Kemoterapi: Fungsi, Proses, Kesan Sampingan dan Apa yang Perlu Dijangka

Mendengar perkataan kemoterapi boleh menimbulkan pelbagai persoalan, terutama bagi seseorang yang baru didiagnosis dengan kanser. Adakah rawatan akan menyakitkan? Adakah rambut pasti gugur? Berapa lama satu sesi mengambil masa? Adakah pesakit akan muntah selepas setiap rawatan?

Hakikatnya, pengalaman menjalani kemoterapi sangat berbeza antara seorang pesakit dengan pesakit yang lain.

Ada pesakit yang masih mampu bekerja atau melakukan sebahagian besar aktiviti harian sepanjang rawatan. Ada pula yang mengalami keletihan, loya atau kesan sampingan lain sehingga memerlukan lebih banyak masa untuk berehat.

Kemoterapi ialah rawatan menggunakan ubat antikanser untuk membunuh sel kanser atau menghalang pertumbuhan dan pembahagiannya. Ia boleh digunakan sebagai rawatan utama atau digabungkan dengan pembedahan, radioterapi dan rawatan kanser lain.

Namun, kemoterapi bukan satu jenis ubat sahaja. Terdapat banyak jenis ubat dan kombinasi rawatan, malah tidak semua pesakit kanser memerlukan kemoterapi.

Artikel ini menerangkan apa itu kemoterapi, tujuan rawatan, bagaimana ia dilakukan, kesan sampingan yang mungkin berlaku dan perkara yang perlu diketahui sebelum, semasa serta selepas rawatan.

Apa Itu Kemoterapi?

Kemoterapi atau chemotherapy ialah rawatan yang menggunakan ubat untuk menghentikan pertumbuhan sel kanser sama ada dengan membunuh sel tersebut atau menghalangnya daripada membahagi.

Kanser berlaku apabila sel tertentu dalam badan membiak secara tidak terkawal. Banyak ubat kemoterapi direka untuk menyerang proses yang diperlukan oleh sel kanser untuk terus membahagi dan berkembang.

Masalahnya, terdapat juga sel normal dalam badan yang membahagi dengan cepat.

Antaranya termasuk sel pada:

• folikel rambut,
• sumsum tulang,
• lapisan mulut,
• dan saluran penghadaman.

Kesan kemoterapi terhadap sebahagian sel normal inilah yang menyumbang kepada beberapa kesan sampingan seperti rambut gugur, ulser mulut, perubahan kiraan sel darah dan masalah penghadaman. Jenis kesan sampingan sebenar bergantung pada ubat, dos, tempoh rawatan dan faktor individu pesakit.

Adakah Semua Rawatan Kanser Menggunakan Kemoterapi?

Tidak.

Kemoterapi hanyalah salah satu daripada beberapa kaedah rawatan kanser.

Bergantung kepada jenis dan ciri kanser, rawatan mungkin melibatkan:

• pembedahan,
• radioterapi,
• kemoterapi,
• terapi hormon,
• imunoterapi,
• terapi sasaran,
• atau kombinasi beberapa rawatan.

Sebagai contoh, imunoterapi membantu sistem imun melawan kanser, manakala terapi hormon digunakan untuk sesetengah kanser yang pertumbuhannya dipengaruhi hormon. Kaedah rawatan dipilih berdasarkan diagnosis individu dan bukan sekadar kerana seseorang mempunyai kanser.

Apakah Fungsi Kemoterapi?

Tidak semua kemoterapi diberikan dengan tujuan yang sama.

Doktor akan menentukan matlamat rawatan berdasarkan jenis kanser, tahap penyakit, keadaan kesihatan pesakit dan rawatan lain yang dirancang.

1. Menyembuhkan Kanser

Untuk sesetengah kanser, kemoterapi boleh diberikan dengan matlamat untuk menghapuskan kanser.

Matlamat sebegini biasanya dirujuk sebagai rawatan dengan niat penyembuhan atau curative.

Walau bagaimanapun, kemungkinan untuk mencapai penyembuhan bergantung kepada jenis dan tahap kanser serta tindak balas terhadap rawatan.

2. Kemoterapi Selepas Pembedahan

Kemoterapi yang diberikan selepas rawatan utama seperti pembedahan dikenali sebagai kemoterapi adjuvan.

Tujuannya ialah memusnahkan sel kanser mikroskopik yang mungkin masih berada dalam badan selepas tumor utama dibuang dan seterusnya mengurangkan risiko kanser kembali bagi keadaan tertentu.

3. Mengecilkan Tumor Sebelum Rawatan Utama

Kemoterapi juga boleh diberikan sebelum pembedahan atau rawatan utama lain.

