Public Private Partnership Dalam Kesihatan Awam: Solusi Kurangkan Beban Hospital Atau Risiko Penswastaan Terselindung?

Hospital awam semakin menjadi talian hayat utama rakyat. Di sinilah pesakit B40 mendapatkan rawatan kronik, warga emas menerima susulan jangka panjang, ibu mengandung dipantau, kes kecemasan diselamatkan, dan pesakit yang tidak mampu membayar kos swasta terus bergantung kepada sistem kesihatan awam.

Masalahnya, tekanan terhadap hospital dan klinik kerajaan semakin berat. Waiting time panjang, wad penuh, kekurangan staf, pesakit kronik bertambah, kos teknologi perubatan meningkat, dan populasi Malaysia semakin menua. Dalam keadaan ini, satu idea sering muncul dalam perbincangan dasar kesihatan: Public Private Partnership, atau PPP.

Secara mudah, PPP dalam kesihatan awam bermaksud kerajaan bekerjasama dengan sektor swasta untuk menyampaikan perkhidmatan kesihatan kepada rakyat. Ia boleh melibatkan klinik swasta, hospital swasta, makmal, farmasi, NGO, syarikat teknologi, atau penyedia peralatan perubatan.

Namun, persoalannya bukan sekadar “bolehkah sektor swasta bantu KKM?” Persoalan sebenar ialah:

Adakah PPP benar-benar membantu rakyat, atau ia membuka jalan kepada penswastaan terselindung yang akhirnya melemahkan sistem kesihatan awam?

Jawapannya tidak hitam putih. PPP boleh menjadi alat yang berguna jika direka dengan telus, dikawal dengan ketat dan berpaksikan kepentingan pesakit. Tetapi jika dibuat secara lemah, ia boleh menyebabkan kos meningkat, akses menjadi tidak adil, dan kerajaan semakin bergantung kepada sektor swasta tanpa memperkukuh sistem awam.

Apa Itu Public Private Partnership Dalam Kesihatan Awam?

Public Private Partnership PPP dalam kesihatan awam ialah kerjasama formal antara kerajaan dan pihak swasta untuk mencapai objektif kesihatan awam. Objektif ini boleh merangkumi rawatan penyakit, saringan kesihatan, vaksinasi, diagnostik, pengurusan fasiliti, penyediaan teknologi, latihan, atau pengurangan kesesakan hospital.

Dalam model PPP yang baik, kerajaan masih memegang peranan utama sebagai:

1. Pembuat dasar
2. Pembayar atau pembeli perkhidmatan
3. Pengawal harga dan standard
4. Pemantau kualiti
5. Pelindung akses rakyat
6. Pihak yang bertanggungjawab kepada awam

Sektor swasta pula membantu dari segi kapasiti, kepakaran, infrastruktur, teknologi, tenaga kerja atau kelajuan operasi.

Contohnya, kerajaan boleh membayar klinik swasta yang berdaftar untuk merawat pesakit B40 bagi penyakit ringan. Kerajaan juga boleh menghantar pesakit hospital awam yang menunggu prosedur tertentu ke hospital swasta panel bagi mengurangkan backlog. Dalam kes lain, kerajaan boleh bekerjasama dengan makmal swasta untuk mempercepat ujian diagnostik.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia WHO menekankan bahawa penglibatan sektor swasta boleh membantu mencapai Universal Health Coverage, tetapi ia perlu diarahkan supaya semua aktor sistem kesihatan bekerja ke arah matlamat kesihatan negara, bukan semata-mata keuntungan komersial.

PPP Bukan Semestinya Penswastaan

Ramai orang keliru antara PPP dan penswastaan. Kekeliruan ini wajar kerana kedua-duanya melibatkan sektor swasta. Namun, dari sudut dasar, kedua-duanya tidak sama.

1. Sistem Kesihatan Awam Sepenuhnya

Dalam model ini, kerajaan membiayai, memiliki, mengurus dan menyampaikan perkhidmatan. Klinik kesihatan, hospital daerah, hospital negeri dan hospital pakar kerajaan ialah contoh utama.

Kelebihannya ialah akses lebih adil kerana rawatan tidak bergantung sepenuhnya kepada kemampuan membayar. Kelemahannya ialah sistem boleh menjadi terlalu sesak jika pembiayaan, staf dan infrastruktur tidak berkembang selari dengan keperluan rakyat.

