Berat Badan Turun Tanpa Sebab: Punca, Tanda Bahaya dan Bila Perlu Jumpa Doktor

Berat badan yang semakin berkurangan mungkin dianggap sebagai perkembangan positif, terutama bagi seseorang yang sedang mengubah pemakanan atau meningkatkan aktiviti fizikal. Namun, keadaannya berbeza apabila berat badan turun walaupun anda tidak berdiet, tidak bersenam lebih banyak dan tidak cuba menurunkan berat.

Ada orang hanya menyedari perubahan tersebut apabila pakaian menjadi longgar, tali pinggang perlu diketatkan atau ahli keluarga menegur bahawa tubuh mereka kelihatan semakin susut. Dalam keadaan lain, penurunan berat badan berlaku bersama simptom seperti hilang selera makan, cepat letih, kerap haus, jantung berdebar, cirit-birit atau batuk berpanjangan.

Penurunan berat badan tanpa sebab bukanlah satu penyakit khusus. Ia merupakan simptom yang boleh berlaku akibat pelbagai keadaan, daripada perubahan selera makan, stres dan kesan sampingan ubat hinggalah diabetes, masalah tiroid, gangguan usus, jangkitan kronik atau penyakit lain yang memerlukan rawatan.

NHS mentakrifkan penurunan berat badan tanpa sengaja sebagai kehilangan berat yang berlaku tanpa perubahan pada pemakanan atau rutin senaman. Seseorang disarankan mendapatkan pemeriksaan sekiranya berat terus menurun tanpa sebab yang jelas, khususnya apabila terdapat simptom lain.

Apakah maksud berat badan turun tanpa sebab?

Berat badan turun tanpa sebab merujuk kepada penurunan berat badan yang tidak disengajakan. Ini bermaksud seseorang kehilangan berat walaupun bukan sedang:

• Mengurangkan pengambilan kalori
• Mengikuti program diet
• Berpuasa untuk menurunkan berat
• Meningkatkan aktiviti fizikal
• Mengambil ubat pengurusan berat badan
• Menjalani pembedahan bariatrik
• Mengubah rutin gaya hidup secara sengaja

Berat badan manusia boleh berubah sedikit dari satu hari ke hari berikutnya. Perubahan ini tidak semestinya menunjukkan kehilangan lemak atau otot.

Bacaan penimbang boleh berubah disebabkan oleh:

• Jumlah air yang diminum
• Pengambilan makanan masin
• Perpeluhan
• Muntah atau cirit-birit
• Waktu seseorang menimbang
• Pakaian yang dipakai
• Perubahan hormon dan haid
• Kandungan makanan dan najis di dalam usus
• Penggunaan alat penimbang yang berbeza

Oleh itu, satu bacaan yang rendah belum mencukupi untuk membuktikan bahawa seseorang benar-benar mengalami penurunan berat badan yang membimbangkan. Perkara yang lebih penting ialah corak penurunan, jumlah berat yang hilang, tempoh perubahan dan simptom yang hadir bersama.

Berapa banyak penurunan berat badan yang dianggap membimbangkan?

Salah satu panduan yang kerap digunakan ialah kehilangan sekurang-kurangnya 5% daripada berat badan biasa dalam tempoh 6 hingga 12 bulan atau kurang, apabila seseorang tidak cuba menurunkan berat.

MedlinePlus menyatakan bahawa kehilangan kira-kira 4.5 kilogram atau 5% daripada berat badan biasa dalam tempoh 6 hingga 12 bulan tanpa sebab yang diketahui wajar dinilai oleh profesional kesihatan.

Sebagai contoh:

• Berat asal: 80 kg
• Lima peratus daripada 80 kg: 4 kg
• Berat selepas penurunan: 76 kg

Sekiranya seseorang turun daripada 80 kg kepada 76 kg tanpa mengubah diet atau aktiviti fizikal, perubahan tersebut patut diberi perhatian.

Gunakan formula berikut untuk mengira peratus penurunan berat:

Peratus berat yang hilang = berat yang hilang ÷ berat asal × 100

Contoh:

3 kg ÷ 60 kg × 100 = 5%

Walau bagaimanapun, angka 5% bukanlah syarat mutlak untuk mendapatkan rawatan. Pemeriksaan mungkin diperlukan lebih awal jika penurunan yang lebih kecil berlaku bersama simptom seperti pendarahan, muntah berterusan, sukar menelan, sesak nafas, pengsan atau kelemahan yang semakin teruk.

