Antibiotik: Fungsi, Jenis, Kesan Sampingan, Cara Makan Dengan Betul Dan Bahaya Salah Guna

Antibiotik ialah antara ubat paling penting dalam dunia perubatan moden. Ia membantu merawat jangkitan bakteria yang sebelum ini boleh menjadi sangat serius, malah membawa maut. Namun, masalahnya ialah ramai orang masih menganggap antibiotik sebagai “ubat kuat” untuk semua jenis demam, batuk, selsema atau sakit tekak.

Hakikatnya, antibiotik bukan ubat untuk semua penyakit. Ia tidak berkesan untuk jangkitan virus seperti selsema biasa, influenza dan kebanyakan kes batuk akibat virus. Mengambil antibiotik tanpa sebab yang betul bukan sahaja tidak membantu mempercepatkan sembuh, malah boleh menyebabkan kesan sampingan dan menyumbang kepada masalah besar yang dikenali sebagai rintangan antibiotik atau antibiotic resistance.

Artikel ini akan menerangkan fungsi antibiotik, jenis yang biasa digunakan, kesan sampingan, cara makan dengan betul, kesilapan biasa pesakit serta bahaya salah guna antibiotik.

Apa Itu Antibiotik?

Antibiotik ialah ubat yang digunakan untuk merawat jangkitan yang disebabkan oleh bakteria. Ia boleh bertindak dengan cara:

• Membunuh bakteria secara langsung
• Menghalang bakteria daripada membiak
• Membantu sistem imun badan mengawal jangkitan bakteria dengan lebih berkesan

Contoh mudah, jika seseorang mengalami jangkitan saluran kencing yang disebabkan bakteria, doktor mungkin memberi antibiotik yang sesuai selepas pemeriksaan. Begitu juga dalam sesetengah kes pneumonia bakteria, jangkitan kulit tertentu atau jangkitan gigi yang serius.

Namun, antibiotik bukan:

• Ubat tahan sakit
• Ubat demam biasa
• Ubat batuk umum
• Ubat selsema
• Ubat untuk semua sakit tekak
• Ubat untuk “cepat baik” tanpa diagnosis jelas

Ini penting kerana ramai pesakit berasa kecewa apabila doktor tidak memberi antibiotik. Sebenarnya, jika penyakit itu berpunca daripada virus, antibiotik memang tidak akan membantu.

Fungsi Antibiotik Dalam Rawatan Jangkitan

Fungsi utama antibiotik ialah merawat jangkitan bakteria. Apabila digunakan dengan betul, antibiotik boleh membantu mengawal jangkitan, mengurangkan risiko komplikasi dan mencegah jangkitan daripada merebak ke bahagian badan yang lebih serius.

Antara keadaan di mana antibiotik mungkin digunakan termasuk:

1. Jangkitan saluran kencing
   • Sesetengah jangkitan air kencing berlaku akibat bakteria. Pesakit mungkin mengalami kencing pedih, kerap kencing, sakit bawah perut atau air kencing berbau kuat.
2. Pneumonia bakteria
   • Radang paru-paru akibat bakteria boleh menyebabkan demam, batuk berkahak, sakit dada dan sesak nafas. Keadaan ini memerlukan penilaian doktor.
3. Jangkitan kulit tertentu
   • Luka yang bernanah, kulit merah merebak, bengkak dan sakit mungkin menandakan jangkitan bakteria.
4. Jangkitan gigi tertentu
   • Abses gigi atau jangkitan gusi yang merebak mungkin memerlukan antibiotik bersama rawatan pergigian.
5. Jangkitan telinga tertentu
   • Tidak semua sakit telinga perlukan antibiotik, tetapi sesetengah kes terutama yang serius atau berisiko komplikasi mungkin memerlukannya.
6. Jangkitan selepas pembedahan atau prosedur tertentu
   • Dalam keadaan tertentu, antibiotik boleh digunakan untuk merawat atau mencegah jangkitan selepas prosedur perubatan.

