Kesan Merokok Terhadap Kesihatan: Risiko, Penyakit dan Cara Berhenti

Merokok sering dikaitkan dengan batuk, kahak dan kanser paru-paru. Namun, kesannya sebenarnya jauh lebih luas. Bahan kimia daripada asap rokok boleh memasuki aliran darah dan bergerak ke hampir seluruh tubuh, lalu menjejaskan saluran darah, jantung, otak, sistem imun, organ pembiakan, mulut, mata, kulit dan tulang.

Kerosakan ini tidak semestinya menghasilkan simptom pada peringkat awal. Seseorang boleh masih mampu bekerja, bersukan dan menjalani rutin harian sedangkan perubahan pada paru-paru atau saluran darah sudah bermula.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia menyatakan bahawa penggunaan tembakau menjejaskan hampir setiap organ tubuh serta meningkatkan risiko kanser, penyakit jantung, strok, penyakit paru-paru, masalah kesuburan dan pelbagai keadaan kronik lain. Asap tembakau pula mengandungi ribuan bahan kimia, termasuk bahan toksik dan bahan yang boleh menyebabkan kanser.

Berhenti merokok bukan mudah kerana nikotin boleh menyebabkan kebergantungan fizikal dan psikologi. Namun, ia bukan sesuatu yang mustahil. Kaunseling, sokongan tingkah laku dan ubat yang sesuai boleh meningkatkan peluang seseorang untuk berhenti dengan lebih berjaya.

Mengapa Merokok Berbahaya?

Apabila tembakau dibakar, proses pembakaran menghasilkan campuran gas, zarah halus dan bahan kimia. Bahan ini masuk ke dalam mulut, tekak dan paru-paru setiap kali seseorang menyedut asap rokok.

Sebahagian bahan kekal pada saluran pernafasan, manakala sebahagian lagi menyeberangi permukaan paru-paru dan memasuki aliran darah.

Antara bahan dan komponen yang penting ialah:

• Nikotin, yang menyebabkan kebergantungan dan ketagihan.
• Karbon monoksida, yang mengurangkan keupayaan darah membawa oksigen.
• Bahan karsinogen, yang boleh merosakkan DNA dan meningkatkan risiko kanser.
• Zarah halus dan bahan iritasi, yang mencetuskan keradangan pada saluran pernafasan.
• Bahan yang merosakkan saluran darah, lalu meningkatkan pembentukan plak dan darah beku.

Asap rokok mengandungi lebih daripada 7,000 bahan kimia. Sekurang-kurangnya 250 daripadanya diketahui berbahaya dan sekurang-kurangnya 69 boleh menyebabkan kanser.

Apa yang berlaku apabila anda menghisap rokok?

Secara ringkas, prosesnya berlaku seperti berikut:

1. Asap memasuki mulut dan saluran pernafasan.
2. Nikotin diserap melalui paru-paru dan sampai ke otak dengan cepat.
3. Otak membebaskan bahan kimia berkaitan rasa lega, fokus dan ganjaran.
4. Denyutan jantung dan tekanan pada sistem kardiovaskular meningkat.
5. Karbon monoksida mengurangkan jumlah oksigen yang dapat dibawa oleh darah.
6. Saluran darah menjadi lebih sempit dan mudah mengalami keradangan.
7. Bahan toksik mencederakan lapisan saluran pernafasan dan DNA sel.
8. Pendedahan berulang menyebabkan kerosakan terkumpul.

Kesan rasa tenang yang dialami sesetengah perokok biasanya bersifat sementara. Dalam banyak keadaan, rokok sebenarnya melegakan simptom penarikan nikotin yang mula muncul sejak rokok sebelumnya, bukannya menyelesaikan punca tekanan.

Nikotin bukan satu-satunya masalah

Nikotin merupakan sebab utama rokok menyebabkan ketagihan, tetapi kebanyakan penyakit serius berkaitan merokok berpunca daripada campuran bahan toksik yang terhasil melalui pembakaran.

Ini penting kerana sesetengah orang menganggap semua risiko rokok datang daripada nikotin sahaja. Hakikatnya, asap pembakaranlah yang membawa sejumlah besar karbon monoksida, bahan karsinogen dan zarah berbahaya ke dalam tubuh.

Pada masa yang sama, nikotin bukan bahan yang tidak berbahaya. Ia mempengaruhi otak, sistem ganjaran, denyutan jantung dan saluran darah serta boleh mengekalkan kebergantungan.

Adakah Merokok Sedikit Masih Berbahaya?

Tiada bilangan rokok yang boleh dianggap benar-benar selamat.

Merokok hanya beberapa batang sehari masih boleh menjejaskan saluran darah. CDC melaporkan bahawa individu yang merokok kurang daripada lima batang sehari pun boleh menunjukkan tanda awal penyakit kardiovaskular.