Ini dikenali sebagai kemoterapi neoadjuvan.

Antara tujuannya adalah untuk mengecilkan tumor supaya rawatan seterusnya lebih sesuai atau lebih mudah dilakukan.

4. Mengawal Kanser

Dalam kanser yang tidak boleh dihapuskan sepenuhnya, kemoterapi mungkin digunakan untuk:

• memperlahankan pertumbuhan kanser,
• mengecilkan tumor,
• mengawal perkembangan penyakit,
• atau membantu memanjangkan tempoh kawalan penyakit.

5. Mengurangkan Simptom

Tumor boleh menyebabkan simptom apabila ia menekan organ, saraf atau struktur berdekatan.

Mengecilkan tumor melalui kemoterapi dalam keadaan tertentu boleh membantu mengurangkan simptom dan meningkatkan keselesaan.

Ini boleh menjadi sebahagian daripada rawatan paliatif.

Rawatan paliatif bukan bermaksud pesakit tidak lagi menerima rawatan. Fokusnya ialah mengawal penyakit dan simptom serta mengekalkan kualiti hidup sebaik mungkin.

Siapa yang Memerlukan Kemoterapi?

Tidak semua pesakit kanser sesuai atau perlu menerima kemoterapi.

Keputusan rawatan boleh dipengaruhi oleh:

1. jenis kanser,
2. tahap kanser,
3. lokasi dan tahap penyebaran penyakit,
4. ciri biologi atau molekul tumor,
5. rawatan yang pernah diterima,
6. keadaan kesihatan keseluruhan,
7. fungsi organ seperti buah pinggang, hati atau jantung,
8. manfaat yang dijangka,
9. potensi risiko rawatan,
10. dan matlamat rawatan.

Oleh sebab itu, dua individu dengan diagnosis kanser yang kelihatan serupa tidak semestinya menerima regimen yang sama.

Bagaimana Doktor Memilih Ubat Kemoterapi?

Terdapat banyak jenis ubat kemoterapi. Sesetengah pesakit menerima satu ubat manakala yang lain menerima kombinasi beberapa ubat.

Susunan ubat, dos dan jadual rawatan dikenali sebagai regimen kemoterapi.

Pemilihan regimen biasanya mengambil kira jenis kanser, tahap penyakit, rawatan terdahulu, keadaan kesihatan dan kesan sampingan yang dijangka. NCI menyediakan maklumat mengenai pelbagai ubat serta kombinasi ubat antikanser kerana rawatan memang berbeza mengikut penyakit.

Bagaimana Kemoterapi Diberikan?

Apabila mendengar tentang kemoterapi, ramai membayangkan pesakit duduk di kerusi sambil menerima ubat melalui drip.

Itu memang salah satu kaedah yang biasa digunakan, tetapi bukan satu-satunya.

Kemoterapi Intravena

Kemoterapi intravena atau IV diberikan terus ke dalam vena.

Bergantung kepada regimen, ubat boleh diberikan melalui:

• kanula pada tangan atau lengan,
• central venous catheter,
• PICC line,
• atau implantable port.

Central line atau port mungkin digunakan apabila rawatan memerlukan akses vena yang lebih lama atau ubat perlu diberikan berulang kali.

Tempoh infusi boleh berbeza daripada rawatan yang agak singkat kepada beberapa jam atau lebih lama bergantung kepada ubat dan protokol.

Kemoterapi Oral

Sesetengah kemoterapi boleh diberikan sebagai:

• tablet,
• kapsul,
• atau cecair yang ditelan.

Kemoterapi oral bukan versi kemoterapi yang semestinya lebih “ringan”.

Ia tetap merupakan rawatan antikanser yang memerlukan dos, jadual, penyimpanan dan pemantauan yang betul. Sesetengah rawatan oral diberikan mengikut kitaran, manakala yang lain mungkin diambil secara berterusan.

Jangan mengubah dos, menghentikan ubat atau mengambil dos tambahan untuk menggantikan dos yang terlupa tanpa mendapatkan arahan pasukan rawatan.

Kaedah Lain

Bergantung kepada jenis kanser dan ubat, kemoterapi juga boleh diberikan melalui kaedah seperti:

• suntikan intramuskular,
• suntikan subkutaneus,
• intratekal ke dalam cecair sekitar saraf tunjang,
• intraarterial,
• intraperitoneal,
• atau topikal pada kulit.

Kaedah ini digunakan dalam situasi tertentu dan bukan untuk semua pesakit.

Apakah Maksud Kitaran Kemoterapi?

