Sistem Endokrin: Organ, Kelenjar, Hormon Dan Fungsinya Dalam Badan

Sistem endokrin ialah rangkaian kelenjar, organ dan tisu yang menghasilkan hormon. Hormon bertindak sebagai pembawa mesej kimia yang bergerak melalui aliran darah sebelum mempengaruhi sel, tisu atau organ sasaran.

Walaupun dihasilkan dalam jumlah yang sangat kecil, hormon boleh mempengaruhi banyak proses penting. Antaranya termasuk pertumbuhan, penggunaan tenaga, paras gula darah, tekanan darah, suhu badan, tidur, mood, kesuburan dan tindak balas terhadap tekanan.

Sebagai contoh, hormon tiroid membantu mengawal kadar badan menggunakan tenaga, insulin mengawal paras glukosa darah, manakala hormon seks terlibat dalam akil baligh dan pembiakan. Hormon juga membantu badan mengekalkan keseimbangan dalaman apabila berlaku perubahan seperti berpuasa, bersenam, mengandung, mengalami jangkitan atau menghadapi tekanan.

Gangguan pada satu kelenjar boleh menyebabkan hormon dihasilkan terlalu banyak, terlalu sedikit atau tidak dapat digunakan dengan betul oleh badan. Kesannya boleh kelihatan pada pelbagai bahagian badan dan tidak semestinya terhad kepada organ yang menghasilkan hormon tersebut.

Apa Itu Sistem Endokrin?

Sistem endokrin terdiri daripada kelenjar dan tisu khusus yang menghasilkan serta melepaskan hormon. Kebanyakan hormon endokrin dilepaskan terus ke dalam aliran darah, kemudian dibawa ke bahagian badan yang mempunyai reseptor sesuai.

Reseptor boleh dianggap seperti “penerima mesej”. Walaupun sesuatu hormon beredar ke seluruh badan, hanya sel yang mempunyai reseptor sesuai akan memberikan tindak balas tertentu.

Sistem endokrin berbeza daripada sistem saraf. Sistem saraf menggunakan impuls elektrik dan bahan kimia saraf untuk menghantar mesej dengan cepat. Sistem endokrin pula lazimnya bertindak lebih perlahan, tetapi kesannya boleh bertahan lebih lama.

Kedua-dua sistem ini tidak bekerja secara berasingan. Hipotalamus di dalam otak bertindak sebagai penghubung penting antara sistem saraf dengan sistem endokrin. Ia menerima maklumat tentang keadaan badan sebelum mengarahkan kelenjar pituitari dan organ lain menghasilkan hormon tertentu.

Apakah Maksud Hormon?

Hormon ialah bahan kimia semula jadi yang dihasilkan oleh sel atau tisu tertentu. Selepas dilepaskan, hormon boleh bergerak melalui darah dan mengubah aktiviti organ sasaran.

Antara proses yang dipengaruhi oleh hormon ialah:

1. Pertumbuhan dan perkembangan.
2. Metabolisme dan penghasilan tenaga.
3. Paras gula dalam darah.
4. Keseimbangan air, garam dan mineral.
5. Tekanan darah.
6. Selera makan dan berat badan.
7. Tidur dan ritma harian.
8. Mood dan tindak balas terhadap tekanan.
9. Akil baligh dan perkembangan seksual.
10. Kitaran haid, kesuburan dan kehamilan.
11. Penghasilan sperma.
12. Kesihatan tulang dan otot.

Sesetengah hormon bertindak pada satu organ tertentu, manakala hormon lain memberikan kesan kepada banyak tisu. Hormon tiroid, misalnya, mempengaruhi penggunaan tenaga di hampir seluruh badan.

Perbezaan Kelenjar Endokrin Dan Kelenjar Eksokrin

Kelenjar endokrin tidak mempunyai saluran khusus untuk membawa rembesannya. Hormonnya dilepaskan ke dalam darah atau cecair di sekeliling sel.

Kelenjar eksokrin pula menyalurkan bahan yang dihasilkan melalui saluran ke permukaan badan atau ke dalam rongga organ.

