Multiple Sclerosis: Punca, Simptom, Diagnosis dan Rawatan

Kebas pada tangan, penglihatan yang tiba-tiba menjadi kabur, keletihan melampau atau masalah keseimbangan boleh berlaku disebabkan pelbagai keadaan. Namun, apabila simptom neurologi datang dan pergi, berlaku pada bahagian tubuh yang berbeza atau semakin mengganggu aktiviti harian, doktor mungkin perlu mempertimbangkan penyakit seperti Multiple Sclerosis.

Multiple Sclerosis, atau MS, ialah penyakit yang menjejaskan sistem saraf pusat, termasuk otak, saraf tunjang dan saraf optik. Penyakit ini berlaku apabila sistem imun menyerang struktur yang melindungi gentian saraf. Akibatnya, penghantaran mesej antara otak dengan bahagian tubuh lain boleh menjadi perlahan, tidak teratur atau terputus.

Simptom, tahap keterukan dan perjalanan penyakit berbeza antara individu. Ada pesakit mengalami serangan simptom diikuti tempoh pemulihan, manakala sebahagian yang lain mengalami kemerosotan fungsi secara beransur-ansur. Diagnosis juga tidak boleh dibuat melalui satu ujian sahaja.

Apakah Multiple Sclerosis?

Multiple Sclerosis ialah penyakit keradangan dan pengantaraan imun yang menjejaskan sistem saraf pusat. Sistem ini terdiri daripada:

• otak;
• saraf tunjang;
• saraf optik yang menghubungkan mata dengan otak.

Saraf bertindak seperti rangkaian komunikasi tubuh. Otak menghantar arahan melalui saraf untuk mengawal pergerakan, penglihatan, keseimbangan, deria rasa, pemikiran, pertuturan serta fungsi pundi kencing dan usus.

Peranan myelin

Kebanyakan gentian saraf dilindungi oleh lapisan berlemak yang dikenali sebagai myelin. Myelin membantu isyarat elektrik bergerak dengan cepat dan teratur di sepanjang saraf.

Dalam Multiple Sclerosis, sistem imun menyerang myelin dan menyebabkan keradangan. Proses kerosakan myelin ini dikenali sebagai demielinasi. Kawasan kecederaan boleh membentuk kerosakan atau parut yang kadangkala dapat dilihat melalui imbasan MRI.

Apabila myelin atau gentian saraf rosak:

1. Isyarat saraf menjadi perlahan.
2. Mesej daripada otak tidak sampai dengan baik.
3. Bahagian tubuh tertentu tidak berfungsi seperti biasa.
4. Simptom neurologi seperti kebas, lemah atau masalah penglihatan boleh berlaku.

Lokasi kerosakan menentukan jenis simptom yang dialami. Kerosakan pada saraf optik boleh mengganggu penglihatan, manakala kerosakan pada saraf tunjang boleh menyebabkan kelemahan, kebas atau masalah pundi kencing.

Adakah Multiple Sclerosis berjangkit?

Tidak. Multiple Sclerosis bukan penyakit berjangkit dan tidak boleh merebak melalui sentuhan, batuk, makanan, hubungan seksual atau perkongsian barangan peribadi.

Ia juga bukan sejenis strok, penyakit Parkinson, penyakit neuron motor atau masalah saraf periferi. Walaupun sesetengah simptom kelihatan serupa, punca dan rawatan penyakit tersebut berbeza.

Apakah Punca Multiple Sclerosis?

Punca sebenar Multiple Sclerosis masih belum diketahui. Penyelidik percaya penyakit ini berlaku akibat gabungan kecenderungan genetik, tindak balas sistem imun dan faktor persekitaran.

Tidak ada satu makanan, aktiviti, pengalaman emosi atau tabiat tertentu yang boleh dianggap sebagai punca tunggal penyakit ini.

