Kanser Lidah: Punca, Simptom, Diagnosis dan Rawatan

Luka kecil pada lidah lazimnya berlaku akibat tergigit, makanan panas, gigi tajam atau ulser mulut. Kebanyakan luka seperti ini akan beransur sembuh dalam masa satu hingga dua minggu.

Namun, luka yang tidak sembuh, semakin membesar, mudah berdarah atau disertai ketulan pada leher tidak boleh dianggap sebagai ulser biasa tanpa pemeriksaan. Perubahan seperti tompok merah atau putih, penebalan pada lidah dan kesukaran menelan juga boleh menjadi tanda penyakit yang lebih serius.

Kanser lidah berlaku apabila sel pada lidah mengalami perubahan abnormal lalu membiak tanpa kawalan. Sel kanser boleh menyerang tisu berhampiran dan dalam keadaan tertentu merebak ke nodus limfa di leher atau bahagian badan lain.

Walaupun istilah “kanser lidah” kedengaran seperti satu penyakit yang seragam, lokasinya memainkan peranan penting. Kanser pada bahagian hadapan lidah biasanya dikategorikan sebagai kanser rongga mulut. Kanser yang bermula pada pangkal lidah pula dikategorikan sebagai kanser orofarinks, iaitu bahagian belakang tekak.

Perbezaan ini mempengaruhi faktor risiko, kaedah penentuan tahap dan pilihan rawatan. Sebagai contoh, jangkitan human papillomavirus atau HPV lebih berkait dengan kanser orofarinks termasuk pangkal lidah, bukannya semua kanser yang berlaku pada lidah.

Apakah Itu Kanser Lidah?

Kanser lidah ialah pertumbuhan sel malignan yang bermula pada tisu lidah. Kebanyakan kanser rongga mulut dan orofarinks ialah karsinoma sel skuamus, iaitu kanser yang bermula pada sel nipis dan rata yang melapisi permukaan mulut serta tekak.

Sel abnormal ini pada mulanya mungkin membentuk luka, tompok atau ketulan kecil. Apabila penyakit berkembang, ketumbuhan boleh menjadi lebih dalam, menjejaskan pergerakan lidah dan merebak ke nodus limfa leher.

Kanser bahagian hadapan lidah

Bahagian hadapan merangkumi kira kira dua pertiga lidah yang boleh digerakkan dan biasanya mudah dilihat apabila seseorang menjelirkan lidah.

Kanser di kawasan ini dikendalikan sebagai kanser rongga mulut. Antara perubahan yang mungkin berlaku ialah:

• ulser yang tidak sembuh
• ketulan atau penebalan pada sisi lidah
• tompok merah atau putih
• sakit atau kebas
• kesukaran menggerakkan lidah
• pendarahan tanpa sebab yang jelas

Kanser pangkal lidah

Pangkal lidah terletak di bahagian belakang berhampiran tekak dan tidak mudah dilihat melalui pemeriksaan sendiri.

Kanser di kawasan ini termasuk dalam kategori kanser orofarinks. Ia mungkin menyebabkan:

• sakit tekak yang berpanjangan
• kesukaran atau kesakitan ketika menelan
• rasa seperti ada sesuatu tersekat di tekak
• sakit yang menjalar ke telinga
• suara berubah
• ketulan pada leher

Dalam sesetengah kes, ketulan pada leher mungkin menjadi tanda pertama kerana ketumbuhan pada pangkal lidah sukar dilihat pada peringkat awal.

Apakah Punca Kanser Lidah?

Kanser lidah tidak semestinya mempunyai satu punca tunggal yang dapat dikenal pasti. Penyakit ini berlaku apabila DNA dalam sel mengalami perubahan yang menyebabkan sel terus membiak dan tidak mati seperti sel normal.

Lama kelamaan, sel abnormal berkumpul lalu membentuk ketumbuhan. Perubahan ini boleh berlaku akibat gabungan faktor genetik, pendedahan persekitaran, tabiat tertentu dan proses biologi yang berlaku sepanjang kehidupan.