Risiko seseorang dipengaruhi oleh beberapa faktor, termasuk:

• Bilangan rokok sehari
• Tempoh merokok
• Umur ketika mula merokok
• Kedalaman sedutan
• Jenis produk tembakau
• Pendedahan kepada asap rokok di rumah atau tempat kerja
• Penyakit sedia ada
• Sejarah keluarga
• Pendedahan kepada habuk atau bahan kimia di tempat kerja

Mengurangkan jumlah rokok boleh menjadi langkah sementara menuju tarikh berhenti. Namun, mengurangkan rokok tanpa rancangan untuk berhenti sepenuhnya memberikan manfaat yang jauh lebih kecil berbanding berhenti terus. Sesetengah perokok juga mengimbangi pengurangan tersebut dengan menyedut rokok lebih dalam atau menghabiskan setiap batang dengan lebih menyeluruh.

Kesan Merokok dalam Jangka Pendek

Kesan merokok boleh berlaku sejurus selepas seseorang menyedut asap.

Antara perubahan yang boleh berlaku ialah:

• Denyutan jantung meningkat
• Saluran darah mengecut
• Tekanan pada jantung bertambah
• Paras karbon monoksida dalam darah meningkat
• Penghantaran oksigen kepada tisu berkurang
• Mata dan tekak menjadi pedih
• Mulut menjadi kering
• Nafas dan pakaian berbau asap
• Deria rasa dan bau terganggu
• Prestasi fizikal menurun

Perokok juga mungkin mengalami:

• Batuk pada waktu pagi
• Kahak berlebihan
• Mudah semput ketika menaiki tangga
• Cepat letih
• Nafas berbunyi
• Tekak kerap sakit
• Jangkitan pernafasan berulang
• Masalah gusi
• Sakit kepala
• Sukar menumpukan perhatian apabila tidak merokok

Simptom ini kadangkala dianggap perkara biasa oleh perokok. Namun, batuk kronik atau semput bukan proses pembersihan badan yang sihat. Ia boleh menjadi tanda saluran pernafasan sudah mengalami iritasi, keradangan atau kerosakan.

Kesan Merokok terhadap Paru-Paru

Paru-paru ialah organ yang menerima pendedahan paling langsung kepada asap rokok.

Kerosakan sistem pembersihan paru-paru

Saluran pernafasan mempunyai struktur halus seperti rambut yang dikenali sebagai silia. Silia membantu menggerakkan lendir, habuk dan kuman keluar dari paru-paru.

Asap rokok boleh merosakkan atau melumpuhkan fungsi silia. Akibatnya:

• Lendir lebih mudah terkumpul
• Batuk dan kahak bertambah
• Kuman lebih sukar disingkirkan
• Risiko jangkitan meningkat
• Bahan toksik berada lebih lama dalam saluran pernafasan

Batuk perokok pada waktu pagi sering berlaku kerana tubuh cuba mengeluarkan lendir dan bahan yang terkumpul ketika fungsi pembersihan paru-paru terganggu.

Bronkitis kronik

Bronkitis kronik berlaku apabila saluran udara mengalami keradangan berpanjangan dan menghasilkan lendir secara berlebihan.

Simptomnya boleh termasuk:

• Batuk berkahak berpanjangan
• Sesak nafas
• Nafas berbunyi
• Dada terasa ketat
• Jangkitan dada berulang

Emfisema

Emfisema melibatkan kerosakan pada kantung udara kecil dalam paru-paru. Kantung udara ini diperlukan untuk pertukaran oksigen dan karbon dioksida.

Apabila dinding kantung udara rosak, luas permukaan untuk pertukaran gas berkurang. Pesakit mungkin semakin sukar bernafas walaupun ketika melakukan aktiviti ringan.

Penyakit pulmonari obstruktif kronik

Bronkitis kronik dan emfisema merupakan antara komponen utama penyakit pulmonari obstruktif kronik atau COPD.

COPD boleh menyebabkan:

• Sesak nafas yang semakin teruk
• Batuk kronik
• Kahak berlebihan
• Had aktiviti harian
• Keperluan menggunakan inhaler
• Serangan simptom yang memerlukan rawatan hospital
• Kebergantungan kepada oksigen pada peringkat lanjut

Kerosakan struktur paru-paru akibat COPD biasanya tidak dapat dipulihkan sepenuhnya. Namun, berhenti merokok boleh memperlahankan kehilangan fungsi paru-paru dan mengurangkan risiko komplikasi.

Kanser paru-paru

Merokok merupakan penyebab utama kanser paru-paru. Bahan karsinogen dalam asap rokok boleh merosakkan DNA sel paru-paru dan mengganggu sistem pembaikan sel.