Faktor yang dikaitkan dengan risiko Multiple Sclerosis

1. Umur

Multiple Sclerosis boleh berlaku pada mana-mana peringkat umur, tetapi ia lebih kerap mula dikesan dalam kalangan orang dewasa muda dan pertengahan umur. Namun, kanak-kanak dan warga emas juga boleh mengalaminya.

2. Jantina

Wanita didiagnosis dengan Multiple Sclerosis lebih kerap berbanding lelaki. Perbezaan ini dipercayai berkaitan dengan gabungan faktor hormon, imun dan genetik, tetapi mekanismenya belum difahami sepenuhnya.

3. Sejarah keluarga

Seseorang yang mempunyai ibu bapa atau adik-beradik dengan Multiple Sclerosis mungkin mempunyai risiko lebih tinggi berbanding populasi umum.

Walau bagaimanapun, Multiple Sclerosis bukan penyakit keturunan secara langsung. Kebanyakan ahli keluarga pesakit tidak akan mendapat penyakit ini. Gen hanya membentuk sebahagian daripada keseluruhan risiko.

4. Jangkitan virus Epstein Barr

Pendedahan terdahulu kepada virus Epstein Barr dikaitkan dengan peningkatan risiko Multiple Sclerosis. Namun, virus ini sangat biasa dan majoriti individu yang pernah dijangkiti tidak akan mendapat Multiple Sclerosis.

Oleh itu, kaitan tersebut tidak bermaksud virus Epstein Barr sahaja menyebabkan penyakit ini.

5. Merokok

Merokok dikaitkan dengan risiko mendapat Multiple Sclerosis yang lebih tinggi dan perjalanan penyakit yang kurang baik. Berhenti merokok menjadi salah satu langkah praktikal yang boleh diambil oleh pesakit untuk menjaga kesihatan keseluruhan.

6. Vitamin D dan pendedahan cahaya matahari

Tahap vitamin D yang rendah dan kurang pendedahan kepada cahaya matahari sering dikaji sebagai faktor persekitaran yang mungkin terlibat. Namun, bukti ini tidak bermaksud pengambilan vitamin D dos tinggi boleh mencegah atau menyembuhkan Multiple Sclerosis.

Suplemen tidak sepatutnya diambil dalam dos tinggi tanpa penilaian doktor kerana pengambilan berlebihan juga boleh memudaratkan.

7. Obesiti pada usia muda

Beberapa kajian mendapati obesiti ketika zaman remaja atau dewasa muda mungkin dikaitkan dengan peningkatan risiko. Hubungan ini kompleks dan tidak membuktikan bahawa berat badan sahaja menyebabkan penyakit tersebut.

Simptom Multiple Sclerosis

Simptom Multiple Sclerosis sangat pelbagai kerana kerosakan boleh berlaku pada bahagian sistem saraf pusat yang berbeza. Tidak semua pesakit mengalami semua simptom, dan tahap keterukan boleh berubah dari semasa ke semasa.

Masalah penglihatan

Masalah penglihatan boleh menjadi antara simptom awal Multiple Sclerosis. Antaranya:

• penglihatan kabur;
• warna kelihatan kurang terang;
• sakit apabila menggerakkan mata;
• kehilangan penglihatan pada sebelah mata;
• penglihatan berganda;
• pergerakan mata yang tidak terkawal.

Keradangan pada saraf optik dikenali sebagai neuritis optik. Ia biasanya menjejaskan satu mata dan boleh menyebabkan sakit di belakang mata atau perubahan penglihatan.

Kehilangan penglihatan secara tiba-tiba tetap perlu dinilai segera kerana ia juga boleh menandakan strok, masalah retina atau keadaan kecemasan lain.

Kebas dan deria rasa tidak normal

Pesakit mungkin mengalami:

• kebas pada muka, tangan, badan atau kaki;
• rasa mencucuk seperti semut berjalan;
• rasa terbakar;
• kulit menjadi terlalu sensitif;
• rasa seperti renjatan elektrik;
• sukar membezakan suhu panas dan sejuk.