Oleh sebab itu, istilah faktor risiko lebih tepat berbanding menyatakan satu tabiat sebagai punca mutlak. Seseorang yang mempunyai faktor risiko belum tentu mendapat kanser. Pada masa yang sama, kanser lidah juga boleh berlaku kepada individu yang tidak mempunyai faktor risiko yang jelas.

Faktor Risiko Kanser Lidah

1. Penggunaan tembakau

Tembakau ialah antara faktor risiko paling kukuh bagi kanser rongga mulut dan beberapa kanser kepala serta leher.

Pendedahan boleh berlaku melalui:

• rokok
• cerut
• paip
• tembakau kunyah
• produk tembakau tanpa asap
• pendedahan berpanjangan kepada asap rokok orang lain

Bahan kimia dalam tembakau boleh merosakkan DNA sel yang melapisi mulut dan lidah. Risiko biasanya meningkat mengikut tempoh serta jumlah penggunaan. Berhenti merokok atau menggunakan tembakau dapat mengurangkan risiko dari semasa ke semasa.

2. Pengambilan alkohol

Pengambilan alkohol dikaitkan dengan peningkatan risiko kanser rongga mulut, orofarinks dan beberapa jenis kanser lain.

Risiko menjadi lebih tinggi apabila alkohol digunakan bersama tembakau. Alkohol boleh memudahkan bahan karsinogen dalam tembakau menembusi lapisan mulut, sementara kedua dua pendedahan tersebut boleh merosakkan sel melalui mekanisme yang berbeza.

Tidak ada jenis minuman beralkohol yang boleh dianggap bebas daripada risiko kanser.

3. Jangkitan HPV

HPV ialah kumpulan virus yang boleh menjangkiti kulit dan membran mukus. Sesetengah jenis HPV berisiko tinggi boleh menyebabkan perubahan sel yang akhirnya berkembang menjadi kanser.

Hubungan HPV paling relevan untuk kanser orofarinks, terutama kanser yang bermula pada tonsil atau pangkal lidah. Jangkitan HPV tidak bermaksud seseorang pasti mendapat kanser kerana kebanyakan jangkitan akan dibersihkan oleh sistem imun.

Kanser juga biasanya mengambil masa bertahun tahun untuk berkembang selepas jangkitan berterusan. HPV tidak dianggap sebagai punca utama kanser pada bahagian lidah yang berada dalam rongga mulut.

4. Mengunyah sirih dan pinang

Penggunaan pinang atau sirih, sama ada dengan atau tanpa tembakau, meningkatkan risiko kanser mulut.

Pinang mengandungi bahan yang boleh mencederakan sel dan menyebabkan perubahan pada lapisan mulut apabila digunakan secara berulang. Risiko menjadi lebih tinggi apabila campuran tersebut mengandungi tembakau.

IARC dan WHO mengenal pasti penggunaan pinang serta sirih sebagai faktor penting yang perlu dikurangkan untuk mencegah kanser mulut, khususnya dalam populasi yang mengamalkan tabiat tersebut.

5. Sistem imun yang lemah

Individu yang mempunyai sistem imun lemah mungkin menghadapi risiko lebih tinggi bagi sesetengah kanser.

Keadaan ini boleh berlaku akibat:

• ubat yang menekan sistem imun
• pemindahan organ
• penyakit tertentu yang menjejaskan sistem imun
• rawatan perubatan yang mengurangkan tindak balas imun

Risiko sebenar bergantung pada keadaan individu dan tidak boleh ditentukan melalui satu faktor sahaja.

6. Sejarah kanser kepala dan leher

Seseorang yang pernah mengalami kanser rongga mulut, tekak atau bahagian kepala dan leher mempunyai risiko mendapat kanser baharu atau penyakit berulang.

Oleh sebab itu, pemeriksaan susulan selepas rawatan sangat penting walaupun pesakit tidak lagi mengalami simptom.