Walaupun begitu, keputusan untuk memberi antibiotik tidak boleh dibuat berdasarkan simptom sahaja. Doktor akan menilai keadaan pesakit, sejarah kesihatan, lokasi jangkitan, umur, alahan ubat, ubat lain yang sedang diambil dan kadangkala keputusan ujian makmal.

Antibiotik Tidak Berkesan Untuk Jangkitan Virus

Ini antara salah faham paling besar. Ramai orang menyangka demam, batuk, kahak, hidung berair atau sakit tekak bermaksud badan memerlukan antibiotik. Sebenarnya, banyak penyakit harian berpunca daripada virus.

Antibiotik tidak berkesan untuk:

• Selsema biasa
• Influenza atau flu
• Kebanyakan batuk akibat virus
• Kebanyakan sakit tekak
• Kebanyakan kes hidung berair
• Sesetengah kes bronkitis akut
• Demam akibat jangkitan virus

Jika anda mengambil antibiotik ketika sakit disebabkan virus, bakteria bukan sasaran utama. Ubat itu tidak akan membunuh virus. Anda masih perlu memberi masa kepada badan untuk pulih, sambil mengurus simptom seperti demam, sakit tekak, hidung tersumbat atau batuk.

Rawatan untuk jangkitan virus biasanya melibatkan:

• Rehat secukupnya
• Minum air yang mencukupi
• Ubat demam atau sakit jika sesuai
• Ubat simptom seperti semburan hidung atau lozeng, jika perlu
• Pemantauan tanda bahaya
• Jumpa doktor jika simptom bertambah teruk atau berpanjangan

Bila Antibiotik Mungkin Diperlukan?

Antibiotik mungkin diperlukan apabila doktor mengesyaki atau mengesahkan jangkitan bakteria. Namun, ini tidak bermakna semua jangkitan bakteria memerlukan antibiotik dalam semua keadaan. Ada jangkitan ringan yang boleh pulih sendiri, dan ada juga keadaan yang memerlukan rawatan segera.

Antibiotik mungkin dipertimbangkan jika:

• Simptom menunjukkan kemungkinan jangkitan bakteria
• Jangkitan berisiko merebak
• Pesakit berisiko tinggi mendapat komplikasi
• Terdapat tanda jangkitan serius
• Ujian makmal menyokong diagnosis bakteria
• Jangkitan tidak pulih seperti dijangka

Contoh keadaan yang perlu dinilai doktor termasuk:

• Demam tinggi berpanjangan
• Sakit tekak teruk dengan kelenjar bengkak dan tiada batuk
• Sakit ketika kencing
• Luka bernanah atau kemerahan yang merebak
• Batuk dengan sesak nafas atau sakit dada
• Sakit telinga teruk, terutama pada kanak-kanak kecil
• Sakit gigi dengan bengkak muka atau nanah

Perkara penting ialah jangan buat keputusan sendiri untuk membeli atau menggunakan antibiotik lama. Jangkitan yang kelihatan sama belum tentu berpunca daripada bakteria yang sama atau memerlukan ubat yang sama.

Jenis-Jenis Antibiotik Yang Biasa Digunakan

Terdapat banyak kumpulan antibiotik. Setiap satu mempunyai fungsi, sasaran bakteria, kesan sampingan dan risiko interaksi ubat yang berbeza. Bahagian ini untuk pengetahuan umum sahaja, bukan panduan memilih ubat sendiri.

1. Penicillin

Penicillin ialah antara kumpulan antibiotik yang paling lama digunakan. Contoh yang biasa dikenali termasuk amoxicillin dan ampicillin.

Kumpulan ini boleh digunakan untuk beberapa jenis jangkitan bakteria, bergantung kepada keadaan pesakit dan corak bakteria. Namun, sesetengah orang mempunyai alahan terhadap penicillin. Jika anda pernah mengalami ruam teruk, bengkak muka, sesak nafas atau reaksi alahan selepas mengambil antibiotik, maklumkan kepada doktor.

2. Cephalosporin

Cephalosporin ialah kumpulan antibiotik yang digunakan untuk pelbagai jangkitan bakteria. Ia mempunyai beberapa generasi dengan liputan bakteria yang berbeza.