Kemoterapi sering diberikan dalam bentuk kitaran rawatan.

Secara mudah, satu kitaran boleh melibatkan:

Rawatan → tempoh rehat → rawatan berikutnya

Tempoh rehat memberi peluang kepada badan untuk pulih sebelum rawatan seterusnya. NCI mentakrifkan kitaran rawatan sebagai tempoh rawatan yang diikuti tempoh rehat dan diulang mengikut jadual tertentu.

Sebagai contoh, seseorang mungkin menerima kemoterapi pada hari tertentu sebelum berehat selama beberapa hari atau minggu.

Namun, jadual sangat berbeza antara regimen.

Berapa Lama Kemoterapi Berlangsung?

Tiada satu jawapan yang sesuai untuk semua pesakit.

Perlu dibezakan antara:

• tempoh satu sesi – berapa lama ubat diberikan pada satu lawatan,
• tempoh satu kitaran – tempoh dari satu fasa rawatan hingga sebelum kitaran berikutnya,
• jumlah kitaran – berapa kali kitaran perlu diulang,
• keseluruhan course rawatan – tempoh rawatan lengkap.

Kemoterapi boleh berlangsung dalam beberapa kitaran dan sesetengah course mengambil masa beberapa bulan, tetapi tempohnya bergantung kepada penyakit serta regimen.

Apa yang Berlaku Sebelum Kemoterapi?

Sebelum kemoterapi bermula, pesakit biasanya menjalani penilaian untuk memastikan rawatan sesuai dan boleh diberikan dengan selamat.

Konsultasi dengan Pakar Onkologi

Doktor akan menerangkan perkara seperti:

• matlamat rawatan,
• regimen yang dicadangkan,
• jadual rawatan,
• manfaat yang diharapkan,
• kesan sampingan yang mungkin berlaku,
• risiko penting,
• dan bagaimana keberkesanan rawatan akan dipantau.

Ini masa yang sesuai untuk bertanya seberapa banyak soalan yang diperlukan.

Ujian Darah

Kiraan darah lazimnya diperiksa sebelum atau sepanjang rawatan.

Antara perkara yang mungkin dinilai ialah:

• sel darah putih,
• neutrofil,
• hemoglobin,
• platelet,
• fungsi buah pinggang,
• dan fungsi hati.

Sebelum setiap kitaran, pasukan rawatan juga boleh menilai keadaan pesakit dan bagaimana badan menghadapi kesan sampingan. Jika perlu, rawatan boleh ditangguhkan atau dos diselaraskan.

Pemeriksaan Tambahan

Bergantung kepada ubat dan penyakit, pemeriksaan lain mungkin diperlukan seperti:

• ECG,
• echocardiogram,
• CT scan,
• MRI,
• PET scan,
• atau ujian khusus lain.

Tidak semua pesakit memerlukan semua pemeriksaan ini.

Bincangkan Kesuburan Sebelum Rawatan

Sesetengah kemoterapi boleh menjejaskan fungsi ovari atau penghasilan sperma dan kesannya boleh bersifat sementara atau kekal. Risiko dipengaruhi antaranya oleh jenis ubat, dos, usia dan rawatan lain yang diterima.

Jika anda merancang untuk mempunyai anak pada masa depan, isu ini sebaiknya dibincangkan sebelum rawatan bermula.

Pilihan pemeliharaan kesuburan mungkin wujud bagi pesakit tertentu.

Apa yang Perlu Dijangka pada Hari Kemoterapi?

Prosedur sebenar berbeza mengikut hospital dan regimen, tetapi perjalanan rawatan mungkin kelihatan seperti berikut.

1. Penilaian Sebelum Rawatan

Pasukan rawatan mungkin menyemak:

• keputusan darah,
• simptom sejak rawatan terdahulu,
• ubat yang diambil,
• berat badan,
• kesan sampingan,
• dan keadaan kesihatan semasa.

Jangan sembunyikan kesan sampingan kerana takut rawatan ditangguhkan.

Maklumat itu membantu pasukan onkologi menentukan sama ada rawatan masih selamat diberikan.

2. Ubat Sebelum Kemoterapi

Sesetengah pesakit menerima ubat sebelum kemoterapi seperti ubat untuk:

• mencegah loya dan muntah,
• mengurangkan risiko reaksi terhadap ubat tertentu,
• atau mengawal kesan sampingan tertentu.

3. Kemoterapi Diberikan

Jika melalui IV, jururawat akan memasang atau menyambungkan akses vena kepada ubat.

Pesakit mungkin boleh duduk, membaca, menggunakan telefon atau berehat sepanjang infusi bergantung kepada keadaan.