Pankreas merupakan contoh organ yang mempunyai dua fungsi. Bahagian endokrinnya menghasilkan hormon seperti insulin dan glukagon. Bahagian eksokrinnya pula menghasilkan enzim pencernaan yang disalurkan ke usus kecil.

Bagaimana Sistem Endokrin Berfungsi?

Sistem endokrin berfungsi melalui beberapa langkah asas:

1. Badan mengesan sesuatu perubahan.
2. Otak atau kelenjar tertentu menerima rangsangan.
3. Hormon dihasilkan dan dilepaskan.
4. Hormon bergerak melalui aliran darah.
5. Hormon melekat pada reseptor sel sasaran.
6. Organ sasaran menghasilkan tindak balas.
7. Penghasilan hormon dikurangkan apabila keperluan telah dipenuhi.

Mekanisme maklum balas negatif

Kebanyakan sistem hormon dikawal melalui mekanisme maklum balas negatif. Mekanisme ini membantu menghalang paras hormon daripada meningkat atau menurun secara berlebihan.

Sebagai contoh, hipotalamus dan pituitari merangsang tiroid untuk menghasilkan hormon tiroid. Apabila paras hormon tiroid dalam darah mencukupi, ia menghantar isyarat kembali kepada hipotalamus dan pituitari supaya rangsangan dikurangkan.

Konsep ini boleh dibandingkan dengan termostat:

• Suhu terlalu rendah menyebabkan pemanas dihidupkan.
• Apabila suhu mencukupi, pemanas diperlahankan atau dimatikan.
• Jika suhu turun semula, pemanas diaktifkan kembali.

Gangguan boleh berlaku pada mana-mana bahagian rantaian ini, termasuk hipotalamus, pituitari, kelenjar sasaran atau reseptor hormon.

Organ Dan Kelenjar Utama Dalam Sistem Endokrin

Tiada satu senarai mutlak yang digunakan dalam semua buku anatomi. Sesetengah sumber hanya menyenaraikan kelenjar endokrin utama, manakala sumber lain turut memasukkan organ yang mempunyai fungsi endokrin.

Antara struktur utama ialah:

Organ lain seperti buah pinggang, jantung, hati, usus dan tisu lemak juga menghasilkan hormon atau bahan isyarat yang mempunyai fungsi endokrin.

Hipotalamus

Hipotalamus ialah bahagian kecil otak yang terletak berhampiran kelenjar pituitari. Walaupun saiznya kecil, hipotalamus memainkan peranan besar dalam mengekalkan homeostasis atau kestabilan persekitaran dalaman badan.

Hipotalamus menerima maklumat berkaitan:

• Suhu badan.
• Lapar dan kenyang.
• Dahaga.
• Keseimbangan air.
• Tidur.
• Tekanan emosi dan fizikal.
• Keadaan sistem pembiakan.

Hipotalamus menghasilkan hormon pelepas dan hormon penghalang yang mengawal bahagian anterior pituitari. Antaranya termasuk hormon pelepas tirotropin, hormon pelepas kortikotropin dan hormon pelepas gonadotropin.

Hipotalamus juga menghasilkan hormon antidiuretik atau ADH serta oksitosin. Kedua-dua hormon ini dibawa ke bahagian posterior pituitari untuk disimpan dan dilepaskan ke dalam darah.

Oleh sebab itu, pituitari tidak bertindak sendirian. Banyak arahannya sebenarnya bermula daripada hipotalamus.

Kelenjar Pituitari

Kelenjar pituitari terletak di dasar otak dan bersaiz lebih kurang sebesar kacang. Ia sering dipanggil “kelenjar utama” kerana hormonnya mengawal beberapa kelenjar endokrin lain.

Namun, gelaran ini boleh mengelirukan sekiranya dianggap pituitari mengawal semuanya secara bebas. Pituitari sendiri menerima arahan daripada hipotalamus.