Doktor mungkin memilih cephalosporin berdasarkan lokasi jangkitan, tahap serius penyakit dan risiko rintangan bakteria. Seperti antibiotik lain, ia tidak boleh digunakan sesuka hati.

3. Macrolide

Contoh macrolide termasuk azithromycin, clarithromycin dan erythromycin. Ia kadangkala digunakan untuk jangkitan pernafasan tertentu atau jika pesakit tidak sesuai mengambil antibiotik lain.

Namun, macrolide boleh berinteraksi dengan beberapa ubat lain dan mungkin tidak sesuai untuk semua orang, terutama mereka yang mempunyai masalah jantung tertentu atau mengambil ubat yang mempengaruhi rentak jantung.

4. Tetracycline

Tetracycline digunakan untuk jangkitan tertentu dan kadangkala dalam rawatan jerawat tertentu. Namun, ia tidak sesuai untuk sesetengah kumpulan seperti wanita hamil atau kanak-kanak kecil, bergantung kepada jenis ubat dan penilaian doktor.

5. Fluoroquinolone

Fluoroquinolone ialah kumpulan antibiotik yang lebih kuat dan digunakan untuk keadaan tertentu. Ia tidak sepatutnya menjadi pilihan sembarangan kerana boleh dikaitkan dengan kesan sampingan tertentu pada tendon, saraf, gula darah atau sistem lain dalam sesetengah individu.

6. Antibiotik Topikal

Antibiotik topikal ialah antibiotik yang digunakan pada bahagian luar badan seperti kulit, mata atau telinga. Contohnya dalam bentuk krim, salap atau titis.

Walaupun nampak ringan, antibiotik topikal juga tidak patut digunakan berulang kali tanpa sebab. Penggunaan tidak sesuai boleh menyebabkan iritasi kulit atau menyumbang kepada bakteria menjadi kurang sensitif terhadap ubat.

Cara Doktor Memilih Antibiotik Yang Sesuai

Doktor tidak memilih antibiotik secara rawak. Pemilihan antibiotik bergantung kepada banyak faktor, antaranya:

• Jenis jangkitan yang disyaki
• Bahagian badan yang terlibat
• Tahap serius jangkitan
• Umur pesakit
• Berat badan, terutama untuk kanak-kanak
• Kehamilan atau penyusuan
• Sejarah alahan ubat
• Fungsi buah pinggang dan hati
• Ubat lain yang sedang diambil
• Penyakit kronik seperti diabetes atau penyakit buah pinggang
• Keputusan ujian darah, air kencing, kahak atau kultur jika perlu
• Corak rintangan antibiotik setempat

Di Malaysia, garis panduan seperti National Antimicrobial Guideline digunakan sebagai rujukan klinikal untuk membantu penggunaan antimikrob secara lebih rasional. Ini penting kerana penggunaan antibiotik yang tidak tepat boleh mempercepatkan masalah rintangan antibiotik.

Cara Makan Antibiotik Dengan Betul

Jika doktor memberi antibiotik, cara pengambilan sangat penting. Ubat yang betul tetapi diambil dengan cara salah boleh menyebabkan rawatan kurang berkesan atau meningkatkan risiko kesan sampingan.

Ikuti panduan berikut:

1. Ambil Mengikut Dos Yang Diberi

Jangan kurangkan dos kerana takut “ubat kuat”. Jangan tambah dos kerana mahu cepat baik. Dos ditentukan berdasarkan jenis jangkitan, umur, berat badan, fungsi buah pinggang dan faktor klinikal lain.

2. Ikut Jadual Waktu

Jika ubat perlu diambil dua kali sehari, cuba ambil pada jarak masa yang konsisten. Jika tiga kali sehari, ikut jadual yang mudah diingat. Ini membantu mengekalkan paras ubat yang sesuai dalam badan.

3. Jangan Gandakan Dos Jika Terlupa

Jika terlupa makan antibiotik, rujuk label ubat atau tanya ahli farmasi. Secara umum, jangan gandakan dos sesuka hati kerana ia boleh meningkatkan risiko kesan sampingan.