4. Pemantauan

Jururawat akan memantau keadaan pesakit serta akses IV.

Maklumkan segera jika berlaku simptom luar biasa semasa infusi seperti:

• sakit atau rasa terbakar di tempat IV,
• sesak nafas,
• pening,
• gatal atau ruam mendadak,
• bengkak,
• atau rasa tidak sihat secara tiba-tiba.

5. Arahan Sebelum Pulang

Sebelum pulang, pesakit mungkin diberikan:

• ubat untuk digunakan di rumah,
• arahan pengambilan ubat,
• nombor telefon unit rawatan,
• senarai simptom yang perlu dilaporkan,
• dan tarikh rawatan berikutnya.

Simpan nombor telefon pusat onkologi di tempat yang mudah dicapai.

Bagaimana Perasaan Selepas Kemoterapi?

Tiada corak yang sama untuk semua pesakit.

Sesetengah orang berasa agak normal pada hari rawatan tetapi mula letih satu atau dua hari kemudian. Yang lain mungkin mengalami loya, perubahan selera makan atau kesan lain pada waktu berbeza.

Jenis dan keterukan kesan sampingan bergantung kepada regimen dan individu.

Merekod simptom mengikut hari boleh membantu mengenal pasti corak selepas setiap kitaran.

Contohnya:

• hari pertama: masih bertenaga,
• hari kedua hingga keempat: lebih letih atau kurang selera,
• beberapa hari kemudian: keadaan mula pulih.

Jika pola tertentu berulang, pesakit boleh merancang kerja, penjagaan anak atau aktiviti penting dengan lebih baik.

Kesan Sampingan Kemoterapi yang Biasa

Tidak semua pesakit mengalami semua kesan sampingan.

Malah dua pesakit yang menerima ubat yang sama boleh mempunyai pengalaman berbeza. Antara kesan yang dikaitkan dengan kemoterapi termasuk keletihan, perubahan kiraan darah, loya, masalah mulut, perubahan usus, rambut gugur dan neuropati periferi.

1. Keletihan

Keletihan berkaitan kanser bukan sekadar mengantuk.

Pesakit mungkin berasa:

• tenaga sangat berkurangan,
• cepat penat,
• lemah,
• atau tidak pulih sepenuhnya walaupun telah berehat.

Susun aktiviti mengikut tahap tenaga dan minta bantuan untuk tugas yang tidak penting.

2. Loya dan Muntah

Risiko loya bergantung kepada ubat kemoterapi.

Ubat anti-loya sering digunakan untuk mencegah atau mengawalnya. Jika ubat yang diberikan tidak berkesan, beritahu pasukan rawatan kerana strategi anti-loya boleh disesuaikan.

Jangan tunggu sehingga muntah menjadi terlalu teruk sebelum meminta bantuan.

3. Rambut Gugur

Satu mitos yang sangat biasa ialah semua pesakit kemoterapi akan botak.

Sebenarnya, risiko dan tahap keguguran rambut bergantung kepada ubat serta dos.

Ada pesakit mengalami:

• penipisan rambut,
• keguguran sebahagian,
• keguguran hampir keseluruhan,
• atau langsung tidak mengalami keguguran rambut yang ketara.

Keguguran rambut akibat kemoterapi sering bersifat sementara, walaupun corak pertumbuhan semula boleh berbeza.

4. Sakit atau Ulser Mulut

Kemoterapi tertentu boleh menyebabkan keradangan pada lapisan mulut dan tekak.

Ia boleh menyebabkan:

• mulut sakit,
• ulser,
• kesukaran makan,
• atau kesukaran menelan.

Kebersihan mulut yang baik penting sepanjang rawatan. Maklumkan kepada pasukan rawatan jika sakit mulut menyebabkan anda sukar makan atau minum.

5. Hilang Selera dan Perubahan Rasa

Makanan mungkin terasa:

• hambar,
• pahit,
• terlalu manis,
• berlogam,
• atau berbeza daripada biasa.

Loya, sakit mulut dan perubahan deria rasa juga boleh mengurangkan pengambilan makanan.

Fokus kepada makanan yang boleh diterima dan mencukupi dari segi tenaga serta protein. Jika berat badan terus turun atau pengambilan menjadi terlalu sedikit, dapatkan bantuan pakar diet atau pasukan rawatan.

6. Cirit-Birit atau Sembelit

Kemoterapi tertentu boleh menyebabkan cirit-birit, manakala sesetengah ubat yang digunakan untuk mengawal simptom juga boleh menyebabkan sembelit.