Kehilangan sekitar 5% hingga 10% berat badan dalam tempoh 3 hingga 6 bulan juga merupakan salah satu tanda utama risiko malnutrisi. Seseorang masih boleh mengalami malnutrisi walaupun berat asalnya normal atau berlebihan.

Mengapa berat badan boleh turun tanpa disedari?

Secara umum, berat badan boleh menurun melalui beberapa mekanisme.

1. Pengambilan makanan semakin berkurang

Seseorang mungkin mengambil kalori yang lebih sedikit akibat:

• Hilang selera makan
• Loya atau muntah
• Cepat kenyang
• Sakit ketika makan
• Masalah gigi
• Kesukaran mengunyah atau menelan
• Kemurungan
• Kesunyian
• Kesukaran membeli atau menyediakan makanan

Perubahan ini kadangkala berlaku secara perlahan sehingga individu tersebut tidak menyedari bahawa saiz hidangannya semakin kecil.

2. Nutrien tidak diserap dengan baik

Makanan mungkin dimakan dalam jumlah yang mencukupi, tetapi sistem pencernaan tidak dapat menyerap tenaga dan nutrien dengan sempurna.

Keadaan ini boleh berlaku dalam masalah seperti penyakit seliak, penyakit radang usus, cirit-birit kronik atau gangguan pankreas.

3. Keperluan tenaga badan meningkat

Demam, keradangan, jangkitan kronik, penyakit paru-paru dan hipertiroidisme boleh menyebabkan badan menggunakan lebih banyak tenaga.

Jika pengambilan makanan tidak meningkat untuk menampung keperluan tersebut, berat badan boleh menurun.

4. Badan tidak dapat menggunakan glukosa dengan normal

Dalam diabetes yang tidak terkawal, glukosa terkumpul di dalam darah tetapi tidak dapat digunakan dengan berkesan oleh sel badan.

Badan kemudian mula memecahkan simpanan lemak dan otot untuk mendapatkan tenaga.

5. Jisim otot berkurang

Penurunan pada penimbang bukan semestinya disebabkan oleh kehilangan lemak. Individu yang sakit, kurang aktif, kekurangan protein atau semakin berusia boleh kehilangan jisim otot.

Kehilangan otot boleh menyebabkan:

• Badan menjadi lemah
• Sukar bangun dari kerusi
• Pergerakan semakin perlahan
• Mudah jatuh
• Cepat penat
• Sukar menjalankan aktiviti harian

Punca berat badan turun tanpa sebab

Punca sebenar tidak boleh ditentukan berdasarkan berat badan sahaja. Doktor perlu mempertimbangkan umur, tempoh penurunan, selera makan, penyakit sedia ada, ubat yang digunakan dan simptom lain.

Antara punca yang mungkin termasuk perkara berikut.

1. Kurang selera makan

Kurang selera makan merupakan antara sebab paling biasa seseorang mengambil kalori yang lebih sedikit daripada keperluan badan.

Keadaan ini boleh berlaku akibat:

• Demam atau jangkitan
• Loya
• Kesakitan kronik
• Masalah penghadaman
• Perubahan rasa atau bau makanan
• Ulser mulut
• Masalah gigi
• Kesan sampingan ubat
• Kemurungan
• Tekanan emosi
• Penyakit kronik

Seseorang yang tinggal bersendirian atau mempunyai masalah pergerakan mungkin tidak lagi memasak dengan kerap. Ada juga yang menggantikan makanan lengkap dengan teh, kopi, biskut atau makanan ringan tanpa menyedari pengambilan tenaga dan protein semakin berkurang.

2. Stres, kebimbangan dan kemurungan

Kesihatan mental boleh mempengaruhi selera makan, tidur, motivasi dan rutin harian.

Apabila berada dalam tekanan, sesetengah orang mungkin:

• Tidak berasa lapar
• Terlupa makan
• Berasa loya
• Mengalami sakit perut
• Tidak berminat menyediakan makanan
• Mengasingkan diri daripada keluarga
• Tidur pada waktu makan

Kemurungan pula boleh menyebabkan seseorang hilang minat terhadap makanan dan aktiviti yang biasanya menyeronokkan.