4. Tanya Sama Ada Perlu Makan Sebelum Atau Selepas Makan

Sesetengah antibiotik lebih sesuai diambil selepas makan untuk mengurangkan sakit perut. Ada juga yang perlu diambil semasa perut kosong. Tanya ahli farmasi jika tidak pasti.

5. Jangan Kongsi Antibiotik

Antibiotik yang sesuai untuk anda belum tentu sesuai untuk orang lain. Berat badan, umur, alahan, jenis jangkitan dan risiko kesan sampingan setiap orang berbeza.

6. Jangan Simpan Baki Antibiotik

Baki antibiotik tidak patut disimpan untuk penyakit akan datang. Ubat itu mungkin tidak sesuai, tidak cukup tempoh rawatan, tamat tempoh atau tidak diperlukan langsung.

7. Maklumkan Semua Ubat Yang Sedang Diambil

Antibiotik boleh berinteraksi dengan ubat lain. Beritahu doktor atau ahli farmasi jika anda mengambil ubat cair darah, ubat sawan, ubat jantung, suplemen, herba atau ubat kronik lain.

Perlu Habiskan Antibiotik Atau Boleh Berhenti Bila Sudah Sihat?

Nasihat paling selamat untuk orang awam ialah: ambil antibiotik mengikut arahan doktor atau ahli farmasi.

Dahulu, pesakit sering diberitahu supaya menghabiskan semua antibiotik walaupun sudah sihat. Dalam amalan moden, tempoh rawatan sebenarnya bergantung kepada jenis jangkitan, tahap serius penyakit dan bukti klinikal terkini. Ada keadaan yang memerlukan beberapa hari sahaja, ada yang memerlukan tempoh lebih panjang.

Jadi, jangan buat keputusan sendiri untuk berhenti hanya kerana rasa lebih baik. Pada masa yang sama, jika doktor memang memberi tempoh tertentu, ikut tempoh tersebut. Jika anda mengalami kesan sampingan teruk, jangan terus paksa diri makan ubat tanpa nasihat. Hubungi doktor atau ahli farmasi.

Prinsip praktikalnya:

• Ikut arahan pada label ubat
• Jangan berhenti sendiri tanpa nasihat
• Jangan panjangkan sendiri tempoh antibiotik
• Jangan simpan baki ubat
• Dapatkan nasihat jika kesan sampingan mengganggu
• Jumpa semula doktor jika simptom tidak pulih atau semakin teruk

Kesan Sampingan Antibiotik

Seperti ubat lain, antibiotik boleh menyebabkan kesan sampingan. Kebanyakan kesan sampingan adalah ringan, tetapi ada juga yang boleh menjadi serius.

Kesan sampingan biasa termasuk:

• Loya
• Muntah
• Cirit-birit
• Sakit perut
• Kembung perut
• Hilang selera makan
• Ruam ringan
• Gatal
• Jangkitan kulat seperti keputihan atau tompok putih dalam mulut
• Rasa tidak selesa pada perut

Ini berlaku kerana antibiotik bukan sahaja boleh menyerang bakteria penyebab jangkitan, tetapi juga boleh mengganggu keseimbangan bakteria baik dalam badan, terutama di usus dan kawasan faraj.

Namun, jangan berhenti antibiotik sendiri hanya kerana kesan sampingan ringan tanpa mendapatkan nasihat. Hubungi doktor atau ahli farmasi jika anda tidak pasti.

Tanda Alahan Antibiotik Yang Perlu Diberi Perhatian

Alahan antibiotik boleh berlaku. Ada yang ringan, tetapi ada juga yang boleh mengancam nyawa.

Tanda alahan yang perlu diperhatikan termasuk:

• Ruam merah yang merebak
• Gatal seluruh badan
• Bengkak muka, bibir, lidah atau kelopak mata
• Sesak nafas
• Berdehit
• Pening teruk
• Rasa hendak pitam
• Sakit dada selepas mengambil ubat
• Reaksi kulit teruk seperti kulit mengelupas atau lepuh

Jika anda pernah mengalami alahan antibiotik, catat nama ubat tersebut dan maklumkan kepada semua doktor atau ahli farmasi pada masa hadapan.