Hormon anterior pituitari

Bahagian anterior menghasilkan beberapa hormon penting:

• Hormon pertumbuhan, GH: Menyokong pertumbuhan tubuh dan mempengaruhi metabolisme.
• Hormon perangsang tiroid, TSH: Merangsang tiroid menghasilkan T3 dan T4.
• Hormon adrenokortikotropik, ACTH: Merangsang korteks adrenal menghasilkan kortisol.
• Hormon lutein, LH: Terlibat dalam ovulasi dan penghasilan testosteron.
• Hormon perangsang folikel, FSH: Terlibat dalam perkembangan folikel ovari dan penghasilan sperma.
• Prolaktin: Membantu penghasilan susu selepas bersalin.

Hormon posterior pituitari

Bahagian posterior pituitari tidak menghasilkan ADH dan oksitosin. Ia menyimpan dan melepaskan hormon yang dihasilkan oleh hipotalamus.

ADH membantu buah pinggang mengawal jumlah air yang dikeluarkan melalui air kencing. Oksitosin pula terlibat dalam pengecutan rahim ketika bersalin dan pengaliran susu daripada payudara.

Gangguan pituitari

Antara masalah yang boleh berlaku ialah:

• Tumor pituitari.
• Prolaktinoma.
• Kekurangan satu atau lebih hormon pituitari.
• Akromegali akibat hormon pertumbuhan berlebihan pada orang dewasa.
• Gangguan ADH yang menjejaskan keseimbangan air.

Tumor pituitari tidak semestinya kanser. Namun, ia boleh menghasilkan hormon secara berlebihan atau menekan struktur berhampiran, menyebabkan sakit kepala dan perubahan penglihatan.

Kelenjar Pineal

Kelenjar pineal ialah struktur kecil di dalam otak yang menghasilkan melatonin. Hormon ini membantu menyelaraskan ritma sirkadian, iaitu kitaran biologi yang mengawal waktu tidur dan berjaga.

Penghasilan melatonin lazimnya meningkat apabila persekitaran menjadi gelap dan menurun apabila terdedah kepada cahaya. Walau bagaimanapun, tidur turut dipengaruhi oleh jadual harian, tekanan, penyakit, ubat, penggunaan skrin dan pelbagai faktor lain.

Suplemen melatonin tidak semestinya sesuai untuk semua individu. Ia juga tidak merawat semua punca insomnia dan boleh berinteraksi dengan sesetengah ubat.

Kelenjar Tiroid

Tiroid ialah kelenjar berbentuk seperti rama-rama yang terletak di bahagian hadapan leher. Ia menghasilkan dua hormon utama:

• Tiroksina atau T4.
• Triiodotironina atau T3.

T3 ialah bentuk yang lebih aktif, manakala sebahagian besar T4 bertindak sebagai sumber yang boleh ditukarkan kepada T3 dalam tisu badan.

Hormon tiroid membantu mengawal:

• Penggunaan tenaga.
• Suhu badan.
• Degupan jantung.
• Pergerakan usus.
• Fungsi otot.
• Pertumbuhan dan perkembangan.
• Perkembangan otak kanak-kanak.

Tiroid turut menghasilkan kalsitonin. Hormon ini mempunyai peranan dalam metabolisme kalsium, tetapi kawalan utama kalsium darah pada manusia lebih banyak melibatkan PTH, vitamin D dan buah pinggang.

Hipotiroidisme

Hipotiroidisme berlaku apabila tiroid tidak menghasilkan hormon yang mencukupi. Antara simptom yang boleh berlaku ialah:

• Mudah letih.
• Tidak tahan sejuk.
• Kulit kering.
• Sembelit.
• Berat badan meningkat.
• Denyutan jantung perlahan.
• Haid berubah.
• Sukar menumpukan perhatian.

Hipertiroidisme

Hipertiroidisme berlaku apabila hormon tiroid terlalu tinggi. Antara simptom yang mungkin berlaku ialah:

• Jantung berdebar.
• Tidak tahan panas.
• Berpeluh banyak.
• Berat badan menurun.
• Tangan menggeletar.
• Sukar tidur.
• Kerap membuang air besar.
• Rasa gelisah.

Simptom sahaja tidak mencukupi untuk menentukan fungsi tiroid. Ujian darah seperti TSH dan T4 diperlukan untuk membantu membuat diagnosis.