Perasaan seperti arus elektrik yang bergerak dari leher ke belakang atau anggota badan apabila menundukkan kepala kadangkala berlaku akibat gangguan pada saraf tunjang. Namun, simptom ini tidak khusus kepada Multiple Sclerosis.

Kelemahan dan masalah pergerakan

Kerosakan pada laluan saraf yang mengawal otot boleh menyebabkan:

• tangan atau kaki terasa lemah;
• kaki mudah terseret;
• kesukaran menaiki tangga;
• sukar bangun daripada kerusi;
• pergerakan tangan menjadi kurang tepat;
• gaya berjalan berubah;
• mudah terjatuh.

Ada pesakit mengalami kelemahan pada sebelah tubuh, manakala yang lain mengalami masalah pada kedua-dua belah kaki.

Kekejangan dan kekakuan otot

Spastisiti ialah keadaan apabila otot menjadi tegang atau kaku akibat gangguan isyarat saraf. Pesakit mungkin mengalami:

• otot kaki yang sentiasa tegang;
• kekejangan secara tiba-tiba;
• sakit ketika bergerak;
• sukar meluruskan sendi;
• kesukaran berjalan atau menukar posisi.

Spastisiti yang tidak dikawal boleh mengehadkan pergerakan dan meningkatkan risiko sendi menjadi kaku.

Keletihan melampau

Keletihan berkaitan Multiple Sclerosis bukan sekadar rasa mengantuk selepas hari yang sibuk. Ia boleh berlaku walaupun pesakit telah tidur atau tidak melakukan aktiviti berat.

Keletihan boleh menyebabkan seseorang:

• hilang tenaga secara tiba-tiba;
• sukar meneruskan kerja;
• tidak mampu berdiri atau berjalan lama;
• sukar berfikir dan menumpukan perhatian;
• memerlukan masa pemulihan yang panjang.

Keletihan juga boleh bertambah buruk akibat cuaca panas, jangkitan, gangguan tidur, kemurungan, kesan ubat atau aktiviti berlebihan.

Masalah keseimbangan dan koordinasi

Multiple Sclerosis boleh mengganggu bahagian otak dan saraf yang mengawal keseimbangan. Simptomnya termasuk:

• berjalan terhuyung-hayang;
• sukar berjalan lurus;
• pening atau vertigo;
• tangan menggeletar;
• sukar mencapai atau memegang objek;
• pergerakan menjadi kurang tersusun.

Masalah penglihatan, kelemahan otot dan kebas pada kaki juga boleh menambahkan risiko jatuh.

Kesakitan

Kesakitan boleh berpunca daripada kerosakan saraf atau masalah otot dan sendi akibat perubahan cara bergerak.

Antara bentuk kesakitan yang boleh berlaku ialah:

• sakit seperti terbakar;
• rasa tajam atau mencucuk;
• renjatan elektrik;
• kekejangan otot yang menyakitkan;
• sakit belakang;
• sakit sendi akibat postur atau gaya berjalan yang berubah.

Masalah pundi kencing dan usus

Multiple Sclerosis boleh mengganggu saraf yang mengawal pundi kencing dan usus. Pesakit mungkin mengalami:

• kerap membuang air kecil;
• rasa hendak membuang air kecil secara mendesak;
• kebocoran air kencing;
• sukar memulakan aliran air kencing;
• pundi kencing tidak kosong sepenuhnya;
• sembelit;
• kesukaran mengawal pembuangan najis.

Masalah pundi kencing juga boleh meningkatkan risiko jangkitan saluran kencing. Jangkitan tersebut boleh memburukkan simptom sedia ada buat sementara waktu.

Perubahan pemikiran dan emosi

Sebahagian pesakit mengalami masalah kognitif seperti:

• mudah lupa;
• sukar memberi tumpuan;
• mengambil masa lebih lama untuk memproses maklumat;
• sukar merancang tugas;
• sukar melakukan beberapa perkara serentak.