Penurunan berat badan bersama kesedihan berpanjangan, gangguan tidur, hilang minat, rasa tidak berharga atau kesukaran menjalankan tanggungjawab harian memerlukan penilaian profesional.

Stres, kebimbangan, kemurungan dan gangguan pemakanan merupakan antara keadaan yang boleh menyumbang kepada penurunan berat badan tanpa sengaja. Namun, punca fizikal tetap perlu dipertimbangkan dan tidak sepatutnya diketepikan secara automatik.

3. Diabetes yang belum dikesan atau tidak terkawal

Diabetes boleh menyebabkan berat badan turun apabila badan tidak mempunyai insulin yang mencukupi atau tidak dapat menggunakan insulin dengan berkesan.

Simptom yang mungkin hadir bersama termasuk:

• Kerap haus
• Kerap membuang air kecil
• Bangun malam untuk kencing
• Cepat lapar
• Sangat letih
• Penglihatan kabur
• Luka lambat sembuh
• Jangkitan berulang
• Kebas pada tangan atau kaki

Penurunan berat badan boleh berlaku dalam diabetes jenis 1 dan diabetes jenis 2 yang tidak terkawal. Dalam diabetes jenis 1, simptom kadangkala berkembang dengan cepat. NIDDK menyenaraikan peningkatan rasa haus, kerap kencing, rasa lapar dan keletihan sebagai antara simptom utama diabetes.

Tanda kemungkinan ketoasidosis diabetes

Ketoasidosis diabetes ialah komplikasi serius yang memerlukan rawatan kecemasan.

Simptomnya boleh termasuk:

• Loya atau muntah
• Sakit perut
• Sangat lemah
• Dehidrasi
• Pernafasan yang cepat atau sukar
• Nafas berbau seperti buah
• Mengantuk atau keliru
• Pengsan

Hubungi 999 atau pergi ke jabatan kecemasan jika simptom tersebut berlaku, terutama jika individu berkenaan turut kerap haus, kerap membuang air kecil atau mempunyai bacaan gula darah yang sangat tinggi. Nombor 999 ialah nombor bersepadu bagi perkhidmatan kecemasan di Malaysia.

4. Hipertiroidisme atau tiroid terlalu aktif

Kelenjar tiroid menghasilkan hormon yang membantu mengawal penggunaan tenaga badan.

Dalam hipertiroidisme, hormon tiroid dihasilkan secara berlebihan dan metabolisme badan menjadi lebih aktif. Seseorang boleh kehilangan berat walaupun selera makannya masih baik atau meningkat.

Simptom lain termasuk:

• Jantung berdegup laju atau tidak sekata
• Tangan menggeletar
• Mudah berpeluh
• Tidak tahan cuaca panas
• Mudah cemas atau marah
• Sukar tidur
• Lemah otot
• Kerap membuang air besar
• Bengkak pada bahagian hadapan leher
• Haid tidak teratur

NIDDK menyatakan bahawa hipertiroidisme boleh menyebabkan penurunan berat walaupun selera makan meningkat, selain degupan jantung laju, tangan menggeletar, berpeluh dan sukar menahan panas.

5. Masalah perut dan usus

Gangguan sistem pencernaan boleh menyebabkan berat badan turun melalui dua cara utama. Seseorang mungkin makan kurang kerana berasa tidak selesa atau nutrien daripada makanan tidak dapat diserap dengan sempurna.

Antara keadaan yang boleh dipertimbangkan ialah:

• Penyakit seliak
• Penyakit radang usus
• Cirit-birit kronik
• Jangkitan parasit
• Radang pankreas kronik
• Masalah penyerapan nutrien
• Kesan pembedahan usus
• Muntah yang berpanjangan

Simptom yang mungkin hadir bersama termasuk:

• Sakit atau kembung perut
• Cirit-birit yang tidak pulih
• Najis longgar atau berminyak
• Najis yang sangat berbau
• Darah dalam najis
• Muntah
• Cepat kenyang
• Hilang selera makan
• Kekurangan darah atau anemia

Penyakit seliak ialah gangguan pencernaan dan imun yang merosakkan usus kecil selepas pengambilan gluten. Kerosakan tersebut boleh menyebabkan masalah penghadaman dan mengganggu penyerapan nutrien.