Kelenjar Paratiroid

Kelenjar paratiroid ialah beberapa kelenjar kecil yang biasanya terletak di belakang tiroid. Kebanyakan orang mempunyai empat kelenjar, tetapi bilangan dan lokasinya boleh berbeza.

Walaupun namanya hampir sama, paratiroid bukan sebahagian daripada tiroid dan mempunyai fungsi yang berlainan.

Paratiroid menghasilkan parathyroid hormone atau PTH. Hormon ini membantu mengekalkan paras kalsium dalam julat yang sesuai dengan:

• Menggalakkan pelepasan kalsium daripada tulang apabila diperlukan.
• Membantu buah pinggang mengekalkan kalsium.
• Meningkatkan pengaktifan vitamin D.
• Membantu penyerapan kalsium daripada usus secara tidak langsung.

Kalsium bukan hanya diperlukan untuk tulang dan gigi. Ia juga penting bagi fungsi otot, saraf dan jantung.

PTH yang terlalu tinggi boleh menyebabkan paras kalsium meningkat dan menyumbang kepada batu karang atau kehilangan ketumpatan tulang. PTH terlalu rendah pula boleh menyebabkan kalsium rendah, kekejangan otot, kebas dan dalam keadaan serius, sawan.

Kelenjar Adrenal

Setiap orang mempunyai dua kelenjar adrenal yang terletak di atas buah pinggang. Setiap kelenjar mempunyai dua bahagian utama, iaitu korteks adrenal dan medula adrenal.

Korteks adrenal

Korteks menghasilkan:

• Kortisol: Membantu tindak balas terhadap tekanan, mengekalkan tekanan darah, mempengaruhi gula darah dan mengawal keradangan.
• Aldosteron: Mengawal keseimbangan natrium, kalium, air dan tekanan darah.
• Androgen adrenal: Menyumbang kepada penghasilan hormon seks.

Medula adrenal

Medula menghasilkan katekolamina, terutamanya:

• Adrenalin.
• Noradrenalin.

Hormon ini terlibat dalam tindak balas “lawan atau lari”. Ia boleh meningkatkan degupan jantung, tekanan darah dan bekalan tenaga ketika badan menghadapi ancaman atau tekanan.

Gangguan adrenal

Antara gangguan yang boleh berlaku ialah:

• Sindrom Cushing: Pendedahan kepada kortisol berlebihan untuk tempoh panjang.
• Kekurangan adrenal atau penyakit Addison: Penghasilan hormon adrenal tidak mencukupi.
• Hiperaldosteronisme: Aldosteron terlalu tinggi.
• Feokromositoma: Tumor jarang yang boleh menghasilkan katekolamina berlebihan.

Kekurangan adrenal yang teruk boleh menyebabkan krisis adrenal, iaitu kecemasan perubatan yang boleh melibatkan tekanan darah sangat rendah, muntah, sakit abdomen, kekeliruan dan kehilangan kesedaran.

Pankreas

Pankreas terletak di bahagian atas abdomen, di belakang perut. Bahagian endokrinnya terdiri daripada kelompok sel yang dikenali sebagai pulau Langerhans.

Hormon utama pankreas termasuk:

• Insulin: Membantu glukosa bergerak daripada darah ke dalam sel dan menurunkan gula darah.
• Glukagon: Membantu menaikkan gula darah apabila ia terlalu rendah.
• Somatostatin: Membantu mengawal pelepasan beberapa hormon lain.
• Polipeptida pankreas: Terlibat dalam fungsi pencernaan dan pengawalan selera makan.

Insulin dan glukagon bekerja secara seimbang. Selepas makan, insulin membantu badan menggunakan atau menyimpan glukosa. Ketika berpuasa, glukagon membantu hati melepaskan glukosa untuk mengekalkan bekalan tenaga.

Diabetes dan insulin

Diabetes boleh berlaku apabila badan tidak menghasilkan insulin yang mencukupi atau apabila sel badan tidak bertindak balas terhadap insulin dengan baik.

Dalam diabetes jenis 1, sistem imun merosakkan sel pankreas yang menghasilkan insulin. Dalam diabetes jenis 2, ketahanan insulin biasanya memainkan peranan penting, dan penghasilan insulin juga boleh berkurangan dari masa ke masa.