Hubungi pasukan rawatan jika perubahan usus menjadi teruk, berpanjangan atau disertai tanda dehidrasi.

7. Anemia

Kemoterapi boleh menurunkan bilangan sel darah merah bagi sesetengah pesakit.

Anemia boleh menyebabkan:

• keletihan,
• lemah,
• semput,
• pening,
• atau jantung terasa berdebar.

8. Platelet Rendah

Platelet membantu proses pembekuan darah.

Apabila bilangannya rendah, pesakit mungkin lebih mudah:

• lebam,
• mengalami pendarahan gusi,
• mengalami hidung berdarah,
• atau mengalami pendarahan lain.

Pendarahan yang sukar berhenti atau luar biasa perlu dilaporkan.

9. Neutropenia dan Risiko Jangkitan

Ini antara kesan yang paling penting untuk difahami.

Neutrofil ialah sejenis sel darah putih yang membantu badan melawan jangkitan.

Sesetengah kemoterapi menurunkan bilangan neutrofil. Apabila neutrofil terlalu rendah, keadaan tersebut dikenali sebagai neutropenia dan risiko jangkitan meningkat.

Jangkitan yang kelihatan ringan boleh menjadi serius dengan cepat pada pesakit yang mengalami neutropenia.

10. Neuropati Periferi

Sesetengah ubat boleh menjejaskan saraf periferi.

Simptom mungkin termasuk:

• kebas,
• semut-semut,
• rasa mencucuk,
• sakit,
• sensitiviti terhadap suhu,
• atau kelemahan pada tangan dan kaki.

Beritahu doktor lebih awal jika simptom bermula kerana neuropati boleh bertambah dengan dos kumulatif bagi sesetengah ubat.

11. Masalah Ingatan atau Tumpuan

Sesetengah pesakit melaporkan:

• sukar memberi tumpuan,
• mudah terlupa,
• lebih lambat memproses maklumat,
• atau rasa fikiran “berkabut”.

Masalah ingatan dan konsentrasi disenaraikan antara kemungkinan kesan rawatan kanser, walaupun puncanya boleh melibatkan lebih daripada kemoterapi sahaja.

12. Perubahan Kulit dan Kuku

Sesetengah ubat boleh menyebabkan:

• kulit kering,
• ruam,
• perubahan warna,
• atau perubahan pada kuku.

Jika ruam teruk, melepuh atau disertai simptom sistemik, jangan anggap ia kesan biasa tanpa mendapatkan penilaian.

Adakah Kesan Sampingan Teruk Bermaksud Kemoterapi Berkesan?

Tidak.

Ini salah satu salah faham yang perlu diperbetulkan.

Kesan sampingan berlaku kerana ubat turut mempengaruhi sel normal tertentu. Tahap kesan sampingan seseorang tidak boleh digunakan sebagai ukuran langsung sama ada tumor sedang memberi respons.

Begitu juga, seseorang yang tidak mengalami loya atau rambut gugur yang ketara tidak sepatutnya menganggap kemoterapi gagal.

Keberkesanan rawatan dinilai melalui kaedah seperti:

• pemeriksaan klinikal,
• simptom,
• ujian darah tertentu,
• pengimejan,
• dan penilaian khusus terhadap kanser.

Cara Mengurus Kesan Sampingan Kemoterapi

Matlamatnya bukan untuk “tahan sahaja”.

Banyak kesan sampingan boleh dirawat atau dikurangkan.

Untuk Loya dan Muntah

• Ambil ubat anti-loya mengikut jadual yang diberikan.
• Cuba hidangan kecil tetapi lebih kerap.
• Pilih makanan yang lebih mudah diterima.
• Minum sedikit tetapi kerap jika sukar minum dalam jumlah banyak.
• Hubungi pasukan rawatan jika muntah berterusan atau anda tidak dapat mengekalkan pengambilan cecair.

Untuk Keletihan

• Utamakan tugas penting.
• Ambil rehat apabila diperlukan.
• Minta bantuan ahli keluarga.
• Kekalkan aktiviti fizikal ringan jika mampu dan dibenarkan.
• Maklumkan jika keletihan meningkat secara mendadak kerana anemia, jangkitan atau masalah lain juga boleh menyebabkan simptom tersebut.

Untuk Masalah Mulut

• Kekalkan kebersihan mulut dengan lembut.
• Gunakan berus gigi yang sesuai.
• Elakkan makanan yang menyebabkan sakit bertambah.
• Laporkan ulser, sakit atau kesukaran menelan.

Untuk Masalah Selera Makan

Jangan terlalu fokus mencari “superfood pembunuh kanser”.

