Terapi Penggantian Testosteron: Kegunaan, Manfaat, Risiko dan Siapa yang Sesuai

Terapi penggantian testosteron atau testosterone replacement therapy sering dipendekkan sebagai TRT. Rawatan ini semakin banyak diperkatakan, terutama dalam kalangan lelaki yang mengalami keletihan, nafsu seksual menurun, masalah ereksi, kehilangan jisim otot atau perubahan mood.

Namun, simptom tersebut tidak semestinya bermaksud seseorang mempunyai testosteron rendah.

Keletihan dan libido rendah juga boleh berlaku akibat kurang tidur, obesiti, apnea tidur, kemurungan, tekanan berpanjangan, diabetes, masalah tiroid, penyakit kronik, penggunaan alkohol atau kesan sampingan ubat tertentu.

TRT bukan suplemen tenaga, rawatan anti penuaan atau jalan pintas untuk membina otot. Ia ialah rawatan perubatan untuk individu yang mempunyai hipogonadisme, iaitu keadaan apabila tubuh tidak menghasilkan testosteron yang mencukupi sehingga menyebabkan simptom atau perubahan kesihatan tertentu.

Diagnosis hipogonadisme tidak boleh dibuat berdasarkan simptom sahaja. Garis panduan Endocrine Society mengesyorkan diagnosis hanya dibuat apabila seseorang mempunyai simptom atau tanda yang berkaitan serta paras testosteron yang rendah secara jelas dan konsisten. Keputusan rendah biasanya perlu disahkan melalui ujian testosteron awal pagi yang diulang pada hari berlainan.

Apakah Itu Terapi Penggantian Testosteron?

Terapi penggantian testosteron ialah rawatan yang membekalkan testosteron dari luar tubuh kepada individu yang tidak menghasilkan hormon tersebut dalam jumlah mencukupi.

Matlamat TRT bukan untuk meningkatkan testosteron setinggi mungkin. Rawatan bertujuan mengembalikan paras hormon ke julat fisiologi yang sesuai, mengurangkan simptom hipogonadisme dan meminimumkan risiko kesan sampingan.

Testosteron boleh diberikan melalui beberapa bentuk, termasuk:

• suntikan
• gel yang disapu pada kulit
• tampalan kulit
• kapsul oral tertentu
• gel hidung
• implan atau pelet di bawah kulit
• sistem bukal yang diletakkan pada bahagian gusi

Tidak semua formulasi tersedia di setiap negara atau fasiliti kesihatan. Pemilihan rawatan bergantung pada diagnosis, kos, ketersediaan, gaya hidup, keselesaan pesakit dan risiko kesan sampingan.

FDA menyatakan bahawa produk testosteron yang diluluskan bertujuan untuk lelaki yang mempunyai paras testosteron rendah bersama keadaan perubatan tertentu yang menjejaskan penghasilan hormon. Label produk masih mengekalkan batasan penggunaan bagi testosteron rendah yang hanya dikaitkan dengan proses penuaan.

Apakah Fungsi Testosteron dalam Tubuh Lelaki?

Testosteron ialah hormon androgen utama yang dihasilkan terutamanya oleh testis. Sebahagian kecil turut dihasilkan oleh kelenjar adrenal.

Penghasilan testosteron dikawal melalui komunikasi antara tiga bahagian tubuh:

1. Hipotalamus di dalam otak.
2. Kelenjar pituitari.
3. Testis.

Hipotalamus menghantar isyarat kepada kelenjar pituitari. Kelenjar pituitari kemudian menghasilkan hormon luteinizing atau LH serta hormon perangsang folikel atau FSH.

LH merangsang sel tertentu dalam testis untuk menghasilkan testosteron. FSH pula bekerjasama dengan testosteron di dalam testis untuk menyokong penghasilan sperma.

Testosteron mempunyai peranan dalam:

• perkembangan alat kelamin lelaki
• perubahan suara ketika akil baligh
• pertumbuhan bulu muka dan badan
• nafsu seksual atau libido
• penghasilan sperma
• penyelenggaraan jisim otot
• kekuatan dan kepadatan tulang
• penghasilan sel darah merah
• taburan lemak badan
• fungsi seksual
• mood dan kesejahteraan umum

Testosteron bukan satu-satunya faktor yang menentukan tenaga, kesuburan, kekuatan atau kemampuan mendapatkan ereksi. Fungsi tersebut turut dipengaruhi oleh saluran darah, sistem saraf, tidur, pemakanan, kesihatan mental, penyakit kronik dan ubat yang digunakan.

Apakah Maksud Testosteron Rendah?

Testosteron rendah bermaksud paras testosteron dalam darah berada di bawah julat rujukan yang digunakan oleh makmal atau garis panduan klinikal.

Walau bagaimanapun, satu bacaan yang rendah tidak semestinya bermaksud seseorang mempunyai hipogonadisme.

Paras testosteron boleh berubah disebabkan oleh:

• waktu darah diambil
• kurang tidur
• penyakit akut
• pengambilan makanan sebelum ujian
• obesiti
• tekanan fizikal
• penggunaan ubat tertentu
• variasi semula jadi antara hari
• perbezaan kaedah ujian makmal

American Urological Association menggunakan paras testosteron total di bawah 300 ng/dL sebagai nilai ambang yang munasabah untuk menyokong diagnosis kekurangan testosteron. Namun, nilai tersebut perlu digunakan bersama simptom, pemeriksaan dan sekurang-kurangnya dua ujian yang dilakukan pada waktu pagi.

Sesetengah lelaki mempunyai satu bacaan rendah tetapi tidak mengalami sebarang simptom. Sebaliknya, seseorang yang mengalami keletihan atau masalah ereksi mungkin mempunyai testosteron normal.

Oleh itu, diagnosis tidak boleh ditentukan berdasarkan satu nombor sahaja.