Kanser paru-paru boleh berkembang tanpa simptom yang jelas pada peringkat awal. Tanda yang mungkin muncul termasuk:

• Batuk yang tidak pulih
• Perubahan pada batuk kronik
• Batuk berdarah
• Sakit dada
• Suara serak
• Sesak nafas
• Jangkitan dada berulang
• Hilang selera makan
• Susut berat badan tanpa sebab

Simptom ini tidak semestinya berpunca daripada kanser, tetapi perlu diperiksa.

Kesan Merokok terhadap Jantung dan Saluran Darah

Asap rokok bukan hanya berada dalam paru-paru. Bahan kimia yang diserap masuk ke dalam aliran darah boleh menjejaskan seluruh sistem kardiovaskular.

Merokok boleh:

• Merosakkan sel yang melapisi saluran darah
• Menyebabkan saluran darah menjadi sempit
• Menggalakkan pembentukan plak
• Menjadikan darah lebih mudah membeku
• Menurunkan kolesterol HDL
• Meningkatkan keradangan
• Meningkatkan beban kerja jantung
• Mengurangkan bekalan oksigen

Kombinasi ini meningkatkan risiko:

• Penyakit arteri koronari
• Serangan jantung
• Strok
• Penyakit arteri periferi
• Aneurisme aorta abdomen
• Kematian jantung secara tiba-tiba
• Masalah peredaran darah
• Luka yang lambat sembuh

Merokok dikaitkan dengan peningkatan risiko penyakit jantung koronari dan strok berbanding tidak merokok. Individu yang sudah mempunyai penyakit jantung juga tetap mendapat manfaat apabila berhenti kerana risiko serangan jantung berulang dan kematian akibat penyakit jantung boleh menurun.

Mengapa perokok muda juga berisiko?

Usia muda tidak melindungi saluran darah daripada kesan asap rokok. Kerosakan boleh bermula bertahun-tahun sebelum seseorang mengalami serangan jantung atau strok.

Risiko menjadi lebih tinggi apabila merokok berlaku bersama:

• Tekanan darah tinggi
• Diabetes
• Kolesterol tinggi
• Obesiti
• Kurang aktiviti fizikal
• Pengambilan alkohol berlebihan
• Sejarah keluarga penyakit jantung
• Penyakit buah pinggang

Merokok dan Risiko Kanser

Rokok boleh menyebabkan kanser di lebih banyak bahagian tubuh daripada yang disedari oleh kebanyakan orang.

Antara kanser yang dikaitkan dengan merokok ialah:

• Kanser paru-paru
• Kanser mulut
• Kanser tekak
• Kanser larinks
• Kanser esofagus
• Kanser perut
• Kanser pankreas
• Kanser hati
• Kanser buah pinggang
• Kanser pundi kencing
• Kanser serviks
• Kanser kolorektal
• Leukemia mieloid akut

Bahan kimia dalam asap rokok boleh merosakkan atau mengubah DNA. Apabila sistem pembaikan DNA gagal membetulkan kerosakan tersebut, sel boleh membesar dan membahagi tanpa kawalan.

Merokok juga boleh melemahkan keupayaan sistem imun untuk mengesan dan memusnahkan sel yang tidak normal.

Adakah berhenti berguna selepas didiagnosis dengan kanser?

Ya. Berhenti masih boleh memberikan manfaat walaupun seseorang sudah didiagnosis dengan kanser.

Antara manfaat yang mungkin diperoleh ialah:

• Mengurangkan pendedahan berterusan kepada bahan toksik
• Membantu proses penyembuhan
• Mengurangkan komplikasi pembedahan
• Mengurangkan risiko kanser kedua
• Memperbaiki kualiti hidup
• Membantu keberkesanan sesetengah rawatan
• Mengurangkan kesan sampingan rawatan tertentu

Pesakit kanser tidak sepatutnya dimarahi atau dipersalahkan. Mereka perlu ditawarkan rawatan kebergantungan nikotin sebagai sebahagian daripada penjagaan kanser.

Kesan Merokok terhadap Otak dan Ketagihan Nikotin

Nikotin diserap melalui paru-paru dan sampai ke otak dengan cepat. Di otak, nikotin mempengaruhi sistem ganjaran dan pembebasan bahan kimia seperti dopamin.

Pada peringkat awal, seseorang mungkin merasakan:

• Lebih fokus
• Lebih tenang
• Kurang mengantuk
• Mood sementara bertambah baik

Namun, otak akan menyesuaikan diri dengan pendedahan berulang. Lama-kelamaan, seseorang mungkin memerlukan nikotin hanya untuk berasa normal dan mengelakkan simptom penarikan.