Antibiotik Dan Cirit-Birit: Normal Atau Bahaya?

Cirit-birit ringan boleh berlaku ketika mengambil antibiotik. Ini biasanya disebabkan perubahan bakteria normal dalam usus. Namun, cirit-birit yang teruk tidak boleh dipandang ringan.

Dapatkan nasihat doktor jika:

• Cirit-birit sangat kerap
• Najis berdarah
• Sakit perut kuat
• Demam tinggi
• Tanda dehidrasi seperti pening, mulut kering atau kurang kencing
• Cirit-birit berterusan selepas habis antibiotik
• Pesakit ialah bayi, warga emas atau individu imun lemah

Jangan mengambil ubat tahan cirit-birit secara sembarangan tanpa nasihat, terutama jika cirit-birit berdarah atau disertai demam.

Antibiotik Dan Probiotik: Perlu Atau Tidak?

Probiotik sering dikaitkan dengan kesihatan usus. Sesetengah orang mengambil probiotik ketika menggunakan antibiotik untuk mengurangkan gangguan perut atau cirit-birit ringan.

Namun, tidak semua orang wajib mengambil probiotik. Manfaatnya bergantung kepada jenis probiotik, keadaan pesakit dan jenis antibiotik. Probiotik juga perlu digunakan dengan berhati-hati bagi bayi kecil, warga emas yang lemah, pesakit kanser, pesakit imun lemah atau mereka yang mempunyai penyakit serius.

Jika mahu mengambil probiotik, tanya doktor atau ahli farmasi tentang:

• Jenis probiotik yang sesuai
• Waktu pengambilan
• Sama ada perlu dijarakkan daripada antibiotik
• Sama ada selamat dengan keadaan kesihatan anda

Bahaya Salah Guna Antibiotik

Salah guna antibiotik berlaku apabila antibiotik digunakan tanpa sebab yang betul, dengan cara yang salah, atau tanpa nasihat profesional kesihatan.

Contoh salah guna antibiotik termasuk:

1. Mengambil antibiotik untuk selsema biasa
2. Mengambil antibiotik untuk flu
3. Membeli antibiotik tanpa pemeriksaan
4. Menggunakan antibiotik lama yang disimpan di rumah
5. Berkongsi antibiotik dengan ahli keluarga
6. Berhenti terlalu awal tanpa nasihat
7. Mengambil dos tidak menentu
8. Meminta antibiotik walaupun doktor kata tidak perlu
9. Menggunakan antibiotik haiwan atau ubat tidak berdaftar
10. Menganggap semua kahak hijau atau kuning bermaksud perlu antibiotik

Bahaya salah guna antibiotik bukan kecil. Ia boleh menyebabkan:

• Kesan sampingan yang tidak perlu
• Reaksi alahan
• Rawatan sebenar tertangguh
• Jangkitan menjadi lebih sukar dikawal
• Bakteria menjadi kebal terhadap antibiotik
• Kos rawatan meningkat
• Risiko kemasukan ke hospital meningkat

Apa Itu Rintangan Antibiotik?

Rintangan antibiotik berlaku apabila bakteria berubah dan tidak lagi bertindak balas terhadap antibiotik yang biasanya digunakan untuk membunuh atau mengawal bakteria tersebut.

Perkara penting: bukan badan manusia yang menjadi kebal terhadap antibiotik, tetapi bakteria yang menjadi rintang.

Apabila bakteria menjadi rintang:

• Antibiotik biasa mungkin tidak lagi berkesan
• Jangkitan menjadi lebih sukar dirawat
• Pesakit mungkin memerlukan antibiotik lain yang lebih kuat
• Rawatan mungkin mengambil masa lebih lama
• Risiko komplikasi meningkat
• Risiko penyebaran bakteria rintang kepada orang lain juga meningkat

Masalah ini bukan isu individu sahaja. Ia isu kesihatan awam. Jika antibiotik terus digunakan secara tidak terkawal, rawatan untuk jangkitan biasa boleh menjadi semakin sukar pada masa depan.