Jangan terus mengamalkan diet bebas gluten hanya kerana mengalami kembung atau berat badan turun. Menghentikan gluten sebelum menjalani ujian boleh mempengaruhi ketepatan penilaian penyakit seliak.

6. Masalah mulut, gigi dan menelan

Masalah yang kelihatan kecil boleh mengurangkan pengambilan makanan dengan ketara.

Antaranya:

• Gigi berlubang atau sakit
• Gigi longgar
• Gigi palsu yang tidak sesuai
• Gusi bengkak
• Mulut kering
• Ulser mulut
• Sakit tekak
• Sakit ketika menelan
• Makanan terasa tersangkut
• Batuk atau tercekik ketika makan

Seseorang mungkin mula mengelakkan daging, sayur atau makanan keras kerana sukar dikunyah. Lama-kelamaan, pengambilan protein dan tenaga boleh menjadi tidak mencukupi.

Kesukaran menelan yang semakin teruk, terutama apabila disertai berat badan turun, regurgitasi makanan atau ketulan pada leher, memerlukan pemeriksaan perubatan.

7. Jangkitan kronik

Sesetengah jangkitan yang berpanjangan boleh mengurangkan selera makan dan meningkatkan penggunaan tenaga badan.

Antara kemungkinan yang dinilai berdasarkan simptom dan faktor risiko ialah:

• Tuberkulosis
• HIV
• Jangkitan parasit
• Jangkitan pada organ tertentu
• Jangkitan dalam individu yang mempunyai sistem imun lemah

Tuberkulosis aktif boleh menyebabkan:

• Batuk berpanjangan
• Sakit dada
• Batuk berdarah
• Demam
• Berpeluh pada waktu malam
• Keletihan
• Penurunan berat badan

WHO menyenaraikan batuk berpanjangan, sakit dada, kelemahan, keletihan, penurunan berat badan, demam dan peluh malam sebagai simptom biasa tuberkulosis.

Batuk dan berat badan turun tidak semestinya bermaksud seseorang menghidap tuberkulosis. Namun, kombinasi tersebut tidak patut diabaikan, terutama jika terdapat pendedahan kepada pesakit tuberkulosis atau sistem imun yang lemah.

8. Penyakit kronik

Pelbagai penyakit kronik boleh menyebabkan berat badan menurun.

Contohnya:

• Penyakit paru-paru kronik
• Kegagalan jantung
• Penyakit hati
• Penyakit buah pinggang
• Penyakit Parkinson
• Demensia
• Penyakit autoimun
• Penyakit radang kronik

Penyakit kronik boleh menyebabkan seseorang cepat letih ketika makan, kurang aktif, hilang selera, mengalami loya atau memerlukan lebih banyak tenaga untuk bernafas dan menjalankan fungsi badan.

Berat badan juga boleh berubah akibat pengumpulan atau kehilangan cecair. Oleh itu, perubahan pada penimbang perlu dinilai bersama simptom seperti bengkak kaki, sesak nafas, kurang kencing atau kekuningan pada kulit.

9. Insufisiensi adrenal atau penyakit Addison

Kelenjar adrenal menghasilkan hormon yang penting untuk mengawal tekanan darah, keseimbangan garam dan tindak balas badan terhadap tekanan.

Apabila hormon adrenal tidak mencukupi, seseorang mungkin mengalami:

• Keletihan yang berpanjangan
• Lemah otot
• Hilang selera makan
• Penurunan berat badan
• Sakit perut
• Loya atau cirit-birit
• Pening ketika berdiri
• Tekanan darah rendah
• Mengidam makanan masin
• Kulit menjadi lebih gelap dalam sesetengah kes

Insufisiensi adrenal juga boleh berlaku apabila ubat steroid yang telah digunakan untuk tempoh tertentu dihentikan secara mendadak tanpa arahan doktor.

Jangan menghentikan ubat steroid secara tiba-tiba. Pengurangan dos perlu dilakukan mengikut arahan profesional kesihatan.