2. Public Private Partnership

Dalam model PPP, sektor swasta terlibat tetapi kerajaan masih menetapkan objektif, harga, standard, kriteria pesakit, audit dan indikator prestasi. Pesakit tidak sepatutnya dibiarkan berunding sendiri dengan pasaran.

Contohnya, pesakit B40 boleh mendapat rawatan di klinik swasta panel yang dibayar melalui skim kerajaan. Di sini, pesakit menggunakan kapasiti swasta, tetapi aksesnya masih dibiayai dan dikawal oleh kerajaan.

3. Penswastaan Penuh

Penswastaan penuh berlaku apabila perkhidmatan semakin dikawal oleh logik pasaran. Siapa mampu bayar, dia mendapat akses lebih cepat. Siapa tidak mampu, dia terpaksa menunggu atau bergantung kepada sistem awam yang mungkin semakin lemah.

Masalah muncul apabila PPP digunakan sebagai alasan untuk kerajaan mengurangkan pelaburan dalam sistem awam. Jika hospital awam tidak diperkuat, tetapi lebih banyak fungsi diberikan kepada sektor swasta, maka PPP boleh berubah menjadi penswastaan terselindung.

Kenapa PPP Dibincangkan Dalam Sistem Kesihatan Malaysia?

Malaysia mempunyai sistem kesihatan awam yang kuat dari segi akses asas, tetapi ia sedang menghadapi tekanan besar.

Antara faktor utama ialah:

• Penyakit kronik seperti diabetes, darah tinggi, sakit jantung dan buah pinggang semakin meningkat
• Pesakit warga emas memerlukan rawatan lebih lama dan lebih kompleks
• Hospital awam menanggung kes kecemasan, kes rumit dan kes kos tinggi
• Klinik kesihatan semakin sesak dengan rawatan susulan penyakit kronik
• Kos ubat, peralatan, imbasan dan teknologi perubatan semakin meningkat
• Ramai petugas kesihatan mengalami beban kerja tinggi
• Sebahagian kapasiti sektor swasta tidak digunakan sepenuhnya untuk objektif kesihatan awam

Dalam situasi ini, PPP kelihatan menarik kerana ia menawarkan jalan tengah: kerajaan tidak perlu membina semua kapasiti dari awal, tetapi boleh menggunakan kapasiti sedia ada dalam sektor swasta.

Malaysia sebenarnya sudah mempunyai beberapa bentuk PPP kesihatan. Contohnya, Skim Perubatan MADANI membolehkan penerima Sumbangan Tunai Rahmah STR dalam kumpulan B40 mendapatkan rawatan sakit ringan di klinik GP swasta berdaftar.

Selain itu, PeKa B40 menyediakan manfaat seperti saringan kesihatan, bantuan alat perubatan, insentif melengkapkan rawatan kanser dan insentif tambang pengangkutan kepada kumpulan B40 yang layak.

Malaysia juga mempunyai Hospital Services Outsourcing Programme HSOP, iaitu inisiatif KKM untuk menyumberluarkan pesakit daripada hospital KKM kepada kemudahan kesihatan swasta panel bagi mengurangkan kesesakan dan memendekkan masa menunggu.

Maksudnya, perbincangan PPP bukan lagi teori semata-mata. Ia sudah berlaku. Yang penting ialah bagaimana ia dikembangkan tanpa merosakkan prinsip kesihatan awam.

Bentuk-Bentuk PPP Dalam Kesihatan Awam

PPP bukan satu model tunggal. Ia mempunyai banyak bentuk, dan setiap satu mempunyai risiko serta manfaat berbeza.

1. Klinik Swasta Sebagai Penyedia Rawatan Primer

Ini antara model paling praktikal untuk Malaysia. Klinik GP swasta boleh dilantik untuk mengurus kes ringan, rawatan awal dan susulan penyakit tertentu.

Contoh perkhidmatan:

• Demam, batuk, sakit tekak dan jangkitan ringan
• Pemeriksaan tekanan darah
• Pemeriksaan gula darah
• Rawatan susulan pesakit stabil
• Saringan kesihatan asas
• Nasihat gaya hidup

Model ini boleh mengurangkan kesesakan di klinik kesihatan kerajaan, tetapi ia memerlukan protokol jelas. Jika tidak, pesakit boleh menerima rawatan tidak seragam atau dirujuk secara tidak perlu.

