Sakit Tekak: Punca, Simptom, Rawatan Di Rumah Dan Bila Perlu Jumpa Doktor

Sakit tekak ialah antara masalah kesihatan yang sangat biasa. Ada orang mengalaminya sebagai rasa pedih, perit, kering, gatal, atau sakit ketika menelan. Kadang-kadang ia datang bersama batuk dan selsema. Kadang-kadang pula tekak sakit secara tiba-tiba tanpa batuk, tetapi disertai demam dan tonsil bengkak.

Kebanyakan kes sakit tekak tidak berbahaya dan boleh pulih dengan penjagaan di rumah. Namun, itu tidak bermaksud semua sakit tekak boleh diabaikan. Dalam keadaan tertentu, sakit tekak boleh menjadi tanda jangkitan bakteria, tonsillitis teruk, komplikasi jangkitan, refluks asid, alahan, atau masalah lain yang memerlukan pemeriksaan doktor.

Perkara paling penting ialah mengenal punca yang mungkin, memahami simptom yang perlu diperhatikan, dan tahu bila rawatan di rumah sudah tidak mencukupi.

Apa Itu Sakit Tekak?

Sakit tekak merujuk kepada rasa sakit, pedih, gatal atau tidak selesa pada bahagian tekak. Ia boleh melibatkan kawasan belakang mulut, farinks, tonsil atau bahagian sekitar peti suara.

Dalam istilah perubatan, keradangan pada bahagian tekak sering disebut sebagai faringitis. Jika tonsil turut meradang, keadaan itu boleh disebut tonsillitis. Ada juga sakit tekak yang berlaku kerana iritasi, bukan jangkitan, seperti asap rokok, udara kering, refluks asid atau penggunaan suara berlebihan.

Sebab itu sakit tekak bukan satu penyakit tunggal. Ia ialah simptom yang boleh berlaku akibat pelbagai punca.

Simptom Sakit Tekak Yang Biasa Berlaku

Simptom sakit tekak boleh berbeza mengikut punca. Ada orang hanya rasa tekak kering dan gatal. Ada pula yang sakit sangat sampai susah menelan.

Antara simptom biasa termasuk:

• Tekak pedih, perit atau panas
• Sakit ketika menelan air liur, makanan atau minuman
• Tekak rasa kering
• Rasa gatal atau tidak selesa di belakang tekak
• Suara serak
• Batuk
• Hidung berair atau tersumbat
• Demam
• Sakit kepala
• Badan lenguh
• Kelenjar di leher terasa bengkak atau sakit
• Tonsil merah, bengkak atau kelihatan bertompok putih
• Nafas berbau
• Rasa kahak atau lendir terkumpul di tekak

Jika sakit tekak berlaku bersama batuk, selsema, hidung berair dan suara serak, ia lebih kerap berkaitan jangkitan virus. Jika sakit tekak berlaku secara tiba-tiba, kuat, disertai demam, tiada batuk dan tonsil bengkak, doktor mungkin akan mempertimbangkan kemungkinan jangkitan bakteria seperti strep throat.

Namun, simptom sahaja tidak cukup untuk mengesahkan punca. Pemeriksaan klinikal dan ujian tertentu mungkin diperlukan.

Punca Sakit Tekak

Sakit tekak boleh berlaku kerana banyak sebab. Memahami punca membantu kita memilih tindakan yang lebih tepat dan tidak terlalu cepat bergantung kepada antibiotik.

1. Jangkitan Virus

Ini ialah punca sakit tekak yang paling biasa. Virus yang menyebabkan selsema, influenza, COVID-19 dan jangkitan saluran pernafasan atas boleh menyebabkan tekak meradang.

Sakit tekak akibat virus biasanya datang bersama:

• Batuk
• Selsema
• Hidung tersumbat
• Bersin
• Mata berair
• Suara serak
• Badan tidak sedap
• Demam ringan

Dalam kebanyakan kes, sakit tekak akibat virus akan beransur pulih dengan rehat, air yang mencukupi dan rawatan untuk melegakan simptom. Antibiotik tidak berkesan untuk jangkitan virus.