10. Kesan sampingan ubat

Ubat boleh menyebabkan penurunan berat badan melalui:

• Hilang selera makan
• Loya
• Muntah
• Cirit-birit
• Mulut kering
• Perubahan rasa makanan
• Cepat kenyang
• Peningkatan metabolisme
• Pengurangan selera makan

Antara rawatan yang mungkin berkaitan ialah sesetengah ubat diabetes, ubat pengurusan berat badan, ubat perangsang, rawatan kanser dan dos hormon tiroid yang terlalu tinggi.

Suplemen, herba dan produk pelangsingan juga perlu dipertimbangkan. Sesetengah produk tidak berdaftar mungkin mengandungi bahan yang tidak dinyatakan dengan jelas pada label.

11. Penggunaan alkohol atau dadah

Penggunaan alkohol yang berlebihan boleh menggantikan waktu makan, mengganggu penyerapan nutrien dan meningkatkan risiko penyakit hati atau pankreas.

Bahan perangsang tertentu pula boleh mengurangkan selera makan, meningkatkan aktiviti badan dan mengganggu tidur.

Maklumat mengenai penggunaan alkohol atau bahan terlarang perlu disampaikan dengan jujur kepada doktor. Tujuannya bukan untuk menghukum, tetapi untuk membantu menentukan punca dan rawatan paling selamat.

12. Kanser

Penurunan berat badan tanpa sebab boleh berlaku dalam sesetengah jenis kanser. Namun, simptom ini tidak bermaksud seseorang pasti menghidap kanser.

Berat badan boleh menurun akibat:

• Selera makan berkurang
• Cepat kenyang
• Sakit ketika makan
• Kesukaran menelan
• Keradangan dalam badan
• Perubahan cara badan menggunakan tenaga
• Kehilangan lemak dan jisim otot

Cachexia ialah sindrom yang boleh berlaku dalam penyakit serius dan melibatkan kehilangan berat serta jisim otot. Ia boleh berlaku dalam kanser, tetapi juga dalam penyakit kronik lain.

Doktor mungkin memberikan perhatian khusus jika penurunan berat berlaku bersama:

• Ketulan yang tidak hilang
• Pendarahan luar biasa
• Darah dalam najis atau air kencing
• Batuk berpanjangan
• Batuk berdarah
• Kesukaran menelan yang semakin teruk
• Perubahan tabiat membuang air besar
• Kesakitan yang berterusan
• Demam atau peluh malam
• Keletihan yang semakin teruk

Banyak keadaan bukan kanser juga boleh menyebabkan simptom tersebut. Diagnosis hanya boleh dibuat melalui penilaian, pemeriksaan dan ujian yang sesuai.

Berat badan turun walaupun selera makan masih baik

Selera makan yang baik tidak semestinya bermaksud semuanya normal.

Antara kemungkinan apabila seseorang masih makan seperti biasa tetapi berat terus turun ialah:

• Hipertiroidisme
• Diabetes yang tidak terkawal
• Masalah penyerapan nutrien
• Cirit-birit kronik
• Peningkatan aktiviti fizikal
• Penggunaan bahan perangsang
• Kesan ubat tertentu

Perhatikan sama ada terdapat simptom tambahan seperti kerap haus, kerap membuang air kecil, tangan menggeletar, jantung berdebar, cirit-birit atau tidak tahan cuaca panas.

Berat badan turun bersama hilang selera makan

Apabila berat badan dan selera makan sama-sama menurun, doktor mungkin mempertimbangkan:

• Stres atau kemurungan
• Kesan sampingan ubat
• Masalah mulut atau gigi
• Kesukaran menelan
• Penyakit perut atau usus
• Jangkitan kronik
• Penyakit organ
• Kanser
• Gangguan pemakanan
• Kesukaran mendapatkan atau menyediakan makanan

Cuba perhatikan soalan berikut:

1. Adakah makanan tidak lagi terasa sedap?
2. Adakah anda cepat kenyang?
3. Adakah makan menyebabkan sakit atau loya?
4. Adakah anda tercekik ketika minum?
5. Adakah saiz hidangan semakin kecil?
6. Adakah anda terlalu letih untuk memasak?
7. Adakah terdapat perubahan emosi?
8. Adakah ubat baharu dimulakan sebelum berat turun?

Maklumat ini boleh membantu doktor mengenal pasti kemungkinan punca.