Multiple Sclerosis juga boleh menjejaskan kesihatan emosi. Kemurungan, keresahan, kekecewaan dan perubahan emosi boleh berlaku akibat kesan penyakit pada otak atau tekanan hidup dengan penyakit kronik.

Masalah pertuturan, menelan dan seksual

Simptom lain yang mungkin berlaku termasuk:

• pertuturan menjadi perlahan atau pelat;
• suara menjadi lemah;
• batuk atau tercekik ketika makan;
• sukar menelan;
• penurunan keinginan seksual;
• kekeringan faraj;
• disfungsi ereksi;
• perubahan rasa seksual.

Masalah menelan perlu dinilai kerana ia boleh meningkatkan risiko makanan atau minuman memasuki saluran pernafasan.

Apakah Relaps dan Pseudo-Relaps?

Relaps sebenar

Relaps berlaku apabila pesakit mengalami simptom neurologi baharu atau simptom lama menjadi lebih teruk akibat aktiviti penyakit.

Secara umum, simptom relaps:

• berterusan sekurang-kurangnya sekitar 24 jam;
• tidak diterangkan oleh demam atau jangkitan;
• boleh berlangsung selama beberapa hari atau minggu;
• menjejaskan fungsi seperti berjalan, melihat atau menggunakan tangan.

Tidak semua relaps memerlukan rawatan steroid. Keputusan bergantung pada tahap keterukan dan kesan terhadap aktiviti harian.

Pseudo-relaps

Pseudo-relaps ialah kemunculan semula atau peningkatan sementara simptom lama tanpa kerosakan saraf baharu.

Pencetus yang biasa termasuk:

• demam;
• jangkitan saluran kencing;
• jangkitan pernafasan;
• cuaca panas;
• mandi air terlalu panas;
• kurang tidur;
• keletihan;
• aktiviti fizikal berlebihan.

Apabila pencetus dirawat atau suhu tubuh kembali normal, simptom biasanya berkurang. Pesakit tidak seharusnya menganggap setiap kemerosotan sebagai relaps atau mengambil steroid tanpa penilaian.

Jenis Multiple Sclerosis

Relapsing remitting merupakan bentuk yang paling biasa pada peringkat awal. Walau bagaimanapun, perjalanan penyakit tidak boleh diramalkan hanya berdasarkan kategori. Pesakit dalam kategori yang sama juga boleh mempunyai tahap aktiviti dan ketidakupayaan yang berbeza.

Bagaimanakah Multiple Sclerosis Diagnosis?

Tiada satu ujian tunggal yang boleh mengesahkan Multiple Sclerosis. Diagnosis biasanya dibuat oleh pakar neurologi selepas menggabungkan sejarah simptom, pemeriksaan, MRI dan ujian sokongan lain.

Doktor juga perlu memastikan simptom tidak disebabkan oleh penyakit lain.

1. Sejarah simptom

Doktor mungkin bertanya:

• bila simptom bermula;
• berapa lama simptom berlangsung;
• sama ada simptom pulih atau berulang;
• bahagian tubuh yang terjejas;
• kewujudan demam atau jangkitan;
• sejarah penyakit autoimun;
• ubat dan suplemen yang diambil;
• sejarah keluarga.

Catatan simptom yang lengkap boleh membantu mengenal pasti corak penyakit.

2. Pemeriksaan neurologi

Pemeriksaan mungkin merangkumi penilaian:

• kekuatan otot;
• refleks;
• koordinasi;
• keseimbangan;
• cara berjalan;
• deria sentuhan;
• pergerakan mata;
• penglihatan;
• pertuturan;
• fungsi pemikiran.

3. Imbasan MRI

MRI otak dan saraf tunjang digunakan untuk mencari kerosakan yang mempunyai lokasi dan corak tertentu. Bahan kontras mungkin digunakan untuk membezakan kerosakan aktif daripada kerosakan yang lebih lama.