Apakah Itu Hipogonadisme?

Hipogonadisme lelaki ialah keadaan apabila tubuh tidak menghasilkan testosteron yang mencukupi atau tidak dapat menghasilkan sperma dengan normal akibat gangguan pada testis, hipotalamus atau kelenjar pituitari.

Secara umum, hipogonadisme dibahagikan kepada dua kategori utama.

Hipogonadisme primer

Hipogonadisme primer berlaku apabila masalah berpunca daripada testis. Testis tidak dapat menghasilkan testosteron secukupnya walaupun menerima isyarat hormon daripada kelenjar pituitari.

Antara puncanya termasuk:

• gangguan genetik seperti sindrom Klinefelter
• kecederaan testis
• pembedahan membuang testis
• kerosakan akibat kemoterapi
• kerosakan akibat radioterapi
• jangkitan tertentu
• gangguan autoimun
• testis yang tidak turun sejak kecil
• gangguan bekalan darah ke testis

Dalam keadaan ini, paras LH dan FSH mungkin meningkat kerana kelenjar pituitari cuba merangsang testis dengan lebih kuat.

Hipogonadisme sekunder

Hipogonadisme sekunder berlaku apabila testis tidak menerima rangsangan hormon yang mencukupi daripada hipotalamus atau kelenjar pituitari.

Antara puncanya termasuk:

• tumor atau penyakit kelenjar pituitari
• paras prolaktin yang tinggi
• kecederaan kepala
• pembedahan atau radioterapi pada otak
• penggunaan opioid
• penggunaan steroid anabolik
• obesiti
• kekurangan nutrisi yang serius
• penyakit kronik tertentu
• gangguan genetik tertentu

Dalam hipogonadisme sekunder, paras LH dan FSH mungkin rendah atau tidak meningkat seperti yang sepatutnya.

Hipogonadisme organik dan hipogonadisme berfungsi

Hipogonadisme organik berlaku apabila terdapat penyakit atau kerosakan yang jelas pada testis, pituitari atau hipotalamus.

Hipogonadisme berfungsi pula boleh berlaku apabila obesiti, penyakit metabolik, ubat atau keadaan kesihatan tertentu mengganggu penghasilan hormon tanpa kerosakan struktur yang kekal.

Bagi hipogonadisme berfungsi, doktor perlu mengenal pasti dan merawat punca yang boleh dipulihkan sebelum mempertimbangkan TRT.

Adakah Penuaan Menyebabkan Testosteron Rendah?

Paras testosteron boleh menurun secara beransur-ansur apabila usia meningkat. Namun, penurunan tersebut tidak berlaku pada kadar yang sama bagi semua lelaki.

Kesihatan umum, obesiti, aktiviti fizikal, penyakit kronik dan penggunaan ubat boleh memberikan pengaruh yang lebih besar berbanding umur semata-mata.

Penuaan bukan diagnosis hipogonadisme.

Tidak semua lelaki berusia memerlukan ujian testosteron. Tidak semua lelaki berusia yang mempunyai satu keputusan rendah memerlukan terapi hormon.

Endocrine Society tidak mengesyorkan TRT secara rutin kepada semua lelaki berumur 65 tahun dan ke atas yang mempunyai testosteron rendah. Rawatan boleh dipertimbangkan secara individu apabila terdapat simptom yang berkaitan, keputusan testosteron rendah yang konsisten dan perbincangan jelas mengenai manfaat serta risiko.

Bagi lelaki yang mempunyai testosteron rendah berkaitan berat badan berlebihan atau obesiti tanpa penyakit testis, pituitari atau hipotalamus yang dikenal pasti, pengurangan berat badan biasanya menjadi rawatan awal.

Apakah Simptom Testosteron Rendah?

Simptom kekurangan testosteron berbeza mengikut tahap kekurangan hormon, umur, punca dan tempoh masalah berlaku.

Sesetengah simptom lebih khusus kepada kekurangan testosteron, manakala simptom lain boleh berlaku dalam pelbagai keadaan kesihatan.

Simptom seksual

Antara simptom seksual yang boleh berlaku ialah:

• nafsu seksual menurun
• ereksi spontan semakin berkurangan
• ereksi waktu pagi semakin jarang
• kesukaran mendapatkan atau mengekalkan ereksi
• aktiviti seksual berkurangan
• jumlah air mani berkurangan
• kesukaran mendapatkan anak

Masalah ereksi tidak semestinya berpunca daripada testosteron rendah.

Penyakit saluran darah, tekanan darah tinggi, diabetes, merokok, kerosakan saraf, ubat tertentu, masalah hubungan dan faktor psikologi juga boleh menyebabkan disfungsi ereksi.

Perubahan fizikal

Kekurangan testosteron yang ketara atau berpanjangan boleh dikaitkan dengan:

• kehilangan jisim otot
• kekuatan badan menurun
• peningkatan lemak badan
• bulu muka atau badan berkurangan
• testis menjadi lebih kecil
• pembesaran payudara lelaki
• kepadatan tulang menurun
• anemia tanpa punca yang jelas

Perubahan emosi dan kognitif

Sesetengah lelaki mungkin mengalami:

• keletihan
• kurang motivasi
• mood rendah
• mudah marah
• kesukaran menumpukan perhatian
• keyakinan diri menurun
• gangguan tidur

Simptom ini tidak khusus kepada testosteron rendah. Ia juga boleh berpunca daripada kemurungan, keresahan, anemia, apnea tidur, masalah tiroid, penyakit kronik, kekurangan tidur atau tekanan berpanjangan.

TRT tidak sepatutnya digunakan sebagai rawatan automatik bagi keletihan, masalah daya ingatan atau mood rendah tanpa penilaian menyeluruh.

Siapakah yang Patut Menjalani Ujian Testosteron?