7. Gigi tajam atau gigi palsu yang tidak sesuai

Gigi patah, permukaan gigi tajam dan gigi palsu yang tidak sesuai boleh menyebabkan luka atau iritasi berulang pada lidah.

Kajian telah mencadangkan kemungkinan hubungan antara iritasi mekanikal kronik dengan kanser mulut, tetapi bukti yang ada belum cukup kukuh untuk meletakkannya setaraf dengan faktor risiko yang telah terbukti seperti tembakau, alkohol dan pinang.

Walau bagaimanapun, punca iritasi perlu diperbaiki. Luka yang kekal walaupun gigi tajam telah dirawat tidak boleh terus dianggap sebagai luka biasa.

Simptom dan Tanda Awal Kanser Lidah

Simptom kanser lidah tidak sama bagi setiap pesakit. Sesetengah ketumbuhan menyebabkan sakit sejak awal, manakala yang lain mungkin tidak sakit.

Perubahan berikut tidak semestinya bermaksud kanser. Namun, ia memerlukan pemeriksaan jika berlarutan, semakin teruk atau tidak mempunyai punca yang jelas.

Luka atau ulser yang tidak sembuh

Tanda yang paling mudah disedari ialah luka pada lidah yang tidak pulih.

Luka tersebut mungkin:

• kekal melebihi beberapa minggu
• mempunyai tepi yang keras atau tidak sekata
• semakin membesar
• mudah berdarah
• terasa sakit atau langsung tidak sakit
• kelihatan seperti kawah
• berulang pada tempat yang sama

Ulser mulut biasa lazimnya pulih dalam masa satu hingga dua minggu. NHS menyarankan pemeriksaan doktor atau doktor gigi jika ulser berlarutan lebih daripada tiga minggu.

Tompok merah atau putih

Tompok merah, putih atau campuran kedua duanya boleh berlaku pada permukaan lidah atau bahagian lain dalam mulut.

Tompok putih mungkin mempunyai banyak punca seperti jangkitan, kerengsaan atau perubahan mukosa. Namun, tompok yang tidak hilang, terasa keras atau disertai luka perlu diperiksa.

Tompok merah juga memerlukan perhatian kerana sesetengah perubahan pra kanser atau kanser awal boleh kelihatan merah tanpa menyebabkan kesakitan.

Ketulan atau penebalan

Pesakit mungkin menyedari:

• benjolan kecil pada sisi lidah
• kawasan yang terasa lebih keras
• penebalan yang tidak sekata
• perubahan pada tekstur permukaan lidah
• rasa seperti terdapat benda asing dalam mulut

Ketulan yang tidak hilang tidak patut dipicit, dipotong atau dirawat sendiri.

Sakit, kebas atau rasa terbakar

Kanser lidah boleh menyebabkan sakit yang berterusan, rasa terbakar atau kebas pada satu bahagian lidah.

Sakit yang menjalar ke telinga juga boleh berlaku, terutama jika ketumbuhan berada pada pangkal lidah atau orofarinks. Telinga mungkin kelihatan normal kerana sakit tersebut sebenarnya berpunca daripada saraf yang dikongsi oleh tekak dan telinga.

Kesukaran bercakap atau menggerakkan lidah

Lidah memainkan peranan penting dalam menghasilkan bunyi pertuturan. Ketumbuhan atau pembedahan pada lidah boleh mempengaruhi pergerakannya.

Antara perubahan yang mungkin berlaku ialah:

• sebutan menjadi kurang jelas
• lidah sukar digerakkan ke satu arah
• rasa tegang ketika bercakap
• suara berubah
• percakapan memerlukan lebih banyak usaha

Kesukaran mengunyah atau menelan

Kanser pada lidah atau pangkal lidah boleh mengganggu pergerakan makanan dari mulut ke tekak.