Namun, tompok putih pada MRI tidak semestinya Multiple Sclerosis. Migrain, perubahan salur darah kecil, jangkitan dan beberapa penyakit lain juga boleh menghasilkan perubahan pada MRI.

Oleh itu, keputusan MRI mesti ditafsirkan bersama simptom dan pemeriksaan klinikal.

4. Lumbar puncture

Lumbar puncture ialah prosedur mengambil sedikit cecair serebrospina dari bahagian bawah belakang. Sampel diperiksa bagi mencari tanda aktiviti sistem imun dalam sistem saraf pusat.

Prosedur ini tidak diperlukan untuk setiap pesakit, tetapi boleh membantu apabila keputusan MRI atau sejarah klinikal belum mencukupi.

5. Ujian evoked potential dan pemeriksaan mata

Ujian evoked potential mengukur kelajuan isyarat bergerak daripada mata atau deria lain ke otak. Isyarat yang perlahan boleh menunjukkan kerosakan myelin.

Optical coherence tomography pula boleh menilai struktur tertentu pada retina dan saraf optik. Ujian mata semakin penting dalam penilaian sesetengah pesakit.

6. Ujian darah

Ujian darah tidak boleh mengesahkan Multiple Sclerosis, tetapi membantu menolak keadaan lain seperti:

• kekurangan vitamin B12;
• penyakit tiroid;
• jangkitan;
• penyakit autoimun;
• gangguan metabolik;
• masalah keradangan tertentu.

Kriteria diagnosis semasa

Pakar neurologi menggunakan garis panduan antarabangsa yang dikenali sebagai Kriteria McDonald. Prinsip utamanya ialah membuktikan kerosakan pada bahagian sistem saraf pusat yang berlainan dan menunjukkan bahawa proses tersebut berlaku pada masa yang berlainan, sambil menolak diagnosis lain yang lebih munasabah.

Kriteria ini telah dikemas kini pada tahun 2024 dan diterbitkan pada 2025. Versi terkini mengembangkan penggunaan MRI, penilaian saraf optik dan beberapa biomarker bagi membantu diagnosis yang lebih tepat. Walau bagaimanapun, kriteria ini mesti digunakan oleh pakar dalam konteks klinikal yang sesuai dan bukan untuk diagnosis kendiri.

Penyakit yang Boleh Menyerupai Multiple Sclerosis

Simptom atau perubahan MRI yang kelihatan seperti Multiple Sclerosis boleh disebabkan oleh:

• migrain;
• strok;
• kekurangan vitamin B12;
• lupus;
• neuromyelitis optica spectrum disorder;
• MOG antibody associated disease;
• jangkitan tertentu;
• masalah saraf tunjang;
• penyakit salur darah;
• gangguan metabolik;
• penyakit saraf lain.

Inilah sebabnya diagnosis tidak wajar dibuat berdasarkan senarai simptom di internet atau keputusan MRI sahaja.

Rawatan Multiple Sclerosis

Belum ada rawatan yang dapat menyembuhkan Multiple Sclerosis sepenuhnya. Namun, rawatan moden boleh mengurangkan relaps, memperlahankan aktiviti penyakit, mengawal simptom dan membantu pesakit mengekalkan fungsi harian.

Rawatan biasanya mempunyai empat matlamat:

1. Menguruskan relaps.
2. Mengurangkan aktiviti penyakit.
3. Mengawal simptom.
4. Mengekalkan pergerakan, kebebasan dan kualiti hidup.

Rawatan relaps

Kortikosteroid dos tinggi boleh digunakan bagi relaps yang menjejaskan fungsi seperti penglihatan, berjalan atau penggunaan tangan.

Steroid boleh mempercepat pemulihan daripada relaps tertentu, tetapi tidak semestinya memulihkan semua fungsi atau mengubah perjalanan penyakit dalam jangka panjang.

Sebelum steroid diberikan, doktor mungkin memeriksa jangkitan kerana demam atau jangkitan boleh menyebabkan pseudo-relaps.

