Sakit Tekak: Punca, Gejala, Rawatan dan Cara Melegakannya

Sakit tekak merupakan masalah kesihatan yang biasa dialami oleh individu daripada pelbagai peringkat umur. Keadaan ini boleh menyebabkan rasa pedih, gatal, kering atau sakit ketika menelan makanan dan minuman. Walaupun kebanyakan kes tidak serius, sakit tekak yang berpanjangan atau disertai gejala tertentu mungkin memerlukan pemeriksaan doktor.

Punca sakit tekak boleh berbeza-beza, daripada jangkitan virus dan bakteria kepada alahan, refluks asid serta pendedahan kepada bahan perengsa. Memahami punca yang mungkin terlibat dapat membantu seseorang memilih langkah penjagaan yang sesuai dan mengetahui bila rawatan perubatan diperlukan.

Apa Itu Sakit Tekak?

Sakit tekak merujuk kepada rasa sakit, kerengsaan atau ketidakselesaan pada bahagian tekak. Dalam istilah perubatan, keradangan pada farinks dikenali sebagai faringitis atau pharyngitis.

Farinks ialah saluran di belakang hidung dan mulut yang terlibat dalam proses pernafasan serta menelan. Bahagian ini dilapisi membran mukus yang membantu mengekalkan kelembapan dan melindungi tisu daripada bahan asing.

Apabila berlaku jangkitan atau kerengsaan, sistem imun mencetuskan tindak balas keradangan. Salur darah pada kawasan terlibat boleh mengembang, menyebabkan kemerahan, pembengkakan dan peningkatan kepekaan terhadap kesakitan.

Beberapa struktur berhampiran juga boleh terlibat, termasuk:

• Tonsil: Tisu pertahanan imun di kedua-dua belah belakang tekak yang boleh mengalami keradangan atau tonsilitis.
• Farinks: Laluan yang menghubungkan rongga hidung dan mulut dengan saluran pernafasan serta esofagus.
• Larinks: Peti suara yang boleh mengalami keradangan, menyebabkan suara serak.

Sakit tekak bukanlah satu diagnosis khusus. Sebaliknya, ia merupakan gejala yang boleh berpunca daripada beberapa keadaan kesihatan.

Punca Sakit Tekak

Terdapat pelbagai faktor yang boleh menyebabkan sakit tekak. Mengenal pasti puncanya penting kerana tidak semua keadaan memerlukan rawatan yang sama.

1. Jangkitan Virus

Jangkitan virus merupakan penyebab paling lazim bagi sakit tekak. Virus boleh menjangkiti lapisan saluran pernafasan atas dan mencetuskan keradangan pada tisu tekak.

Antara jangkitan yang boleh menyebabkan sakit tekak ialah:

• Selesema biasa: Biasanya disertai hidung berair, bersin dan batuk.
• Influenza: Boleh menyebabkan demam, sakit badan, keletihan dan sakit tekak.
• COVID-19: Boleh menyebabkan sakit tekak bersama batuk, demam atau gejala pernafasan lain.
• Mononukleosis berjangkit: Boleh menyebabkan sakit tekak yang ketara, pembengkakan kelenjar limfa dan keletihan berpanjangan.

Kebanyakan jangkitan virus akan pulih apabila sistem imun berjaya mengawal jangkitan. Rawatan biasanya bertujuan mengurangkan gejala sementara badan menjalani proses pemulihan.

2. Jangkitan Bakteria

Sesetengah kes sakit tekak disebabkan oleh bakteria, terutamanya Streptococcus pyogenes, iaitu bakteria streptokokus kumpulan A.

Jangkitan ini dikenali sebagai strep throat atau faringitis streptokokus.

Gejala yang mungkin berlaku termasuk sakit tekak secara tiba-tiba, demam, sakit ketika menelan dan pembengkakan kelenjar limfa di bahagian hadapan leher.

Kanak-kanak berumur antara 5 hingga 15 tahun lebih kerap mengalami jangkitan ini berbanding orang dewasa.