Tanda kebergantungan nikotin

Tanda yang mencadangkan kebergantungan lebih kuat termasuk:

• Merokok tidak lama selepas bangun tidur
• Sukar menahan diri di tempat larangan merokok
• Merokok walaupun sedang sakit
• Mengalami desakan kuat apabila tidak merokok
• Pernah cuba berhenti tetapi kembali merokok
• Merokok untuk mengawal tekanan atau emosi
• Berasa gelisah apabila bekalan rokok hampir habis
• Mengatur rutin harian berdasarkan peluang untuk merokok
• Jumlah rokok semakin bertambah

Simptom penarikan nikotin

Apabila seseorang berhenti, simptom yang mungkin berlaku ialah:

• Keinginan kuat untuk merokok
• Mudah marah
• Resah atau cemas
• Sukar menumpukan perhatian
• Gangguan tidur
• Mood rendah
• Selera makan meningkat
• Sakit kepala
• Keletihan
• Sembelit
• Batuk sementara

Simptom biasanya paling kuat dalam beberapa hari pertama dan beransur berkurang. Namun, tempoh dan tahap simptom berbeza antara individu.

Simptom penarikan bukan tanda bahawa rokok diperlukan untuk kesihatan. Ia menunjukkan otak dan tubuh sedang menyesuaikan diri tanpa nikotin.

Kesan terhadap Mulut dan Gigi

Merokok boleh menjejaskan mulut walaupun seseorang menjaga kebersihan gigi dengan baik.

Antara kesannya ialah:

• Nafas berbau
• Gigi menjadi kuning atau gelap
• Plak dan karang gigi
• Penyakit gusi
• Gusi mudah berdarah
• Gusi menyusut
• Gigi longgar
• Kehilangan gigi
• Deria rasa berkurang
• Luka lambat sembuh selepas cabutan gigi
• Risiko kanser mulut dan tekak meningkat

Perokok mungkin kurang menyedari penyakit gusi kerana nikotin mengecilkan saluran darah dan boleh mengurangkan pendarahan yang biasanya menjadi tanda awal keradangan.

Luka mulut, tompok putih atau merah, suara serak dan kesukaran menelan yang berpanjangan perlu dinilai oleh doktor atau doktor gigi.

Kesan terhadap Mata, Kulit dan Tulang

Mata

Merokok dikaitkan dengan masalah mata tertentu, termasuk:

• Katarak
• Degenerasi makula berkaitan usia
• Kerosakan saluran darah mata
• Mata kering dan iritasi

Risiko kehilangan penglihatan menjadi lebih penting bagi individu yang turut mempunyai diabetes atau tekanan darah tinggi.

Kulit

Merokok boleh mengurangkan aliran darah ke kulit dan menjejaskan bekalan oksigen serta nutrien.

Akibatnya:

• Kulit kelihatan kusam
• Kedutan muncul lebih awal
• Keanjalan kulit berkurang
• Luka lambat sembuh
• Risiko komplikasi selepas pembedahan meningkat

Tulang

Merokok boleh menjejaskan kesihatan tulang dan proses penyembuhan. Perokok mungkin menghadapi:

• Risiko tulang rapuh yang lebih tinggi
• Risiko patah tulang
• Penyembuhan patah tulang yang lambat
• Pemulihan kurang baik selepas pembedahan tulang atau sendi
• Kehilangan tulang di sekitar gigi

Kesan Merokok terhadap Sistem Pembiakan

Kesan kepada lelaki

Merokok boleh menjejaskan kesuburan lelaki melalui:

• Kerosakan sperma
• Penurunan kualiti sperma
• Gangguan pergerakan sperma
• Kerosakan DNA sperma
• Masalah aliran darah
• Disfungsi ereksi

Disfungsi ereksi boleh berlaku apabila saluran darah yang membekalkan darah ke zakar mengalami kerosakan atau penyempitan.

Kesan kepada wanita

Merokok boleh:

• Menyukarkan kehamilan
• Meningkatkan risiko masalah kesuburan
• Menjejaskan fungsi ovari
• Meningkatkan risiko kehamilan luar rahim
• Menyebabkan menopaus berlaku lebih awal
• Meningkatkan komplikasi kehamilan

Merokok semasa hamil

Asap rokok mengurangkan bekalan oksigen dan mendedahkan janin kepada bahan toksik.

Risikonya termasuk:

• Pertumbuhan janin terbantut
• Berat lahir rendah
• Kelahiran pramatang
• Masalah plasenta
• Kelahiran mati
• Kecacatan bibir atau lelangit tertentu
• Gangguan perkembangan paru-paru
• Risiko sindrom kematian bayi mengejut

Pendedahan kepada asap rokok pasif semasa hamil juga boleh memudaratkan ibu dan bayi. Berhenti sebelum hamil adalah pilihan terbaik, tetapi berhenti pada bila-bila masa sepanjang kehamilan tetap memberikan manfaat.

