PM2.5: Maksud, Punca, Kesan kepada Kesihatan dan Cara Melindungi Diri

PM2.5 sering menjadi perhatian apabila Malaysia mengalami jerebu, kebakaran hutan atau kemerosotan kualiti udara. Namun, pencemaran PM2.5 tidak hanya berlaku ketika langit kelihatan kabur. Paras zarah halus ini juga boleh meningkat akibat trafik, aktiviti perindustrian, pembakaran terbuka, asap rokok dan aktiviti memasak di dalam rumah.

Masalah utama PM2.5 ialah saiznya yang terlalu kecil untuk dilihat dengan mata kasar. Udara mungkin kelihatan cerah dan tidak berbau, tetapi masih mengandungi zarah halus yang boleh disedut masuk ke dalam sistem pernafasan.

Pendedahan dalam tempoh singkat boleh menyebabkan mata pedih, tekak tidak selesa, batuk, semput atau memburukkan asma. Pendedahan berulang dan berpanjangan pula dikaitkan dengan penyakit jantung, strok, penyakit paru-paru kronik dan kanser paru-paru.

Risiko tidak sama bagi setiap orang. Ia dipengaruhi oleh:

• kepekatan PM2.5 di udara;
• tempoh seseorang terdedah;
• tahap aktiviti fizikal;
• lokasi pendedahan;
• penggunaan alat perlindungan;
• umur;
• keadaan kesihatan sedia ada.

Walaupun topeng muka dan penapis udara boleh membantu mengurangkan pendedahan, kedua-duanya bukan penyelesaian mutlak. Udara yang lebih bersih memerlukan kawalan pelepasan daripada kenderaan, industri, pembakaran terbuka, pengurusan sisa dan penjanaan tenaga.

Apa Itu PM2.5?

PM ialah singkatan kepada particulate matter, iaitu bahan zarahan yang terdiri daripada campuran zarah pepejal dan titisan cecair mikroskopik yang terapung di udara.

Angka 2.5 merujuk kepada zarah dengan diameter aerodinamik 2.5 mikrometer atau lebih kecil. Satu mikrometer bersamaan satu per sejuta meter.

Sebagai perbandingan, diameter sehelai rambut manusia biasanya jauh lebih besar daripada zarah PM2.5. Zarah ini terlalu kecil untuk dikenal pasti secara individu tanpa peralatan khusus.

Disebabkan saiznya, PM2.5 boleh melepasi sebahagian daripada sistem pertahanan semula jadi pada hidung dan saluran pernafasan atas. Zarah ini boleh sampai ke bronkiol dan alveoli, iaitu kantung udara kecil di bahagian dalam paru-paru.

Sesetengah komponen PM2.5 juga boleh mempengaruhi aliran darah dan tindak balas keradangan dalam tubuh. Inilah sebab kesannya tidak terhad kepada paru-paru sahaja, malah boleh melibatkan jantung dan salur darah.

Apakah Kandungan PM2.5?

PM2.5 bukan satu bahan kimia tunggal. Kandungannya bergantung pada sumber pencemaran, lokasi, cuaca dan tindak balas kimia yang berlaku di atmosfera.

Antara bahan yang boleh terkandung dalam PM2.5 ialah:

• karbon hitam;
• jelaga;
• sulfat;
• nitrat;
• ammonia;
• sebatian organik;
• debu halus;
• abu pembakaran;
• titisan cecair mikroskopik;
• logam tertentu.

PM2.5 daripada asap kebakaran mungkin mempunyai komposisi yang berbeza daripada PM2.5 yang terhasil daripada enjin diesel, kilang atau aktiviti memasak.

Oleh sebab itu, dua lokasi dengan bacaan PM2.5 yang sama tidak semestinya mempunyai campuran bahan pencemar yang serupa. Walau bagaimanapun, kepekatan PM2.5 tetap digunakan sebagai petunjuk penting bagi menilai risiko pencemaran zarah halus.

Apakah Perbezaan antara PM2.5 dan PM10?

PM2.5 dan PM10 ialah dua kategori bahan zarahan berdasarkan saiz aerodinamik.

PM10 turut merangkumi zarah PM2.5. Ini bermakna semua PM2.5 termasuk dalam kategori PM10, tetapi bukan semua PM10 ialah PM2.5.

Saiz zarah bukan satu-satunya faktor yang menentukan tahap bahayanya. Risiko turut bergantung pada kepekatan, komposisi kimia, tempoh pendedahan dan tahap kesihatan seseorang.

Dari Mana Datangnya PM2.5?