Pesakit mungkin mengalami:

• sakit ketika menelan
• makanan terasa tersangkut
• kerap tercekik
• sukar mengunyah makanan pejal
• air liur meleleh
• mengambil masa lebih lama untuk makan
• kehilangan selera makan kerana menelan menjadi sakit

Ketulan pada leher

Ketulan pada leher boleh berlaku apabila nodus limfa membesar. Ia boleh berpunca daripada jangkitan, masalah tiroid atau pelbagai keadaan lain.

Namun, ketulan yang keras, tidak sakit, semakin membesar atau tidak hilang perlu dinilai. Bagi kanser pangkal lidah, ketulan leher kadangkala menjadi tanda awal sebelum ketumbuhan asal dapat dikenal pasti.

Simptom penyakit yang lebih lanjut

Kanser yang lebih besar atau telah merebak boleh menyebabkan:

• pendarahan dalam mulut
• kesukaran membuka mulut
• nafas berbau yang berterusan
• penurunan berat badan tanpa dirancang
• pengambilan makanan semakin berkurangan
• perubahan bentuk lidah
• sakit yang semakin teruk
• keletihan
• masalah pernafasan

Pendarahan yang banyak, kesukaran bernafas, tercekik atau bengkak yang menutup saluran pernafasan ialah kecemasan. Hubungi 999 atau pergi ke Jabatan Kecemasan dengan segera.

Kanser Lidah atau Ulser Biasa?

Perbandingan berikut hanya bertujuan membantu pembaca memahami tanda amaran. Ia tidak boleh digunakan untuk membuat diagnosis sendiri.

Jangan tunggu sehingga luka menjadi sangat sakit. Sesetengah kanser awal tidak menyebabkan kesakitan yang ketara.

Bilakah Perlu Berjumpa Doktor?

Buat pemeriksaan dengan doktor atau doktor gigi jika anda mengalami:

1. Luka pada lidah yang tidak sembuh selepas kira kira tiga minggu.
2. Tompok merah atau putih yang tidak hilang.
3. Ketulan atau penebalan pada lidah.
4. Pendarahan tanpa sebab yang jelas.
5. Sakit lidah atau tekak yang berpanjangan.
6. Kebas pada lidah atau bibir.
7. Kesukaran mengunyah, menelan atau bercakap.
8. Pergerakan lidah yang semakin terbatas.
9. Ketulan pada leher yang tidak hilang.
10. Penurunan berat badan tanpa dirancang.

Doktor gigi juga boleh menjadi tempat pertama untuk mendapatkan pemeriksaan. Jika terdapat perubahan mencurigakan, pesakit mungkin dirujuk kepada pakar bedah mulut dan maksilofasial, pakar telinga hidung tekak atau pakar bedah kepala dan leher.

Bagaimanakah Kanser Lidah Didiagnosis?

Kanser lidah tidak boleh disahkan berdasarkan gambar, simptom atau pemeriksaan kendiri sahaja. Diagnosis memerlukan penilaian profesional dan biasanya biopsi.

Sejarah kesihatan

Doktor mungkin bertanya tentang:

• bila perubahan mula disedari
• sama ada luka semakin membesar
• kewujudan sakit atau pendarahan
• masalah mengunyah dan menelan
• perubahan suara
• sejarah merokok atau penggunaan tembakau
• pengambilan alkohol
• tabiat mengunyah sirih atau pinang
• sejarah kanser terdahulu
• perubahan berat badan
• ubat dan penyakit lain

Maklumat ini membantu doktor menilai faktor risiko dan menentukan ujian yang sesuai.

Pemeriksaan mulut dan leher

Doktor atau doktor gigi akan memeriksa:

• bahagian atas, bawah dan sisi lidah
• lantai mulut
• gusi
• bahagian dalam pipi dan bibir
• lelangit
• tekak
• pergerakan lidah
• nodus limfa pada leher

Kawasan yang mencurigakan mungkin disentuh untuk menilai saiz, tekstur, kedalaman dan sama ada ia melekat pada tisu di bawahnya.

Endoskopi

Jika perubahan disyaki berada pada pangkal lidah atau tekak, doktor mungkin menggunakan tiub halus berkamera untuk melihat kawasan yang sukar diperiksa secara langsung.