2. Jangkitan Bakteria

Sebahagian kecil sakit tekak berpunca daripada bakteria. Antara yang sering disebut ialah Group A Streptococcus, iaitu bakteria yang boleh menyebabkan strep throat.

Sakit tekak akibat bakteria mungkin menyebabkan:

• Sakit tekak yang datang secara tiba-tiba
• Sakit ketika menelan
• Demam
• Tonsil merah atau bengkak
• Tompok putih atau nanah pada tonsil
• Kelenjar leher bengkak dan sakit
• Tiada batuk

Jika doktor mengesyaki strep throat, ujian swab tekak mungkin dilakukan. Antibiotik hanya sesuai jika jangkitan bakteria disahkan atau sangat disyaki oleh doktor.

3. Tonsillitis

Tonsillitis ialah keradangan tonsil. Tonsil ialah tisu kecil di belakang tekak yang membantu sistem imun mengenal pasti kuman. Apabila tonsil dijangkiti, ia boleh menjadi merah, bengkak dan sakit.

Tonsillitis boleh disebabkan oleh virus atau bakteria. Simptomnya termasuk:

• Sakit tekak
• Sakit ketika menelan
• Tonsil bengkak
• Demam
• Nafas berbau
• Suara berubah
• Rasa tidak selesa di leher

Jika tonsillitis berlaku berulang kali, sangat teruk, atau menyebabkan masalah menelan dan tidur, pemeriksaan doktor diperlukan.

4. Alahan Dan Postnasal Drip

Alahan juga boleh menyebabkan sakit tekak. Apabila hidung menghasilkan lendir berlebihan, lendir itu boleh mengalir ke belakang tekak. Keadaan ini dikenali sebagai postnasal drip.

Ia boleh menyebabkan:

• Tekak gatal
• Batuk terutama waktu malam
• Rasa lendir di tekak
• Kerap berdehem
• Hidung tersumbat atau berair
• Bersin

Punca alahan termasuk habuk, debunga, bulu haiwan, kulat atau perubahan cuaca. Dalam kes seperti ini, rawatan perlu fokus kepada kawalan alahan dan hidung, bukan semata-mata ubat sakit tekak.

5. Refluks Asid Atau GERD

Refluks asid berlaku apabila asid dari perut naik semula ke esofagus dan kadang-kadang sampai ke tekak. Ini boleh menyebabkan tekak terasa pedih, panas atau seperti berlendir.

Sakit tekak akibat refluks asid sering lebih ketara:

• Pada waktu pagi
• Selepas makan berat
• Selepas makan lewat malam
• Apabila baring selepas makan
• Selepas mengambil makanan pedas, berlemak, kopi atau minuman berkarbonat

Simptom lain yang boleh berlaku termasuk pedih ulu hati, rasa masam di mulut, batuk malam, suara serak dan rasa seperti ada sesuatu tersekat di tekak.

6. Udara Kering, Asap Rokok Dan Bahan Iritasi

Tekak boleh menjadi sakit apabila terdedah kepada bahan yang mengganggu lapisan tekak.

Contohnya:

• Asap rokok
• Vape
• Habuk
• Pencemaran udara
• Bau bahan kimia
• Penyaman udara terlalu lama
• Udara yang terlalu kering

Dalam keadaan ini, tekak mungkin rasa kering, pedih dan gatal walaupun tiada demam.

7. Penggunaan Suara Berlebihan

Orang yang banyak menggunakan suara juga boleh mengalami sakit tekak. Ini termasuk guru, penceramah, penyanyi, jurulatih, peniaga pasar, penyampai acara atau sesiapa yang banyak bercakap dalam tempoh panjang.