2. Outsourcing Prosedur Terpilih Ke Hospital Swasta

Hospital swasta boleh membantu mengurangkan waiting list untuk prosedur tertentu seperti:

• Pembedahan katarak
• Endoskopi
• MRI atau CT scan
• Prosedur ortopedik tertentu
• Pembedahan elektif bagi pesakit stabil

Ini sesuai apabila prosedur mudah diukur, risiko rendah, kos boleh dikawal, dan hasil rawatan boleh dipantau.

Namun, kerajaan perlu berhati-hati supaya sektor swasta tidak hanya mengambil kes mudah, manakala hospital awam kekal menanggung kes paling rumit dan mahal.

3. Kerjasama Makmal Dan Diagnostik

Diagnostik ialah salah satu bottleneck terbesar dalam sistem kesihatan. Pesakit kadangkala menunggu lama untuk ujian imbasan, biopsi, ujian darah khas atau keputusan makmal.

PPP boleh digunakan untuk mempercepat:

• Ujian darah
• Patologi
• Histopatologi
• CT scan
• MRI
• Ultrasound
• Ujian saringan kanser

Kelebihannya jelas: rawatan lebih cepat bermula jika diagnosis lebih cepat dibuat.

Tetapi cabarannya ialah kawalan kos, kualiti laporan, integrasi data, dan perlindungan maklumat pesakit.

4. Program Vaksinasi Dan Saringan Komuniti

PPP sangat sesuai untuk program yang memerlukan liputan besar dalam masa singkat. Contohnya vaksinasi, saringan kesihatan komuniti, saringan kanser, saringan diabetes dan program pencegahan penyakit tidak berjangkit.

Model sebegini lebih mudah dipantau kerana indikatornya jelas:

• Berapa orang disaring
• Berapa kes positif dikesan
• Berapa pesakit dirujuk
• Berapa pesakit hadir rawatan susulan
• Berapa kos setiap kes dikesan

5. Public Private Mix Untuk Penyakit Berjangkit

Dalam penyakit seperti TB, ramai pesakit mungkin mula-mula pergi ke klinik swasta. Jika klinik swasta tidak dilibatkan dalam sistem pelaporan dan rawatan, kes boleh terlepas.

Kajian tentang public private mix untuk TB mendapati pendekatan ini boleh meningkatkan pengesanan kes, rawatan, rujukan dan akses, terutama di kawasan sumber terhad. Namun, kelemahan governance dan dana boleh menjejaskan hasil.

Ini menunjukkan PPP lebih berkesan apabila laluan rawatan jelas: kesan penyakit, lapor, rawat ikut protokol, pantau sehingga selesai.

6. Konsesi Hospital Atau Infrastruktur Kesihatan

Ini model paling kompleks dan paling berisiko. Dalam model ini, sektor swasta mungkin membina, membiayai, menyelenggara atau mengurus hospital awam untuk tempoh panjang.

Secara teori, model ini boleh mempercepat pembangunan fasiliti. Tetapi dari segi realiti, ia boleh mengikat kerajaan dengan kontrak jangka panjang yang mahal, sukar diubah dan sukar diaudit.

Model hospital PPP perlu dilihat dengan sangat berhati-hati. Kesilapan kecil dalam kontrak boleh menjadi beban besar selama bertahun-tahun.

Apa Kelebihan PPP Jika Direka Dengan Betul?

PPP bukan idea yang perlu ditolak secara automatik. Ada keadaan di mana ia memang boleh membantu.

1. Mengurangkan Waiting Time

Jika pesakit stabil boleh dirawat atau menjalani prosedur tertentu di fasiliti swasta panel, hospital awam boleh memberi tumpuan kepada kes kecemasan, kes kompleks dan rawatan pakar.

Ini boleh membantu pesakit yang menunggu terlalu lama untuk prosedur tertentu.

2. Menggunakan Kapasiti Swasta Yang Sudah Wujud

Malaysia mempunyai banyak klinik GP, hospital swasta, makmal, farmasi dan pusat diagnostik. Membina fasiliti awam baharu memerlukan masa, tanah, staf dan bajet besar.