Kenapa Rintangan Antibiotik Semakin Membimbangkan?

Rintangan antibiotik semakin membimbangkan kerana bakteria boleh menyesuaikan diri. Apabila antibiotik digunakan terlalu kerap atau tidak tepat, bakteria yang lemah mungkin mati, tetapi bakteria yang lebih tahan boleh terus hidup dan membiak.

Faktor yang menyumbang kepada rintangan antibiotik termasuk:

• Penggunaan antibiotik apabila tidak perlu
• Dos tidak lengkap atau tidak teratur
• Penggunaan antibiotik yang tidak sesuai
• Kawalan jangkitan yang lemah
• Kebersihan tangan yang tidak baik
• Penggunaan antimikrob dalam manusia, haiwan dan persekitaran
• Penyebaran bakteria rintang di hospital, komuniti atau makanan

Sebab itu, penggunaan antibiotik perlu dikawal dengan bijak. Ia bukan bermaksud antibiotik perlu dielakkan sepenuhnya. Maksudnya, antibiotik perlu digunakan apabila perlu, dengan ubat yang sesuai, dos yang betul dan tempoh yang tepat.

Kenapa Doktor Kadang-Kadang Tidak Beri Antibiotik?

Jika doktor tidak memberi antibiotik, itu tidak bermakna penyakit anda tidak serius atau doktor tidak mahu membantu. Dalam banyak kes, tidak memberi antibiotik ialah keputusan yang betul.

Doktor mungkin tidak memberi antibiotik kerana:

• Penyakit kemungkinan besar disebabkan virus
• Antibiotik tidak akan mempercepatkan sembuh
• Risiko kesan sampingan lebih tinggi daripada manfaat
• Simptom boleh dirawat dengan rawatan sokongan
• Pemeriksaan tidak menunjukkan tanda jangkitan bakteria
• Doktor mahu mengelakkan penggunaan antibiotik yang tidak perlu
• Pesakit boleh dipantau dan datang semula jika bertambah teruk

Kadangkala, doktor akan memberi nasihat “tunggu dan lihat” dengan tanda bahaya yang perlu dipantau. Ini biasa berlaku dalam penyakit pernafasan ringan yang kemungkinan besar berpunca daripada virus.

Antibiotik Untuk Demam: Perlu Atau Tidak?

Demam ialah simptom, bukan diagnosis. Demam boleh berlaku akibat banyak punca seperti jangkitan virus, jangkitan bakteria, keradangan, reaksi ubat atau keadaan lain.

Jadi, antibiotik tidak patut diambil hanya kerana suhu badan meningkat.

Antibiotik mungkin dipertimbangkan jika demam disertai tanda jangkitan bakteria tertentu, contohnya:

• Kencing pedih dan kerap
• Sakit dada dan sesak nafas
• Leher kaku
• Luka bernanah
• Bengkak merah yang merebak
• Sakit tekak tertentu yang disyaki bakteria
• Keadaan pesakit sangat lemah atau berisiko tinggi

Namun, untuk demam akibat selsema atau flu, antibiotik tidak membantu. Rawatan biasanya fokus kepada rehat, cecair, ubat demam jika sesuai dan pemantauan.

Antibiotik Untuk Batuk, Selsema Dan Sakit Tekak

Kebanyakan batuk dan selsema disebabkan virus. Dalam keadaan ini, antibiotik tidak diperlukan.

Batuk selepas jangkitan virus juga boleh berlarutan beberapa hari hingga beberapa minggu kerana saluran pernafasan masih sensitif. Ini tidak semestinya bermaksud bakteria masih ada.

Sakit tekak pula boleh disebabkan virus atau bakteria tertentu. Doktor akan menilai tanda seperti demam, kelenjar bengkak, batuk, keadaan tonsil dan faktor risiko lain. Dalam sesetengah kes, ujian mungkin diperlukan.