Menjerit, bercakap kuat atau menyanyi tanpa rehat boleh menyebabkan ketegangan pada pita suara dan tekak. Simptom yang biasa berlaku ialah suara serak, tekak kering dan sakit apabila bercakap.

8. Iritasi Akibat Makanan Atau Kecederaan Kecil

Kadang-kadang sakit tekak berlaku selepas makan makanan terlalu panas, terlalu pedas atau terlalu keras. Tulang ikan yang mencucuk tekak juga boleh menyebabkan sakit yang tajam dan berterusan.

Jika rasa sakit berlaku selepas tertelan tulang atau objek tajam, jangan cuba menolak objek itu dengan nasi kepal atau makanan keras. Dapatkan pemeriksaan jika rasa tercucuk tidak hilang, sakit semakin teruk, atau sukar menelan.

Sakit Tekak Virus Atau Bakteria: Apa Bezanya?

Ramai orang keliru antara sakit tekak akibat virus dan bakteria. Kekeliruan ini menyebabkan ada yang meminta antibiotik walaupun tidak perlu.

Secara umum, sakit tekak lebih cenderung berpunca daripada virus jika ada:

• Batuk
• Selsema
• Hidung berair
• Bersin
• Mata berair
• Suara serak
• Gejala ringan dan beransur pulih

Sakit tekak lebih cenderung bakteria jika ada:

• Sakit tekak tiba-tiba dan kuat
• Demam
• Tiada batuk
• Tonsil bengkak atau ada tompok putih
• Kelenjar leher sakit dan bengkak
• Sakit menelan yang ketara

Namun, perbezaan ini bukan diagnosis muktamad. Doktor mungkin perlu memeriksa tekak, menilai sejarah gejala dan melakukan ujian swab jika perlu.

Rawatan Di Rumah Untuk Legakan Sakit Tekak

Bagi sakit tekak ringan tanpa tanda bahaya, beberapa langkah di rumah boleh membantu mengurangkan rasa tidak selesa.

1. Minum Air Secukupnya

Tekak yang kering akan terasa lebih pedih. Minum air secukupnya membantu melembapkan tekak dan mengurangkan iritasi. Air kosong, sup suam atau minuman suam tanpa kafein boleh membantu sesetengah orang.

Elakkan minuman yang menyebabkan tekak semakin tidak selesa, seperti minuman terlalu berasid atau terlalu manis.

2. Kumur Air Garam Suam

Kumur air garam suam boleh membantu melegakan rasa tidak selesa pada tekak. Ia bukan ubat yang membunuh semua kuman, tetapi boleh membantu mengurangkan rasa pedih dan membersihkan kawasan tekak.

Cara mudah:

1. Campurkan sedikit garam dalam segelas air suam.
2. Kumur beberapa saat.
3. Ludahkan.
4. Ulang beberapa kali sehari jika selesa.

Kaedah ini tidak sesuai untuk kanak-kanak kecil yang belum pandai berkumur dengan selamat.

3. Pilih Makanan Lembut

Apabila tekak sakit, makanan keras, pedas atau terlalu panas boleh menyebabkan rasa pedih bertambah.

Pilih makanan seperti:

• Bubur
• Sup suam
• Oat
• Yogurt
• Telur lembut
• Pisang
• Kentang lenyek
• Makanan lembut yang mudah ditelan

Makan dalam kuantiti kecil tetapi kerap jika selera berkurang.

4. Rehatkan Suara

Jika tekak sakit dan suara serak, kurangkan bercakap buat sementara waktu. Elakkan menjerit atau bercakap terlalu kuat. Berbisik juga boleh memberi tekanan kepada pita suara bagi sesetengah orang, jadi bercakap perlahan dengan suara biasa lebih baik.

5. Elakkan Rokok, Vape Dan Asap

Asap rokok dan vape boleh merengsakan tekak serta melambatkan pemulihan. Jika anda sakit tekak, elakkan merokok dan jauhi asap rokok pasif.