Prosedur ini membolehkan doktor menilai:

• pangkal lidah
• tonsil
• orofarinks
• peti suara
• bahagian tekak yang lain

Ubat kebas setempat atau ubat penenang mungkin digunakan bergantung pada jenis pemeriksaan.

Biopsi

Biopsi ialah pengambilan sampel tisu untuk diperiksa di bawah mikroskop oleh ahli patologi.

Ia diperlukan untuk menentukan:

• sama ada sel kanser hadir
• jenis kanser
• ciri sel
• maklumat biomarker tertentu
• tahap pencerobohan dalam sampel

Jenis biopsi bergantung pada lokasi dan saiz perubahan. Doktor mungkin mengambil sebahagian kecil tisu atau membuang keseluruhan perubahan kecil.

Ujian HPV atau p16

Jika kanser melibatkan pangkal lidah atau orofarinks, sampel tumor mungkin diuji untuk p16 atau penanda berkaitan HPV.

Keputusan ini penting kerana kanser orofarinks berkaitan HPV mempunyai sistem penentuan tahap dan ciri prognosis yang berbeza daripada kanser yang tidak berkaitan HPV. Ujian tersebut bukan ujian rutin untuk semua luka pada bahagian hadapan lidah.

Ujian pengimejan

Selepas diagnosis disahkan atau apabila doktor mengesyaki penyakit yang lebih dalam, ujian pengimejan mungkin dilakukan.

CT scan

Membantu menilai saiz ketumbuhan, struktur berdekatan dan nodus limfa. CT juga boleh digunakan untuk merancang pembedahan atau radioterapi.

MRI

Memberikan gambaran terperinci tentang tisu lembut dan boleh membantu menilai kedalaman ketumbuhan serta penglibatan otot, saraf atau struktur berhampiran.

PET CT

Digunakan dalam keadaan tertentu untuk mencari kawasan kanser yang aktif, menilai nodus limfa atau mengesan penyebaran ke bahagian badan lain.

Tidak semua pesakit memerlukan semua jenis imbasan. Ujian dipilih berdasarkan lokasi, keputusan biopsi dan tahap penyakit yang disyaki.

Tahap Kanser Lidah

Penentuan tahap menerangkan sejauh mana kanser telah berkembang. Maklumat ini membantu pasukan rawatan memilih terapi dan membincangkan prognosis.

Sistem yang lazim digunakan ialah TNM:

• T atau tumor: saiz, kedalaman dan peluasan ketumbuhan asal
• N atau node: penglibatan nodus limfa
• M atau metastasis: penyebaran ke organ yang jauh

Kanser kemudiannya dikelaskan daripada tahap awal hingga tahap lanjut.

Kanser bahagian hadapan lidah menggunakan sistem kanser rongga mulut. Kedalaman pencerobohan ketumbuhan merupakan salah satu perkara penting dalam penentuan tahap.

Kanser pangkal lidah pula menggunakan sistem kanser orofarinks. Sistem tahap juga berbeza bergantung pada status HPV atau p16. Oleh itu, seseorang tidak sepatutnya membandingkan tahap penyakitnya dengan pesakit lain hanya berdasarkan saiz ketumbuhan.

Rawatan Kanser Lidah

Rawatan dirancang oleh pasukan multidisiplin yang mungkin melibatkan:

• pakar bedah kepala dan leher
• pakar telinga hidung tekak
• pakar bedah mulut dan maksilofasial
• pakar onkologi
• pakar radioterapi
• pakar pergigian
• ahli patologi
• pakar radiologi
• pakar diet
• ahli terapi pertuturan bahasa
• jururawat onkologi

Pelan rawatan bergantung pada lokasi, saiz, kedalaman, tahap, nodus limfa, status HPV, kesihatan keseluruhan dan kesan rawatan terhadap pertuturan serta menelan.