Hipoglisemia pula merujuk kepada paras gula darah yang terlalu rendah. Keadaan yang serius boleh menyebabkan kekeliruan, sawan atau tidak sedarkan diri.

Ovari

Ovari ialah organ pembiakan wanita yang menghasilkan ovum dan beberapa hormon, termasuk:

• Estrogen.
• Progesteron.
• Inhibin.
• Sejumlah kecil androgen.

Estrogen terlibat dalam perkembangan ciri seksual, kitaran haid, kesihatan tulang dan fungsi pelbagai tisu. Progesteron membantu menyediakan lapisan rahim untuk kehamilan dan menyokong kehamilan pada peringkat awal.

Penghasilan hormon ovari berubah sepanjang kitaran haid, ketika hamil, selepas bersalin dan ketika menopaus. Oleh itu, satu keputusan ujian hormon perlu ditafsir berdasarkan umur, simptom, fasa kitaran dan keadaan kesihatan.

Gangguan berkaitan ovari termasuk sindrom ovari polisistik, masalah ovulasi, kekurangan ovari primer dan gangguan kesuburan.

Testis

Testis menghasilkan sperma dan hormon seperti:

• Testosteron.
• Inhibin.

Testosteron terlibat dalam:

• Perkembangan organ pembiakan lelaki.
• Perubahan suara ketika akil baligh.
• Pertumbuhan bulu muka dan badan.
• Jisim otot dan tulang.
• Libido.
• Penghasilan sperma dan sel darah merah.

Walaupun sering disebut sebagai hormon lelaki, testosteron juga terdapat dalam badan wanita dalam jumlah lebih rendah. Begitu juga, estrogen turut terdapat dalam badan lelaki dan mempunyai fungsi tertentu.

Paras testosteron tidak boleh dinilai berdasarkan simptom sahaja. Masa pengambilan darah, ubat, obesiti, penyakit kronik, protein pengikat hormon dan fungsi pituitari boleh mempengaruhi keputusan.

Timus

Timus terletak di belakang tulang dada dan lebih aktif semasa kanak-kanak. Fungsi utamanya ialah menyokong perkembangan dan pemilihan sel T, iaitu sel penting dalam sistem imun.

Timus juga menghasilkan bahan isyarat seperti thymosin dan peptida lain. Namun, timus lebih tepat dianggap sebagai organ imun dengan aktiviti endokrin, bukannya salah satu kelenjar hormon utama seperti tiroid atau adrenal.

Selepas akil baligh, timus beransur-ansur mengecil dan sebahagian tisunya digantikan oleh tisu lemak. Proses ini adalah sebahagian daripada perubahan normal mengikut usia.

Plasenta Sebagai Organ Endokrin Sementara

Plasenta terbentuk ketika kehamilan dan bertindak sebagai organ pertukaran antara ibu dengan janin. Ia juga merupakan organ endokrin sementara yang menghasilkan pelbagai hormon.

Antara hormon penting ialah:

• Human chorionic gonadotropin atau hCG.
• Progesteron.
• Estrogen.
• Human placental lactogen.
• Hormon pelepas kortikotropin plasenta.

hCG membantu mengekalkan korpus luteum pada awal kehamilan supaya progesteron terus dihasilkan. Apabila plasenta semakin matang, ia mengambil alih penghasilan estrogen dan progesteron dalam jumlah yang lebih besar.

Hormon plasenta membantu menyokong kehamilan, pertumbuhan janin, perubahan metabolisme ibu dan persediaan payudara untuk penyusuan.

Organ Lain Yang Mempunyai Fungsi Endokrin

Sistem hormon tidak terhad kepada kelenjar tradisional. Beberapa organ lain turut menghasilkan hormon penting.

Buah pinggang

Buah pinggang menghasilkan atau terlibat dalam:

• Renin untuk pengawalan tekanan darah.
• Eritropoietin untuk merangsang penghasilan sel darah merah.
• Pengaktifan vitamin D kepada bentuk aktif.