Ini juga penting untuk kanak-kanak, warga emas dan individu yang ada asma atau penyakit paru-paru.

6. Gunakan Lozeng Jika Sesuai

Lozeng boleh membantu melembapkan tekak dan mengurangkan rasa gatal. Namun, lozeng tidak sesuai untuk kanak-kanak kecil kerana risiko tercekik.

Pilih lozeng mengikut kesesuaian dan ikut arahan pada label. Jika anda ada masalah kesihatan tertentu seperti diabetes, semak kandungan gula terlebih dahulu.

7. Pertimbangkan Ubat Tahan Sakit Jika Perlu

Ubat tahan sakit atau ubat demam seperti paracetamol boleh membantu mengurangkan sakit tekak dan demam jika diambil mengikut arahan yang betul. Jangan melebihi dos yang disarankan pada label atau arahan doktor.

Jika anda ada penyakit hati, penyakit buah pinggang, gastrik teruk, sedang hamil, mengambil ubat cair darah, atau mempunyai masalah kesihatan kronik, dapatkan nasihat doktor atau ahli farmasi sebelum mengambil ubat.

8. Madu Untuk Melegakan Tekak

Madu boleh membantu melegakan tekak bagi sesetengah orang dewasa dan kanak-kanak yang cukup umur. Namun, madu tidak boleh diberikan kepada bayi bawah umur 1 tahun kerana risiko botulisme bayi.

Madu bukan rawatan untuk jangkitan serius. Jika sakit tekak disertai tanda bahaya, jangan bergantung kepada madu semata-mata.

Bila Antibiotik Diperlukan?

Antibiotik bukan rawatan untuk semua sakit tekak. Ini perkara yang sangat penting.

Antibiotik hanya membantu jika sakit tekak berpunca daripada jangkitan bakteria tertentu. Jika sakit tekak berpunca daripada virus, antibiotik tidak mempercepatkan pemulihan dan tidak mengurangkan gejala secara bermakna.

Penggunaan antibiotik tanpa keperluan boleh menyebabkan:

• Kesan sampingan seperti cirit-birit, ruam atau alahan
• Gangguan bakteria baik dalam badan
• Risiko rintangan antibiotik
• Jangkitan pada masa depan menjadi lebih susah dirawat

Jangan ambil antibiotik lama, antibiotik milik orang lain, atau membeli antibiotik tanpa nasihat profesional kesihatan. Jika doktor memberikan antibiotik, ambil mengikut arahan dan habiskan rawatan seperti disarankan kecuali doktor menasihatkan sebaliknya.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Sakit tekak ringan biasanya boleh dipantau di rumah. Namun, dapatkan pemeriksaan doktor jika ada tanda berikut:

• Sakit tekak sangat kuat
• Sakit tekak tidak bertambah baik selepas beberapa hari
• Sakit tekak semakin teruk
• Demam tinggi atau demam berpanjangan
• Sukar menelan
• Sukar bernafas
• Air liur meleleh kerana tidak mampu menelan
• Leher bengkak atau sakit kuat
• Mulut sukar dibuka
• Suara menjadi pelik, teredam atau seperti “hot potato voice”
• Ada darah dalam air liur atau kahak
• Ruam pada badan
• Tanda dehidrasi seperti kurang kencing, sangat lemah atau mulut terlalu kering
• Sakit tekak berulang-ulang
• Ada ketulan pada leher
• Ulser mulut atau luka tekak tidak sembuh
• Sistem imun lemah, contohnya pesakit kanser, HIV, penerima transplant atau pengguna ubat imunosupresif

Dapatkan rawatan kecemasan jika sakit tekak disertai kesukaran bernafas, tidak boleh menelan langsung, air liur meleleh, bengkak tekak yang cepat menjadi teruk, atau kanak-kanak kelihatan sangat lemah.