Ibu hamil atau menyusukan anak perlu berbincang dengan profesional kesihatan sebelum menggunakan sebarang produk nikotin atau ubat berhenti merokok.

Merokok, Diabetes dan Sistem Imun

Merokok dikaitkan dengan risiko diabetes jenis 2 dan boleh menjadikan kawalan gula darah lebih sukar.

Bagi pesakit diabetes, merokok meningkatkan lagi risiko:

• Serangan jantung
• Strok
• Penyakit buah pinggang
• Kerosakan mata
• Masalah saraf
• Penyakit arteri periferi
• Luka kaki
• Amputasi

Selepas berhenti, paras gula darah mungkin berubah. Pesakit yang mengambil insulin atau ubat diabetes perlu terus memantau gula darah dan berbincang dengan doktor jika terdapat bacaan luar biasa.

Merokok juga boleh mengganggu sistem pertahanan badan. Ini boleh menyebabkan:

• Jangkitan lebih kerap
• Penyembuhan luka lebih lambat
• Pemulihan selepas pembedahan terganggu
• Masalah keradangan tertentu menjadi lebih sukar dikawal

Bahaya Asap Rokok kepada Orang Sekeliling

Asap rokok pasif ialah asap yang dihidu oleh individu yang tidak merokok. Ia datang daripada asap yang dihembuskan oleh perokok dan asap daripada hujung produk tembakau yang sedang terbakar.

Tiada tahap pendedahan asap rokok pasif yang dianggap selamat. Pendedahan singkat pun boleh menyebabkan kesan segera terhadap jantung dan saluran darah.

Kesan kepada orang dewasa

Asap rokok pasif boleh meningkatkan risiko:

• Penyakit jantung koronari
• Strok
• Kanser paru-paru
• Serangan asma
• Iritasi mata
• Sakit tekak
• Batuk dan sesak nafas

Kesan kepada bayi dan kanak-kanak

Kanak-kanak lebih mudah terjejas kerana paru-paru dan sistem imun mereka masih berkembang.

Pendedahan boleh meningkatkan risiko:

• Jangkitan telinga
• Bronkitis
• Pneumonia
• Batuk berulang
• Nafas berbunyi
• Serangan asma
• Fungsi paru-paru yang lebih lemah
• Sindrom kematian bayi mengejut

Merokok di tingkap atau bilik lain tidak mencukupi

Membuka tingkap, memasang kipas atau merokok di bilik berasingan tidak menghapuskan pendedahan. Asap boleh bergerak melalui pintu, penghawa dingin, ruang terbuka dan celah bangunan.

Rumah dan kenderaan perlu dijadikan kawasan bebas asap sepenuhnya.

Apakah Sisa Asap Rokok?

Selain asap yang masih berada di udara, bahan kimia daripada rokok boleh melekat pada:

• Rambut
• Kulit
• Pakaian
• Sofa
• Tilam
• Langsir
• Permaidani
• Dinding
• Mainan
• Kerusi keselamatan kanak-kanak
• Permukaan dalam kenderaan

Sisa ini kadangkala dikenali sebagai third hand smoke. Bayi dan kanak-kanak mungkin terdedah apabila menyentuh permukaan tercemar sebelum memasukkan tangan ke dalam mulut.

Merokok di luar rumah mengurangkan pendedahan langsung di dalam rumah, tetapi perokok masih digalakkan membasuh tangan dan menukar pakaian luar sebelum memegang bayi.

Siapa yang Menghadapi Risiko Lebih Tinggi?

Walaupun merokok berbahaya kepada semua orang, komplikasi boleh menjadi lebih serius dalam golongan berikut:

• Bayi dan kanak-kanak
• Ibu hamil
• Warga emas
• Pesakit asma
• Pesakit COPD
• Pesakit jantung
• Pesakit diabetes
• Pesakit tekanan darah tinggi
• Pesakit buah pinggang
• Pesakit kanser
• Individu dengan sistem imun lemah
• Pesakit yang akan menjalani pembedahan
• Pekerja yang terdedah kepada habuk atau bahan kimia

Merokok sebelum pembedahan boleh meningkatkan risiko masalah pernafasan, jangkitan, luka lambat sembuh dan komplikasi anestesia. Maklumkan kepada doktor jika anda merokok, walaupun hanya sekali-sekala.

Mitos tentang Merokok

“Saya hanya merokok beberapa batang sehari”

Bilangan yang sedikit tidak bermaksud tiada risiko. Kesan pada saluran darah boleh berlaku walaupun penggunaan rendah.