Ujian testosteron lebih sesuai dilakukan apabila seseorang mempunyai simptom atau faktor risiko yang meningkatkan kemungkinan hipogonadisme.

Doktor mungkin mempertimbangkan ujian bagi lelaki yang mengalami:

1. Nafsu seksual rendah yang berterusan.
2. Ereksi spontan atau ereksi waktu pagi berkurangan.
3. Ketidaksuburan.
4. Kehilangan ciri seksual lelaki.
5. Testis kecil atau kecederaan testis.
6. Osteoporosis atau patah tulang tanpa sebab jelas.
7. Anemia yang tidak dapat diterangkan.
8. Penyakit kelenjar pituitari.
9. Paras prolaktin yang tinggi.
10. Sejarah kemoterapi atau radioterapi.
11. Penggunaan opioid jangka panjang.
12. Penggunaan steroid anabolik.
13. Gangguan genetik yang dikaitkan dengan hipogonadisme.
14. Kehilangan bulu badan atau pembesaran payudara lelaki.

Saringan testosteron secara rutin bagi semua lelaki tanpa simptom tidak digalakkan. Saringan meluas boleh menemukan keputusan rendah sementara yang tidak mempunyai kepentingan klinikal, seterusnya meningkatkan risiko diagnosis dan rawatan berlebihan.

Bagaimanakah Testosteron Rendah Didiagnosis?

Diagnosis yang tepat memerlukan gabungan sejarah perubatan, pemeriksaan fizikal dan ujian makmal.

1. Penilaian simptom dan sejarah kesihatan

Doktor mungkin bertanya tentang:

• simptom utama
• bila simptom bermula
• perubahan nafsu seksual
• fungsi ereksi
• sejarah kesuburan
• ubat yang digunakan
• penggunaan opioid
• suplemen bina badan
• penggunaan steroid anabolik
• pola tidur
• perubahan berat badan
• penyakit kronik
• sejarah rawatan kanser
• kecederaan atau pembedahan testis
• rancangan mendapatkan anak

Maklumat mengenai rancangan kesuburan sangat penting kerana testosteron dari luar boleh mengurangkan penghasilan sperma.

2. Pemeriksaan fizikal

Pemeriksaan mungkin melibatkan:

• berat badan
• indeks jisim badan
• ukur lilit pinggang
• tekanan darah
• saiz dan keadaan testis
• pertumbuhan bulu badan
• pembesaran payudara
• tanda penyakit pituitari
• pemeriksaan prostat apabila sesuai

3. Ujian testosteron awal pagi

Paras testosteron lazimnya lebih tinggi pada awal pagi, terutama dalam kalangan lelaki yang lebih muda.

Sampel darah biasanya diambil antara pukul 7 hingga 10 pagi. Ujian yang menunjukkan keputusan rendah perlu diulang pada hari berbeza, sebaik-baiknya ketika pesakit tidak mengalami penyakit akut.

Ujian awal pagi secara berulang membantu mengurangkan risiko membuat diagnosis berdasarkan perubahan sementara atau variasi harian.

4. Testosteron total dan testosteron bebas

Testosteron total mengukur keseluruhan testosteron dalam darah, termasuk hormon yang terikat pada protein.

Testosteron bebas ialah bahagian yang tidak terikat kuat pada protein. Penilaian testosteron bebas mungkin diperlukan apabila:

• testosteron total berada berhampiran nilai ambang
• paras SHBG disyaki tidak normal
• simptom tidak sepadan dengan keputusan testosteron total

SHBG ialah protein yang mengikat hormon seks dalam darah. Parasnya boleh berubah akibat:

• obesiti
• penuaan
• penyakit hati
• gangguan tiroid
• ubat tertentu
• masalah metabolik

Keputusan testosteron bebas perlu ditafsirkan dengan berhati-hati kerana ketepatan kaedah makmal berbeza.

5. Ujian untuk mengenal pasti punca

Selepas testosteron rendah disahkan, doktor mungkin melakukan ujian tambahan seperti:

• LH
• FSH
• prolaktin
• kiraan darah penuh
• hematokrit
• fungsi tiroid
• fungsi hati
• fungsi buah pinggang
• ujian zat besi
• antigen khusus prostat atau PSA
• analisis air mani
• ujian genetik
• MRI kelenjar pituitari

Tidak semua pesakit memerlukan semua ujian tersebut. Pemilihannya bergantung pada umur, simptom, tahap testosteron, keputusan LH dan FSH serta kemungkinan punca.

Siapakah yang Sesuai Mempertimbangkan TRT?

Seseorang lebih sesuai mempertimbangkan TRT apabila semua atau kebanyakan keadaan berikut dipenuhi:

• mempunyai simptom atau tanda kekurangan testosteron
• testosteron rendah telah disahkan melalui ujian berulang
• ujian dilakukan menggunakan kaedah yang sesuai
• punca kekurangan hormon telah dikenal pasti atau dinilai
• keadaan yang boleh dipulihkan telah dirawat
• tidak merancang mendapatkan anak dalam masa terdekat
• tiada kontraindikasi utama
• memahami manfaat yang realistik
• memahami risiko rawatan
• bersedia menjalani pemantauan berkala
• rawatan diberikan dan dipantau oleh doktor

TRT mempunyai manfaat yang paling jelas bagi lelaki yang mempunyai hipogonadisme akibat penyakit pada testis, pituitari atau hipotalamus.

Manfaatnya lebih tidak pasti apabila testosteron hanya sedikit rendah dan simptom utama terdiri daripada keletihan, berat badan meningkat atau masalah mood yang tidak khusus.

Siapakah yang Mungkin Tidak Sesuai Menerima TRT?