PM2.5 boleh dilepaskan terus ke udara atau terbentuk kemudian melalui tindak balas kimia antara beberapa jenis gas pencemar.

1. Asap kenderaan

Kenderaan yang menggunakan petrol atau diesel menghasilkan bahan pencemar melalui proses pembakaran bahan api.

Pendedahan boleh menjadi lebih tinggi di kawasan:

• jalan raya yang sibuk;
• persimpangan dengan kesesakan teruk;
• terminal bas;
• kawasan menunggu kenderaan;
• terowong;
• lokasi dengan banyak kenderaan diesel.

Selain asap ekzos, zarah juga boleh terhasil daripada kehausan tayar dan brek. Namun, sebahagian zarah daripada proses mekanikal ini mungkin lebih besar daripada PM2.5.

2. Aktiviti perindustrian

Kilang, loji janakuasa, pemprosesan bahan mentah dan operasi yang menggunakan bahan api boleh melepaskan zarah serta gas pencemar.

Tahap pelepasan bergantung pada:

• jenis industri;
• bahan api yang digunakan;
• teknologi kawalan pencemaran;
• penyelenggaraan sistem;
• tahap pematuhan kepada peraturan alam sekitar.

3. Pembakaran terbuka

Pembakaran sampah, daun kering, sisa pertanian dan bahan organik boleh menghasilkan sejumlah besar asap serta zarah halus.

Pembakaran yang dilakukan jauh dari kawasan perumahan masih boleh menjejaskan orang ramai kerana PM2.5 boleh dibawa angin ke kawasan lain.

4. Kebakaran hutan dan tanah gambut

Kebakaran hutan dan tanah gambut menghasilkan asap yang mengandungi campuran zarah halus, gas serta sebatian organik.

Asap boleh bergerak merentasi daerah, negeri dan sempadan negara bergantung pada:

• arah angin;
• kelajuan angin;
• suhu;
• kelembapan;
• keadaan atmosfera;
• tempoh kebakaran.

PM2.5 merupakan salah satu komponen utama dalam asap kebakaran yang menimbulkan kebimbangan kesihatan.

5. Penjanaan tenaga

Pembakaran arang batu, minyak, diesel atau bahan api lain untuk menjana tenaga boleh melepaskan zarah halus serta gas seperti sulfur dioksida dan nitrogen oksida.

Gas ini boleh mengalami tindak balas kimia di atmosfera lalu membentuk PM2.5 sekunder.

6. Aktiviti pembinaan

Kerja menggali, merobohkan bangunan, memotong bahan dan mengangkut tanah menghasilkan banyak debu.

Sebahagian besar debu pembinaan mungkin berada dalam kategori zarah yang lebih kasar. Namun, penggunaan mesin diesel, proses pembakaran dan aktiviti tertentu juga boleh menghasilkan PM2.5.

7. Sumber semula jadi

Sebahagian bahan zarahan juga boleh datang daripada sumber semula jadi seperti:

• kebakaran hutan semula jadi;
• debu tanah;
• garam laut;
• aktiviti gunung berapi;
• bahan organik daripada tumbuhan.

Walau bagaimanapun, di kawasan bandar, pelepasan daripada trafik, industri, pembakaran dan penjanaan tenaga sering menjadi sumber yang penting. WHO menyenaraikan trafik, pembakaran bahan api isi rumah, cerobong industri, penjanaan kuasa dan pembakaran sisa sebagai antara sumber utama pencemaran udara.

Bagaimanakah PM2.5 Sekunder Terbentuk?

Tidak semua PM2.5 dilepaskan terus dalam bentuk zarah.

Gas seperti berikut boleh bertindak balas di atmosfera:

• sulfur dioksida;
• nitrogen oksida;
• ammonia;
• sebatian organik meruap.

Tindak balas antara gas, kelembapan dan bahan lain boleh menghasilkan sulfat, nitrat serta zarah halus sekunder.

Proses ini menerangkan mengapa paras PM2.5 di sesuatu kawasan boleh dipengaruhi oleh pelepasan yang berlaku jauh dari lokasi tersebut.

PM2.5 Juga Boleh Wujud di Dalam Rumah

Ramai menganggap pencemaran udara hanya berlaku di luar rumah. Sebenarnya, PM2.5 boleh masuk dari luar atau dihasilkan oleh aktiviti di dalam bangunan.

