Rawatan Darah Tinggi Mengikut Penyakit: Panduan Untuk Pesakit Diabetes, Buah Pinggang Dan Jantung

Tekanan darah tinggi atau hipertensi bukan sekadar masalah “bacaan atas dan bawah” pada mesin tekanan darah. Ia adalah penyakit kronik yang boleh merosakkan salur darah, jantung, otak, buah pinggang dan mata secara perlahan-lahan.

Masalahnya, ramai pesakit menganggap rawatan darah tinggi sama sahaja untuk semua orang. Ada yang membandingkan ubat sendiri dengan ubat pasangan, jiran atau rakan sekerja. Ada juga yang berhenti ubat apabila bacaan nampak normal.

Hakikatnya, rawatan darah tinggi perlu disesuaikan mengikut keadaan pesakit. Pesakit diabetes, penyakit buah pinggang dan sakit jantung mungkin memerlukan pendekatan yang berbeza walaupun bacaan tekanan darah mereka kelihatan hampir sama.

Artikel ini menerangkan bagaimana rawatan darah tinggi biasanya dinilai mengikut jenis penyakit, kenapa ubat berbeza antara pesakit, dan perkara penting yang perlu dipantau.

Apa Itu Tekanan Darah Tinggi?

Tekanan darah ialah daya tekanan darah terhadap dinding salur darah. Bacaan tekanan darah biasanya ditulis dalam dua nombor, contohnya 140/90 mmHg.

Nombor pertama disebut tekanan sistolik. Ia menunjukkan tekanan ketika jantung mengepam darah.

Nombor kedua disebut tekanan diastolik. Ia menunjukkan tekanan ketika jantung berehat antara denyutan.

Tekanan darah tinggi berlaku apabila tekanan dalam salur darah kekal tinggi secara berterusan. Keadaan ini boleh berlaku tanpa sebarang gejala. Sebab itu ia sering digelar sebagai pembunuh senyap.

Jika tidak dikawal, darah tinggi boleh meningkatkan risiko:

• Strok
• Serangan jantung
• Kegagalan jantung
• Penyakit buah pinggang kronik
• Kerosakan mata
• Salur darah menjadi keras dan sempit
• Masalah ingatan dan fungsi otak dalam jangka panjang

Garis panduan hipertensi terus dikemas kini dari semasa ke semasa. Garis panduan ESC 2024, contohnya, menekankan penilaian risiko kardiovaskular dan pengurusan tekanan darah secara lebih menyeluruh, bukan sekadar melihat satu bacaan tekanan darah sahaja.

Kenapa Rawatan Darah Tinggi Tidak Sama Untuk Semua Orang?

Dua orang pesakit boleh mempunyai bacaan tekanan darah yang hampir sama, tetapi menerima ubat yang berbeza. Ini bukan bermakna salah seorang mendapat rawatan yang lebih baik. Ia biasanya kerana keadaan badan mereka berbeza.

Doktor biasanya akan menilai beberapa perkara sebelum memilih rawatan, antaranya:

1. Umur pesakit
2. Bacaan tekanan darah di klinik dan di rumah
3. Ada atau tidak diabetes
4. Fungsi buah pinggang
5. Ada protein atau albumin dalam air kencing
6. Sejarah serangan jantung
7. Sejarah strok
8. Denyutan jantung terlalu laju atau perlahan
9. Kehamilan atau perancangan hamil
10. Kesan sampingan ubat terdahulu
11. Ubat lain yang sedang diambil
12. Risiko jatuh, pening atau tekanan darah terlalu rendah

Sebab itu pesakit tidak patut meniru ubat orang lain. Ubat yang sesuai untuk pesakit jantung mungkin tidak sesuai untuk pesakit asma tertentu. Ubat yang membantu pesakit buah pinggang tertentu pula mungkin perlu dipantau dengan ujian darah.

Jenis Ubat Darah Tinggi Yang Biasa Digunakan

Terdapat beberapa kumpulan ubat darah tinggi. Setiap kumpulan bekerja dengan cara berbeza.