Pembedahan

Pembedahan sering menjadi rawatan utama bagi kanser pada bahagian hadapan lidah, terutama apabila penyakit masih boleh dibuang dengan selamat.

Jenis pembedahan termasuk:

• membuang ketumbuhan bersama sedikit tisu normal di sekelilingnya
• membuang sebahagian lidah atau partial glossectomy
• membuang bahagian lidah yang lebih besar bagi ketumbuhan lanjut
• membuang nodus limfa leher
• membina semula lidah menggunakan tisu dari bahagian badan lain

Tidak semua pesakit perlu membuang seluruh lidah. Keluasan pembedahan bergantung pada saiz dan kedalaman kanser.

Pembedahan rekonstruktif bertujuan mengekalkan bentuk, pergerakan, pertuturan dan keupayaan menelan sebanyak mungkin.

Radioterapi

Radioterapi menggunakan sinaran bertenaga tinggi untuk memusnahkan sel kanser.

Ia boleh diberikan:

• sebagai rawatan utama
• selepas pembedahan
• bersama kemoterapi
• untuk mengawal simptom bagi penyakit lanjut

Radioterapi selepas pembedahan mungkin disyorkan jika terdapat ciri yang meningkatkan risiko kanser berulang, seperti margin pembedahan yang tidak mencukupi, penglibatan nodus limfa atau pencerobohan tertentu.

Kemoterapi

Kemoterapi menggunakan ubat yang bergerak melalui aliran darah untuk membunuh atau menghalang pembiakan sel kanser.

Bagi kanser kepala dan leher, kemoterapi sering diberikan bersama radioterapi untuk meningkatkan kesan rawatan. Ia juga boleh digunakan bagi penyakit yang berulang, tidak boleh dibedah atau telah merebak.

Kesan sampingan bergantung pada ubat dan dos yang digunakan.

Terapi sasaran

Terapi sasaran bertindak terhadap molekul atau laluan tertentu yang digunakan oleh sel kanser.

Rawatan ini bukan pilihan untuk semua pesakit. Penggunaannya bergantung pada jenis penyakit, rawatan terdahulu dan keadaan klinikal.

Imunoterapi

Imunoterapi membantu sistem imun mengenal serta menyerang sel kanser.

Ia biasanya dipertimbangkan bagi kanser kepala dan leher tertentu yang:

• berulang selepas rawatan
• tidak boleh dirawat melalui pembedahan atau radioterapi setempat
• telah merebak ke bahagian badan lain

Ujian biomarker mungkin dilakukan untuk membantu memilih pesakit yang berpotensi mendapat manfaat.

Kesan Sampingan Rawatan

Kesan rawatan berbeza mengikut jenis dan keluasan terapi.

Selepas pembedahan

Pesakit mungkin mengalami:

• sakit dan bengkak
• perubahan sebutan
• kesukaran mengunyah
• kesukaran menelan
• kebas
• pergerakan lidah berkurangan
• perubahan rupa
• masalah mengawal air liur

Sebahagian perubahan boleh bertambah baik melalui latihan dan rehabilitasi.

Selepas radioterapi

Radioterapi kepala dan leher boleh menyebabkan:

• mulut kering
• air liur pekat
• keradangan dan ulser mulut
• perubahan deria rasa
• kesukaran menelan
• sakit ketika menelan
• kerosakan gigi
• jangkitan mulut
• kekakuan rahang
• masalah pada tulang rahang
• perubahan fungsi tiroid bagi medan rawatan tertentu

Sesetengah kesan boleh berterusan lama selepas rawatan tamat. Pemeriksaan pergigian sebelum radioterapi dan penjagaan mulut selepas rawatan sangat penting.

Kesan rawatan sistemik

Kemoterapi, terapi sasaran dan imunoterapi boleh menyebabkan kesan seperti:

• keletihan
• loya
• kurang selera makan
• perubahan kiraan darah
• risiko jangkitan
• ruam
• cirit-birit
• perubahan fungsi organ tertentu

Pesakit perlu memaklumkan kesan sampingan kepada pasukan rawatan. Jangan berhenti mengambil ubat kanser atau menukar dos tanpa arahan doktor.