Antara sumber PM2.5 di dalam rumah ialah:

• asap rokok;
• aerosol daripada vape;
• aktiviti menggoreng atau memanggang;
• dapur yang menggunakan pembakaran bahan api;
• pembakaran arang atau kayu;
• lilin dan colok;
• asap daripada luar;
• penggunaan sesetengah produk aerosol;
• habuk yang diterbangkan ketika menyapu;
• penggunaan vakum dengan penapisan yang lemah.

Aktiviti memasak pada suhu tinggi boleh meningkatkan paras zarah halus, terutamanya apabila minyak mula berasap atau makanan hangus.

Risiko menjadi lebih tinggi apabila dapur:

• kecil dan tertutup;
• tidak mempunyai hud;
• mempunyai hud yang tidak diselenggara;
• mempunyai pengudaraan yang lemah.

EPA menekankan bahawa udara dalaman boleh mengandungi PM2.5 daripada masakan, pembersihan, asap rokok dan sumber luar. Kawalan sumber dan pengudaraan menggunakan udara luar yang bersih merupakan langkah utama, manakala penapisan udara ialah langkah tambahan.

Adakah PM2.5 Sama dengan Jerebu?

PM2.5 dan jerebu berkait rapat, tetapi kedua-duanya bukan perkara yang sama.

PM2.5 ialah kategori zarah berdasarkan saiz.

Jerebu pula ialah keadaan atmosfera apabila campuran zarah dan bahan pencemar mengurangkan jarak penglihatan serta menyebabkan udara kelihatan kabur.

Jerebu boleh mengandungi:

• PM2.5;
• PM10;
• jelaga;
• asap;
• debu;
• ozon;
• sulfur dioksida;
• nitrogen dioksida;
• karbon monoksida;
• bahan pencemar lain.

Paras PM2.5 boleh meningkat walaupun udara tidak kelihatan berjerebu. Sebaliknya, jarak penglihatan juga boleh dipengaruhi oleh kelembapan dan jenis zarah di udara.

Oleh itu, jangan menilai keselamatan udara hanya berdasarkan:

• warna langit;
• bau;
• jarak penglihatan;
• kehadiran asap yang jelas.

Semakan melalui sistem pemantauan rasmi memberikan maklumat yang lebih berguna.

Bagaimanakah PM2.5 Memasuki Tubuh?

Apabila seseorang bernafas, udara bersama zarah pencemar masuk melalui hidung atau mulut.

Proses asasnya adalah seperti berikut:

1. PM2.5 berada di udara.
2. Zarah disedut ketika bernafas.
3. Zarah melalui trakea dan bronkus.
4. Sebahagian zarah sampai ke bronkiol.
5. Zarah yang sangat halus boleh sampai ke alveoli.
6. Tisu paru-paru boleh mengalami iritasi dan keradangan.
7. Tindak balas tersebut boleh mempengaruhi sistem pernafasan dan kardiovaskular.

Jumlah zarah yang disedut dipengaruhi oleh kadar pernafasan. Ketika berlari, berbasikal atau melakukan kerja berat, seseorang akan bernafas dengan lebih laju dan dalam. Ini berpotensi meningkatkan jumlah pencemaran yang masuk ke paru-paru.

WHO menerangkan bahawa PM2.5 boleh menembusi paru-paru dan mempengaruhi tubuh melalui aliran darah, dengan kesan terhadap sistem pernafasan dan kardiovaskular.

Kesan Jangka Pendek PM2.5 kepada Kesihatan

Pendedahan jangka pendek boleh berlaku selama beberapa jam atau beberapa hari. Kesannya mungkin lebih ketara apabila kepekatan PM2.5 meningkat dengan mendadak.

Iritasi mata, hidung dan tekak

Antara gejala yang boleh berlaku ialah:

• mata pedih;
• mata berair;
• hidung berair;
• hidung tersumbat;
• bersin;
• tekak kering;
• tekak pedih;
• suara serak.

Gejala ini tidak khusus kepada PM2.5. Alahan, jangkitan virus dan pendedahan kepada bahan perengsa lain boleh menyebabkan simptom yang sama.

Batuk dan ketidakselesaan pernafasan

PM2.5 boleh merengsakan saluran pernafasan dan menyebabkan:

• batuk;
• kahak bertambah;
• dada terasa ketat;
• sesak nafas;
• wheezing atau nafas berbunyi;
• mudah penat;
• toleransi senaman berkurang.

Asma menjadi lebih teruk

Pencemaran udara boleh mencetuskan simptom asma atau menyebabkan asma menjadi lebih sukar dikawal.

Pesakit mungkin mengalami:

• batuk pada waktu malam;
• semput ketika aktiviti ringan;
• dada ketat;
• tidur terganggu;
• penggunaan inhaler pelega yang semakin kerap.