“Rokok berpenapis lebih selamat”

Penapis tidak membuang semua bahan toksik. Perokok juga mungkin menyedut dengan lebih dalam untuk mendapatkan nikotin yang dikehendaki.

“Rokok mentol lebih ringan”

Rasa sejuk atau kurang kasar tidak bermakna asap tersebut selamat. Mentol boleh menjadikan asap terasa lebih mudah disedut tetapi tidak menghapuskan bahan berbahaya.

“Saya bersenam, jadi kesan rokok boleh dinetralkan”

Senaman membantu kesihatan tetapi tidak meneutralkan karbon monoksida, kerosakan DNA atau keradangan saluran darah akibat asap rokok.

“Sudah terlambat untuk berhenti”

Berhenti memberi manfaat pada semua peringkat umur, termasuk kepada individu yang sudah merokok selama bertahun-tahun atau mempunyai penyakit berkaitan merokok.

“Bertukar kepada vape bermakna saya sudah berhenti”

Menggunakan rokok dan vape secara serentak bukan berhenti merokok. Pengguna masih terdedah kepada asap pembakaran daripada rokok, di samping mengekalkan kebergantungan nikotin.

Produk vape juga bukan produk bebas risiko. Individu yang tidak merokok, remaja dan ibu hamil tidak sepatutnya memulakan penggunaan produk nikotin.

Bagi perokok yang mempertimbangkan vape sebagai kaedah berhenti, dapatkan nasihat profesional supaya terdapat matlamat berhenti yang jelas dan penggunaan rokok tidak berterusan.

Tanda Kesihatan Mungkin Sudah Terjejas

Dapatkan pemeriksaan jika anda mengalami:

• Batuk melebihi beberapa minggu
• Batuk yang berubah sifat
• Batuk berdarah
• Sesak nafas
• Nafas berbunyi
• Sakit dada
• Mudah letih
• Suara serak berpanjangan
• Jangkitan dada berulang
• Sukar menelan
• Luka mulut yang tidak pulih
• Susut berat badan tanpa sebab
• Hilang selera makan
• Sakit kaki ketika berjalan
• Kaki terasa sejuk atau kebas
• Luka kaki lambat sembuh
• Disfungsi ereksi

Senarai ini bukan alat diagnosis. Ketiadaan simptom juga tidak bermakna tiada kerosakan.

Bila Perlu Mendapatkan Rawatan Segera?

Hubungi 999 atau pergi ke Jabatan Kecemasan jika berlaku:

• Sakit atau tekanan kuat di dada
• Sesak nafas teruk
• Batuk darah dengan banyak
• Pengsan atau sukar dikejutkan
• Bibir atau kulit menjadi kebiruan
• Muka menjadi senget
• Lemah atau kebas sebelah badan
• Percakapan tidak jelas
• Kekeliruan secara tiba-tiba
• Degupan jantung sangat tidak teratur

MERS 999 ialah nombor tindak balas kecemasan bersepadu di Malaysia.

Apa yang Berlaku Selepas Berhenti Merokok?

Tubuh mula mengalami perubahan tidak lama selepas rokok terakhir.

Garis masa ini ialah anggaran umum. Pemulihan setiap individu bergantung pada umur, tempoh merokok, jumlah penggunaan dan penyakit sedia ada.

Dalam kira-kira 20 minit

Denyutan jantung dan tekanan darah mula bergerak ke arah tahap yang lebih normal.

Dalam beberapa jam hingga hari

Paras karbon monoksida dalam darah mula menurun. Darah boleh membawa oksigen dengan lebih baik.

Nikotin juga mula disingkirkan daripada tubuh. Pada masa yang sama, simptom penarikan mungkin menjadi lebih ketara.

Dalam beberapa hari

Deria bau dan rasa mungkin mula bertambah baik. Sesetengah individu mengalami lebih banyak batuk sementara kerana sistem pembersihan saluran pernafasan mula pulih.

Dalam dua minggu hingga tiga bulan

Peredaran darah dan fungsi paru-paru boleh bertambah baik. Aktiviti seperti berjalan atau menaiki tangga mungkin terasa lebih mudah.

Dalam satu hingga 12 bulan

Batuk dan sesak nafas boleh berkurang. Silia dalam saluran pernafasan mula berfungsi dengan lebih baik untuk menggerakkan lendir dan mengurangkan risiko jangkitan.

Dalam satu hingga dua tahun

Risiko serangan jantung menurun dengan ketara.

Dalam lima hingga 15 tahun

Risiko beberapa jenis kanser, penyakit jantung dan strok terus berkurang.

