GERD (Refluks Asid): Punca, Gejala dan Rawatan

Pernahkah anda mengalami rasa panas atau pedih di bahagian dada selepas makan, rasa masam naik ke tekak, atau ketidakselesaan apabila berbaring? Gejala ini mungkin berkaitan dengan refluks asid, iaitu keadaan apabila kandungan perut mengalir semula ke dalam esofagus.

Walaupun refluks asid sekali-sekala adalah perkara biasa, gejala yang berulang dan mengganggu kehidupan harian mungkin menandakan penyakit refluks gastroesofagus atau gastroesophageal reflux disease (GERD).

GERD boleh menjejaskan pemakanan, tidur dan kualiti hidup. Jika tidak dikawal, sesetengah pesakit juga berisiko mengalami komplikasi pada esofagus.

Memahami punca, gejala dan rawatan GERD dapat membantu anda menguruskan keadaan ini dengan lebih berkesan.

Apa Itu GERD?

GERD ialah singkatan bagi gastroesophageal reflux disease, iaitu penyakit refluks gastroesofagus.

Keadaan ini berlaku apabila kandungan perut, termasuk asid dan kadangkala bahan lain, mengalir semula ke dalam esofagus.

Esofagus ialah saluran yang membawa makanan dan minuman dari mulut ke perut. Tidak seperti perut, lapisan esofagus tidak mempunyai perlindungan yang sama terhadap asid.

Apabila refluks berlaku secara berulang, kandungan perut boleh merengsakan esofagus dan menyebabkan gejala seperti pedih ulu hati.

Bagaimana Refluks Asid Berlaku?

Di bahagian bawah esofagus terdapat struktur otot yang dikenali sebagai sfinkter esofagus bawah atau lower esophageal sphincter (LES).

LES berfungsi seperti injap yang membuka apabila makanan memasuki perut dan membantu menghalang kandungan perut daripada mengalir semula.

Refluks boleh berlaku apabila LES menjadi lemah atau mengendur pada waktu yang tidak sepatutnya.

Keadaan ini membolehkan kandungan perut bergerak ke atas, terutamanya selepas makan atau apabila seseorang berbaring.

Perbezaan Refluks Asid Biasa dengan GERD

Refluks asid sekali-sekala tidak semestinya bermaksud seseorang menghidap GERD.

Sebagai contoh, seseorang mungkin mengalami pedih ulu hati selepas mengambil hidangan yang banyak. Gejala tersebut mungkin hilang tanpa masalah berpanjangan.

Sebaliknya, GERD dipertimbangkan apabila refluks menyebabkan gejala yang berulang dan mengganggu atau mengakibatkan komplikasi.

Tanda dan Gejala GERD

Gejala GERD boleh berbeza antara individu. Ada yang mengalami pedih ulu hati yang jelas, manakala sebahagian pesakit mempunyai gejala lain yang kurang khusus.

1. Pedih Ulu Hati

Pedih ulu hati atau heartburn merupakan antara gejala GERD yang paling lazim.

Pesakit mungkin mengalami:

• Rasa panas atau terbakar di belakang tulang dada.
• Ketidakselesaan yang bergerak ke arah tekak.
• Gejala yang bertambah selepas makan.
• Rasa pedih apabila membongkok atau berbaring.

Walaupun dinamakan pedih ulu hati, gejala ini biasanya berkaitan dengan esofagus dan bukannya jantung.

2. Rasa Masam atau Pahit di Mulut

Sesetengah pesakit mengalami regurgitasi, iaitu keadaan apabila kandungan perut naik semula ke tekak atau mulut.

Keadaan ini boleh menyebabkan rasa masam, pahit atau makanan seolah-olah naik semula selepas ditelan.

3. Sakit atau Ketidakselesaan Dada

GERD boleh menyebabkan ketidakselesaan di bahagian dada yang kadangkala menyerupai masalah jantung.

Namun, sakit dada tidak boleh dianggap berpunca daripada GERD tanpa menilai kemungkinan penyakit lain.

4. Gejala Tekak dan Pernafasan

Gejala lain yang mungkin berkaitan dengan refluks termasuk:

• Batuk berpanjangan.
• Suara menjadi serak.
• Rasa seperti terdapat ketulan di tekak.
• Kerengsaan tekak.
• Gangguan tidur akibat refluks waktu malam.

