Lidah terkeluar tanpa kawalan
• Muka atau badan bergerak berulang kali
• Sukar duduk diam
• Badan menjadi kaku

Gejala ini boleh berlaku dengan ubat yang menyekat dopamin, terutama metoclopramide atau phenothiazine.

Gangguan irama jantung

• Jantung berdebar kuat
• Denyutan tidak sekata
• Pening secara tiba-tiba
• Hampir pengsan
• Pengsan
• Sakit dada

Risiko boleh meningkat apabila pesakit mengalami dehidrasi atau kehilangan kalium dan magnesium akibat muntah atau cirit-birit.

Reaksi alahan

Dapatkan rawatan kecemasan jika berlaku:

• Bengkak bibir, muka atau tekak
• Kesukaran bernafas
• Bunyi nafas berbunyi
• Ruam yang merebak
• Pening atau pengsan

Sindrom serotonin

Simptom boleh merangkumi gabungan:

• Kegelisahan luar biasa
• Kekeliruan
• Demam
• Berpeluh
• Denyutan jantung laju
• Otot tegang
• Tremor
• Refleks berlebihan
• Cirit-birit

Keadaan ini jarang berlaku tetapi serius, terutama apabila antagonis 5-HT3 digunakan bersama beberapa ubat serotonergik.

Interaksi Ubat Yang Perlu Diperhatikan

Beritahu doktor dan ahli farmasi tentang semua ubat preskripsi, ubat farmasi, vitamin, suplemen serta produk herba yang digunakan.

Antiemetik boleh berinteraksi dengan:

Ubat yang menyebabkan mengantuk

Contohnya:

• Ubat tidur
• Opioid
• Ubat keresahan
• Sesetengah antihistamin
• Ubat antipsikotik
• Alkohol

Gabungan tersebut boleh meningkatkan rasa mengantuk, kekeliruan, risiko jatuh atau masalah pernafasan.

Ubat yang memanjangkan QT

Risiko gangguan irama jantung boleh meningkat apabila beberapa ubat yang memanjangkan QT diambil bersama.

Kumpulan ubat yang berpotensi terlibat termasuk:

• Antibiotik tertentu
• Ubat antikulat tertentu
• Antidepresan tertentu
• Antipsikotik
• Ubat irama jantung
• Antiemetik lain

Ubat serotonergik

Antara ubat yang perlu dibincangkan ialah:

• SSRI
• SNRI
• Tramadol
• Fentanyl
• Lithium
• Mirtazapine
• Perencat monoamine oxidase
• St Johns wort

Kewujudan interaksi tidak semestinya bermaksud kombinasi tersebut sentiasa dilarang. Doktor mungkin memilih kombinasi dengan pemantauan yang sesuai.

Siapa Yang Perlu Lebih Berhati-Hati?

Penggunaan antiemetik perlu dinilai dengan lebih teliti bagi individu yang mempunyai:

• Penyakit jantung
• Sejarah pengsan
• Sindrom long QT
• Kalium atau magnesium rendah
• Penyakit Parkinson
• Epilepsi
• Glaukoma
• Pembesaran prostat
• Halangan usus
• Pendarahan saluran penghadaman
• Penyakit hati
• Penyakit buah pinggang

Warga emas

Warga emas lebih mudah mengalami:

• Mengantuk
• Kekeliruan
• Jatuh
• Sembelit
• Retensi air kencing
• Tekanan darah rendah
• Gangguan irama jantung
• Kesan antikolinergik

Promethazine dan ubat sedatif lain mungkin kurang sesuai apabila terdapat pilihan yang lebih selamat.

Ibu menyusu

Sesetengah antiemetik boleh masuk ke dalam susu ibu atau menyebabkan bayi mengantuk. Penggunaan sekali-sekala mungkin mempunyai pertimbangan berbeza daripada penggunaan berulang.

Ibu perlu memantau bayi untuk:

• Mengantuk luar biasa
• Kurang menyusu
• Kesukaran bernafas
• Perubahan tingkah laku
• Pertambahan berat badan yang tidak memuaskan

Dapatkan nasihat doktor atau ahli farmasi sebelum menggunakan ubat secara berulang.

Cara Menggunakan Antiemetik Dengan Selamat

1. Pastikan punca muntah dinilai
   • Jangan menganggap semua muntah disebabkan makanan atau gastrik.
2. Ikut arahan pada preskripsi
   • Jangan menambah dos atau memendekkan jarak antara dos.
3. Jangan gabungkan beberapa antiemetik sendiri
   • Dua ubat daripada kelas berlainan boleh meningkatkan risiko sedasi, gangguan pergerakan atau masalah jantung.
4. Jangan berkongsi ubat
   • Ubat yang sesuai untuk seorang pesakit mungkin dikontraindikasikan untuk orang lain.
5. Jangan gunakan baki ubat lama
   • Punca muntah kali ini mungkin berbeza daripada episod sebelumnya.
6. Jangan ulang dos secara automatik selepas muntah
   • Sebahagian ubat mungkin sudah diserap. Mengulangi dos boleh menyebabkan dos berlebihan.
7. Semak kesan terhadap pemanduan
   • Jangan memandu jika ubat menyebabkan mengantuk, pening atau penglihatan kabur.
8. Elakkan alkohol
   • Alkohol boleh meningkatkan kesan sedatif dan memburukkan dehidrasi.
9. Gunakan alat sukatan yang betul
   • Jangan menyukat ubat cecair menggunakan sudu makan rumah.
10. Simpan rekod ubat
    • Senaraikan nama ubat, dos dan waktu pengambilan untuk mengelakkan dos berganda.