Keutamaan sebenar ketika pengambilan makanan terganggu ialah memastikan pesakit memperoleh nutrisi dan tenaga yang mencukupi mengikut keadaan mereka.

Cara Mengurangkan Risiko Jangkitan

Kerana sesetengah kemoterapi boleh menyebabkan neutropenia, langkah pencegahan jangkitan menjadi penting.

Antara langkah praktikal ialah:

1. basuh tangan dengan kerap,
2. jaga kebersihan luka,
3. jauhi individu yang diketahui sedang sakit apabila boleh,
4. amalkan pengendalian makanan yang selamat,
5. jaga kebersihan central line atau port mengikut arahan,
6. pantau simptom jangkitan,
7. dan hubungi pasukan rawatan dengan segera jika diarahkan.

Pesakit juga perlu mengetahui nombor telefon kecemasan pusat onkologi dan cara menghubungi pasukan rawatan di luar waktu pejabat.

Demam Selepas Kemoterapi: Jangan Ambil Mudah

Demam pada seseorang yang baru menerima kemoterapi boleh menjadi tanda jangkitan ketika bilangan neutrofil rendah.

Jangkitan dan neutropenia merupakan komplikasi yang perlu diberi perhatian kerana kemoterapi tertentu boleh menurunkan sel darah putih yang membantu badan melawan jangkitan.

Anda mungkin melihat angka seperti 37.5°C atau 38°C digunakan dalam panduan pusat rawatan yang berbeza. Ini sebabnya satu angka tidak sepatutnya dianggap sebagai peraturan universal untuk semua regimen dan hospital. Sebagai contoh, sesetengah perkhidmatan NHS menggunakan suhu melebihi 37.5°C atau di bawah 36°C sebagai pencetus untuk mendapatkan nasihat segera.

Gunakan ambang suhu yang diberikan oleh pusat onkologi anda.

Malah, jangan tunggu suhu meningkat jika anda sangat tidak sihat, menggigil atau menunjukkan tanda jangkitan.

Tanda Bahaya Selepas Kemoterapi

Dapatkan nasihat perubatan segera atau rawatan kecemasan mengikut arahan pusat onkologi jika mengalami simptom seperti:

• demam atau menggigil,
• keadaan semakin merosot dengan cepat,
• sesak nafas,
• sakit dada,
• kekeliruan,
• pendarahan yang tidak berhenti,
• muntah atau cirit-birit teruk,
• tidak mampu minum sehingga berisiko dehidrasi,
• tanda jangkitan pada luka, port atau central line,
• sakit atau bengkak pada sebelah kaki,
• atau simptom lain yang pusat rawatan telah arahkan supaya dilaporkan segera.

Kemoterapi boleh meningkatkan risiko jangkitan dan sesetengah komplikasi darah, jadi simptom yang kelihatan biasa pada orang sihat mungkin memerlukan tindakan lebih cepat pada pesakit yang sedang menjalani rawatan.

Jika simptom mengancam nyawa seperti sukar bernafas, tidak sedarkan diri atau sakit dada yang teruk berlaku, dapatkan rawatan kecemasan segera.

Bolehkah Bekerja Semasa Kemoterapi?

Ada yang boleh dan ada yang tidak.

Sesetengah pesakit menjalani kehidupan hampir seperti biasa sepanjang rawatan, manakala yang lain mendapati aktiviti harian lebih sukar.

Jika mahu terus bekerja, pertimbangkan:

• waktu kerja fleksibel,
• bekerja dari rumah,
• mengurangkan beban tugas,
• menjadualkan cuti selepas hari rawatan,
• dan memaklumkan majikan tentang keperluan perubatan jika sesuai.

Jika anda sudah mengenal pasti bahawa hari kedua hingga keempat selepas rawatan biasanya paling memenatkan, contohnya, jadual kerja boleh dirancang di sekeliling pola itu.

Aktiviti Fizikal Semasa Kemoterapi

Pesakit tidak semestinya perlu berada di atas katil sepanjang rawatan.

Jika keadaan mengizinkan, aktiviti ringan seperti berjalan boleh membantu mengekalkan fungsi fizikal.

Tetapi intensiti perlu disesuaikan dengan keadaan kesihatan, kiraan darah, risiko jatuh, neuropati dan nasihat pasukan rawatan.

Jangan paksa diri bersenam apabila:

• demam,
• pening,
• terlalu lemah,
• sesak nafas luar biasa,
• atau doktor telah menasihatkan supaya mengehadkan aktiviti.

Kemoterapi, Seks, Kehamilan dan Kesuburan

Rawatan kanser boleh menjejaskan kehidupan seksual secara fizikal dan emosi.