Jangkitan bakteria tertentu memerlukan antibiotik bagi mengurangkan risiko komplikasi dan penularan kepada orang lain.

3. Alahan

Alahan terhadap habuk, hama, debunga atau bulu haiwan boleh menyebabkan kerengsaan tekak.

Keadaan ini sering berkaitan dengan postnasal drip, iaitu pengumpulan dan aliran lendir dari hidung ke bahagian belakang tekak.

Lendir yang mengalir secara berterusan boleh menyebabkan rasa gatal, keinginan untuk berdehem dan batuk, terutamanya pada waktu malam.

4. Refluks Asid

Penyakit refluks gastroesofagus (GERD) berlaku apabila kandungan perut mengalir kembali ke dalam esofagus.

Dalam sesetengah keadaan, refluks boleh sampai ke kawasan tekak dan menyebabkan kerengsaan.

Individu mungkin mengalami sakit tekak berulang, suara serak, rasa masam dalam mulut atau pedih ulu hati. Namun, tidak semua pesakit mengalami gejala pedih ulu hati yang jelas.

5. Faktor Persekitaran dan Gaya Hidup

Sakit tekak juga boleh berlaku tanpa jangkitan.

Antara penyebabnya termasuk:

• Merokok atau terdedah kepada asap rokok.
• Udara yang terlalu kering.
• Pencemaran udara dan bahan kimia yang merengsakan.
• Bernafas melalui mulut ketika tidur.
• Bercakap terlalu lama atau menjerit secara berlebihan.

Faktor ini boleh mengeringkan atau merengsakan permukaan tekak, menyebabkan ketidakselesaan walaupun tiada jangkitan.

Gejala Sakit Tekak

Gejala sakit tekak bergantung pada punca dan tahap keradangan.

Antara gejala yang lazim dialami ialah:

1. Sakit ketika menelan: Kesakitan menjadi lebih ketara apabila menelan makanan, minuman atau air liur.
2. Tekak terasa kering atau gatal: Individu mungkin kerap berdehem atau batuk.
3. Kemerahan pada tekak: Bahagian belakang tekak kelihatan lebih merah daripada biasa.
4. Pembengkakan tonsil: Tonsil mungkin membesar dan kadangkala mempunyai tompok putih.
5. Suara serak: Boleh berlaku apabila keradangan melibatkan larinks.

Gejala lain yang mungkin menyertai sakit tekak termasuk demam, sakit kepala, batuk, hidung tersumbat, keletihan dan pembengkakan kelenjar limfa pada leher.

Gejala Sakit Tekak pada Kanak-kanak

Kanak-kanak kecil mungkin tidak dapat menerangkan kesakitan yang dialami dengan jelas.

Ibu bapa boleh memerhatikan perubahan seperti kurang selera makan, enggan minum, menangis ketika menelan atau kelihatan kurang aktif.

Kanak-kanak yang mengalami demam bersama sakit tekak juga perlu dipantau dari segi pengambilan cecair dan tanda dehidrasi.

Bayi berumur kurang tiga bulan yang mengalami demam 38°C atau lebih memerlukan penilaian perubatan segera.

Perbezaan Sakit Tekak Akibat Virus dan Bakteria

Jangkitan virus dan bakteria boleh menyebabkan gejala yang hampir sama. Walau bagaimanapun, terdapat beberapa ciri yang boleh membantu doktor menilai kemungkinan penyebabnya.

Walaupun tanda tertentu lebih kerap dikaitkan dengan bakteria, pemeriksaan tekak sahaja tidak semestinya mencukupi untuk mengesahkan punca jangkitan.

Sebagai contoh, tompok putih pada tonsil bukan bukti muktamad bahawa seseorang memerlukan antibiotik. Keadaan tersebut juga boleh berlaku akibat jangkitan virus.

Bagaimana Sakit Tekak Didiagnosis?

Doktor biasanya memulakan pemeriksaan dengan bertanya tentang gejala dan tempoh sakit tekak.