Rawatan Tanpa Ubat Untuk Mengurangkan Loya

Langkah yang boleh dicuba bagi simptom ringan termasuk:

• Minum sedikit tetapi kerap
• Menggunakan ORS jika kehilangan cecair akibat cirit-birit
• Mengambil makanan dalam kuantiti kecil
• Memilih makanan ringkas dan rendah lemak
• Mengelakkan makanan berbau kuat
• Duduk tegak selepas makan
• Mengelakkan aktiviti berat selepas makan
• Mendapatkan udara segar
• Mengelakkan alkohol
• Mengehadkan kafein
• Berehat secukupnya

Sesetengah orang mendapati halia membantu loya ringan, tetapi bukti dan keberkesanannya berbeza. Produk herba juga boleh berinteraksi dengan ubat atau tidak sesuai semasa kehamilan.

Rawatan rumah tidak mencukupi jika muntah berterusan, terdapat tanda dehidrasi atau punca serius disyaki.

Tanda Bahaya Loya Dan Muntah

Dapatkan rawatan segera jika terdapat:

1. Muntah darah
2. Muntah seperti serbuk kopi
3. Muntah hijau gelap
4. Sakit perut yang kuat
5. Perut membengkak atau keras
6. Tidak boleh membuang angin atau najis
7. Sakit kepala luar biasa atau berlaku secara tiba-tiba
8. Leher kaku
9. Kekeliruan
10. Sawan
11. Sukar dikejutkan
12. Pengsan
13. Sakit dada
14. Kesukaran bernafas
15. Muntah selepas kecederaan kepala
16. Tidak boleh menyimpan sebarang cecair
17. Air kencing sangat sedikit
18. Mulut sangat kering atau terlalu lemah
19. Demam bersama keadaan yang semakin merosot
20. Disyaki keracunan atau dos ubat berlebihan

Tanda amaran seperti dehidrasi, perubahan kesedaran, sakit perut berterusan, perut membengkak dan muntah darah memerlukan pemeriksaan segera.

Mitos Dan Fakta Tentang Ubat Tahan Muntah

Mitos 1: Semua ubat tahan muntah adalah sama

Fakta: Antiemetik bertindak pada reseptor dan laluan yang berbeza. Pemilihan bergantung pada punca loya.

Mitos 2: Ondansetron ialah ubat paling kuat untuk semua muntah

Fakta: Ondansetron berguna dalam situasi tertentu tetapi tidak berkesan untuk mabuk perjalanan dan tidak menyelesaikan masalah seperti halangan usus.

Mitos 3: Jika muntah selepas makan ubat, dos mesti diulang

Fakta: Sebahagian ubat mungkin sudah diserap. Mengulangi dos tanpa arahan boleh menyebabkan dos berlebihan.

Mitos 4: Domperidone selamat kerana kurang menyebabkan mengantuk

Fakta: Domperidone mempunyai risiko gangguan irama jantung dan interaksi ubat yang penting.

Mitos 5: Antiemetik boleh menggantikan ORS

Fakta: Antiemetik tidak menggantikan cecair dan elektrolit yang hilang akibat muntah atau cirit-birit.

Mitos 6: Ubat dewasa boleh diberikan kepada kanak-kanak dalam dos lebih kecil

Fakta: Tidak semua ubat sesuai untuk kanak-kanak. Dos dan keselamatan bergantung pada umur, berat serta diagnosis.

Kesimpulan

Ubat antiemetik bukan satu kumpulan ubat yang seragam. Ondansetron, metoclopramide, domperidone, antihistamin, hyoscine dan antagonis NK1 mempunyai mekanisme, kegunaan dan risiko yang berbeza.

Pemilihan ubat mesti berdasarkan punca loya dan muntah. Menghentikan muntah tanpa mengenal pasti punca boleh melambatkan diagnosis masalah seperti halangan usus, pendarahan, jangkitan serius atau gangguan neurologi.

Gunakan antiemetik mengikut arahan, elakkan gabungan ubat secara sendiri dan utamakan penggantian cecair apabila terdapat risiko dehidrasi. Dapatkan pemeriksaan segera jika muntah berterusan atau disertai tanda bahaya.

Soalan Lazim Tentang Ubat Antiemetik