Pesakit mungkin mengalami:

• perubahan libido,
• keletihan,
• perubahan hormon,
• kekeringan faraj,
• perubahan fungsi seksual,
• atau kebimbangan terhadap imej badan.

Sesetengah kemoterapi juga boleh menjejaskan kesuburan lelaki atau wanita.

Kehamilan semasa rawatan memerlukan pertimbangan khusus kerana sesetengah ubat antikanser boleh membahayakan janin.

Tanya pasukan onkologi:

• sama ada kontrasepsi diperlukan,
• kaedah yang sesuai,
• berapa lama perlu mengelakkan kehamilan,
• dan bila selamat merancang kehamilan selepas rawatan.

Tempoh ini berbeza mengikut jenis kanser dan rawatan, jadi jangan menggunakan nasihat umum daripada pesakit lain sebagai panduan peribadi.

Bolehkah Mengambil Supplement dan Herba Semasa Kemoterapi?

Berhati-hati dengan dakwaan seperti:

• “detox selepas chemo”,
• “herba buang toksin”,
• “vitamin ini buat chemo lebih kuat”,
• atau “produk semula jadi tidak mengganggu rawatan”.

Produk semula jadi juga mengandungi bahan aktif.

Vitamin, herba dan supplement tertentu boleh berinteraksi dengan rawatan atau ubat lain. Cancer.Net mengesyorkan pesakit memberitahu pasukan rawatan tentang semua ubat termasuk ubat tanpa preskripsi, vitamin dan supplement herba yang digunakan.

Sebelum mengambil produk baharu, tunjukkan:

• nama produk,
• senarai ramuan,
• dos,
• dan kekerapan pengambilan

kepada doktor atau ahli farmasi yang mengetahui regimen kemoterapi anda.

Adakah Kemoterapi Oral Lebih Selamat untuk Diurus Sendiri?

Jangan anggap begitu.

Kemoterapi oral memindahkan sebahagian tanggungjawab pemberian ubat daripada pusat rawatan kepada pesakit sendiri.

Ini menjadikan disiplin pengambilan sangat penting.

Pastikan anda tahu:

• berapa biji perlu diambil,
• bila perlu diambil,
• sama ada perlu bersama makanan atau tidak,
• apa perlu dilakukan jika terlupa,
• bagaimana ubat perlu disimpan,
• cara mengendalikan tablet dengan selamat,
• dan siapa perlu dihubungi jika berlaku kesan sampingan.

American Cancer Society menekankan bahawa rawatan oral tetap boleh mempunyai kesan sampingan yang berbeza mengikut ubat dan memerlukan pemantauan rapat.

Keselamatan di Rumah Selepas Kemoterapi

Selepas sesetengah rawatan, sejumlah kecil ubat kemoterapi atau metabolitnya boleh keluar melalui cecair badan seperti air kencing dan najis untuk suatu tempoh.

Pasukan rawatan mungkin memberikan arahan khusus mengenai:

• penggunaan tandas,
• pembersihan tumpahan,
• pengendalian muntah,
• pencucian pakaian tercemar,
• dan penggunaan sarung tangan oleh penjaga.

Tempoh berjaga-jaga bergantung pada ubat dan protokol, jadi ikuti arahan hospital.

Bagaimana Doktor Mengetahui Kemoterapi Berkesan?

Pesakit sering bertanya:

“Macam mana saya tahu chemo saya menjadi?”

Jawapannya bukan melalui jumlah kesan sampingan.

Doktor mungkin menilai tindak balas rawatan menggunakan:

• perubahan simptom,
• pemeriksaan fizikal,
• ukuran tumor,
• ujian darah tertentu,
• CT scan,
• MRI,
• PET scan,
• atau pemeriksaan lain bergantung kepada kanser.

Penilaian boleh dilakukan selepas beberapa kitaran, dan pelan rawatan mungkin disesuaikan berdasarkan tindak balas serta toleransi pesakit.

Dalam sesetengah keadaan, rawatan mungkin:

• diteruskan seperti dirancang,
• ditangguhkan sementara,
• dikurangkan dos,
• ditukar,
• atau dihentikan.

Perubahan jadual tidak semestinya bermaksud rawatan gagal.

Apa Berlaku Selepas Kemoterapi Tamat?

Tamat sesi terakhir bukan semestinya bermaksud semua kesan rawatan hilang pada hari berikutnya.

Tubuh memerlukan masa untuk pulih.

Banyak kesan sampingan kemoterapi bersifat sementara dan beransur baik selepas rawatan tamat. Namun, sesetengah kesan boleh berpanjangan atau muncul kemudian bergantung kepada jenis serta jumlah rawatan yang diterima.