PPP membolehkan kerajaan menggunakan kapasiti yang sudah wujud, dengan syarat kos dan kualiti dikawal.

3. Mempercepat Diagnosis

Diagnosis yang lambat boleh menyebabkan penyakit menjadi lebih teruk. Dalam kes kanser, penyakit jantung, strok, TB atau komplikasi diabetes, kelewatan beberapa minggu pun boleh membawa kesan besar.

PPP diagnostik boleh membantu jika ia mempercepat akses kepada ujian penting tanpa membebankan pesakit.

4. Mengurangkan Beban Petugas KKM

Petugas kesihatan awam tidak sepatutnya dibebankan dengan semua jenis kes, dari sakit ringan hingga kes kritikal. Jika kes ringan dan stabil boleh dikongsi dengan penyedia swasta yang dikawal, tenaga kerja KKM boleh difokuskan kepada kes lebih penting.

5. Mendorong Inovasi Operasi

Sektor swasta biasanya lebih pantas dalam sistem temujanji, digitalisasi, pengalaman pelanggan, pengurusan aliran pesakit dan penggunaan teknologi tertentu.

Namun, inovasi ini hanya berguna jika ia meningkatkan hasil kesihatan, bukan sekadar menjadikan proses kelihatan moden.

Risiko Besar PPP Dalam Kesihatan Awam

Bahagian ini paling penting. PPP boleh membantu, tetapi ia juga boleh membawa masalah serius.

1. Kos Jangka Panjang Boleh Melambung

PPP kadangkala kelihatan murah pada peringkat awal kerana kerajaan tidak perlu mengeluarkan kos pembangunan besar secara terus. Tetapi kos sebenar boleh muncul dalam bentuk bayaran tahunan, bayaran perkhidmatan, kos penyelenggaraan, renegotiation dan jaminan keuntungan.

Jika kontrak tidak telus, rakyat mungkin tidak nampak beban sebenar sehingga sudah terlambat.

2. Risiko Cherry Picking

Cherry picking berlaku apabila penyedia swasta lebih berminat mengambil kes mudah, stabil dan menguntungkan, tetapi mengelakkan kes rumit, mahal atau berisiko tinggi.

Akhirnya, hospital awam menjadi tempat menanggung kes paling berat, manakala sektor swasta menerima kes yang lebih mudah dijana pendapatan.

Ini tidak adil kepada sistem awam.

3. Ketidaksamaan Akses

PPP boleh menguntungkan kawasan bandar kerana lebih banyak klinik dan hospital swasta berada di bandar. Kawasan luar bandar, pedalaman Sabah dan Sarawak, serta komuniti miskin mungkin masih kurang mendapat manfaat.

Jika insentif tidak direka dengan baik, PPP hanya membantu kawasan yang sudah mempunyai akses lebih baik.

4. Data Pesakit Berpecah

Sistem kesihatan moden memerlukan rekod yang bersambung. Jika pesakit dirawat di klinik swasta panel tetapi data tidak masuk ke sistem awam, doktor kerajaan mungkin tidak mendapat gambaran lengkap.

Ini boleh menyebabkan:

• Ubat bertindih
• Ujian berulang
• Rujukan lambat
• Rawatan tidak konsisten
• Susulan tercicir

PPP tanpa integrasi data ialah resipi untuk sistem yang berpecah.

5. Akauntabiliti Menjadi Kabur

Apabila berlaku masalah, siapa bertanggungjawab?

Adakah KKM? Klinik panel? Hospital swasta? Syarikat pengurus? Pembekal sistem digital? Kontraktor?

Jika akauntabiliti kabur, pesakit menjadi mangsa. Sebab itu kontrak PPP mesti jelas dari segi tanggungjawab klinikal, undang-undang, kewangan dan keselamatan pesakit.

6. Penswastaan Terselindung

Ini risiko politik dan sosial terbesar.

Penswastaan terselindung berlaku apabila kerajaan semakin banyak menyerahkan fungsi sistem kesihatan kepada sektor swasta, tetapi tidak lagi memperkukuh hospital dan klinik awam.

Lama-kelamaan, sistem awam menjadi semakin sesak dan kurang menarik kepada staf serta pesakit. Rakyat yang mampu akan keluar ke sektor swasta. Rakyat yang tidak mampu akan kekal dalam sistem awam yang terbeban.