Antara kumpulan ubat yang biasa digunakan termasuk:

• ACE inhibitor
• Angiotensin receptor blocker atau ARB
• Calcium channel blocker atau CCB
• Diuretik
• Beta blocker
• Ubat tambahan lain dalam kes tertentu

American Heart Association menyenaraikan beberapa kelas utama ubat tekanan darah termasuk diuretik, beta blocker, ACE inhibitor, ARB dan calcium channel blocker.

1. ACE Inhibitor

ACE inhibitor membantu salur darah menjadi lebih relaks dan mengurangkan tekanan dalam salur darah.

Contoh ubat dalam kumpulan ini termasuk:

• Perindopril
• Enalapril
• Lisinopril
• Ramipril

Ubat ini sering dipertimbangkan untuk pesakit tertentu yang mempunyai diabetes, penyakit buah pinggang dengan albuminuria, atau masalah jantung.

Namun, ia bukan sesuai untuk semua orang. Antara perkara yang perlu dipantau ialah:

• Fungsi buah pinggang
• Paras kalium
• Batuk kering
• Tekanan darah terlalu rendah
• Kehamilan

Pesakit tidak patut memulakan atau menghentikan ubat ini tanpa nasihat doktor.

2. ARB

ARB bekerja pada sistem hormon yang mengawal tekanan darah. Ia sering digunakan sebagai alternatif kepada ACE inhibitor, terutama jika pesakit mengalami batuk akibat ACE inhibitor.

Contoh ARB termasuk:

• Losartan
• Valsartan
• Telmisartan
• Irbesartan
• Candesartan

Seperti ACE inhibitor, ARB juga boleh memberi manfaat kepada pesakit tertentu dengan diabetes, penyakit buah pinggang atau jantung. Namun, fungsi buah pinggang dan paras kalium masih perlu dipantau.

3. Calcium Channel Blocker

Calcium channel blocker membantu salur darah mengembang dan mengurangkan tekanan darah.

Contoh ubat termasuk:

• Amlodipine
• Felodipine
• Nifedipine
• Diltiazem
• Verapamil

Amlodipine adalah antara ubat yang kerap digunakan dalam rawatan tekanan darah tinggi. Kesan sampingan yang boleh berlaku termasuk:

• Bengkak kaki
• Sakit kepala
• Muka terasa panas
• Berdebar
• Pening

Tidak semua bengkak kaki disebabkan oleh buah pinggang atau jantung. Dalam sesetengah pesakit, ia boleh berlaku sebagai kesan sampingan ubat. Namun, bengkak kaki yang baharu atau semakin teruk tetap perlu dinilai oleh doktor.

4. Diuretik

Diuretik sering dipanggil “ubat buang air”. Ia membantu badan membuang garam dan air berlebihan melalui air kencing.

Contoh diuretik termasuk:

• Hydrochlorothiazide
• Indapamide
• Furosemide
• Spironolactone

Diuretik boleh digunakan untuk rawatan darah tinggi dan sangat penting dalam sesetengah pesakit yang mempunyai lebihan air dalam badan, bengkak kaki atau kegagalan jantung.

Perkara yang perlu dipantau termasuk:

• Paras garam dalam darah
• Kalium
• Fungsi buah pinggang
• Kerap kencing
• Risiko gout
• Tekanan darah terlalu rendah

5. Beta Blocker

Beta blocker mengurangkan kesan hormon adrenalin pada jantung. Ia boleh memperlahankan denyutan jantung dan mengurangkan beban kerja jantung.

Contoh ubat termasuk:

• Bisoprolol
• Atenolol
• Metoprolol
• Carvedilol

Beta blocker tidak semestinya menjadi pilihan pertama untuk semua pesakit darah tinggi. Namun, ia sangat berguna dalam keadaan tertentu seperti penyakit jantung, selepas serangan jantung, sesetengah aritmia dan kegagalan jantung tertentu. American Heart Association turut menyenaraikan beta blocker antara ubat yang digunakan dalam rawatan penyakit jantung.