Dapatkan pemeriksaan jika batuk atau sakit tekak disertai:

• Sesak nafas
• Sakit dada
• Demam tinggi berpanjangan
• Batuk berdarah
• Sukar menelan air liur
• Lemah teruk
• Simptom semakin teruk selepas beberapa hari
• Bayi, warga emas atau pesakit imun lemah

Antibiotik Untuk Kanak-Kanak

Kanak-kanak tidak boleh diberikan antibiotik orang dewasa atau baki ubat lama. Dos kanak-kanak bergantung kepada berat badan, umur, jenis jangkitan dan bentuk ubat.

Kesilapan yang biasa berlaku ialah menggunakan sudu makan biasa untuk menyukat antibiotik cecair. Ini tidak tepat. Gunakan picagari ubat atau alat penyukat yang diberi oleh klinik atau farmasi.

Ibu bapa perlu ingat:

• Jangan minta antibiotik setiap kali anak demam
• Jangan guna antibiotik lama anak untuk sakit baru
• Jangan kongsi antibiotik antara adik-beradik
• Pastikan dos disukat dengan betul
• Ikut waktu dan tempoh yang diarahkan
• Simpan ubat mengikut arahan label
• Tanya ahli farmasi jika ubat perlu disimpan dalam peti sejuk

Bawa anak berjumpa doktor segera jika anak:

• Sukar bernafas
• Tidak mahu minum
• Muntah berulang
• Sangat mengantuk atau sukar dikejutkan
• Demam tinggi berpanjangan
• Mengalami sawan
• Bibir kebiruan
• Kurang kencing
• Bayi bawah 3 bulan mengalami demam

Antibiotik Semasa Hamil Dan Menyusu

Wanita hamil atau menyusu tidak patut mengambil antibiotik tanpa nasihat doktor. Ada antibiotik yang boleh digunakan jika perlu, tetapi ada juga yang perlu dielakkan bergantung kepada usia kandungan, jenis jangkitan dan keadaan ibu.

Penting untuk memberitahu doktor jika anda:

• Sedang hamil
• Mungkin hamil
• Sedang menyusu
• Mempunyai sejarah keguguran atau komplikasi kehamilan
• Ada alahan ubat
• Mengambil suplemen atau ubat lain

Jangkitan bakteria yang tidak dirawat juga boleh membahayakan ibu dan bayi. Jadi, jangan takut antibiotik secara membuta tuli, tetapi jangan ambil tanpa penilaian profesional.

Kesilapan Biasa Pesakit Semasa Mengambil Antibiotik

Berikut antara kesilapan yang kerap berlaku:

1. Berhenti apabila rasa sihat
   • Simptom mungkin berkurang, tetapi itu tidak semestinya bermaksud rawatan boleh dihentikan sendiri.
2. Ambil dos tidak tetap
   • Dos yang tidak konsisten boleh menyebabkan paras ubat dalam badan tidak mencukupi.
3. Kongsi ubat dengan ahli keluarga
   • Penyakit yang nampak sama belum tentu memerlukan rawatan sama.
4. Guna antibiotik lama
   • Antibiotik lama mungkin tidak sesuai, tidak cukup, rosak atau tamat tempoh.
5. Minta antibiotik untuk selsema
   • Selsema biasa biasanya berpunca daripada virus.
6. Tidak beritahu sejarah alahan
   • Ini boleh membahayakan jika ubat yang sama atau berkaitan diberi semula.
7. Tidak beritahu ubat lain yang sedang diambil
   • Interaksi ubat boleh berlaku.
8. Tidak datang semula walaupun semakin teruk
   • Jika simptom tidak pulih atau menjadi lebih serius, pemeriksaan semula penting.

Bila Perlu Jumpa Doktor Dengan Segera?