Keperluan menggunakan inhaler pelega dengan lebih kerap boleh menandakan asma tidak terkawal. Keadaan ini wajar dinilai oleh doktor.

Pemburukan COPD

Pesakit penyakit pulmonari obstruktif kronik atau COPD boleh mengalami:

• batuk yang semakin teruk;
• peningkatan kahak;
• perubahan warna kahak;
• sesak nafas;
• keupayaan bergerak yang berkurang;
• keperluan rawatan kecemasan.

Kesan terhadap jantung

Pendedahan kepada bahan zarahan dikaitkan dengan:

• serangan jantung bukan maut;
• degupan jantung tidak teratur;
• pemburukan penyakit jantung;
• peningkatan risiko kematian pramatang dalam kalangan pesakit tertentu.

Sakit dada atau sesak nafas tidak patut dianggap sebagai kesan jerebu biasa, terutama bagi individu yang mempunyai penyakit jantung.

Kesan Jangka Panjang PM2.5 kepada Kesihatan

Pendedahan jangka panjang merujuk kepada pendedahan yang berulang selama berbulan-bulan atau bertahun-tahun.

Seseorang mungkin tidak mengalami simptom yang jelas setiap hari. Namun, risiko kesihatan boleh meningkat apabila pendedahan berlaku secara berterusan.

Penyakit jantung dan strok

Pendedahan PM2.5 boleh menyumbang kepada:

• keradangan sistemik;
• tekanan oksidatif;
• gangguan fungsi salur darah;
• perubahan pada sistem pembekuan darah;
• peningkatan tekanan terhadap sistem kardiovaskular.

Pendedahan jangka panjang dikaitkan dengan penyakit jantung iskemia dan strok. WHO mengiktiraf pencemaran udara sebagai faktor risiko penting bagi penyakit tidak berjangkit.

Penyakit paru-paru kronik

Pendedahan berpanjangan dikaitkan dengan:

• penurunan fungsi paru-paru;
• pemburukan asma;
• COPD;
• simptom pernafasan kronik;
• kanser paru-paru.

Risiko tidak bermaksud setiap individu yang terdedah pasti akan mendapat penyakit. Penyakit biasanya dipengaruhi oleh gabungan faktor seperti umur, genetik, merokok, pekerjaan dan keadaan kesihatan.

Kesan terhadap kanak-kanak

Kanak-kanak lebih mudah terjejas kerana paru-paru dan sistem pertahanan tubuh mereka masih berkembang.

Mereka juga cenderung:

• lebih aktif;
• menghabiskan masa di luar;
• bernafas lebih cepat berbanding orang dewasa;
• menyedut lebih banyak udara berbanding saiz tubuh.

Pendedahan pencemaran udara pada zaman kanak-kanak dikaitkan dengan simptom pernafasan, asma dan gangguan perkembangan fungsi paru-paru.

Kesan terhadap kehamilan

Pendedahan kepada pencemaran udara semasa kehamilan dikaitkan pada peringkat populasi dengan beberapa hasil kehamilan yang kurang baik.

Ini tidak bermaksud satu episod jerebu pasti menyebabkan komplikasi. Risiko bergantung pada:

• tahap pencemaran;
• tempoh pendedahan;
• usia kandungan;
• kesihatan ibu;
• faktor persekitaran lain.

Ibu hamil wajar mengurangkan pendedahan apabila kualiti udara merosot dan mendapatkan nasihat doktor jika mengalami sesak nafas atau simptom yang membimbangkan.

Siapakah yang Lebih Berisiko?

Semua orang boleh mengalami kesan pencemaran udara. Namun, kumpulan tertentu lebih mudah mengalami simptom atau komplikasi.

Bayi dan kanak-kanak

Paru-paru mereka masih berkembang dan saiz saluran pernafasan lebih kecil. Kanak-kanak yang mempunyai asma memerlukan pemantauan lebih rapi.

Warga emas

Warga emas lebih berkemungkinan mempunyai penyakit kronik dan keupayaan tubuh yang lebih rendah untuk menyesuaikan diri dengan tekanan pencemaran.

Ibu hamil

Perubahan fisiologi semasa kehamilan boleh mempengaruhi sistem pernafasan dan keperluan oksigen.

Pesakit asma atau COPD

Saluran pernafasan mereka lebih sensitif dan mudah mengalami pemburukan simptom.

Pesakit penyakit jantung

PM2.5 boleh meningkatkan tekanan terhadap sistem jantung dan salur darah.