TRT mungkin perlu dielakkan, ditangguhkan atau dinilai oleh pakar apabila seseorang:

• sedang merancang mendapatkan anak
• mempunyai kanser prostat aktif
• mempunyai kanser payudara lelaki
• mempunyai ketulan prostat yang belum dinilai
• mempunyai PSA tinggi yang belum disiasat
• mempunyai hematokrit tinggi
• mengalami apnea tidur obstruktif teruk yang belum dirawat
• mempunyai simptom saluran kencing bawah yang teruk
• mengalami kegagalan jantung yang tidak terkawal
• baru mengalami serangan jantung atau strok
• mempunyai kecenderungan pembekuan darah
• mempunyai tekanan darah yang tidak terkawal
• tidak mampu menjalani pemantauan berkala

Endocrine Society mengesyorkan agar testosteron tidak dimulakan kepada lelaki yang merancang kesuburan dalam masa terdekat atau mempunyai keadaan berisiko tertentu, termasuk hematokrit tinggi, apnea tidur teruk yang belum dirawat, kegagalan jantung tidak terkawal, serangan jantung atau strok dalam tempoh enam bulan sebelumnya dan trombofilia.

Keputusan akhir perlu dibuat berdasarkan keadaan individu dan bukan melalui senarai semak dalam talian semata-mata.

Apakah Bentuk Terapi Testosteron yang Tersedia?

Setiap formulasi mempunyai kelebihan dan kekurangannya sendiri.

Gel testosteron perlu digunakan dengan berhati-hati bagi mengelakkan pemindahan hormon kepada pasangan atau kanak-kanak. Kawasan sapuan perlu dibiarkan kering dan ditutup mengikut arahan produk. Tangan juga perlu dibasuh selepas penggunaan.

Formulasi suntikan, terutama yang menghasilkan puncak paras hormon yang tinggi, lebih kerap dikaitkan dengan peningkatan hematokrit berbanding sesetengah formulasi topikal.

Doktor mungkin mempertimbangkan faktor berikut ketika memilih formulasi:

• kos rawatan
• ketersediaan
• keselesaan pesakit
• risiko hematokrit tinggi
• risiko pemindahan melalui kulit
• kemampuan menggunakan ubat dengan konsisten
• kemudahan menjalani ujian susulan
• penyakit lain yang dimiliki pesakit

Apakah Manfaat TRT?

Manfaat TRT bergantung pada ketepatan diagnosis dan simptom yang dialami.

Lelaki yang mempunyai hipogonadisme organik berkemungkinan mendapat manfaat lebih jelas berbanding individu yang mempunyai testosteron sedikit rendah tanpa simptom khusus.

Meningkatkan libido

TRT boleh membantu meningkatkan nafsu seksual dan beberapa aspek aktiviti seksual dalam kalangan lelaki yang mempunyai hipogonadisme.

Namun, tindak balas berbeza antara individu. Libido turut dipengaruhi oleh hubungan, tekanan, kesihatan mental, ubat, tidur dan penyakit kronik.

Membantu sesetengah kes disfungsi ereksi

TRT mungkin membantu masalah ereksi apabila kekurangan testosteron merupakan salah satu puncanya.

Walau bagaimanapun, TRT tidak menyembuhkan semua kes disfungsi ereksi. Ereksi bergantung pada aliran darah, sistem saraf, hormon, rangsangan seksual dan keadaan psikologi.

Lelaki yang mempunyai diabetes, penyakit saluran darah, tekanan darah tinggi atau kerosakan saraf mungkin masih memerlukan rawatan lain.

Meningkatkan jisim badan tanpa lemak

TRT boleh meningkatkan jisim badan tanpa lemak dan mengurangkan sedikit lemak badan bagi sesetengah lelaki dengan hipogonadisme.

Namun, peningkatan jisim otot tidak semestinya menghasilkan peningkatan besar dalam kekuatan atau fungsi fizikal.

TRT tidak menggantikan:

• latihan rintangan
• pemakanan seimbang
• pengambilan protein yang mencukupi
• tidur berkualiti
• pengurusan berat badan

Membantu anemia tertentu

Testosteron merangsang penghasilan sel darah merah. Sesetengah lelaki yang mengalami anemia berkaitan hipogonadisme mungkin menunjukkan peningkatan hemoglobin selepas menerima TRT.

Kesan yang sama juga boleh menyebabkan sel darah merah meningkat secara berlebihan. Oleh itu, hematokrit perlu dipantau.

Meningkatkan kepadatan tulang

TRT boleh meningkatkan kepadatan mineral tulang pada sesetengah lelaki yang mengalami kekurangan testosteron.

Namun, peningkatan kepadatan tulang tidak semestinya bermaksud risiko patah tulang berkurangan.

Kajian rawak yang diterbitkan pada 2024 mendapati rawatan testosteron tidak mengurangkan kejadian patah tulang klinikal berbanding plasebo dalam kalangan lelaki pertengahan umur dan lebih berusia dengan hipogonadisme. TRT tidak boleh menggantikan rawatan osteoporosis yang telah terbukti.

Mood dan tenaga

Sesetengah pesakit mungkin melaporkan peningkatan kecil dalam tenaga, motivasi atau mood.

Namun, kesannya tidak konsisten. TRT bukan rawatan utama bagi kemurungan, keletihan kronik atau masalah daya ingatan.

Sekiranya keletihan tidak berubah walaupun paras testosteron telah kembali ke julat sasaran, punca lain perlu dicari.

Berapa Lama Sebelum Manfaat TRT Dirasai?

Tempoh tindak balas bergantung pada:

• jenis simptom
• paras testosteron asal
• punca hipogonadisme
• formulasi yang digunakan
• penyakit lain
• pematuhan terhadap rawatan

Perubahan libido mungkin mula dirasai lebih awal berbanding perubahan komposisi badan atau kepadatan tulang.

Penilaian awal biasanya dilakukan selepas beberapa bulan untuk menentukan sama ada:

• simptom bertambah baik
• paras testosteron berada dalam julat sasaran
• kesan sampingan berlaku
• dos atau formulasi perlu diubah

Pesakit tidak sepatutnya meningkatkan dos sendiri hanya kerana belum melihat perubahan dalam beberapa minggu.