Pemulihan Selepas Rawatan

Rawatan kanser lidah tidak berakhir selepas ketumbuhan dibuang atau radioterapi selesai. Rehabilitasi ialah sebahagian penting daripada rawatan.

Terapi pertuturan dan menelan

Ahli terapi pertuturan bahasa boleh membantu pesakit:

• memperbaiki pergerakan lidah
• melatih sebutan
• menggunakan teknik menelan yang lebih selamat
• mengurangkan risiko makanan masuk ke saluran pernafasan
• menyesuaikan tekstur makanan
• menggunakan kaedah komunikasi alternatif jika diperlukan

Latihan kadangkala dimulakan sebelum rawatan supaya fungsi asas pesakit dapat direkodkan.

Sokongan pemakanan

Kanser lidah dan rawatannya boleh menyebabkan penurunan berat badan serta kekurangan zat.

Pakar diet mungkin mencadangkan:

• hidangan kecil tetapi lebih kerap
• makanan lembut atau dikisar
• makanan tinggi protein dan tenaga
• minuman pemakanan khas jika diperlukan
• perubahan suhu atau tekstur makanan
• tiub pemakanan sementara bagi pesakit tertentu

Radioterapi kepala dan leher boleh menyebabkan mulut kering, kehilangan rasa, sakit mulut dan masalah menelan yang menjejaskan pengambilan makanan.

Elakkan produk herba atau suplemen yang mendakwa boleh menyembuhkan kanser. Sesetengah produk boleh berinteraksi dengan rawatan.

Penjagaan pergigian

Pesakit yang bakal menerima radioterapi kepala dan leher mungkin perlu menjalani pemeriksaan pergigian terlebih dahulu.

Selepas rawatan:

• berus gigi menggunakan berus lembut
• gunakan fluorida jika diarahkan
• rawat mulut kering
• hadiri pemeriksaan gigi berkala
• maklumkan sejarah radioterapi kepada doktor gigi
• jangan menjalani cabutan gigi tanpa penilaian yang sesuai

Pembedahan pergigian selepas radioterapi boleh membawa risiko tertentu kerana tulang dan tisu mungkin sembuh dengan lebih perlahan.

Sokongan emosi

Pesakit mungkin berasa bimbang tentang:

• perubahan rupa
• kemampuan bercakap
• makan di tempat awam
• kembali bekerja
• hubungan sosial
• kemungkinan kanser berulang

Sokongan keluarga, kaunseling, kumpulan sokongan dan perbincangan terbuka dengan pasukan rawatan boleh membantu proses penyesuaian.

Prognosis dan Peluang Pemulihan

Prognosis bermaksud jangkaan perjalanan penyakit dan tindak balas terhadap rawatan.

Ia dipengaruhi oleh:

• lokasi kanser
• tahap ketika didiagnosis
• kedalaman ketumbuhan
• penglibatan nodus limfa
• status HPV bagi kanser orofarinks
• sama ada kanser dapat dibuang sepenuhnya
• kesihatan keseluruhan
• tindak balas terhadap rawatan
• penggunaan tembakau selepas diagnosis

Secara umum, kanser yang masih setempat mempunyai hasil lebih baik berbanding penyakit yang telah merebak ke nodus limfa atau organ lain. Namun, statistik populasi tidak boleh meramalkan dengan tepat apa yang akan berlaku kepada seorang individu.

Elakkan membuat kesimpulan berdasarkan angka yang ditemui dalam talian kerana data kanser bahagian hadapan lidah tidak semestinya sama dengan data kanser pangkal lidah.