Bagi relaps yang sangat teruk dan tidak memberi respons mencukupi kepada steroid, rawatan seperti pertukaran plasma mungkin dipertimbangkan oleh pakar.

Disease Modifying Therapy

Disease modifying therapy, atau DMT, bertujuan mengurangkan aktiviti sistem imun yang menyebabkan kerosakan saraf.

DMT boleh membantu:

• mengurangkan bilangan relaps;
• mengurangkan pembentukan kerosakan baharu;
• mengurangkan aktiviti penyakit pada MRI;
• memperlahankan pengumpulan ketidakupayaan bagi pesakit tertentu.

Rawatan tersedia dalam bentuk:

• suntikan;
• tablet atau kapsul;
• infusi melalui salur darah;
• terapi antibodi tertentu.

Pilihan rawatan bergantung pada:

• jenis Multiple Sclerosis;
• tahap aktiviti penyakit;
• bilangan dan keterukan relaps;
• keputusan MRI;
• umur dan penyakit lain;
• risiko jangkitan;
• rancangan kehamilan;
• kesan sampingan;
• keupayaan menghadiri pemantauan berkala.

DMT sepatutnya dipilih bersama pakar neurologi. Rawatan yang lebih kuat tidak semestinya pilihan terbaik untuk setiap pesakit kerana manfaat perlu diseimbangkan dengan risiko jangkitan dan kesan sampingan lain.

WHO menyatakan bahawa rawatan pengubah penyakit biasanya dimulakan seawal yang sesuai untuk mengurangkan relaps dan memperlahankan perkembangan penyakit.

Rawatan mengikut simptom

DMT tidak merawat setiap simptom secara langsung. Pesakit mungkin memerlukan rawatan tambahan untuk:

• spastisiti dan kekejangan;
• sakit saraf;
• keletihan;
• kemurungan dan keresahan;
• gangguan tidur;
• masalah pundi kencing;
• sembelit;
• masalah seksual;
• masalah berjalan;
• gangguan pertuturan atau menelan.

Jenis ubat bergantung pada simptom, penyakit lain dan risiko kesan sampingan. Jangan membeli ubat atau suplemen yang mendakwa dapat menyembuhkan Multiple Sclerosis tanpa berbincang dengan doktor.

Rehabilitasi

Rehabilitasi ialah bahagian penting dalam rawatan dan bukan hanya diperlukan apabila penyakit menjadi teruk.

Pasukan rehabilitasi boleh merangkumi:

• ahli fisioterapi;
• ahli terapi cara kerja;
• ahli terapi pertuturan;
• ahli psikologi;
• pakar rehabilitasi;
• ahli dietetik;
• jururawat neurologi;
• ahli farmasi.

Fisioterapi boleh membantu mengekalkan kekuatan, fleksibiliti dan keseimbangan. Terapi cara kerja membantu pesakit menyesuaikan aktiviti rumah atau pekerjaan, manakala terapi pertuturan boleh membantu masalah komunikasi dan menelan.

Penjagaan Harian bagi Pesakit Multiple Sclerosis

Kekal aktif

Pesakit Multiple Sclerosis tidak semestinya perlu mengelakkan senaman. Aktiviti yang disesuaikan boleh membantu kecergasan, kekuatan, keseimbangan dan pengurusan keletihan.

Pilihan yang mungkin sesuai termasuk:

• berjalan;
• berbasikal statik;
• berenang;
• latihan rintangan;
• regangan;
• latihan keseimbangan;
• senaman dalam posisi duduk.

NICE mencadangkan program senaman aerobik dan latihan rintangan progresif bagi pesakit yang sesuai. Program sebaiknya disesuaikan jika terdapat risiko jatuh, kelemahan teruk atau masalah jantung.