Matlamat rawatan perlu ditetapkan sebelum TRT dimulakan. Contohnya:

1. Meningkatkan libido.
2. Mengurangkan simptom kekurangan androgen.
3. Membantu anemia berkaitan hipogonadisme.
4. Mengekalkan ciri seksual lelaki.
5. Membantu kesihatan tulang dalam kes tertentu.

Sekiranya tiada manfaat klinikal walaupun paras testosteron telah diperbetulkan, keperluan meneruskan rawatan perlu dinilai semula.

Apakah Kesan Sampingan dan Risiko TRT?

TRT boleh menyebabkan kesan sampingan walaupun digunakan melalui preskripsi.

Risiko bergantung pada formulasi, dos, umur, penyakit sedia ada dan tahap pemantauan.

Hematokrit meningkat

Peningkatan hematokrit atau eritrositosis ialah antara kesan sampingan TRT yang paling penting.

Hematokrit menunjukkan peratusan sel darah merah dalam darah. Apabila nilainya terlalu tinggi, darah menjadi lebih likat.

Risiko ini boleh menjadi lebih penting jika seseorang:

• merokok
• mengalami apnea tidur
• mempunyai penyakit paru-paru
• tinggal di kawasan altitud tinggi
• mempunyai kecenderungan pembekuan darah

Peningkatan hematokrit lebih kerap berlaku dalam beberapa bulan pertama hingga tahun pertama rawatan. Formulasi suntikan mungkin mempunyai risiko lebih tinggi berbanding sesetengah formulasi topikal.

Jika hematokrit meningkat terlalu tinggi, doktor mungkin:

• mengurangkan dos
• memanjangkan jarak antara dos
• menukar formulasi
• menghentikan rawatan sementara
• menilai apnea tidur atau penyakit paru-paru
• mempertimbangkan rawatan lain dalam kes tertentu

Jangan menjalani pengeluaran darah atau menderma darah sebagai rawatan sendiri tanpa arahan doktor.

Tekanan darah meningkat

Testosteron boleh meningkatkan tekanan darah.

Pada Februari 2025, FDA mengarahkan perubahan label bagi semua produk testosteron selepas kajian pemantauan tekanan darah menunjukkan peningkatan tekanan darah merentas kelas produk testosteron.

FDA turut membuang amaran kotak lama mengenai peningkatan kejadian kardiovaskular utama berdasarkan keputusan kajian TRAVERSE. Namun, amaran berkaitan peningkatan tekanan darah ditambah atau diperkukuh.

Tekanan darah perlu diperiksa sebelum dan semasa rawatan, terutama bagi pesakit yang mempunyai:

• hipertensi
• penyakit jantung
• penyakit buah pinggang
• obesiti
• diabetes

Jerawat dan kulit berminyak

Testosteron boleh meningkatkan aktiviti kelenjar minyak pada kulit.

Kesan yang mungkin berlaku termasuk:

• jerawat
• kulit berminyak
• radang folikel rambut
• keguguran rambut pada individu yang mempunyai kecenderungan genetik

Masalah ini mungkin lebih ketara jika paras testosteron meningkat melebihi julat fisiologi.

Pengekalan cecair

TRT boleh menyebabkan tubuh menyimpan lebih banyak cecair.

Pesakit mungkin mengalami:

• bengkak pada kaki
• kenaikan berat badan secara mendadak
• rasa sesak
• tekanan darah meningkat

Pengekalan cecair memerlukan perhatian khusus bagi pesakit yang mempunyai penyakit jantung, hati atau buah pinggang.

Pembesaran atau kesakitan payudara

Sebahagian testosteron boleh ditukar menjadi estradiol melalui proses semula jadi dalam tubuh.

Perubahan keseimbangan hormon boleh menyebabkan:

• payudara membesar
• puting terasa sensitif
• sakit pada payudara

Jangan membeli ubat penyekat estrogen sendiri. Ubat tersebut mempunyai risiko dan tidak diperlukan oleh semua pesakit TRT.

Iritasi kulit atau masalah tempat suntikan

Gel dan tampalan boleh menyebabkan:

• kemerahan
• gatal
• ruam
• iritasi kulit

Suntikan pula boleh menyebabkan:

• sakit
• lebam
• bengkak
• pendarahan kecil
• jangkitan pada tempat suntikan

Teknik penggunaan dan penyimpanan ubat perlu mengikut arahan doktor atau ahli farmasi.

Apnea tidur

TRT mungkin memburukkan apnea tidur dalam sesetengah individu, terutama jika keadaan tersebut teruk dan belum dirawat.

Beritahu doktor jika mengalami:

• dengkur kuat
• pernafasan terhenti ketika tidur
• terjaga kerana tercungap
• sakit kepala waktu pagi
• mengantuk berlebihan pada siang hari

Penghasilan sperma menurun

Kesan terhadap kesuburan ialah antara risiko TRT yang paling kerap tidak difahami.

Testosteron dari luar boleh mengurangkan LH dan FSH, seterusnya menekan penghasilan testosteron di dalam testis serta mengurangkan penghasilan sperma.

Bagaimanakah TRT Menjejaskan Kesuburan Lelaki?

TRT boleh mengurangkan jumlah sperma dengan ketara. Dalam sesetengah kes, ia boleh menyebabkan azoospermia, iaitu keadaan apabila tiada sperma dikesan dalam air mani.

Apabila tubuh menerima testosteron dari luar, otak menganggap bekalan hormon sudah mencukupi. Hipotalamus dan kelenjar pituitari kemudian mengurangkan penghasilan hormon yang merangsang testis.