Beta blocker perlu digunakan dengan berhati-hati dalam pesakit yang mempunyai:

• Asma atau COPD tertentu
• Denyutan jantung terlalu perlahan
• Tekanan darah terlalu rendah
• Keletihan melampau
• Sesetengah masalah pengaliran elektrik jantung

Rawatan Darah Tinggi Untuk Pesakit Diabetes

Diabetes dan darah tinggi adalah kombinasi yang berbahaya. Kedua-duanya boleh merosakkan salur darah dan meningkatkan risiko komplikasi.

Apabila seseorang mempunyai diabetes dan darah tinggi, risiko berikut menjadi lebih tinggi:

• Kerosakan buah pinggang
• Penyakit jantung
• Strok
• Masalah mata diabetes
• Kerosakan saraf
• Salur darah kaki menjadi sempit

Dalam pesakit diabetes, rawatan darah tinggi bukan sekadar untuk menurunkan bacaan. Matlamat lebih besar ialah melindungi organ penting, terutama jantung, buah pinggang dan mata.

Apa Yang Doktor Akan Periksa?

Pesakit diabetes dengan darah tinggi biasanya memerlukan pemantauan berkala seperti:

• HbA1c
• Fungsi buah pinggang atau eGFR
• Kreatinin
• Paras kalium
• Kolesterol
• Albumin atau protein dalam air kencing
• Pemeriksaan mata diabetes
• Berat badan dan ukur lilit pinggang
• Risiko penyakit jantung

Jika terdapat albumin atau protein dalam air kencing, ia mungkin menandakan buah pinggang mula terkesan. Dalam keadaan tertentu, doktor mungkin mempertimbangkan ubat seperti ACE inhibitor atau ARB kerana ia boleh memberi perlindungan kepada buah pinggang, tetapi ia mesti dipantau dengan ujian darah.

Perkara Penting Untuk Pesakit Diabetes

Pesakit diabetes yang mempunyai darah tinggi perlu lebih konsisten dengan rawatan. Jangan hanya fokus pada gula darah tetapi abaikan tekanan darah.

Antara perkara praktikal yang perlu dibuat:

1. Ukur tekanan darah di rumah jika disarankan
2. Catat bacaan tekanan darah
3. Kawal gula darah dengan baik
4. Buat ujian air kencing untuk albumin jika diminta
5. Ambil ubat seperti diarahkan
6. Kurangkan garam dan makanan ultra proses
7. Berhenti merokok
8. Kawal kolesterol
9. Jangan ambil ubat tahan sakit sembarangan
10. Jumpa doktor jika bengkak, sesak nafas atau kencing semakin kurang

Rawatan Darah Tinggi Untuk Pesakit Buah Pinggang

Hubungan antara darah tinggi dan buah pinggang sangat rapat. Darah tinggi boleh merosakkan buah pinggang. Pada masa yang sama, buah pinggang yang rosak boleh menyebabkan tekanan darah menjadi semakin sukar dikawal.

Ini boleh menjadi satu kitaran:

1. Tekanan darah tinggi merosakkan salur darah kecil dalam buah pinggang
2. Fungsi penapisan buah pinggang menurun
3. Garam dan air lebih mudah terkumpul
4. Tekanan darah menjadi semakin tinggi
5. Kerosakan buah pinggang menjadi lebih teruk

Sebab itu pesakit buah pinggang kronik perlu mengawal tekanan darah dengan serius.

Kenapa Protein Dalam Air Kencing Penting?

Protein atau albumin dalam air kencing ialah tanda bahawa penapis buah pinggang mungkin bocor atau rosak. Ia bukan sekadar keputusan makmal biasa. Ia boleh mempengaruhi risiko penyakit buah pinggang menjadi lebih teruk.

Dalam pesakit tertentu yang mempunyai albuminuria, ubat seperti ACE inhibitor atau ARB boleh dipertimbangkan kerana ia boleh membantu mengurangkan tekanan dalam penapis buah pinggang. KDIGO 2024 menekankan kepentingan penilaian dan pengurusan penyakit buah pinggang kronik secara menyeluruh, termasuk penilaian risiko dan rawatan berdasarkan tahap CKD serta albuminuria.