Jantung

Jantung menghasilkan peptida natriuretik apabila dinding jantung mengalami regangan. Bahan ini membantu badan mengawal natrium, cecair dan tekanan darah.

Hati

Hati menghasilkan insulin-like growth factor 1 atau IGF-1 sebagai tindak balas terhadap hormon pertumbuhan. Hati juga menghasilkan protein yang mengikat dan membawa beberapa hormon dalam darah.

Perut dan usus

Saluran penghadaman menghasilkan pelbagai hormon, termasuk:

• Ghrelin.
• Gastrin.
• Cholecystokinin.
• GLP-1.
• GIP.

Hormon ini mempengaruhi selera makan, pencernaan, pengosongan perut dan pelepasan insulin.

Tisu lemak

Tisu lemak bukan sekadar tempat menyimpan tenaga. Ia menghasilkan bahan seperti leptin dan adiponektin yang terlibat dalam selera makan, penggunaan tenaga dan sensitiviti insulin.

Apakah Maksud Ketidakseimbangan Hormon?

Istilah “ketidakseimbangan hormon” sering digunakan secara umum, tetapi ia bukan satu diagnosis khusus.

Gangguan endokrin boleh berlaku apabila:

1. Kelenjar menghasilkan terlalu banyak hormon.
2. Kelenjar menghasilkan terlalu sedikit hormon.
3. Hormon tidak dapat sampai kepada organ sasaran dengan berkesan.
4. Reseptor atau tisu sasaran tidak bertindak balas dengan betul.
5. Hormon dipecahkan terlalu cepat atau terlalu perlahan.
6. Tumor menghasilkan hormon tanpa kawalan normal.
7. Ubat atau hormon dari luar mengganggu sistem badan.

Simptom gangguan endokrin sering bertindih dengan masalah kesihatan lain. Keletihan, perubahan berat badan atau perubahan mood tidak membuktikan seseorang mempunyai masalah hormon.

Simptom Yang Mungkin Berkaitan Dengan Gangguan Endokrin

Antara simptom yang boleh berlaku ialah:

• Keletihan yang berpanjangan.
• Berat badan naik atau turun tanpa sebab jelas.
• Tidak tahan panas atau sejuk.
• Jantung berdebar.
• Tangan menggeletar.
• Dahaga berlebihan.
• Kerap membuang air kecil.
• Kulit terlalu kering.
• Rambut gugur atau pertumbuhan bulu berlebihan.
• Haid tidak teratur.
• Sukar hamil.
• Libido menurun.
• Lemah otot.
• Perubahan tekanan darah.
• Perubahan warna kulit.
• Gangguan tidur.
• Perubahan mood.
• Pertumbuhan kanak-kanak terlalu perlahan atau terlalu cepat.
• Akil baligh terlalu awal atau lewat.
• Sakit kepala bersama perubahan penglihatan.
• Bengkak atau benjolan pada leher.

Simptom tersebut tidak khusus kepada penyakit endokrin. Anemia, jangkitan, gangguan tidur, masalah jantung, kesan ubat dan keadaan kesihatan mental juga boleh menyebabkan simptom yang hampir sama.

Penyakit Sistem Endokrin Yang Lazim

Antara penyakit yang melibatkan sistem ini ialah:

• Diabetes mellitus.
• Hipotiroidisme.
• Hipertiroidisme.
• Penyakit Graves.
• Tiroiditis Hashimoto.
• Nodul tiroid.
• Sindrom ovari polisistik.
• Sindrom Cushing.
• Penyakit Addison.
• Hiperparatiroidisme.
• Hipoparatiroidisme.
• Prolaktinoma.
• Akromegali.
• Kekurangan hormon pertumbuhan.
• Hipogonadisme.
• Gangguan akil baligh.
• Tumor neuroendokrin.

Satu penyakit juga boleh mempengaruhi lebih daripada satu sistem. Diabetes, sebagai contoh, bermula sebagai masalah metabolik dan endokrin tetapi boleh menjejaskan salur darah, saraf, buah pinggang, mata dan jantung.

Bagaimana Gangguan Endokrin Didiagnosis?