Individu dengan penyakit kronik

Mereka yang mempunyai diabetes atau penyakit buah pinggang kronik juga mungkin mempunyai risiko komplikasi yang lebih tinggi, terutama jika turut mempunyai penyakit jantung.

Pekerja luar

Antara pekerjaan yang boleh melibatkan pendedahan lebih tinggi ialah:

• pekerja pembinaan;
• penghantar makanan;
• polis trafik;
• pekerja landskap;
• pemandu motosikal;
• peniaga luar;
• pekerja ladang;
• jurulatih sukan.

Pendedahan boleh bertambah kerana mereka berada di luar dalam tempoh lama dan melakukan aktiviti fizikal.

Cara Memahami Bacaan PM2.5

Kepekatan PM2.5 biasanya dilaporkan dalam unit mikrogram bagi setiap meter padu udara, ditulis sebagai µg/m³.

Sebagai contoh, bacaan 20 µg/m³ bermaksud terdapat purata 20 mikrogram PM2.5 bagi setiap meter padu udara untuk tempoh pengukuran tertentu.

Tempoh purata perlu diperhatikan. Bacaan purata satu jam tidak boleh dibandingkan secara terus dengan purata 24 jam atau purata tahunan.

Garis panduan WHO

Garis Panduan Kualiti Udara Global WHO 2021 mencadangkan nilai PM2.5 berikut:

• purata tahunan: 5 µg/m³;
• purata 24 jam: 15 µg/m³.

Nilai purata 24 jam tersebut dikaitkan dengan persentil ke-99, bersamaan kira-kira tiga hingga empat hari melebihi nilai panduan dalam setahun.

Nilai WHO ialah panduan berasaskan kesihatan, bukan jaminan bahawa tiada risiko langsung di bawah sesuatu angka. Ia juga bukan semestinya sama dengan had undang-undang atau sistem indeks sesebuah negara.

Apakah Perbezaan antara Bacaan PM2.5 dan IPU?

Di Malaysia, keadaan kualiti udara dilaporkan menggunakan Indeks Pencemaran Udara atau IPU.

IPU bukan bacaan kepekatan PM2.5 secara langsung. Ia adalah indeks yang menukarkan kepekatan beberapa bahan pencemar kepada skala yang lebih mudah difahami oleh orang awam.

Kategori asas IPU Malaysia ialah:

Nilai IPU ditentukan berdasarkan subindeks bahan pencemar yang paling tinggi. Oleh itu, nombor IPU tidak sepatutnya dianggap sama dengan kepekatan PM2.5 dalam unit µg/m³.

Jabatan Alam Sekitar menerangkan bahawa IPU digunakan untuk melaporkan kualiti udara dalam julat yang mudah difahami, manakala nilai indeks bagi sesuatu tempoh ditentukan daripada subindeks pencemar yang tertinggi.

Pembaca boleh menyemak bacaan rasmi melalui Sistem Pengurusan Indeks Pencemaran Udara atau APIMS.

Cara Melindungi Diri daripada PM2.5

Tiada satu kaedah yang dapat menghapuskan semua risiko. Perlindungan terbaik menggunakan beberapa langkah serentak.

1. Semak kualiti udara sebelum keluar

Periksa IPU melalui saluran rasmi sebelum merancang:

• senaman;
• aktiviti sekolah;
• kerja luar;
• perjalanan;
• aktiviti bersama kanak-kanak;
• aktiviti warga emas.

Ketika keadaan berubah dengan cepat, semak bacaan beberapa kali sehari. Bacaan waktu pagi mungkin berbeza daripada petang kerana perubahan angin, hujan dan aktiviti pencemaran.

2. Kurangkan aktiviti fizikal berat di luar

Aktiviti fizikal meningkatkan kadar dan kedalaman pernafasan. Ini boleh meningkatkan jumlah zarah yang disedut.

Apabila kualiti udara merosot:

• pendekkan tempoh senaman;
• kurangkan intensiti;
• pindahkan aktiviti ke dalam bangunan;
• pilih waktu dengan bacaan lebih rendah;
• berhenti jika mengalami semput atau sakit dada.

Golongan berisiko perlu mengambil langkah lebih awal dan tidak menunggu sehingga simptom menjadi teruk.

3. Jauhi sumber pencemaran

Kurangkan masa berhampiran:

• jalan raya sesak;
• kawasan pembakaran terbuka;
• tapak pembinaan;
• kawasan industri;
• kenderaan diesel yang sedang hidup;
• ruang dengan asap rokok.