Urus keletihan secara strategik

Antara pendekatan praktikal ialah:

1. Lakukan tugas penting ketika tenaga paling tinggi.
2. Bahagikan kerja besar kepada beberapa langkah.
3. Ambil rehat sebelum menjadi terlalu letih.
4. Duduk ketika melakukan kerja rumah jika sesuai.
5. Semak kualiti tidur.
6. Dapatkan pemeriksaan jika keletihan tiba-tiba bertambah.

Keletihan juga boleh disebabkan oleh anemia, jangkitan, kemurungan, gangguan tidur atau kesan ubat. Jangan terus menganggap semua keletihan berpunca daripada Multiple Sclerosis.

Kawal pendedahan kepada haba

Sebahagian pesakit mendapati simptom bertambah teruk apabila suhu tubuh meningkat.

Langkah yang boleh membantu termasuk:

• bersenam pada waktu lebih sejuk;
• menggunakan kipas atau penghawa dingin;
• minum air mencukupi;
• memakai pakaian ringan;
• berehat ketika cuaca terlalu panas;
• mengelakkan mandi air yang terlalu panas.

Kemerosotan akibat haba biasanya bersifat sementara dan tidak semestinya bermaksud kerosakan saraf baharu.

Pemakanan seimbang

Tiada satu diet khusus yang terbukti menyembuhkan Multiple Sclerosis.

Pemakanan harian sepatutnya menekankan:

• sayur dan buah;
• sumber protein;
• bijirin penuh;
• serat;
• lemak tidak tepu;
• air yang mencukupi.

Diet ekstrem boleh menyebabkan kekurangan nutrien dan menyukarkan pesakit mengekalkan berat badan atau tenaga. Suplemen vitamin D, herba atau produk lain perlu dibincangkan dengan doktor, terutama jika pesakit mengambil DMT.

Berhenti merokok

Berhenti merokok ialah langkah penting kerana merokok dikaitkan dengan risiko dan perjalanan penyakit yang kurang baik. Pesakit boleh mendapatkan bantuan berhenti merokok daripada klinik atau ahli farmasi.

Jaga kesihatan mental

Hidup dengan penyakit kronik boleh menimbulkan rasa takut, marah, sedih atau tidak pasti.

Dapatkan bantuan jika mengalami:

• kesedihan berpanjangan;
• hilang minat terhadap aktiviti;
• serangan panik;
• gangguan tidur teruk;
• rasa tidak berguna;
• fikiran mencederakan diri.

Rawatan psikologi dan ubat boleh membantu. Masalah emosi bukan tanda bahawa pesakit lemah.

Multiple Sclerosis dan Kehamilan

Pesakit yang merancang kehamilan perlu berbincang dengan pakar neurologi lebih awal. Sesetengah DMT perlu dihentikan, ditukar atau dijadualkan semula sebelum kehamilan, manakala menghentikan rawatan tertentu secara mendadak boleh meningkatkan risiko penyakit kembali aktif.

Perancangan perlu mengambil kira:

• jenis ubat;
• tahap aktiviti penyakit;
• tempoh ubat kekal dalam tubuh;
• penyusuan;
• risiko relaps selepas bersalin;
• kaedah perancang keluarga.

Jangan hentikan DMT sendiri selepas mendapat keputusan ujian kehamilan. Hubungi pasukan rawatan untuk mendapatkan arahan yang sesuai.

Prognosis dan Kehidupan Jangka Panjang

Perjalanan Multiple Sclerosis sangat sukar diramalkan. Ada pesakit mempunyai simptom ringan untuk tempoh yang panjang, manakala pesakit lain mengalami masalah pergerakan dan fungsi yang lebih ketara.

Tidak benar bahawa semua pesakit akan lumpuh atau memerlukan kerusi roda. Rawatan yang semakin baik, pemantauan MRI, rehabilitasi dan pengurusan faktor kesihatan lain telah membantu ramai pesakit mengekalkan kehidupan aktif.

Prognosis dipengaruhi oleh:

• jenis penyakit;
• kekerapan relaps;
• pemulihan selepas relaps;
• aktiviti pada MRI;
• tindak balas terhadap rawatan;
• umur;
• merokok;
• penyakit lain;
• akses kepada rawatan dan rehabilitasi.