Diagnosis biasanya bermula dengan sejarah kesihatan dan pemeriksaan fizikal. Doktor mungkin bertanya tentang perubahan berat badan, haid, kesuburan, tidur, ubat, suplemen, sejarah keluarga dan pola pertumbuhan kanak-kanak.

Ujian darah

Ujian boleh merangkumi:

• Glukosa darah.
• HbA1c.
• TSH, T4 dan kadangkala T3.
• Kortisol dan ACTH.
• Prolaktin.
• LH dan FSH.
• Testosteron atau estrogen.
• PTH dan kalsium.
• IGF-1.

Ujian dinamik

Sesetengah hormon berubah mengikut waktu atau dikeluarkan secara berdenyut. Oleh itu, satu bacaan rawak mungkin tidak mencukupi.

Doktor mungkin menjalankan ujian rangsangan atau penekanan bagi menilai cara kelenjar bertindak balas. Contohnya, ujian rangsangan boleh digunakan dalam penilaian kekurangan adrenal, manakala ujian penekanan boleh digunakan bagi keadaan tertentu yang melibatkan kortisol berlebihan.

Pengimejan

Bergantung kepada keadaan, doktor mungkin menggunakan:

• Ultrasound.
• CT scan.
• MRI.
• Imbasan perubatan nuklear.
• X-ray tulang atau ujian ketumpatan tulang.

MRI sering digunakan untuk melihat pituitari, manakala ultrasound kerap digunakan bagi menilai struktur tiroid.

Mengapa Keputusan Ujian Hormon Tidak Boleh Ditafsir Sendiri?

Keputusan ujian hormon perlu dinilai bersama simptom, sejarah kesihatan dan ujian lain.

Bacaan boleh dipengaruhi oleh:

• Waktu darah diambil.
• Kitaran haid.
• Kehamilan.
• Umur.
• Penyakit akut.
• Tekanan fizikal.
• Kurang tidur.
• Obesiti.
• Ubat hormon.
• Ubat steroid.
• Pil perancang.
• Suplemen tertentu.
• Kaedah dan julat rujukan makmal.

Satu keputusan yang sedikit di luar julat tidak semestinya menunjukkan penyakit. Sebaliknya, keputusan yang berada dalam julat makmal juga tidak semestinya menolak semua gangguan jika simptom dan ujian lain menunjukkan masalah.

Bagaimana Gangguan Endokrin Dirawat?

Rawatan bergantung pada hormon yang terlibat, punca gangguan dan tahap keseriusan.

Pilihan rawatan boleh merangkumi:

1. Menggantikan hormon yang tidak mencukupi.
2. Mengurangkan penghasilan hormon berlebihan.
3. Menyekat tindakan hormon tertentu.
4. Mengawal gula darah.
5. Merawat penyakit autoimun atau punca asas.
6. Membuang tumor melalui pembedahan.
7. Radioterapi bagi keadaan terpilih.
8. Rawatan radioiodin untuk masalah tiroid tertentu.
9. Pemantauan berkala tanpa rawatan segera bagi keadaan tertentu.

Contoh terapi penggantian hormon termasuk insulin bagi diabetes jenis 1, levotiroksina bagi hipotiroidisme dan kortikosteroid bagi kekurangan adrenal.

Rawatan hormon perlu dipantau. Mengambil hormon atau steroid tanpa keperluan boleh mengganggu penghasilan hormon semula jadi dan menyebabkan kesan sampingan serius.

Cara Menjaga Kesihatan Sistem Endokrin

Tidak semua penyakit endokrin boleh dicegah. Namun, beberapa langkah boleh menyokong kesihatan metabolik dan hormon:

• Tidur pada waktu yang konsisten.
• Lakukan aktiviti fizikal secara berkala.
• Amalkan pemakanan seimbang.
• Kekalkan berat badan yang sesuai.
• Elakkan merokok.
• Hadkan alkohol.
• Urus tekanan dengan cara yang sihat.
• Ambil ubat mengikut arahan doktor.
• Hadiri pemeriksaan susulan.
• Maklumkan doktor tentang semua suplemen yang digunakan.
• Jangan mengambil steroid atau hormon tanpa preskripsi.
• Elakkan produk yang mendakwa boleh “reset” atau “detoks” semua hormon.