Tanda bahaya yang tidak patut diabaikan

Dapatkan pemeriksaan perubatan dengan segera jika penurunan berat badan berlaku bersama:

• Darah dalam muntah
• Darah dalam najis
• Najis hitam seperti tar
• Batuk berdarah
• Sukar atau sakit ketika menelan
• Makanan kerap tersangkut
• Muntah yang berterusan
• Cirit-birit berpanjangan
• Demam yang tidak pulih
• Peluh malam yang banyak
• Ketulan yang tidak hilang
• Kulit atau mata menjadi kuning
• Sakit dada
• Sakit perut yang berterusan
• Jantung berdebar atau degupan tidak sekata
• Dahaga dan kencing berlebihan
• Kelemahan yang semakin teruk
• Keupayaan menjalankan aktiviti harian semakin merosot

Pergi ke jabatan kecemasan jika terdapat:

• Sesak nafas
• Pengsan
• Keliru atau sukar dikejutkan
• Muntah sehingga tidak boleh minum
• Tanda dehidrasi teruk
• Sakit dada yang kuat
• Pendarahan yang banyak
• Nafas berbau seperti buah bersama muntah dan kelemahan
• Keadaan yang merosot dengan cepat

Jangan menunggu sehingga jumlah berat yang hilang mencapai 5% jika terdapat tanda kecemasan.

Siapakah yang memerlukan perhatian lebih awal?

Warga emas

Penurunan berat badan pada warga emas tidak patut dianggap sebagai sebahagian daripada proses penuaan biasa.

Faktor yang mungkin menyumbang termasuk:

• Kehilangan otot
• Masalah gigi atau gigi palsu
• Perubahan deria rasa dan bau
• Kesukaran bergerak
• Penggunaan banyak jenis ubat
• Demensia
• Kemurungan
• Kesunyian
• Penyakit kronik
• Kesukaran membeli atau menyediakan makanan

Tanda seperti pakaian semakin longgar, kelemahan, kerap jatuh dan makanan sering tidak habis memerlukan perhatian.

Kanak-kanak dan remaja

Bagi kanak-kanak, masalah mungkin muncul sebagai berat yang tidak bertambah seperti dijangka, bukannya penurunan yang jelas.

Dapatkan penilaian jika terdapat:

• Pertumbuhan yang perlahan
• Kurang aktif
• Hilang selera makan
• Cirit-birit kronik
• Muntah berulang
• Kerap haus dan kencing
• Perubahan tingkah laku
• Ketakutan melampau terhadap berat atau makanan

NHS menyenaraikan kegagalan kanak-kanak untuk membesar atau menambah berat mengikut kadar yang dijangka sebagai salah satu tanda malnutrisi.

Ibu hamil

Loya dan muntah ringan boleh berlaku pada awal kehamilan. Namun, pemeriksaan diperlukan jika ibu:

• Tidak boleh menyimpan makanan atau minuman
• Mengalami muntah yang kerap
• Menunjukkan tanda dehidrasi
• Kehilangan berat dengan ketara
• Tidak mengalami pertambahan berat yang dijangka

Individu yang mempunyai penyakit kronik

Seseorang dengan diabetes, penyakit jantung, penyakit paru-paru, penyakit hati, penyakit buah pinggang, penyakit saraf atau kanser perlu memaklumkan perubahan berat kepada pasukan rawatan.

Penurunan berat mungkin menunjukkan penyakit semakin tidak terkawal, kesan rawatan atau keperluan pemakanan yang tidak dipenuhi.

Bolehkah orang yang berlebihan berat badan mengalami malnutrisi?

Ya.

Malnutrisi bukan hanya berlaku kepada individu yang sangat kurus. Seseorang boleh mempunyai BMI yang tinggi tetapi masih kekurangan:

• Protein
• Zat besi
• Vitamin B12
• Folat
• Vitamin D
• Mineral lain

Seseorang yang kehilangan berat dengan cepat juga boleh kehilangan otot walaupun masih dikategorikan sebagai berlebihan berat badan.

Tanda malnutrisi boleh termasuk:

• Keletihan
• Kelemahan
• Kerap jatuh
• Luka lambat sembuh
• Mudah mendapat jangkitan
• Sukar menumpukan perhatian
• Sentiasa berasa sejuk
• Hilang minat terhadap makanan

NHS menyenaraikan penurunan berat tanpa sengaja, kurang selera makan, keletihan, kelemahan, kerap sakit dan proses pemulihan yang lambat sebagai antara tanda malnutrisi.