Akibatnya:

• LH menurun
• FSH menurun
• testosteron di dalam testis menurun
• penghasilan sperma merosot
• testis boleh menjadi lebih kecil

Seseorang mungkin mengalami peningkatan libido semasa menggunakan TRT tetapi pada masa yang sama menjadi kurang subur.

Adakah sperma akan pulih selepas TRT dihentikan?

Penghasilan sperma mungkin pulih selepas rawatan dihentikan, tetapi tempohnya berbeza antara individu.

Pemulihan boleh mengambil masa beberapa bulan atau lebih lama bergantung pada:

• umur
• tempoh penggunaan testosteron
• dos yang digunakan
• fungsi testis sebelum rawatan
• sejarah penggunaan steroid anabolik
• penyakit lain yang menjejaskan kesuburan

Pemulihan penuh tidak boleh dijamin.

Lelaki yang merancang mendapatkan anak perlu memaklumkan doktor sebelum memulakan TRT. Doktor mungkin mencadangkan:

• analisis air mani
• pemeriksaan pakar urologi atau kesuburan
• rawatan punca hipogonadisme
• pilihan rawatan yang membantu mengekalkan penghasilan sperma dalam kes terpilih
• penyimpanan sperma sebelum rawatan dalam keadaan tertentu

Rawatan hormon untuk mengekalkan kesuburan memerlukan pengawasan pakar dan tidak sesuai untuk penggunaan sendiri.

Adakah TRT Meningkatkan Risiko Serangan Jantung?

Hubungan antara TRT dan penyakit kardiovaskular telah lama diperdebatkan.

Kajian TRAVERSE melibatkan lebih daripada 5,200 lelaki berumur 45 hingga 80 tahun yang mempunyai hipogonadisme serta penyakit kardiovaskular sedia ada atau risiko kardiovaskular yang tinggi.

Kajian tersebut mendapati testosteron tidak meningkatkan kejadian utama yang terdiri daripada kematian kardiovaskular, serangan jantung bukan maut atau strok bukan maut berbanding plasebo dalam populasi yang dikaji.

Namun, keputusan ini tidak bermaksud TRT bebas risiko.

Beberapa perkara perlu difahami:

• peserta mempunyai diagnosis hipogonadisme
• rawatan diberikan menggunakan gel testosteron
• paras hormon dipantau
• keputusan tidak boleh digunakan untuk penggunaan steroid tanpa pengawasan
• keselamatan jangka sangat panjang masih belum dipastikan sepenuhnya
• tekanan darah boleh meningkat
• fibrilasi atrium, kecederaan buah pinggang akut dan embolisme pulmonari dilaporkan lebih kerap dalam kumpulan testosteron

FDA menggunakan keputusan TRAVERSE untuk membuang amaran kotak lama mengenai peningkatan kejadian kardiovaskular utama. Pada masa yang sama, FDA menambah amaran mengenai peningkatan tekanan darah.

Oleh itu, TRT tidak patut digambarkan sebagai punca pasti serangan jantung. Ia juga tidak patut dianggap bebas daripada risiko jantung.

Risiko perlu dinilai berdasarkan keadaan individu.

Adakah TRT Menyebabkan Kanser Prostat?

Bukti semasa tidak menunjukkan bahawa TRT secara langsung menyebabkan kanser prostat pada semua lelaki.

Walau bagaimanapun, keselamatan jangka panjang masih memerlukan pemantauan dan penyelidikan lanjut.

TRT tidak sepatutnya dimulakan kepada lelaki yang mempunyai kanser prostat aktif tanpa penilaian pakar.

Lelaki yang mempunyai keadaan berikut memerlukan pemeriksaan lanjut:

• PSA tinggi
• ketulan prostat
• perubahan pada pemeriksaan prostat
• sejarah keluarga kanser prostat
• simptom saluran kencing yang ketara

Pemantauan kesihatan prostat mungkin melibatkan:

• penilaian simptom kencing
• ujian PSA
• pemeriksaan prostat apabila sesuai
• rujukan kepada pakar urologi jika terdapat perubahan mencurigakan

Endocrine Society mengesyorkan penilaian urologi jika berlaku peningkatan PSA yang disahkan melebihi 1.4 ng/mL daripada paras asal dalam tahun pertama, PSA melebihi 4 ng/mL atau terdapat perubahan mencurigakan pada pemeriksaan prostat. Keputusan sebenar perlu mengambil kira umur, risiko individu dan garis panduan tempatan.

Apakah Ujian yang Diperlukan Sebelum Memulakan TRT?

Penilaian sebelum TRT mungkin merangkumi:

1. Dua ujian testosteron awal pagi.
2. Testosteron bebas atau SHBG jika diperlukan.
3. LH dan FSH.
4. Prolaktin dalam kes tertentu.
5. Kiraan darah penuh.
6. Hematokrit.
7. Tekanan darah.
8. PSA mengikut umur dan tahap risiko.
9. Pemeriksaan prostat apabila sesuai.
10. Penilaian simptom saluran kencing.
11. Penilaian risiko penyakit jantung.
12. Sejarah pembekuan darah.
13. Penilaian apnea tidur.
14. Fungsi hati dan buah pinggang jika diperlukan.
15. Analisis air mani jika kesuburan penting.
16. Penilaian kepadatan tulang bagi pesakit tertentu.

Doktor juga perlu menyemak semua ubat, suplemen dan produk hormon yang digunakan.

Pesakit perlu memberitahu doktor jika pernah menggunakan:

• steroid anabolik
• testosteron tanpa preskripsi
• produk bina badan
• opioid
• suplemen yang mendakwa meningkatkan hormon

Maklumat tersebut boleh mengubah diagnosis dan pelan rawatan.

Bagaimanakah Pesakit Dipantau Semasa TRT?

Pemantauan bukan sekadar memastikan nombor testosteron meningkat.

Doktor perlu menentukan sama ada pesakit benar-benar mendapat manfaat dan sama ada rawatan menyebabkan komplikasi.