Maklumat penting termasuk sama ada pesakit mengalami demam, batuk, hidung berair, kesukaran menelan atau pernah terdedah kepada individu yang mempunyai jangkitan.

Pemeriksaan Fizikal

Doktor akan melihat bahagian belakang tekak untuk mengenal pasti kemerahan, pembengkakan tonsil atau tanda keradangan lain.

Bahagian leher juga mungkin diperiksa untuk mengesan kelenjar limfa yang membesar atau terasa sakit.

Ujian Swab Tekak

Jika terdapat kemungkinan jangkitan streptokokus kumpulan A, doktor boleh menjalankan ujian seperti:

• Ujian pantas streptokokus: Menggunakan sampel swab tekak untuk mengesan bakteria tertentu.
• Kultur tekak: Sampel dihantar ke makmal untuk mengenal pasti pertumbuhan bakteria.

Bagi kanak-kanak bergejala berumur tiga tahun ke atas, ujian kultur mungkin diperlukan selepas keputusan ujian pantas yang negatif, bergantung pada penilaian dan kaedah pemeriksaan.

Tidak semua pesakit memerlukan ujian swab. Keputusan bergantung pada gejala, risiko jangkitan dan pemeriksaan klinikal.

Rawatan Sakit Tekak

Rawatan sakit tekak bergantung pada punca, tahap kesakitan dan keadaan kesihatan individu.

1. Rawatan Jangkitan Virus

Jika sakit tekak disebabkan oleh virus, rawatan utama ialah penjagaan sokongan.

Pesakit digalakkan berehat, minum air secukupnya dan mengambil langkah untuk mengurangkan ketidakselesaan.

Antibiotik tidak membunuh virus dan tidak mempercepatkan pemulihan sakit tekak akibat jangkitan virus biasa.

2. Rawatan Jangkitan Bakteria

Jangkitan streptokokus kumpulan A yang disahkan biasanya dirawat menggunakan antibiotik.

Antara antibiotik pilihan ialah penisilin dan amoksisilin, bergantung pada kesesuaian pesakit serta sejarah alahan.

Rawatan ini boleh membantu mengurangkan tempoh gejala, mengurangkan penularan bakteria dan mencegah komplikasi tertentu.

Pesakit perlu mengambil antibiotik mengikut dos dan tempoh yang dipreskripsikan. Jangan menggunakan baki antibiotik lama atau berkongsi ubat dengan orang lain.

3. Ubat Tahan Sakit

Ubat seperti paracetamol boleh membantu mengurangkan sakit tekak dan demam.

Ibuprofen juga boleh digunakan oleh sesetengah individu kerana mempunyai kesan mengurangkan kesakitan dan keradangan.

Walau bagaimanapun, ibuprofen mungkin tidak sesuai untuk pesakit yang mempunyai ulser perut, masalah buah pinggang, sejarah alahan terhadap ubat anti-radang tertentu atau keadaan kesihatan lain.

Wanita hamil perlu mendapatkan nasihat profesional kesihatan sebelum mengambil ibuprofen.

Bagi kanak-kanak, jenis ubat dan dos perlu disesuaikan dengan umur serta berat badan. Aspirin tidak boleh diberikan kepada kanak-kanak bawah 16 tahun tanpa arahan pakar.

4. Lozeng dan Semburan Tekak

Sesetengah lozeng mengandungi bahan antiseptik, anestetik setempat atau ubat anti-radang yang boleh memberikan kelegaan sementara.

Walau bagaimanapun, kesannya terhadap kesakitan mungkin kecil dan ia tidak semestinya merawat punca sakit tekak.

Lozeng juga tidak sesuai untuk kanak-kanak kecil kerana risiko tercekik. Ikuti had umur dan arahan pada label produk.

5. Rawatan Mengikut Penyebab Lain

Jika sakit tekak disebabkan oleh alahan, ubat alahan atau semburan hidung tertentu mungkin membantu.

Bagi refluks asid pula, perubahan pemakanan, mengelakkan makan terlalu hampir dengan waktu tidur dan ubat yang sesuai mungkin diperlukan.