Bagaimanakah doktor menilai penurunan berat badan?

Tiada satu ujian tunggal yang dapat menentukan semua punca. Penilaian biasanya bermula dengan sejarah kesihatan dan pemeriksaan fizikal.

Soalan yang mungkin ditanya

Doktor mungkin bertanya:

• Berapakah berat asal anda?
• Berapa kilogram telah hilang?
• Bilakah perubahan bermula?
• Adakah berat turun dengan cepat atau perlahan?
• Adakah selera makan berubah?
• Adakah anda makan dalam kuantiti yang lebih sedikit?
• Adakah anda lebih aktif daripada biasa?
• Adakah terdapat muntah atau cirit-birit?
• Adakah anda sukar mengunyah atau menelan?
• Adakah anda mengalami demam atau batuk?
• Adakah terdapat perubahan emosi?
• Apakah ubat dan suplemen yang digunakan?
• Adakah terdapat pendarahan atau ketulan?
• Adakah ahli keluarga menyedari perubahan?

Pemeriksaan fizikal

Bergantung pada simptom, doktor mungkin memeriksa:

• Berat, tinggi dan BMI
• Peratus berat yang hilang
• Tekanan darah
• Kadar denyutan jantung
• Suhu badan
• Mulut dan gigi
• Leher dan kelenjar tiroid
• Kelenjar limfa
• Jantung dan paru-paru
• Abdomen
• Kulit
• Jisim dan kekuatan otot
• Tanda dehidrasi
• Tanda kekurangan nutrien

Ujian yang mungkin dilakukan

Ujian dipilih berdasarkan kemungkinan punca. Tidak semua pesakit memerlukan semua ujian.

Antara ujian yang mungkin dipertimbangkan ialah:

• Kiraan darah penuh
• Paras glukosa darah
• HbA1c
• Ujian fungsi tiroid
• Ujian fungsi hati
• Ujian fungsi buah pinggang
• Elektrolit
• Ujian air kencing
• Penanda keradangan
• Ujian najis
• Ujian jangkitan tertentu
• X-ray dada
• Ultrasound
• Imbasan CT
• Endoskopi
• Kolonoskopi

Tidak semua orang memerlukan imbasan atau endoskopi. Doktor akan menentukan pemeriksaan berdasarkan umur, simptom, faktor risiko, pemeriksaan fizikal dan keputusan ujian awal.

Apa yang boleh dilakukan sebelum berjumpa doktor?

1. Catat berat badan

Timbang sekali atau dua kali seminggu dalam keadaan yang hampir sama:

• Pada waktu yang sama
• Menggunakan penimbang yang sama
• Dengan pakaian yang hampir sama
• Sebaiknya selepas membuang air kecil

Elakkan menimbang berkali-kali sehari kerana perubahan air badan boleh mengelirukan dan meningkatkan kebimbangan.

2. Simpan diari makanan

Catat selama tiga hingga tujuh hari:

• Waktu makan
• Jenis makanan
• Anggaran jumlah makanan
• Minuman
• Snek
• Makanan yang tidak dapat dihabiskan
• Loya, muntah atau cirit-birit
• Kesukaran mengunyah atau menelan

3. Catat simptom lain

Perhatikan sama ada terdapat:

• Demam
• Batuk
• Peluh malam
• Kesakitan
• Perubahan najis
• Kerap membuang air kecil
• Jantung berdebar
• Perubahan haid
• Perubahan emosi
• Keletihan

4. Sediakan senarai ubat

Masukkan semua:

• Ubat preskripsi
• Ubat yang dibeli di farmasi
• Vitamin
• Suplemen
• Herba
• Produk tradisional
• Produk pelangsingan

5. Bawa ahli keluarga jika perlu

Ahli keluarga mungkin dapat menerangkan perubahan yang tidak disedari oleh pesakit, seperti jumlah makanan semakin sedikit, masalah ingatan, perubahan emosi atau kesukaran menjalankan aktiviti harian.

Patutkah cuba menambah berat sendiri?

Mengambil lebih banyak makanan mungkin membantu jika puncanya ialah pengambilan kalori yang tidak mencukupi. Namun, usaha menaikkan berat tidak sepatutnya menggantikan pemeriksaan perubatan.