Pesakit mungkin terus menjalani:

• pemeriksaan susulan,
• ujian darah,
• pengimejan,
• pemantauan kesan sampingan,
• rehabilitasi,
• atau rawatan kanser lain.

Kesan Jangka Panjang

Bergantung kepada ubat, sesetengah pesakit boleh mengalami masalah jangka panjang seperti:

• neuropati,
• perubahan kesuburan,
• keletihan berpanjangan,
• atau kesan terhadap organ tertentu.

Ini bukan bermaksud semua pesakit akan mengalaminya.

Risiko sebenar bergantung kepada regimen dan faktor individu.

12 Soalan untuk Ditanya Sebelum Memulakan Kemoterapi

Membawa senarai soalan boleh membantu ketika konsultasi.

Tanya doktor:

1. Apakah tujuan kemoterapi saya?
2. Apakah nama regimen yang akan digunakan?
3. Bagaimana kemoterapi akan diberikan?
4. Berapa kitaran yang dirancang?
5. Apakah kesan sampingan paling biasa untuk regimen saya?
6. Apakah komplikasi serius yang perlu saya tahu?
7. Pada suhu berapakah saya perlu menghubungi hospital?
8. Siapa perlu saya hubungi pada waktu malam atau hujung minggu?
9. Bagaimana rawatan ini mungkin menjejaskan kesuburan?
10. Adakah saya perlu menggunakan kontrasepsi?
11. Adakah ubat, vitamin atau supplement saya selamat diteruskan?
12. Bagaimana doktor akan menentukan sama ada rawatan berkesan?

NCI turut menyediakan panduan khusus untuk membantu pesakit memahami kemoterapi dan mengurus kesan sampingannya sepanjang rawatan.

Mitos dan Fakta Tentang Kemoterapi

Mitos: Semua Pesakit Kemoterapi Akan Botak

Fakta: Tidak semua ubat menyebabkan keguguran rambut yang sama. Ada pesakit mengalami rambut menipis, ada yang kehilangan banyak rambut dan ada yang hampir tidak terjejas.

Mitos: Kemoterapi Sentiasa Menyebabkan Muntah Teruk

Fakta: Risiko loya dan muntah berbeza mengikut ubat. Ubat anti-loya juga digunakan untuk mencegah dan mengawal simptom.

Mitos: Lebih Teruk Kesan Sampingan, Lebih Berkesan Kemoterapi

Fakta: Keterukan kesan sampingan bukan ukuran langsung keberkesanan rawatan.

Mitos: Kemoterapi Hanya Diberikan Melalui Drip

Fakta: Kemoterapi juga boleh diberikan secara oral, suntikan dan melalui beberapa kaedah khusus lain.

Mitos: Semua Pesakit Kanser Memerlukan Kemoterapi

Fakta: Rawatan kanser boleh melibatkan pembedahan, radioterapi, terapi hormon, imunoterapi, terapi sasaran, kemoterapi atau kombinasi beberapa pendekatan.

Kesimpulan

Kemoterapi merupakan salah satu rawatan penting untuk pelbagai jenis kanser, tetapi pengalaman setiap pesakit tidak sama.

Tujuannya boleh berbeza daripada menyembuhkan penyakit, mengurangkan risiko kanser kembali dan mengecilkan tumor sebelum pembedahan kepada mengawal penyakit atau mengurangkan simptom.

Begitu juga dengan kesan sampingan.

Kemoterapi tidak semestinya menyebabkan semua pesakit muntah, botak atau terlalu lemah untuk melakukan aktiviti harian. Jenis dan tahap kesannya banyak bergantung kepada regimen serta individu.

Perkara yang lebih penting ialah memahami rawatan sendiri.

Ketahui:

• nama regimen anda,
• jadual rawatan,
• kesan sampingan yang dijangka,
• ubat yang perlu diambil di rumah,
• nombor telefon pusat onkologi,
• ambang suhu yang diberikan,
• dan tanda bahaya yang memerlukan tindakan segera.

Jangan cuba mengukur keberkesanan kemoterapi berdasarkan seberapa teruk badan terasa selepas rawatan. Penilaian sebenar dibuat menggunakan pemeriksaan dan ujian yang sesuai.

Dan jika anda mengalami demam, menggigil atau keadaan semakin merosot selepas kemoterapi, jangan tunggu sehingga lawatan seterusnya untuk memaklumkan kepada doktor. Risiko jangkitan ketika sistem pertahanan badan terjejas perlu dinilai dengan cepat.

Soalan Lazim Tentang Kemoterapi