Ketika berjalan atau berjoging, pilih laluan yang lebih jauh daripada trafik utama apabila praktikal.

4. Gunakan respirator yang sesuai

Respirator seperti N95 boleh membantu mengurangkan pendedahan kepada zarah halus apabila dipakai dengan betul.

Respirator biasanya memberikan perlindungan zarah yang lebih baik berbanding topeng pembedahan yang longgar kerana ia direka untuk menghasilkan kedapan pada muka.

Keberkesanannya bergantung pada:

• ketulenan produk;
• saiz;
• bentuk muka;
• kedapan;
• cara pemakaian;
• keadaan respirator;
• tempoh penggunaan.

Janggut atau bulu muka pada kawasan kedapan boleh menyebabkan udara tercemar masuk melalui celah.

KKM menyatakan bahawa respirator N95 boleh digunakan ketika jerebu dan berfungsi lebih baik daripada topeng pembedahan bagi menapis zarah halus, tetapi perlindungan bergantung pada pemakaian dan kedapan yang betul.

Adakah N95 menapis semua pencemaran?

Tidak.

Respirator N95 direka untuk menapis zarah. Ia tidak direka untuk menyingkirkan semua:

• gas;
• wap;
• bau;
• karbon monoksida;
• bahan kimia tertentu.

Respirator tidak menggantikan tindakan mengurangkan masa berada di kawasan tercemar.

Bagaimana dengan kanak-kanak?

Masalah utama bagi kanak-kanak ialah saiz dan kedapan. Respirator dewasa yang terlalu besar mungkin bocor di sekeliling muka.

CDC menyatakan kanak-kanak berumur dua tahun dan ke atas boleh memakai topeng atau respirator, tetapi respirator yang diluluskan untuk kegunaan pekerjaan mungkin tidak tersedia dalam saiz yang sesuai bagi kanak-kanak sangat kecil. Jangan memaksa kanak-kanak memakai respirator yang menyebabkan kesukaran bernafas atau tidak muat dengan betul.

Siapakah yang perlu lebih berhati-hati?

Individu berikut mungkin mengalami ketidakselesaan atau kesukaran bernafas ketika menggunakan respirator:

• warga emas;
• pesakit penyakit paru-paru;
• pesakit penyakit jantung;
• individu yang mengalami klaustrofobia;
• ibu hamil;
• kanak-kanak.

Hentikan penggunaan dan dapatkan nasihat perubatan jika respirator menyebabkan kesukaran bernafas, pening atau ketidakselesaan yang ketara.

5. Tutup tingkap apabila udara luar tercemar

Jika udara luar tercemar atau asap memasuki rumah:

• tutup tingkap dan pintu;
• kurangkan kekerapan membuka pintu;
• tutup celah yang membenarkan asap masuk;
• gunakan penghawa dingin dalam mod kitaran semula apabila sesuai.

Namun, rumah yang tertutup tidak semestinya mempunyai udara bersih. Pencemar dalaman boleh terkumpul jika terdapat asap rokok, asap masakan atau pembakaran.

Apabila udara luar kembali baik, buka tingkap untuk meningkatkan pengudaraan jika keadaan sesuai.

6. Gunakan penapis udara yang sesuai

Penapis udara mudah alih boleh membantu mengurangkan zarah halus di dalam bilik.

Semasa memilih penapis udara, perhatikan:

1. keluasan bilik yang disyorkan;
2. kadar penghantaran udara bersih atau CADR;
3. jenis penapis;
4. kos penapis ganti;
5. tahap bunyi;
6. penggunaan elektrik;
7. kemudahan penyelenggaraan.

Penapis HEPA boleh menangkap sebahagian besar zarah halus apabila digunakan dalam sistem yang direka dengan betul. Namun, label HEPA sahaja tidak mencukupi. Kadar aliran udara dan kesesuaian unit dengan saiz bilik turut menentukan prestasi.

EPA menegaskan bahawa penapis udara boleh mengurangkan pencemaran dalaman tetapi tidak dapat menyingkirkan semua bahan pencemar. Unit dengan CADR yang sesuai perlu dipilih berdasarkan saiz bilik.

Elakkan penjana ozon

Elakkan peranti yang sengaja menghasilkan ozon.

Ozon ialah bahan perengsa paru-paru. Sesetengah peranti pengion, plasma atau sistem elektronik juga berpotensi menghasilkan ozon sebagai produk sampingan.

7. Wujudkan bilik udara lebih bersih

Jika hanya mempunyai satu penapis udara, letakkannya di bilik yang digunakan paling lama seperti:

• bilik tidur;
• ruang keluarga;
• bilik kanak-kanak;
• bilik warga emas.