Selepas 10 hingga 15 tahun

Risiko kanser paru-paru boleh menurun dengan banyak berbanding individu yang terus merokok, walaupun risiko mungkin tidak terus menjadi sama dengan seseorang yang tidak pernah merokok.

Berhenti juga meningkatkan kualiti hidup, mengurangkan risiko kematian pramatang dan memberi manfaat kepada individu yang sudah mempunyai penyakit jantung atau COPD.

Cara Berhenti Merokok dengan Lebih Berkesan

Tidak semua orang berjaya pada percubaan pertama. Kembali merokok tidak bermakna seseorang tidak mampu berhenti. Ia menunjukkan pelan tersebut perlu diperbaiki.

1. Kenal pasti sebab utama anda mahu berhenti

Tuliskan sebab yang benar-benar penting, seperti:

• Mahu bernafas dengan lebih mudah
• Mahu melindungi anak
• Mahu mengurangkan risiko serangan jantung
• Mahu memperbaiki kesuburan
• Mahu menjimatkan wang
• Mahu bersedia untuk pembedahan
• Mahu mengawal diabetes
• Mahu bebas daripada kebergantungan

Simpan senarai ini di telefon atau tempat yang mudah dilihat.

2. Catat corak merokok

Selama beberapa hari, rekodkan:

• Waktu anda merokok
• Tempat anda merokok
• Perasaan ketika itu
• Individu yang bersama anda
• Tahap keinginan
• Sama ada rokok itu benar-benar memuaskan

Rekod ini membantu mengenal pasti sama ada merokok dipengaruhi oleh nikotin, kebiasaan, tekanan atau keadaan sosial.

3. Tetapkan tarikh berhenti

Pilih tarikh yang realistik, tetapi jangan terlalu jauh sehingga anda terus menangguhkan keputusan.

Sebelum tarikh tersebut:

• Buang rokok dan bekas abu
• Bersihkan rumah dan kenderaan
• Basuh pakaian yang berbau asap
• Maklumkan keluarga
• Elakkan membeli stok tambahan
• Sediakan rawatan jika disarankan
• Rancang cara menghadapi pencetus

4. Kenal pasti pencetus utama

Pencetus biasa termasuk:

• Selepas makan
• Minum kopi
• Memandu
• Tekanan kerja
• Pengambilan alkohol
• Berjumpa rakan yang merokok
• Rasa bosan
• Marah atau cemas
• Rehat di tempat kerja

Ubah rutin sebelum tarikh berhenti. Contohnya, berjalan selepas makan atau menukar lokasi minum kopi.

5. Gunakan kaedah menghadapi desakan

Apabila desakan muncul:

1. Tangguhkan tindakan selama beberapa minit.
2. Tarik nafas perlahan dan dalam.
3. Minum air sedikit demi sedikit.
4. Alihkan perhatian kepada aktiviti lain.
5. Tinggalkan kawasan pencetus.
6. Hubungi seseorang yang menyokong.
7. Ingatkan diri bahawa desakan akan berlalu.

Aktiviti seperti berjalan, mandi, mengunyah gula-gula bebas gula atau memberus gigi juga boleh membantu.

6. Dapatkan kaunseling

Kaunseling membantu seseorang:

• Membina pelan berhenti
• Mengenal pasti pencetus
• Mengurus tekanan tanpa rokok
• Menangani simptom penarikan
• Bersedia menghadapi situasi sosial
• Belajar daripada percubaan terdahulu
• Mencegah kembali merokok

Sokongan boleh diberikan secara individu, berkumpulan, melalui telefon atau platform digital.

7. Pertimbangkan ubat berhenti merokok

Rawatan ubat boleh membantu mengurangkan desakan dan simptom penarikan.

Pilihan yang digunakan dalam rawatan kebergantungan tembakau boleh merangkumi:

• Terapi gantian nikotin
• Varenicline
• Bupropion
• Ubat lain yang tersedia dan sesuai mengikut garis panduan tempatan

Terapi gantian nikotin membekalkan nikotin tanpa asap pembakaran rokok. Bentuknya boleh termasuk tampalan, gula-gula getah atau lozeng bergantung pada ketersediaan.

Pemilihan rawatan bergantung pada:

• Tahap kebergantungan
• Bilangan rokok
• Masa rokok pertama selepas bangun
• Penyakit sedia ada
• Kehamilan atau penyusuan
• Ubat lain
• Sejarah percubaan berhenti
• Kesan sampingan terdahulu

Jangan membeli atau menggabungkan ubat secara sembarangan. Dapatkan penilaian doktor atau ahli farmasi.

WHO mengesyorkan intervensi tingkah laku bersama rawatan farmakologi yang sesuai. Gabungan kedua-duanya lazimnya lebih berkesan berbanding hanya bergantung pada satu pendekatan.