Tiada satu makanan, minuman atau suplemen yang boleh menyeimbangkan semua hormon. Dakwaan seperti “mencuci hormon”, “memulihkan adrenal” atau “mengaktifkan semua kelenjar” lazimnya terlalu umum dan tidak menerangkan diagnosis sebenar.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan sekiranya mengalami:

• Keletihan yang tidak pulih walaupun cukup rehat.
• Perubahan berat badan yang ketara.
• Dahaga dan kencing berlebihan.
• Haid tidak teratur secara berpanjangan.
• Masalah kesuburan.
• Jantung kerap berdebar.
• Bengkak pada leher.
• Lemah otot yang semakin teruk.
• Pertumbuhan kanak-kanak tidak mengikut pola biasa.
• Akil baligh terlalu awal atau lewat.
• Sakit kepala bersama perubahan penglihatan.
• Simptom selepas mengambil hormon, steroid atau suplemen tertentu.

Tanda kecemasan

Dapatkan rawatan segera jika terdapat:

• Tidak sedarkan diri.
• Kekeliruan mendadak.
• Sawan.
• Paras gula darah terlalu rendah dengan perubahan kesedaran.
• Muntah berterusan bersama kelemahan teruk.
• Tekanan darah sangat rendah atau pengsan.
• Jantung berdegup sangat laju bersama demam dan kekeliruan.
• Sesak nafas.
• Keadaan pesakit merosot dengan cepat.

Keadaan seperti hipoglisemia teruk, krisis adrenal, ketoasidosis diabetes dan ribut tiroid boleh mengancam nyawa.

Mitos Dan Fakta Tentang Sistem Endokrin

Mitos: Semua kenaikan berat badan berpunca daripada hormon

Fakta: Gangguan hormon boleh menyumbang kepada perubahan berat badan, tetapi pengambilan tenaga, aktiviti, tidur, ubat, umur dan penyakit lain juga memainkan peranan.

Mitos: Satu ujian hormon boleh mengesan semua masalah

Fakta: Hormon yang berlainan memerlukan ujian berlainan. Sesetengah ujian perlu dilakukan pada waktu tertentu atau diulang.

Mitos: Semua perubahan emosi disebabkan hormon

Fakta: Mood dipengaruhi oleh faktor biologi, psikologi, sosial, tidur, ubat dan keadaan kesihatan.

Mitos: Produk detoks boleh menyeimbangkan hormon

Fakta: “Detoks hormon” bukan diagnosis atau rawatan perubatan khusus. Sesetengah produk juga boleh mengandungi bahan yang mengganggu hati, buah pinggang atau ubat sedia ada.

Mitos: Pituitari mengawal semua kelenjar secara bersendirian

Fakta: Pituitari dipengaruhi oleh hipotalamus dan mekanisme maklum balas daripada kelenjar sasaran.

Kesimpulan

Sistem endokrin ialah rangkaian komunikasi kompleks yang menggunakan hormon untuk menyelaraskan fungsi badan. Hipotalamus dan pituitari membantu mengawal beberapa kelenjar, manakala tiroid, adrenal, pankreas, paratiroid, ovari dan testis menghasilkan hormon dengan fungsi tertentu.

Organ seperti buah pinggang, jantung, hati, usus, tisu lemak dan plasenta turut mempunyai fungsi endokrin. Ini menunjukkan bahawa hormon tidak bekerja secara berasingan, sebaliknya menjadi sebahagian daripada rangkaian yang melibatkan hampir seluruh badan.

Simptom seperti keletihan, perubahan berat badan atau mood tidak cukup untuk mengesahkan masalah hormon. Diagnosis memerlukan sejarah kesihatan, pemeriksaan, ujian darah dan kadangkala ujian rangsangan atau imbasan.

Elakkan mengambil hormon, steroid atau produk yang mendakwa boleh “menyeimbangkan semua hormon” tanpa penilaian profesional. Rawatan yang tepat bergantung pada hormon yang terlibat dan punca sebenar gangguan.

Soalan Lazim Tentang Sistem Endokrin