Penilaian simptom

Doktor mungkin bertanya:

• Adakah libido bertambah baik?
• Adakah ereksi spontan meningkat?
• Adakah keletihan berkurangan?
• Adakah fungsi harian bertambah baik?
• Adakah kesan sampingan berlaku?
• Adakah pesakit menggunakan rawatan dengan betul?

Paras testosteron

Masa ujian darah bergantung pada formulasi yang digunakan.

Waktu ujian selepas suntikan mungkin berbeza daripada waktu ujian bagi gel, kapsul atau tampalan.

Matlamat rawatan ialah mencapai julat fisiologi yang sesuai, bukannya testosteron setinggi mungkin.

Kiraan darah dan hematokrit

Hematokrit perlu diperiksa sebelum rawatan dan diulang selepas rawatan bermula.

Pemantauan mungkin dilakukan:

• sekitar tiga bulan selepas rawatan bermula
• selepas perubahan dos
• pada enam hingga 12 bulan
• secara berkala selepas itu

Pesakit berisiko tinggi mungkin memerlukan pemeriksaan lebih kerap.

Tekanan darah

Tekanan darah perlu diperiksa sebelum dan semasa rawatan.

Pesakit yang mempunyai hipertensi mungkin diminta merekod tekanan darah di rumah.

PSA dan kesihatan prostat

Pemantauan prostat perlu disesuaikan mengikut:

• umur
• sejarah keluarga
• bacaan PSA asal
• simptom
• tahap risiko individu

Kesihatan metabolik dan tulang

Doktor mungkin turut memantau:

• gula darah
• profil lipid
• berat badan
• ukur lilit pinggang
• fungsi hati
• kepadatan tulang
• risiko patah tulang

TRT tidak patut digunakan semata-mata untuk mengawal diabetes atau menurunkan berat badan. Endocrine Society tidak mengesyorkan testosteron sebagai rawatan bagi memperbaiki kawalan gula darah dalam lelaki dengan diabetes jenis 2.

Adakah TRT Perlu Diambil Seumur Hidup?

Jawapannya bergantung pada punca testosteron rendah.

Lelaki yang mengalami kerosakan kekal pada testis, pituitari atau hipotalamus mungkin memerlukan rawatan jangka panjang.

Sebaliknya, testosteron rendah yang berkaitan dengan obesiti, penyakit akut, kekurangan nutrisi atau ubat tertentu mungkin bertambah baik apabila puncanya dirawat.

Apabila TRT dihentikan:

• paras testosteron boleh kembali ke keadaan asal
• simptom mungkin berulang
• penghasilan hormon semula jadi mungkin mengambil masa untuk pulih
• penghasilan sperma mungkin memerlukan masa lebih panjang untuk pulih

Jangan menghentikan, menambah atau mengurangkan dos sendiri.

Perubahan rawatan perlu dilakukan berdasarkan simptom, ujian darah, formulasi dan sebab TRT diberikan.

Bolehkah Testosteron Ditingkatkan Tanpa TRT?

Tidak semua lelaki yang mempunyai testosteron rendah memerlukan hormon dari luar.

Kurangkan berat badan berlebihan

Obesiti boleh mengganggu penghasilan testosteron dan menurunkan paras SHBG.

Penurunan berat badan boleh membantu:

• meningkatkan testosteron semula jadi
• memperbaiki fungsi seksual
• meningkatkan kesihatan metabolik
• menurunkan tekanan darah
• mengekalkan kesuburan

Bagi hipogonadisme yang berkaitan obesiti tanpa punca organik, pengurangan berat badan biasanya menjadi rawatan awal.

Rawat apnea tidur

Dengkur kuat, pernafasan terhenti ketika tidur dan mengantuk pada siang hari boleh menunjukkan apnea tidur.

Rawatan apnea tidur boleh membantu memperbaiki:

• tenaga
• kualiti tidur
• tekanan darah
• fungsi seksual
• kesihatan jantung

Semak ubat yang digunakan

Antara ubat atau bahan yang boleh mempengaruhi penghasilan testosteron ialah:

• opioid
• kortikosteroid
• steroid anabolik
• sesetengah ubat psikiatri
• ubat yang meningkatkan prolaktin

Jangan menghentikan ubat preskripsi tanpa arahan doktor.

Lakukan aktiviti fizikal

Latihan rintangan dan aktiviti aerobik membantu:

• mengurangkan lemak badan
• mengekalkan jisim otot
• meningkatkan kecergasan
• memperbaiki sensitiviti insulin
• menyokong fungsi seksual

Senaman tidak semestinya meningkatkan testosteron secara besar atau kekal. Namun, manfaatnya terhadap kesihatan keseluruhan lebih luas daripada sekadar menaikkan satu nombor hormon.

Dapatkan tidur mencukupi

Kekurangan tidur boleh menjejaskan:

• hormon
• tenaga
• mood
• selera makan
• berat badan
• fungsi seksual

Merawat masalah tidur mungkin lebih sesuai daripada TRT bagi seseorang yang sebenarnya mengalami kekurangan tidur kronik.

Berhati-hati dengan produk penggalak testosteron

Produk yang dipasarkan sebagai testosterone booster mungkin mengandungi vitamin, mineral, herba atau bahan lain.

Masalah yang boleh berlaku termasuk:

• bukti keberkesanan yang lemah
• dos bahan tidak konsisten
• interaksi dengan ubat
• pencemaran bahan terlarang
• kecederaan hati
• kelewatan mendapatkan diagnosis sebenar

Kekurangan vitamin atau mineral perlu disahkan dan dirawat secara khusus. Mengambil dos tinggi tanpa kekurangan tidak semestinya meningkatkan testosteron.

Apakah Perbezaan antara TRT dan Steroid Anabolik?

TRT dan penggunaan steroid anabolik untuk prestasi bukan perkara yang sama.