Dapatkan rawatan segera jika anda atau ahli keluarga mengalami:

• Sesak nafas
• Sakit dada
• Bibir atau muka kebiruan
• Keliru atau mengantuk luar biasa
• Demam tinggi yang tidak kebah
• Leher kaku
• Sakit kepala teruk luar biasa
• Ruam teruk atau kulit mengelupas
• Bengkak muka, bibir atau lidah selepas makan ubat
• Cirit-birit berdarah
• Muntah berterusan
• Sakit perut kuat
• Luka bernanah atau kemerahan cepat merebak
• Kurang kencing atau tanda dehidrasi
• Bayi kecil dengan demam
• Pesakit kanser, HIV, transplant atau mengambil ubat imunosupresif

Jangan tunggu sehingga keadaan terlalu teruk, terutama bagi bayi, warga emas, wanita hamil dan pesakit penyakit kronik.

Cara Mencegah Keperluan Antibiotik Yang Tidak Perlu

Cara terbaik mengurangkan penggunaan antibiotik bukanlah dengan menolak rawatan, tetapi dengan mencegah jangkitan.

Amalkan langkah berikut:

• Basuh tangan dengan sabun dan air
• Gunakan hand sanitizer jika tiada air
• Tutup mulut dan hidung ketika batuk atau bersin
• Elakkan berkongsi tuala, botol air atau alat makan
• Pastikan luka kecil dibersihkan dan ditutup
• Dapatkan vaksin yang disarankan
• Masak makanan dengan bersih dan sempurna
• Elakkan sentuhan rapat dengan orang yang sedang sakit
• Rehat secukupnya
• Urus penyakit kronik seperti diabetes dengan baik
• Gunakan antibiotik hanya apabila diarahkan doktor

Vaksin juga membantu mengurangkan sesetengah jangkitan bakteria dan komplikasi yang mungkin memerlukan antibiotik. Contohnya, vaksin pneumokokal boleh membantu mencegah penyakit akibat bakteria pneumokokus tertentu.

Mitos Dan Fakta Tentang Antibiotik

Mitos 1: Semua demam perlukan antibiotik

Fakta: Demam hanyalah simptom. Jika berpunca daripada virus, antibiotik tidak membantu.

Mitos 2: Kahak hijau mesti jangkitan bakteria

Fakta: Warna kahak sahaja tidak cukup untuk menentukan sama ada jangkitan bakteria atau virus.

Mitos 3: Antibiotik yang lebih kuat lebih cepat sembuh

Fakta: Antibiotik perlu sesuai dengan jenis jangkitan. Ubat yang “kuat” tetapi tidak sesuai boleh memberi mudarat.

Mitos 4: Kalau pernah sesuai dulu, boleh guna ubat sama lagi

Fakta: Jangkitan kali ini mungkin berbeza. Ubat lama belum tentu sesuai.

Mitos 5: Boleh berhenti antibiotik bila rasa sihat

Fakta: Ikut arahan doktor atau ahli farmasi. Jangan berhenti sendiri tanpa nasihat.

Mitos 6: Antibiotik boleh dikongsi dengan keluarga

Fakta: Jangan kongsi antibiotik. Setiap pesakit memerlukan penilaian sendiri.

Kesimpulan

Antibiotik ialah ubat penting untuk merawat jangkitan bakteria tertentu. Namun, ia bukan ubat untuk semua demam, batuk, selsema atau sakit tekak. Jika digunakan tanpa sebab yang betul, antibiotik boleh menyebabkan kesan sampingan dan menyumbang kepada rintangan antibiotik.

Gunakan antibiotik hanya apabila diarahkan oleh doktor. Ambil mengikut dos, jadual dan tempoh yang ditetapkan. Jangan berkongsi ubat, jangan simpan baki antibiotik dan jangan membeli antibiotik tanpa pemeriksaan.

Jika simptom semakin teruk, berpanjangan atau disertai tanda bahaya seperti sesak nafas, ruam teruk, bengkak muka, cirit-birit berdarah atau demam tinggi berpanjangan, dapatkan rawatan segera.

Antibiotik menyelamatkan nyawa apabila digunakan dengan betul. Tetapi jika disalah guna, ubat yang sepatutnya membantu boleh menjadi semakin kurang berkesan pada masa depan.

FAQ Tentang Antibiotik