Ini bukan reformasi. Ini kegagalan perlahan.

Adakah PPP Terbukti Berkesan?

Jawapan paling jujur: PPP terbukti berkesan untuk beberapa jenis perkhidmatan, tetapi tidak terbukti sebagai ubat ajaib untuk seluruh sistem kesihatan.

PPP lebih meyakinkan apabila digunakan untuk perkhidmatan yang:

• Skopnya jelas
• Kosnya boleh dikira
• Kualitinya boleh diukur
• Hasil rawatannya boleh dipantau
• Kontraknya tidak terlalu kompleks
• Kerajaan mempunyai kapasiti audit yang kuat

Contohnya, saringan kesihatan, rawatan TB, vaksinasi, diagnostik, rawatan primer akut dan prosedur elektif tertentu.

Sebaliknya, PPP lebih berisiko apabila digunakan untuk:

• Pengurusan hospital penuh
• Konsesi hospital jangka panjang
• Projek infrastruktur besar
• Sistem pembayaran yang tidak telus
• Model yang membenarkan keuntungan mengatasi akses pesakit

WHO sendiri menekankan kepentingan governance dalam penglibatan sektor swasta. UHC bermaksud semua orang mendapat perkhidmatan kesihatan berkualiti yang diperlukan tanpa kesusahan kewangan. Maka, PPP hanya boleh dianggap berjaya jika ia membantu matlamat ini, bukan sekadar mengurangkan beban pentadbiran kerajaan.

Negara Yang Berjaya Atau Menarik Untuk Dipelajari

Thailand: Kerajaan Kuat Sebagai Pembeli Strategik

Thailand sering dijadikan contoh kerana sistem Universal Health Coverage mereka menggunakan pembelian strategik. Dalam skim tertentu, penyedia swasta boleh dikontrak untuk menyediakan perkhidmatan di bawah syarat awam. Kajian tentang Thailand menunjukkan Universal Coverage Scheme dan Social Health Insurance mengontrak fasiliti swasta untuk mengisi jurang penyedia awam.

Namun, kejayaan Thailand bukan kerana menyerahkan sistem kesihatan kepada swasta. Sebaliknya, kerajaan bertindak sebagai pembeli strategik yang kuat. Pembayaran seperti capitation dan mekanisme bajet digunakan untuk mengawal kos dan mengurangkan insentif rawatan berlebihan.

Pengajaran untuk Malaysia:

PPP lebih selamat apabila kerajaan kuat, data kukuh, pembiayaan jelas dan penyedia swasta tunduk kepada objektif kesihatan awam.

Bangladesh: Public Private Mix Untuk TB

Bangladesh memberi contoh penting dalam penglibatan penyedia swasta untuk TB. Dalam penyakit berjangkit, sektor swasta tidak boleh dibiarkan di luar sistem kerana ramai pesakit mendapatkan rawatan pertama di klinik atau doktor swasta.

Public private mix untuk TB boleh membantu meningkatkan pengesanan kes, rawatan, rujukan dan akses, terutama apabila penyedia swasta diwajibkan ikut protokol dan melaporkan kes.

Pengajaran untuk Malaysia:

Untuk penyakit berjangkit, PPP bukan pilihan tambahan semata-mata. Ia boleh menjadi keperluan jika pesakit memang bergerak antara sektor awam dan swasta.

Cambodia: NGO Dan Perkhidmatan Komuniti

Cambodia menunjukkan bahawa PPP tidak semestinya bermaksud syarikat besar atau hospital korporat. NGO dan organisasi komuniti juga boleh menjadi rakan penting dalam menyampaikan perkhidmatan kesihatan asas, terutama di kawasan yang kurang liputan kerajaan.

Model seperti ini sesuai untuk komuniti rentan, kawasan pedalaman, program kesihatan mental, TB, HIV, harm reduction, warga emas dan sokongan komuniti.

Pengajaran untuk Malaysia:

Jangan sempitkan PPP kepada hospital swasta sahaja. NGO, klinik komuniti dan organisasi bukan untung juga boleh menjadi rakan strategik.

Spain: Model Alzira Yang Menarik Tetapi Kontroversi

Model Alzira di Sepanyol sering disebut sebagai contoh hospital PPP berasaskan populasi. Ada pihak melihatnya sebagai model cekap kerana pembayaran dibuat berdasarkan populasi dan penyedia bertanggungjawab mengurus perkhidmatan untuk kawasan tertentu.