8. Bersedia menghadapi simptom penarikan

Simptom mungkin terasa paling kuat dalam beberapa hari pertama.

Langkah yang boleh membantu termasuk:

• Tidur pada waktu tetap
• Minum air secukupnya
• Kurangkan kafein jika berdebar
• Pilih makanan ringan lebih sihat
• Lakukan aktiviti fizikal
• Elakkan alkohol buat sementara waktu
• Gunakan ubat seperti diarahkan
• Maklumkan keluarga bahawa mood mungkin berubah sementara

Jika mood menjadi sangat rendah, muncul serangan panik atau terlintas pemikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan perubatan segera.

9. Jangan biarkan satu batang menjadi alasan untuk berhenti mencuba

Jika anda merokok semula:

• Hentikan secepat mungkin
• Buang rokok yang masih ada
• Kenal pasti pencetus
• Hubungi penyedia rawatan
• Sambung semula ubat jika diarahkan
• Tetapkan semula pelan

Satu kesilapan tidak perlu berubah menjadi kembali merokok sepenuhnya.

Berhenti Terus atau Secara Berperingkat?

Kedua-dua pendekatan boleh digunakan, tetapi matlamat akhirnya perlu jelas.

Berhenti terus sesuai bagi individu yang bersedia menetapkan tarikh dan menghentikan semua rokok pada hari tersebut.

Pengurangan berperingkat pula boleh membantu individu yang:

• Belum bersedia berhenti serta-merta
• Merokok dalam jumlah banyak
• Bimbang tentang simptom penarikan
• Memerlukan masa menyusun rawatan

Namun, pengurangan perlu disertai tarikh berhenti. Tanpa tarikh dan pelan, seseorang mudah kekal pada jumlah rokok lebih rendah tanpa berhenti sepenuhnya.

Bantuan Berhenti Merokok di Malaysia

Anda boleh mendapatkan bantuan melalui:

• Klinik Kesihatan
• Klinik Berhenti Merokok
• Hospital kerajaan terpilih
• Doktor keluarga
• Pegawai farmasi
• Portal JomQuit
• Quitline Berhenti Merokok

Kementerian Kesihatan Malaysia menyediakan direktori Klinik Berhenti Merokok dan maklumat Quitline. Perkhidmatan di sesetengah fasiliti merangkumi terapi tingkah laku serta rawatan farmakologi, tetapi waktu operasi dan rawatan yang tersedia boleh berbeza mengikut lokasi.

Pada Februari 2026, Program Perkhidmatan Farmasi KKM menerbitkan Nicotine Dependence Management Pharmacy Service Protocol Edisi Ketiga 2026 sebagai rujukan pengurusan kebergantungan nikotin.

Cara Membantu Ahli Keluarga Berhenti

Sokongan keluarga boleh membantu, tetapi tekanan dan penghinaan biasanya tidak menyelesaikan ketagihan.

Perkara yang boleh dilakukan

• Dengar tanpa menghakimi
• Tanya jenis bantuan yang diperlukan
• Jadikan rumah dan kenderaan bebas asap
• Bantu mengenal pasti pencetus
• Temani ke klinik
• Raikan kemajuan kecil
• Galakkan percubaan seterusnya jika tersasar
• Elakkan merokok di hadapan individu yang sedang cuba berhenti

Perkara yang perlu dielakkan

• Memalukan perokok
• Menganggap ketagihan sebagai kelemahan moral
• Mengugut tanpa menawarkan sokongan
• Membandingkan dengan orang lain
• Memaksa penggunaan ubat
• Mengingatkan kegagalan terdahulu secara berulang

Kesimpulan

Kesan merokok terhadap kesihatan tidak terhad kepada paru-paru. Asap rokok boleh merosakkan saluran darah, jantung, otak, mulut, organ pembiakan, mata, kulit, tulang dan sistem imun.

Merokok juga membahayakan orang lain melalui asap rokok pasif dan pencemaran yang kekal pada pakaian serta permukaan rumah.

Tiada jumlah rokok yang boleh dianggap benar-benar selamat. Mengurangkan jumlah rokok boleh menjadi langkah awal, tetapi perlindungan terbaik datang daripada berhenti sepenuhnya.

Berhenti bukan sekadar soal disiplin. Ketagihan nikotin ialah keadaan yang boleh memerlukan beberapa percubaan, kaunseling dan rawatan ubat. Setiap percubaan memberikan maklumat yang boleh digunakan untuk membina pelan yang lebih baik.

Lebih awal seseorang berhenti, lebih besar manfaatnya. Namun, tidak pernah terlalu lewat untuk bermula.

Soalan Lazim Kesan Merokok Terhadap Kesihatan