Rawatan terhadap punca sebenar lebih penting apabila sakit tekak kerap berulang.

Cara Melegakan Sakit Tekak di Rumah

Selain rawatan perubatan apabila diperlukan, terdapat beberapa langkah mudah yang boleh membantu mengurangkan ketidakselesaan.

1. Minum Air Secukupnya

Pengambilan cecair membantu mengelakkan dehidrasi dan mengekalkan kelembapan pada bahagian tekak.

Air suam mungkin memberikan rasa selesa kepada sesetengah individu, manakala air sejuk boleh membantu mengurangkan rasa sakit bagi individu lain.

Pilih suhu minuman yang paling selesa dan elakkan minuman yang terlalu panas kerana boleh menyebabkan kerengsaan tambahan.

2. Berkumur dengan Air Garam

Berkumur menggunakan air garam suam boleh membantu melegakan ketidakselesaan pada tekak.

Cara penyediaannya:

1. Campurkan setengah sudu teh garam ke dalam segelas air suam.
2. Kacau sehingga garam larut.
3. Berkumur selama beberapa saat.
4. Ludahkan larutan dan jangan menelannya.

Kaedah ini sesuai untuk orang dewasa yang boleh berkumur dengan selamat. Kanak-kanak kecil tidak digalakkan mencubanya kerana risiko tertelan atau tersedak.

3. Mengambil Madu

Madu boleh memberikan rasa nyaman pada tekak dan mempunyai bukti tertentu untuk membantu mengurangkan batuk yang berkaitan dengan jangkitan pernafasan.

Madu boleh diambil dalam jumlah sederhana atau dicampurkan dengan air suam.

Walau bagaimanapun, madu bukan pengganti rawatan bagi jangkitan bakteria atau penyakit yang lebih serius.

4. Memilih Makanan Lembut

Makanan lembut biasanya lebih mudah ditelan apabila tekak mengalami keradangan.

Antara pilihan yang sesuai ialah bubur, sup, yogurt dan makanan bertekstur lembut.

Makanan yang terlalu keras, pedas atau berasid boleh dielakkan buat sementara waktu jika menyebabkan kesakitan bertambah.

Pesakit tidak perlu memaksa diri makan dalam kuantiti besar. Namun, pengambilan cecair dan nutrisi yang mencukupi tetap penting.

5. Merehatkan Suara

Penggunaan suara secara berlebihan boleh memburukkan ketidakselesaan, terutama jika terdapat keradangan pada peti suara.

Kurangkan menjerit, bercakap terlalu kuat atau bercakap secara berterusan tanpa rehat.

Bercakap pada kekuatan suara yang selesa lebih baik daripada memaksa suara ketika mengalami kesakitan.

6. Mengelakkan Asap dan Udara Kering

Asap rokok dan bahan pencemar boleh menyebabkan kerengsaan tambahan pada lapisan tekak.

Elakkan merokok dan pendedahan kepada asap rokok sepanjang tempoh pemulihan.

Jika udara di dalam bilik terlalu kering, penggunaan pelembap udara yang dibersihkan dengan betul mungkin membantu meningkatkan keselesaan.

Elakkan menyedut wap daripada bekas air mendidih kerana risiko melecur.

Berapa Lama Sakit Tekak Akan Sembuh?

Kebanyakan sakit tekak akut beransur pulih dalam tempoh sekitar tiga hingga tujuh hari. Sesetengah kes mungkin mengambil masa sehingga 10 hari, bergantung pada penyebabnya.

Jangkitan virus lazimnya pulih sendiri, manakala pesakit yang menerima antibiotik untuk jangkitan streptokokus mungkin mula berasa lebih baik selepas rawatan dimulakan.

Walau bagaimanapun, tempoh pemulihan tidak sama bagi setiap individu.

Sakit Tekak Berpanjangan atau Berulang

Sakit tekak yang tidak pulih atau berulang kali berlaku mungkin mempunyai punca lain selain jangkitan akut.