Namun, model ini juga sangat kontroversi. Isu kos, ketelusan, keuntungan dan pengembalian kepada pengurusan awam menjadikan Alzira contoh yang perlu dikaji secara kritikal, bukan disalin bulat-bulat.

Pengajaran untuk Malaysia:

Hospital PPP berskala besar boleh nampak menarik di atas kertas, tetapi risiko kontrak jangka panjang sangat besar.

Lesotho: Amaran Tentang PPP Hospital

Lesotho ialah contoh yang sering digunakan sebagai amaran. Hospital PPP Queen Mamohato Memorial Hospital dikatakan membawa fasiliti lebih moden, tetapi Oxfam melaporkan kos hospital tersebut menjadi sangat berat kepada bajet kesihatan negara. Oxfam menyatakan kos operasi hospital itu pada 2013/2014 berjumlah USD67 juta, kira-kira 51 peratus daripada bajet kesihatan Lesotho sebanyak USD133 juta.

Bank Dunia pula menyatakan projek tersebut membawa fasiliti hospital moden dan menyokong reka bentuk serta operasi awal PPP melalui geran.

Perbezaan tafsiran ini penting. Ia menunjukkan satu perkara: projek PPP boleh kelihatan berjaya dari segi bangunan dan output, tetapi masih gagal dari segi kemampuan fiskal dan keadilan sistem.

Pengajaran untuk Malaysia:

Hospital cantik tidak bermakna sistem kesihatan menjadi mampan. Jika satu projek menyerap terlalu banyak bajet, rakyat tetap rugi.

Model PPP Yang Lebih Sesuai Untuk Malaysia

Malaysia perlu berhati-hati. Kita tidak perlu menolak PPP sepenuhnya, tetapi kita juga tidak patut menjadikannya jalan pintas untuk mengelak reformasi sistem awam.

Model yang lebih sesuai ialah PPP yang terhad, telus, boleh diukur dan berpaksikan pesakit.

1. Fokus Kepada Primary Care

Klinik swasta boleh dilibatkan untuk rawatan penyakit ringan, saringan awal dan susulan pesakit stabil.

Contohnya:

• Diabetes terkawal
• Darah tinggi terkawal
• Pemeriksaan berkala warga emas
• Rawatan ringan
• Nasihat berhenti merokok
• Kaunseling gaya hidup
• Rujukan awal jika ada red flag

Ini boleh mengurangkan tekanan klinik kesihatan dan hospital.

2. Outsourcing Prosedur Elektif Terpilih

KKM boleh menyumberluarkan prosedur tertentu kepada hospital swasta panel, tetapi hanya untuk kes yang jelas, stabil dan mudah dipantau.

Contohnya:

• Katarak
• Endoskopi
• Imaging
• Pembedahan kecil
• Prosedur elektif yang mempunyai standard kos jelas

3. Bayaran Berasaskan Hasil, Bukan Volume Semata-Mata

Jika penyedia dibayar hanya berdasarkan jumlah pesakit, mereka mungkin terdorong mengejar volume. Sebaliknya, pembayaran perlu dikaitkan dengan hasil.

Contoh indikator:

• Tekanan darah terkawal
• Gula darah terkawal
• Kadar rawatan lengkap
• Kadar rujukan sesuai
• Masa menunggu berkurang
• Komplikasi rendah
• Kepuasan pesakit
• Dokumentasi lengkap

4. Rekod Kesihatan Bersepadu

PPP tidak boleh berjaya tanpa data. Penyedia swasta yang menerima dana awam mesti berkongsi data klinikal penting ke dalam sistem yang selamat dan boleh digunakan oleh doktor kerajaan.

Ini perlu dilakukan dengan perlindungan privasi yang ketat.

5. Lindungi B40 Dan Kawasan Kurang Liputan

PPP perlu direka supaya manfaatnya tidak tertumpu di bandar besar. Kawasan luar bandar, Sabah, Sarawak, komuniti miskin bandar dan warga emas perlu diberi perhatian khusus.

Kerajaan boleh memberi insentif lebih tinggi kepada penyedia yang sanggup berkhidmat di kawasan kurang liputan.