Pesakit disarankan menjalani pemeriksaan berkala walaupun berasa stabil kerana aktiviti penyakit kadangkala boleh berlaku tanpa simptom yang jelas.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Buat pemeriksaan jika mengalami:

• kebas atau lemah yang tidak dapat dijelaskan;
• masalah penglihatan;
• sakit ketika menggerakkan mata;
• masalah keseimbangan berulang;
• kekejangan atau kekakuan otot;
• simptom neurologi yang datang dan pergi;
• gangguan pundi kencing bersama kelemahan atau kebas;
• keletihan yang sangat mengganggu fungsi.

Bawa maklumat tentang tarikh simptom bermula, tempoh simptom, bahagian tubuh yang terjejas dan sama ada simptom pulih sepenuhnya.

Bila Perlu Mendapatkan Rawatan Kecemasan?

Jangan menganggap semua simptom neurologi sebagai Multiple Sclerosis.

Hubungi 999 atau pergi ke Jabatan Kecemasan jika berlaku secara tiba-tiba:

• muka menjadi senget;
• kelemahan atau kebas sebelah badan;
• pertuturan menjadi pelat;
• kehilangan atau penglihatan kabur;
• masalah keseimbangan yang teruk;
• pengsan;
• sawan;
• sesak nafas;
• sakit kepala luar biasa yang sangat kuat.

Simptom tersebut boleh menandakan strok atau kecemasan lain yang memerlukan rawatan segera. MERS 999 ialah nombor kecemasan bersepadu Malaysia.

Mitos dan Fakta tentang Multiple Sclerosis

Mitos: Semua kebas bermaksud Multiple Sclerosis

Fakta: Kebas boleh disebabkan oleh saraf terhimpit, diabetes, kekurangan vitamin, strok dan banyak keadaan lain.

Mitos: MRI sahaja boleh mengesahkan penyakit

Fakta: MRI perlu dinilai bersama sejarah simptom, pemeriksaan neurologi dan ujian lain.

Mitos: Semua pesakit akan menggunakan kerusi roda

Fakta: Tahap penyakit berbeza antara individu. Ramai pesakit kekal aktif dan berdikari.

Mitos: Pesakit tidak boleh bersenam

Fakta: Senaman yang disesuaikan biasanya digalakkan dan boleh membantu kekuatan, keseimbangan serta keletihan.

Mitos: Diet atau herba tertentu boleh menyembuhkan Multiple Sclerosis

Fakta: Tiada diet, suplemen atau herba yang terbukti menyembuhkan penyakit ini. Produk alternatif juga boleh berinteraksi dengan ubat.

Mitos: Multiple Sclerosis boleh berjangkit

Fakta: Penyakit ini tidak boleh merebak daripada seorang individu kepada individu lain.

Kesimpulan

Multiple Sclerosis ialah penyakit sistem saraf pusat yang kompleks dan boleh menjejaskan penglihatan, deria rasa, pergerakan, keseimbangan, pemikiran serta fungsi pundi kencing dan usus.

Tiada satu simptom atau ujian yang boleh mengesahkan penyakit ini secara bersendirian. Diagnosis perlu dibuat oleh pakar neurologi selepas menilai keseluruhan corak simptom, pemeriksaan, MRI dan ujian sokongan.

Walaupun penyakit ini belum dapat disembuhkan, rawatan pengubah penyakit, pengurusan simptom, rehabilitasi dan penjagaan harian boleh membantu mengurangkan relaps serta mengekalkan kualiti hidup.

Dapatkan pemeriksaan jika simptom neurologi berulang atau berpanjangan. Sekiranya kelemahan, kebas, masalah pertuturan atau kehilangan penglihatan berlaku secara tiba-tiba, anggap ia sebagai kecemasan dan hubungi 999.

Soalan Lazim Tentang Multiple Sclerosis