Untuk mewujudkan bilik udara lebih bersih:

• tutup tingkap;
• kurangkan pembukaan pintu;
• hidupkan penapis udara;
• jangan merokok atau vape;
• elakkan pembakaran lilin;
• jangan gunakan colok secara berlebihan;
• jangan memasak di dalam bilik;
• bersihkan permukaan menggunakan kain lembap.

8. Kurangkan pencemaran yang dihasilkan di dalam rumah

Ketika udara luar sudah tercemar, elakkan menambahkan pencemaran dalaman.

Kurangkan atau hentikan:

• merokok;
• vape;
• pembakaran sampah;
• pembakaran lilin;
• pembakaran colok;
• menggoreng pada suhu terlalu tinggi;
• penggunaan produk aerosol;
• menyapu habuk secara kering.

Gunakan hud dapur dan pastikan penapisnya dibersihkan atau diganti mengikut keperluan.

9. Pastikan ubat penyakit kronik tersedia

Pesakit asma, COPD atau penyakit jantung perlu memastikan ubat:

• belum tamat tempoh;
• mencukupi;
• mudah dicapai;
• digunakan mengikut arahan doktor.

Pesakit asma sebaiknya mempunyai pelan tindakan asma yang menerangkan:

• ubat harian;
• bila perlu menggunakan inhaler pelega;
• tanda asma semakin teruk;
• bila perlu mendapatkan rawatan kecemasan.

Jangan mengubah dos ubat tanpa nasihat profesional kesihatan.

10. Kurangkan pendedahan di dalam kenderaan

Semasa melalui kawasan berasap atau trafik sesak:

• tutup tingkap;
• gunakan mod kitaran semula buat sementara waktu;
• selenggara penapis kabin;
• elakkan berhenti lama di belakang kenderaan diesel;
• jangan biarkan enjin hidup tanpa keperluan.

Mod kitaran semula tidak sesuai digunakan secara berterusan terlalu lama tanpa pertukaran udara, terutama apabila terdapat ramai penumpang.

Adakah Duduk di Dalam Rumah Sentiasa Selamat?

Tidak semestinya.

PM2.5 dari luar boleh masuk melalui:

• pintu;
• tingkap;
• rekahan;
• sistem pengudaraan;
• pergerakan penghuni.

Pada masa yang sama, aktiviti di dalam rumah juga boleh menghasilkan PM2.5.

Tahap perlindungan sesebuah bangunan bergantung pada:

• struktur bangunan;
• kebocoran udara;
• sistem pengudaraan;
• penapisan;
• penggunaan penghawa dingin;
• aktiviti penghuni;
• kewujudan perokok;
• kaedah memasak.

Rumah yang tertutup tetapi dipenuhi asap rokok atau asap masakan mungkin mempunyai kualiti udara yang lebih buruk daripada jangkaan.

Mitos dan Fakta tentang PM2.5

Mitos 1: PM2.5 hanya berbahaya ketika berjerebu

Fakta: Paras PM2.5 boleh meningkat walaupun jerebu tidak jelas kelihatan.

Mitos 2: Jika udara tidak berbau, udara itu selamat

Fakta: Banyak zarah dan gas pencemar tidak mempunyai bau yang mudah dikenal pasti.

Mitos 3: Topeng pembedahan memberi perlindungan penuh

Fakta: Topeng pembedahan yang longgar tidak memberikan kedapan seperti respirator yang sesuai.

Mitos 4: Semua penapis udara mempunyai keberkesanan yang sama

Fakta: Prestasi bergantung pada jenis penapis, CADR, saiz bilik, aliran udara dan tempoh operasi.

Mitos 5: Penapis udara menghapuskan semua pencemaran

Fakta: Kebanyakan penapis direka untuk zarah atau gas tertentu. Tiada satu penapis yang menghapuskan semua pencemar.

Mitos 6: Hanya paru-paru terjejas

Fakta: PM2.5 turut dikaitkan dengan kesan terhadap jantung dan salur darah.

Mitos 7: Tiada simptom bermaksud tiada risiko

Fakta: Pendedahan berpanjangan boleh meningkatkan risiko kesihatan walaupun tidak menyebabkan simptom serta-merta.

Mitos 8: Minum banyak air dapat mengeluarkan PM2.5 daripada paru-paru

Fakta: Minum air membantu mengelakkan dehidrasi tetapi tidak mengeluarkan zarah yang telah masuk ke dalam paru-paru.