Checklist PPP Kesihatan Yang Sihat

Sebelum mana-mana projek PPP diperluaskan, beberapa soalan wajib dijawab:

1. Adakah kontrak telus?
2. Adakah harga dikawal?
3. Adakah kualiti diaudit?
4. Adakah data pesakit dilindungi?
5. Adakah pesakit B40 mendapat manfaat sebenar?
6. Adakah penyedia swasta dilarang cherry picking?
7. Adakah ada penalti jika gagal capai standard?
8. Adakah ada klausa keluar jika projek membebankan kerajaan?
9. Adakah laporan prestasi diterbitkan secara berkala?
10. Adakah sistem awam tetap diperkuat, bukan ditinggalkan?
11. Adakah keputusan klinikal bebas daripada tekanan keuntungan?
12. Adakah projek besar boleh disemak oleh Parlimen atau badan bebas?

Jika jawapan kepada soalan-soalan ini kabur, projek PPP tersebut perlu ditangguhkan atau direka semula.

Bila PPP Patut Dielakkan?

PPP bukan sesuai untuk semua keadaan. Ia patut dielakkan jika:

• Kerajaan tidak mempunyai kapasiti memantau kontrak
• Kos sebenar tidak jelas
• Kontrak terlalu panjang dan sukar ditamatkan
• Data tidak dikongsi
• Risiko kewangan dipindahkan kepada kerajaan tetapi keuntungan dipindahkan kepada swasta
• Hospital awam menjadi tempat menanggung kes rumit sahaja
• Rakyat akhirnya membayar lebih banyak daripada poket sendiri
• Projek lebih bersifat politik berbanding keperluan kesihatan

Dalam kes sebegini, PPP bukan penyelesaian. Ia cuma cara mahal untuk menangguhkan masalah sebenar.

Apa Yang Rakyat Perlu Faham?

Rakyat tidak perlu menolak semua bentuk PPP. Ada kerjasama awam swasta yang memang boleh membantu. Contohnya, jika pesakit B40 boleh mendapatkan rawatan ringan di klinik swasta panel tanpa membayar kos tinggi, itu boleh mengurangkan kesesakan klinik kerajaan.

Tetapi rakyat juga perlu berhati-hati. Setiap kali kerajaan mengumumkan projek PPP kesihatan, soalan yang perlu ditanya ialah:

• Siapa bayar?
• Berapa kos sebenar?
• Siapa untung?
• Siapa dipantau?
• Siapa bertanggungjawab jika gagal?
• Adakah hospital awam tetap diperkuat?
• Adakah pesakit miskin benar-benar dibantu?
• Adakah waiting time benar-benar turun?
• Adakah data dan hasil rawatan diterbitkan?

Kesihatan awam bukan sekadar isu hospital. Ia isu keadilan sosial.

Kesimpulan

Public Private Partnership dalam kesihatan awam boleh menjadi solusi, tetapi hanya jika ia digunakan sebagai alat yang dikawal dengan ketat. Ia bukan pengganti kepada sistem kesihatan awam yang kuat.

Malaysia memerlukan sistem kesihatan awam yang dibiayai dengan mencukupi, mempunyai tenaga kerja stabil, data bersepadu, hospital yang cekap, klinik kesihatan yang kukuh dan laluan rawatan yang jelas. Sektor swasta boleh membantu, tetapi tidak boleh menjadi alasan untuk kerajaan melepaskan tanggungjawab.

Model PPP yang paling masuk akal untuk Malaysia ialah model yang terhad dan berasaskan hasil: klinik swasta untuk rawatan primer tertentu, hospital swasta untuk prosedur elektif terpilih, makmal swasta untuk diagnostik, NGO untuk komuniti rentan, dan semua ini diaudit dengan data yang telus.

Yang perlu dielakkan ialah PPP berskala besar yang kabur, mahal, sukar ditamatkan dan akhirnya menjadikan sistem awam semakin lemah.

Kesimpulannya mudah:

PPP yang baik boleh mengurangkan beban hospital. PPP yang buruk boleh menjadi penswastaan terselindung. Bezanya terletak pada governance, ketelusan, kawalan kos dan keberanian kerajaan untuk meletakkan rakyat lebih tinggi daripada keuntungan.

FAQ Public Private Partnership Kesihatan Awam