Sakit Tekak Pada Kanak-Kanak

Kanak-kanak mungkin tidak pandai menerangkan sakit tekak. Mereka mungkin hanya menangis, kurang makan, enggan minum, muntah, demam atau nampak lemah.

Ibu bapa perlu lebih berhati-hati jika anak mengalami:

• Demam tinggi
• Susah menelan
• Air liur meleleh
• Tidak mahu minum
• Kurang kencing
• Nafas berbunyi atau sukar bernafas
• Leher bengkak
• Ruam
• Anak kelihatan terlalu mengantuk atau tidak aktif

Jangan beri lozeng kepada anak kecil. Jangan beri aspirin kepada kanak-kanak kecuali diarahkan oleh doktor. Untuk bayi, kanak-kanak kecil, atau anak yang kelihatan sangat tidak sihat, pemeriksaan doktor lebih selamat daripada menunggu terlalu lama.

Cara Mencegah Sakit Tekak Berjangkit

Tidak semua sakit tekak boleh dicegah, tetapi risiko jangkitan boleh dikurangkan.

Amalkan langkah berikut:

1. Basuh tangan dengan sabun dan air.
2. Tutup mulut dan hidung ketika batuk atau bersin.
3. Elakkan berkongsi cawan, sudu, botol air atau makanan ketika sakit.
4. Pakai pelitup muka jika bergejala dan perlu berada dekat dengan orang lain.
5. Bersihkan permukaan yang kerap disentuh.
6. Elakkan menyentuh muka, hidung dan mulut dengan tangan kotor.
7. Rehat di rumah jika demam atau simptom kuat.
8. Jauhi asap rokok dan vape.
9. Pastikan pengudaraan rumah atau tempat kerja baik.
10. Dapatkan vaksin yang sesuai seperti influenza atau COVID-19 mengikut nasihat kesihatan semasa.

Mitos Tentang Sakit Tekak

Mitos 1: Semua Sakit Tekak Perlukan Antibiotik

Tidak benar. Kebanyakan sakit tekak berpunca daripada virus. Antibiotik hanya berkesan untuk jangkitan bakteria tertentu.

Mitos 2: Minum Ais Mesti Menyebabkan Sakit Tekak

Air sejuk mungkin membuat tekak sesetengah orang rasa tidak selesa, tetapi sakit tekak biasanya berpunca daripada jangkitan, alahan, refluks atau iritasi. Ia bukan semata-mata kerana ais.

Mitos 3: Tonsil Putih Mesti Bakteria

Tompok putih pada tonsil boleh berlaku dalam beberapa keadaan. Ia perlu dinilai bersama simptom lain dan kadang-kadang memerlukan ujian. Jangan terus membuat kesimpulan sendiri.

Mitos 4: Jika Tiada Demam, Sakit Tekak Tidak Serius

Kebanyakan sakit tekak tanpa demam memang ringan, tetapi sakit tekak yang berpanjangan, berulang, sebelah sahaja, atau disertai ketulan leher tetap perlu diperiksa.

Kesimpulan

Sakit tekak ialah masalah biasa, tetapi puncanya tidak semuanya sama. Ia boleh berpunca daripada virus, bakteria, tonsillitis, alahan, postnasal drip, refluks asid, asap rokok, udara kering atau penggunaan suara berlebihan.

Kebanyakan kes boleh pulih dengan penjagaan di rumah seperti minum air secukupnya, rehat, makanan lembut, kumur air garam suam dan mengelakkan bahan iritasi. Namun, antibiotik tidak patut diambil sesuka hati kerana ia hanya sesuai untuk jangkitan bakteria tertentu.

Jumpa doktor jika sakit tekak teruk, tidak pulih, semakin teruk, kerap berulang atau disertai tanda bahaya seperti sukar bernafas, sukar menelan, air liur meleleh, demam tinggi, leher bengkak atau tanda dehidrasi.

Soalan Lazim Tentang Sakit Tekak