Seseorang yang menggunakan “dos TRT” tanpa diagnosis, preskripsi dan pemantauan tidak menjalani terapi perubatan yang sah.

Penggunaan testosteron tanpa pengawasan masih boleh menyebabkan:

• ketidaksuburan
• pengecutan testis
• hematokrit tinggi
• tekanan darah meningkat
• perubahan mood
• jerawat
• gangguan kolesterol
• komplikasi jantung

Mitos dan Fakta Mengenai TRT

Mitos 1: Semua keletihan berpunca daripada testosteron rendah

Fakta: Keletihan boleh berpunca daripada kurang tidur, anemia, kemurungan, diabetes, masalah tiroid, apnea tidur dan pelbagai penyakit lain.

Mitos 2: Satu ujian rendah sudah mencukupi

Fakta: Diagnosis biasanya memerlukan simptom yang berkaitan dan sekurang-kurangnya dua ujian testosteron awal pagi yang rendah.

Mitos 3: TRT meningkatkan kesuburan lelaki

Fakta: Testosteron dari luar boleh menekan LH, FSH dan penghasilan sperma.

Mitos 4: TRT menyembuhkan semua masalah ereksi

Fakta: Disfungsi ereksi sering melibatkan saluran darah, saraf, ubat, diabetes atau faktor psikologi.

Mitos 5: Semua lelaki berusia memerlukan TRT

Fakta: Umur sahaja bukan diagnosis hipogonadisme.

Mitos 6: TRT pasti menyebabkan kanser prostat

Fakta: Bukti semasa tidak menunjukkan hubungan sebab yang jelas, tetapi penilaian dan pemantauan prostat masih penting.

Mitos 7: TRT pasti menyebabkan serangan jantung

Fakta: Kajian TRAVERSE tidak menunjukkan peningkatan kejadian kardiovaskular utama dalam populasi yang dikaji. Namun, tekanan darah dan risiko lain masih perlu dipantau.

Mitos 8: Lagi tinggi paras testosteron, lagi baik

Fakta: Paras yang terlalu tinggi meningkatkan risiko kesan sampingan tanpa menjamin manfaat tambahan.

Tanda Amaran Semasa Menggunakan TRT

Dapatkan rawatan kecemasan jika mengalami:

• sakit dada
• sesak nafas secara tiba-tiba
• batuk berdarah
• bengkak atau sakit pada sebelah kaki
• muka menjadi senget
• kelemahan atau kebas pada sebelah badan
• pertuturan menjadi tidak jelas
• sakit kepala luar biasa yang teruk
• pengsan
• reaksi alahan teruk
• ereksi yang menyakitkan dan berpanjangan

Hubungi doktor dengan segera jika mengalami:

• tekanan darah meningkat
• bengkak kaki
• berat badan meningkat secara mendadak
• kesukaran membuang air kecil
• dengkur atau mengantuk siang semakin teruk
• perubahan mood yang ketara
• jerawat teruk
• sakit atau pembesaran payudara
• sakit kepala berulang
• kemerahan atau jangkitan pada tempat suntikan

Soalan yang Perlu Ditanya Sebelum Memulakan TRT

Sebelum menerima rawatan, pertimbangkan untuk bertanya:

1. Adakah diagnosis saya disahkan melalui dua ujian?
2. Apakah punca testosteron saya rendah?
3. Adakah puncanya boleh dipulihkan?
4. Adakah simptom saya benar-benar berkaitan hipogonadisme?
5. Bagaimanakah TRT akan menjejaskan kesuburan?
6. Apakah manfaat yang realistik untuk saya?
7. Apakah formulasi yang paling sesuai?
8. Apakah risiko berdasarkan keadaan kesihatan saya?
9. Apakah ujian yang perlu dilakukan sebelum rawatan?
10. Berapa kerap saya perlu menjalani ujian darah?
11. Bagaimanakah tekanan darah akan dipantau?
12. Apakah tanda yang memerlukan rawatan dihentikan?
13. Apakah pelan jika simptom tidak bertambah baik?
14. Berapakah kos rawatan dan pemantauan jangka panjang?
15. Adakah saya perlu berjumpa pakar endokrinologi atau urologi?

Kesimpulan

Terapi penggantian testosteron boleh memberikan manfaat kepada lelaki yang benar-benar mengalami hipogonadisme.

Namun, TRT bukan rawatan umum untuk keletihan, penuaan, obesiti, masalah ereksi atau keinginan membina otot.

Diagnosis yang tepat memerlukan:

• simptom yang konsisten
• ujian testosteron awal pagi yang rendah secara berulang
• penilaian punca
• pemeriksaan terhadap kontraindikasi
• perbincangan mengenai kesuburan
• pemantauan sepanjang rawatan

Manfaat TRT mungkin termasuk peningkatan libido, pembetulan beberapa simptom kekurangan androgen, peningkatan jisim badan tanpa lemak, pembetulan anemia dan peningkatan kepadatan tulang.

Manfaat tersebut tidak berlaku kepada semua orang. TRT juga tidak semestinya meningkatkan kekuatan, daya ingatan, penurunan berat badan atau mengurangkan risiko patah tulang.

Risiko utama termasuk:

• hematokrit meningkat
• tekanan darah meningkat
• jerawat
• pengekalan cecair
• pembesaran payudara
• gangguan apnea tidur
• penghasilan sperma menurun

Perkara paling penting ialah kesuburan. Lelaki yang masih mahu mendapatkan anak perlu memaklumkan doktor sebelum menerima testosteron.

TRT yang selamat bukan sekadar mendapatkan preskripsi. Ia memerlukan diagnosis yang tepat, pemilihan formulasi yang sesuai, sasaran rawatan yang realistik dan pemantauan perubatan secara berterusan.

Soalan Lazim Terapi Penggantian Testosteron