Namun, ubat ini perlu dipantau. Selepas ubat dimulakan atau dos dinaikkan, doktor mungkin mahu memeriksa:

• Kreatinin
• eGFR
• Kalium
• Tekanan darah
• Gejala pening atau lemah

Ubat Yang Perlu Berhati-Hati

Pesakit buah pinggang tidak boleh mengambil ubat secara sembarangan, terutama ubat tahan sakit tertentu.

Berhati-hati dengan:

• Ibuprofen
• Diclofenac
• Mefenamic acid
• Naproxen
• Suplemen herba tidak diketahui kandungan
• Produk “cuci buah pinggang”
• Ubat tradisional yang tidak berdaftar

Ini bukan bermaksud semua ubat tahan sakit dilarang untuk semua orang, tetapi pesakit buah pinggang perlu mendapatkan nasihat doktor atau ahli farmasi sebelum mengambilnya.

Rawatan Darah Tinggi Untuk Pesakit Sakit Jantung

Darah tinggi menyebabkan jantung bekerja lebih kuat. Lama-kelamaan, otot jantung boleh menebal, menjadi lemah atau gagal mengepam darah dengan baik.

Pesakit sakit jantung bukan satu kumpulan yang sama. Rawatan bergantung pada jenis masalah jantung.

Antara keadaan jantung yang boleh mempengaruhi pilihan ubat ialah:

• Penyakit salur darah jantung
• Sejarah serangan jantung
• Kegagalan jantung
• Denyutan jantung tidak normal
• Injap jantung bermasalah
• Jantung membesar

Jika Ada Penyakit Salur Darah Jantung

Dalam penyakit salur darah jantung, matlamat rawatan bukan sekadar kawal tekanan darah. Doktor juga mahu mengurangkan risiko serangan jantung.

Rawatan mungkin melibatkan:

• Ubat darah tinggi
• Ubat kolesterol
• Ubat cair darah tertentu jika sesuai
• Kawalan diabetes
• Berhenti merokok
• Aktiviti fizikal yang selamat
• Kawalan berat badan

Beta blocker, ACE inhibitor, ARB, CCB atau ubat lain mungkin digunakan bergantung pada keadaan pesakit.

Jika Ada Kegagalan Jantung

Dalam kegagalan jantung, ubat perlu dipilih dengan lebih teliti. Sesetengah ubat darah tinggi boleh membantu mengurangkan beban jantung, tetapi tidak semua ubat sesuai untuk semua jenis kegagalan jantung.

Doktor mungkin menilai:

• Jenis kegagalan jantung
• Bacaan echocardiogram
• Denyutan jantung
• Fungsi buah pinggang
• Paras kalium
• Bengkak kaki
• Sesak nafas
• Tekanan darah terlalu rendah atau tidak

Diuretik boleh membantu mengurangkan lebihan air dalam badan. Sesetengah beta blocker, ACE inhibitor, ARB, ARNI, MRA atau SGLT2 inhibitor mungkin digunakan dalam keadaan tertentu. Namun, ini memerlukan penilaian doktor kerana dos dan pemantauan sangat penting.

Jika Denyutan Jantung Tidak Normal

Jika pesakit mempunyai aritmia seperti atrial fibrillation, pilihan ubat boleh berubah. Ada ubat yang membantu mengawal tekanan darah dan denyutan jantung pada masa sama.

Tetapi pesakit tidak boleh menambah atau menghentikan ubat sendiri kerana perubahan ubat jantung boleh menyebabkan denyutan terlalu perlahan, tekanan darah jatuh atau gejala bertambah teruk.

Rawatan Darah Tinggi Jika Pernah Strok

Pesakit yang pernah mengalami strok perlu mengawal tekanan darah dengan serius kerana tekanan darah tinggi meningkatkan risiko strok berulang.

Namun, rawatan tekanan darah selepas strok bergantung pada keadaan. Dalam situasi strok akut, tekanan darah tidak semestinya diturunkan secara mendadak tanpa pemantauan hospital. Untuk jangka panjang pula, kawalan tekanan darah sangat penting.