Pemantauan Selepas Rawatan

Selepas rawatan, pesakit memerlukan pemeriksaan berkala untuk:

• mengesan kanser berulang
• mencari kanser baharu
• memeriksa nodus limfa
• menilai pertuturan dan menelan
• memantau berat badan
• memeriksa kesihatan gigi
• merawat mulut kering
• memantau fungsi tiroid jika berkaitan
• membantu pesakit berhenti merokok
• menangani kesan emosi

Jadual susulan berbeza mengikut tahap penyakit dan rawatan yang diterima. Pesakit perlu menghadiri janji temu walaupun berasa sihat.

Cara Mengurangkan Risiko Kanser Lidah

Tidak semua kes boleh dicegah. Namun, beberapa langkah dapat mengurangkan risiko.

1. Berhenti merokok dan menggunakan tembakau.
   Dapatkan bantuan profesional jika sukar berhenti sendiri.
2. Elakkan tembakau kunyah.
   Produk tanpa asap masih boleh mendedahkan mulut kepada bahan karsinogen.
3. Kurangkan atau elakkan alkohol.
   Risiko menjadi lebih tinggi apabila alkohol digabungkan dengan tembakau.
4. Elakkan mengunyah sirih dan pinang.
   Pinang meningkatkan risiko walaupun campuran tersebut tidak mengandungi tembakau.
5. Rawat gigi tajam dan gigi palsu yang tidak sesuai.
   Jangan biarkan luka berulang pada lokasi yang sama.
6. Periksa perubahan pada mulut.
   Gunakan pencahayaan yang baik, tetapi jangan bergantung pada pemeriksaan sendiri untuk diagnosis.
7. Lakukan pemeriksaan pergigian berkala.
   Doktor gigi boleh mengenal pasti perubahan yang memerlukan penilaian lanjut.
8. Bincangkan vaksinasi HPV.
   Vaksin HPV membantu mencegah jangkitan jenis tertentu yang boleh menyebabkan kanser, tetapi tidak merawat jangkitan atau kanser yang telah wujud. Kelayakan bergantung pada umur dan panduan kesihatan semasa.
9. Jangan abaikan luka yang tidak sembuh.
   Rawatan awal tidak semestinya bermaksud kanser, tetapi pemeriksaan boleh mengelakkan kelewatan diagnosis.

Mitos dan Fakta

Mitos: Semua ulser pada lidah ialah kanser

Fakta: Kebanyakan ulser bukan kanser dan akan sembuh. Luka yang tidak pulih selepas kira kira tiga minggu perlu diperiksa.

Mitos: Kanser lidah hanya berlaku kepada perokok

Fakta: Merokok meningkatkan risiko, tetapi penyakit ini juga boleh berlaku kepada individu yang tidak pernah merokok.

Mitos: Kanser lidah sentiasa sakit

Fakta: Sesetengah ketumbuhan awal tidak menyebabkan kesakitan.

Mitos: Biopsi menyebabkan kanser merebak

Fakta: Biopsi ialah prosedur penting untuk mengesahkan diagnosis dan memilih rawatan.

Mitos: HPV menyebabkan semua kanser lidah

Fakta: HPV lebih berkait dengan kanser orofarinks termasuk pangkal lidah, bukannya semua kanser pada bahagian hadapan lidah.

Mitos: Semua pesakit perlu membuang seluruh lidah

Fakta: Keluasan pembedahan bergantung pada lokasi, saiz dan tahap penyakit. Sesetengah pesakit hanya memerlukan pembuangan sebahagian kecil lidah.

Kesimpulan

Kanser lidah boleh bermula pada bahagian hadapan lidah atau pangkal lidah. Perbezaan lokasi ini penting kerana faktor risiko, penentuan tahap dan rawatan tidak semestinya sama.

Kebanyakan ulser pada lidah bukan kanser. Namun, luka yang tidak sembuh, tompok merah atau putih, ketulan, pendarahan, kebas, kesukaran menelan atau ketulan pada leher tidak boleh diabaikan.

Pemeriksaan awal tidak bermaksud seseorang pasti menghidap kanser. Ia membolehkan doktor mengenal pasti punca sebenar dan menjalankan biopsi jika diperlukan.

Soalan Lazim Mengenai Kanser Lidah