Elakkan hanya menambah:

• Minuman yang sangat manis
• Makanan segera
• Makanan yang terlalu masin
• Suplemen tidak berdaftar
• Produk penambah berat yang tidak jelas kandungannya

Jika masih boleh makan, utamakan makanan padat nutrien seperti:

• Telur
• Ikan
• Ayam
• Tauhu dan tempe
• Susu atau yogurt
• Kekacang
• Nasi, oat atau kentang
• Buah dan sayur
• Lemak sihat dalam jumlah yang sesuai

Hidangan kecil tetapi lebih kerap mungkin lebih mudah bagi individu yang cepat kenyang.

Namun, individu yang telah makan terlalu sedikit untuk tempoh yang lama atau kehilangan berat yang banyak tidak sepatutnya meningkatkan pemakanan secara mendadak tanpa pemantauan. Dalam keadaan tertentu, peningkatan makanan yang terlalu cepat boleh menimbulkan masalah metabolik yang dikenali sebagai sindrom pemakanan semula. NICE menganggap kehilangan berat yang sangat besar dan pengambilan makanan yang terlalu sedikit sebagai faktor risiko keadaan tersebut.

Kesilapan biasa yang perlu dielakkan

1. Menganggap semua penurunan berat sebagai perkembangan positif
   • Kehilangan berat tanpa usaha boleh menandakan kehilangan otot, malnutrisi atau penyakit.
2. Menunggu sehingga badan menjadi terlalu kurus
   • Pemeriksaan lebih awal lebih baik jika berat terus menurun.
3. Menganggap puncanya pasti kanser
   • Kanser hanyalah satu daripada banyak kemungkinan.
4. Menganggap puncanya hanya stres
   • Kesihatan mental penting, tetapi punca fizikal juga perlu dinilai.
5. Berhenti mengambil ubat sendiri
   • Penghentian mendadak sesetengah ubat, termasuk steroid, boleh berbahaya.
6. Mengambil suplemen tanpa mengetahui punca
   • Suplemen mungkin tidak menyelesaikan masalah dan boleh berinteraksi dengan ubat.
7. Hanya melihat BMI
   • Kadar penurunan berat, kekuatan otot dan pengambilan makanan turut penting.
8. Mengabaikan masalah gigi dan menelan
   • Kesukaran makan boleh menyebabkan kekurangan zat secara perlahan-lahan.

Bila perlu jumpa doktor?

Buat janji pemeriksaan jika:

• Berat terus turun tanpa perubahan diet atau senaman
• Anda kehilangan kira-kira 5% berat asal dalam tempoh 6 hingga 12 bulan
• Pakaian, tali pinggang atau barang kemas semakin longgar
• Selera makan semakin berkurang
• Anda cepat kenyang
• Tenaga atau kekuatan semakin merosot
• Terdapat muntah, cirit-birit atau masalah menelan
• Penurunan berlaku selepas memulakan ubat baharu
• Anda mempunyai penyakit kronik
• Ahli keluarga bimbang tentang perubahan anda

Jumlah berat yang hilang bukan satu-satunya pertimbangan. Dapatkan pemeriksaan lebih awal jika terdapat simptom luar biasa atau keadaan semakin merosot.

Kesimpulan

Berat badan turun tanpa sebab ialah simptom yang mempunyai banyak kemungkinan punca. Ia boleh berkaitan dengan perubahan selera makan, tekanan emosi, masalah gigi, kesan ubat, diabetes, hipertiroidisme, gangguan usus, jangkitan kronik atau penyakit lain.

Jangan panik atau membuat diagnosis sendiri berdasarkan satu simptom. Pada masa yang sama, jangan menganggap penurunan berat tanpa usaha sebagai perkara yang sentiasa baik.

Catat perubahan berat, tempoh penurunan, pengambilan makanan dan simptom lain. Dapatkan pemeriksaan jika berat terus menurun, kehilangan menghampiri 5% daripada berat asal atau terdapat tanda bahaya.

Pemeriksaan awal membolehkan punca dikenal pasti dan rawatan, sokongan pemakanan atau rujukan kepada pakar dimulakan dengan lebih cepat.

Soalan Lazim Berat Turun Tanpa Sebab