Antaranya termasuk:

• Alahan yang tidak terkawal.
• Refluks asid berulang.
• Pendedahan berterusan kepada asap atau bahan perengsa.
• Tonsilitis berulang.
• Masalah lain pada tekak atau peti suara.

Pemeriksaan diperlukan jika gejala tidak menunjukkan peningkatan selepas seminggu, semakin teruk atau kerap berulang. Dalam kes tertentu, doktor mungkin mencadangkan penilaian oleh pakar ENT.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Walaupun kebanyakan kes boleh dirawat melalui penjagaan kendiri, terdapat keadaan yang memerlukan pemeriksaan perubatan.

Dapatkan Pemeriksaan Doktor Jika:

• Sakit tekak tidak beransur pulih selepas seminggu.
• Demam tinggi atau berpanjangan.
• Kesakitan semakin teruk.
• Sukar makan atau minum kerana sakit.
• Terdapat tanda dehidrasi seperti air kencing berkurangan.
• Sakit tekak kerap berulang.
• Terdapat ketulan pada leher atau suara serak yang berpanjangan.
• Pesakit mempunyai sistem imun yang lemah.

Tanda Kecemasan yang Tidak Boleh Diabaikan

Dapatkan rawatan kecemasan segera jika mengalami:

• Kesukaran bernafas.
• Tidak dapat menelan air liur.
• Air liur meleleh akibat kesukaran menelan.
• Bunyi pernafasan nyaring yang luar biasa.
• Pembengkakan tekak yang semakin teruk dengan cepat.
• Kesukaran membuka mulut bersama sakit tekak yang teruk.

Di Malaysia, hubungi 999 jika terdapat kecemasan perubatan seperti masalah pernafasan.

Komplikasi Sakit Tekak

Komplikasi serius jarang berlaku, tetapi sesetengah jangkitan boleh menyebabkan abses peritonsil, iaitu pengumpulan nanah berhampiran tonsil.

Keadaan ini boleh menyebabkan sakit tekak yang sangat teruk, khususnya pada sebelah tekak, kesukaran membuka mulut dan masalah menelan.

Jangkitan streptokokus tertentu yang tidak dirawat juga boleh menyebabkan komplikasi seperti demam reumatik.

Penilaian dan rawatan awal penting apabila terdapat tanda jangkitan yang serius.

Cara Mencegah Sakit Tekak

Tidak semua sakit tekak dapat dicegah, tetapi beberapa amalan boleh membantu mengurangkan risiko jangkitan dan kerengsaan.

Antara langkah yang disarankan ialah:

1. Cuci tangan secara berkala menggunakan sabun dan air, khususnya sebelum makan.
2. Amalkan etika batuk dan bersin untuk mengurangkan penyebaran jangkitan pernafasan.
3. Elakkan berkongsi peralatan makan atau minum dengan individu yang sedang mengalami jangkitan.
4. Berhenti merokok dan kurangkan pendedahan kepada asap rokok.
5. Kawal masalah alahan atau refluks jika keadaan tersebut sering menyebabkan kerengsaan tekak.
6. Dapatkan vaksinasi yang disyorkan, seperti vaksin influenza, mengikut kesesuaian individu.

Individu yang sedang mengalami jangkitan pernafasan juga digalakkan mengurangkan kontak rapat dengan orang lain, terutama golongan berisiko tinggi.

Kesimpulan

Sakit tekak merupakan gejala lazim yang boleh disebabkan oleh jangkitan virus, bakteria, alahan, refluks asid dan faktor persekitaran. Kebanyakan kes akan beransur pulih dengan penjagaan kendiri serta rawatan yang bertujuan melegakan kesakitan.

Walau bagaimanapun, tidak semua sakit tekak memerlukan antibiotik. Pemilihan rawatan perlu berdasarkan punca dan penilaian klinikal yang sesuai.

Jika sakit tekak berpanjangan, semakin teruk atau disertai kesukaran bernafas dan menelan, dapatkan pemeriksaan perubatan tanpa berlengah.

Soalan Lazim Tentang Sakit Tekak