Bilakah Perlu Berjumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan jika anda atau ahli keluarga mengalami:

• batuk yang berlarutan;
• wheezing yang baru berlaku;
• semput yang semakin teruk;
• dada terasa ketat;
• aktiviti harian semakin terbatas;
• penggunaan inhaler pelega yang semakin kerap;
• simptom asma pada waktu malam;
• gejala yang berterusan selepas kualiti udara bertambah baik;
• penyakit jantung atau paru-paru yang semakin tidak terkawal.

Doktor perlu menentukan sama ada gejala berpunca daripada pencemaran, asma, alahan, jangkitan, penyakit jantung atau masalah lain.

Tanda Kecemasan yang Tidak Boleh Diabaikan

Dapatkan bantuan kecemasan segera jika terdapat:

• kesukaran bernafas yang teruk;
• tidak mampu bercakap dalam ayat penuh;
• bibir atau muka kelihatan kebiruan;
• sakit atau tekanan pada dada;
• pengsan;
• kekeliruan;
• sukar dikejutkan;
• kelemahan pada sebelah badan;
• pertuturan menjadi pelat;
• serangan asma yang tidak lega selepas ubat digunakan seperti diarahkan;
• kanak-kanak bernafas sangat laju;
• tarikan dada atau leher yang ketara ketika bernafas.

Cara Mengurangkan Sumbangan kepada Pencemaran Udara

Tindakan individu sahaja tidak mencukupi untuk menyelesaikan pencemaran udara. Namun, beberapa langkah masih boleh membantu:

1. Jangan melakukan pembakaran terbuka.
2. Laporkan pembakaran terbuka melalui saluran rasmi.
3. Selenggara kenderaan secara berkala.
4. Elakkan membiarkan enjin hidup tanpa keperluan.
5. Gunakan pengangkutan awam apabila praktikal.
6. Berkongsi kenderaan.
7. Kurangkan penggunaan tenaga yang membazir.
8. Jangan membakar sampah rumah.
9. Sokong penggunaan tenaga yang menghasilkan pelepasan lebih rendah.
10. Galakkan perlindungan yang sesuai untuk pekerja luar.

Penyelesaian jangka panjang memerlukan tindakan daripada sektor pengangkutan, tenaga, industri, pertanian, pengurusan sisa dan perancangan bandar. WHO menegaskan bahawa kebanyakan sumber pencemaran udara luar berada di luar kawalan individu dan memerlukan tindakan dasar pada peringkat tempatan, kebangsaan serta serantau.

Checklist Ketika Bacaan IPU Meningkat

• Semak bacaan rasmi melalui APIMS.
• Kenal pasti ahli keluarga yang berisiko.
• Kurangkan aktiviti fizikal berat.
• Pendekkan tempoh berada di luar.
• Tutup tingkap jika udara luar tercemar.
• Hidupkan penapis udara jika tersedia.
• Elakkan merokok dan vape.
• Kurangkan aktiviti memasak yang menghasilkan asap.
• Gunakan respirator yang sesuai jika perlu keluar.
• Pastikan inhaler dan ubat penyakit kronik tersedia.
• Pantau batuk, semput dan sakit dada.
• Dapatkan rawatan jika gejala semakin teruk.

Kesimpulan

PM2.5 ialah zarah pencemar yang sangat halus dan boleh menembusi jauh ke dalam paru-paru. Pendedahan boleh menyebabkan iritasi mata dan tekak, batuk, semput serta pemburukan penyakit seperti asma dan COPD.

Pendedahan berpanjangan pula dikaitkan dengan penyakit jantung, strok, penyakit paru-paru kronik dan kanser paru-paru.

Kanak-kanak, warga emas, ibu hamil, pekerja luar serta individu yang mempunyai penyakit kronik perlu mengambil langkah perlindungan lebih awal apabila kualiti udara merosot.

Langkah utama termasuk:

• memeriksa IPU;
• mengurangkan aktiviti berat;
• mengehadkan masa di luar;
• mengawal pencemaran dalaman;
• menggunakan penapis udara yang sesuai;
• memakai respirator dengan betul apabila diperlukan;
• memastikan ubat penyakit kronik tersedia.

Namun, tanggungjawab tidak boleh diletakkan pada individu semata-mata. Topeng dan penapis udara hanya mengurangkan pendedahan. Penyelesaian sebenar memerlukan pengurangan pelepasan pencemaran supaya udara bersih dapat dinikmati oleh seluruh masyarakat.

Soalan Lazim tentang PM2.5