Pesakit yang pernah strok juga mungkin perlu mengawal faktor risiko lain seperti:

• Kolesterol tinggi
• Diabetes
• Merokok
• Berat badan
• Aktiviti fizikal rendah
• Atrial fibrillation
• Pengambilan garam tinggi

Rawatan biasanya melibatkan gabungan ubat, pemantauan berkala dan perubahan gaya hidup.

Rawatan Darah Tinggi Untuk Warga Emas

Rawatan darah tinggi dalam warga emas perlu lebih berhati-hati. Ini kerana warga emas lebih mudah mengalami kesan sampingan seperti pening, jatuh atau tekanan darah turun apabila berdiri.

Keadaan ini dipanggil postural hypotension atau orthostatic hypotension.

Antara perkara yang doktor mungkin nilai:

• Bacaan tekanan darah duduk dan berdiri
• Risiko jatuh
• Fungsi buah pinggang
• Bilangan ubat harian
• Masalah ingatan
• Penglihatan
• Sejarah pengsan
• Dehidrasi

Dalam warga emas, rawatan perlu seimbang. Tekanan darah yang terlalu tinggi berbahaya, tetapi tekanan darah yang terlalu rendah juga boleh menyebabkan jatuh, patah tulang atau kecederaan kepala.

Rawatan Darah Tinggi Semasa Hamil

Darah tinggi semasa hamil tidak boleh dipandang ringan. Ia boleh berkait dengan keadaan serius seperti preeklampsia.

Pesakit hamil tidak boleh mengambil ubat darah tinggi sembarangan kerana sesetengah ubat tidak sesuai semasa kehamilan.

Segera dapatkan pemeriksaan jika hamil dan mengalami:

• Sakit kepala kuat
• Penglihatan kabur
• Sakit ulu hati atau bahagian kanan atas perut
• Bengkak muka atau tangan secara mendadak
• Sesak nafas
• Tekanan darah tinggi selepas 20 minggu kehamilan
• Pergerakan bayi berkurang
• Sawan

Ini adalah keadaan yang memerlukan penilaian perubatan segera.

Bila Darah Tinggi Menjadi Kecemasan?

Darah tinggi boleh menjadi kecemasan jika ia disertai tanda kerosakan organ atau gejala serius.

Segera ke jabatan kecemasan jika tekanan darah tinggi berlaku bersama:

• Sakit dada
• Sesak nafas
• Lemah sebelah badan
• Muka senget
• Percakapan pelat
• Penglihatan kabur secara tiba-tiba
• Keliru
• Sawan
• Pengsan
• Sakit kepala paling teruk pernah dialami
• Sakit belakang atau dada yang kuat secara tiba-tiba
• Kencing sangat kurang
• Bengkak teruk bersama sesak nafas

Jangan tunggu bacaan turun sendiri jika ada gejala seperti ini.

Kesilapan Biasa Pesakit Darah Tinggi

Ramai pesakit gagal mengawal tekanan darah bukan kerana ubat tidak berkesan, tetapi kerana kesilapan yang berulang.

Antara kesilapan biasa ialah:

1. Berhenti ubat apabila bacaan normal
   Bacaan normal mungkin berlaku kerana ubat sedang berkesan.
2. Makan ubat hanya apabila rasa pening
   Darah tinggi selalunya tidak bergejala. Menunggu gejala bukan strategi yang selamat.
3. Tiru ubat orang lain
   Ubat orang lain mungkin tidak sesuai dengan buah pinggang, jantung atau penyakit anda.
4. Tidak buat ujian darah berkala
   Sesetengah ubat memerlukan pemantauan fungsi buah pinggang dan elektrolit.
5. Masih ambil garam berlebihan
   Ubat tidak boleh bekerja dengan optimum jika pemakanan masih terlalu tinggi garam.
6. Percaya suplemen boleh menggantikan ubat
   Tiada suplemen yang patut menggantikan ubat darah tinggi tanpa nasihat doktor.
7. Tidak beritahu doktor tentang ubat lain
   Ubat tahan sakit, ubat selesema, steroid dan suplemen tertentu boleh mempengaruhi tekanan darah.
8. Tidak ukur tekanan darah di rumah dengan betul
   Bacaan yang salah boleh menyebabkan keputusan rawatan yang salah.

Cara Pantau Tekanan Darah Di Rumah

Pemantauan tekanan darah di rumah sangat membantu, tetapi teknik mesti betul.

Ikuti langkah ini:

1. Duduk dan rehat sekurang-kurangnya 5 minit
2. Pastikan kaki tidak bersilang
3. Letakkan lengan pada paras jantung
4. Gunakan cuff saiz sesuai
5. Elakkan kopi, rokok atau senaman sebelum mengukur
6. Jangan bercakap semasa bacaan diambil
7. Ambil dua bacaan jika perlu dan catat purata
8. Bawa rekod bacaan ke klinik

Mesin tekanan darah jenis lengan biasanya lebih digalakkan berbanding jenis pergelangan tangan, kecuali dalam keadaan tertentu.

Perubahan Gaya Hidup Yang Tetap Penting

Walaupun sudah mengambil ubat, gaya hidup tetap memainkan peranan besar.

Antara langkah yang membantu:

• Kurangkan garam
• Kurangkan makanan ultra proses
• Lebihkan sayur dan buah yang sesuai
• Pilih protein sihat
• Kurangkan minuman manis
• Turunkan berat badan jika berlebihan
• Bersenam secara berkala
• Berhenti merokok
• Tidur mencukupi
• Rawat sleep apnea jika ada
• Kurangkan alkohol
• Urus stres
• Ambil ubat secara konsisten

Untuk pesakit buah pinggang, diabetes atau jantung, nasihat pemakanan perlu lebih khusus. Contohnya, tidak semua buah sesuai dimakan berlebihan oleh pesakit buah pinggang tahap tertentu kerana isu kalium. Jadi, nasihat diet perlu disesuaikan dengan keputusan darah dan tahap penyakit.

Soalan Yang Patut Ditanya Kepada Doktor

Pesakit darah tinggi perlu aktif bertanya, bukan sekadar mengambil ubat tanpa faham.

Antara soalan penting:

• Apakah sasaran tekanan darah saya?
• Adakah sasaran saya berbeza kerana diabetes, buah pinggang atau jantung?
• Kenapa saya diberi ubat ini?
• Adakah ubat ini melindungi buah pinggang atau jantung?
• Bila saya perlu buat ujian darah?
• Apakah kesan sampingan yang perlu saya perhatikan?
• Apa perlu saya buat jika terlupa makan ubat?
• Adakah ubat tahan sakit saya selamat?
• Adakah suplemen saya boleh mengganggu ubat?
• Bila saya perlu pergi ke hospital?

Soalan begini membantu pesakit lebih faham rawatan dan mengurangkan risiko berhenti ubat sendiri.

Kesimpulan

Rawatan darah tinggi tidak boleh disamakan untuk semua pesakit. Bacaan tekanan darah hanyalah satu bahagian daripada penilaian. Doktor juga perlu melihat diabetes, fungsi buah pinggang, protein dalam air kencing, sejarah sakit jantung, strok, umur, kehamilan dan ubat lain yang sedang diambil.

Pesakit diabetes memerlukan kawalan tekanan darah untuk melindungi jantung, buah pinggang dan mata. Pesakit buah pinggang pula memerlukan pemantauan lebih teliti kerana tekanan darah dan fungsi buah pinggang saling mempengaruhi. Pesakit jantung memerlukan rawatan yang bukan sahaja menurunkan tekanan darah, tetapi juga mengurangkan beban kerja jantung dan risiko serangan jantung.

Perkara paling penting ialah jangan meniru ubat orang lain, jangan berhenti ubat sendiri dan jangan bergantung kepada suplemen sebagai pengganti rawatan. Kawalan darah tinggi yang baik datang daripada gabungan ubat yang sesuai, pemantauan berkala dan perubahan gaya hidup yang konsisten.

FAQ Rawatan Tekanan Darah Tinggi