Gejala tersebut juga boleh disebabkan oleh alahan, asma, jangkitan dan pelbagai keadaan lain.

5. Kesukaran Menelan

Sesetengah pesakit mungkin mengalami kesukaran menelan makanan, terutamanya jika terdapat keradangan atau penyempitan esofagus.

Gejala ini memerlukan pemeriksaan doktor kerana ia bukan sekadar simptom GERD biasa.

Punca GERD dan Faktor Risiko

GERD biasanya berlaku akibat gabungan beberapa faktor yang mempengaruhi fungsi penghalang antara esofagus dengan perut.

1. Gangguan Fungsi Sfinkter Esofagus Bawah

Apabila LES tidak menutup dengan berkesan, kandungan perut lebih mudah mengalir semula ke esofagus.

Pengenduran LES yang berlaku terlalu kerap juga boleh meningkatkan episod refluks.

2. Berat Badan Berlebihan

Berat badan berlebihan, khususnya obesiti di bahagian abdomen, boleh meningkatkan tekanan dalam perut.

Tekanan ini memudahkan kandungan perut bergerak ke arah esofagus.

3. Hernia Hiatus

Hernia hiatus berlaku apabila sebahagian bahagian atas perut bergerak melalui bukaan diafragma ke arah rongga dada.

Keadaan ini boleh mengganggu mekanisme antirefluks dan meningkatkan risiko GERD.

4. Kehamilan

Perubahan hormon dan peningkatan tekanan dalam abdomen semasa kehamilan boleh menyebabkan refluks asid lebih mudah berlaku.

Gejala mungkin bertambah apabila kandungan semakin membesar.

5. Merokok dan Ubat Tertentu

Merokok boleh menjejaskan mekanisme yang membantu menghalang refluks.

Sesetengah ubat, termasuk ubat tertentu untuk tekanan darah dan ubat penenang, juga boleh memburukkan gejala.

Ubat antiradang bukan steroid (NSAID) pula boleh menyebabkan atau memburukkan ketidakselesaan saluran penghadaman.

Jangan hentikan ubat preskripsi tanpa mendapatkan nasihat doktor.

6. Makanan dan Tabiat Pemakanan

Sesetengah individu mendapati gejala menjadi lebih teruk selepas mengambil:

• Makanan tinggi lemak.
• Makanan pedas.
• Kopi atau minuman berkafein.
• Coklat.
• Buah sitrus dan makanan berasid.
• Pudina.
• Minuman beralkohol.

Makan terlalu banyak atau berbaring sejurus selepas makan juga boleh mencetuskan refluks.

Namun, makanan tersebut tidak semestinya menjadi pencetus kepada semua pesakit.

Bagaimana GERD Didiagnosis?

Diagnosis GERD biasanya bermula dengan penilaian gejala dan sejarah kesihatan.

Doktor akan bertanya tentang kekerapan pedih ulu hati, regurgitasi, hubungan gejala dengan waktu makan dan sama ada gejala mengganggu tidur.

Doktor juga akan menilai penggunaan ubat dan kemungkinan penyakit lain.

Bagi pesakit yang mengalami gejala tipikal tanpa tanda amaran, doktor mungkin mencadangkan rawatan awal tanpa ujian khusus.

Endoskopi Saluran Penghadaman Atas

Endoskopi menggunakan tiub fleksibel berkamera untuk memeriksa bahagian dalam esofagus, perut dan bahagian awal usus kecil.

Pemeriksaan ini boleh membantu mengenal pasti:

• Keradangan esofagus.
• Penyempitan esofagus.
• Perubahan yang mencurigakan kepada esofagus Barrett.
• Keadaan lain yang mungkin menyebabkan gejala serupa.

Endoskopi yang kelihatan normal tidak semestinya menolak GERD.

Pemantauan pH Esofagus

Ujian ini mengukur pendedahan esofagus kepada asid dalam tempoh tertentu.

Ia membantu menentukan sama ada refluks asid yang tidak normal berlaku dan hubungannya dengan gejala pesakit.

Ujian Impedans-pH dan Manometri

Pemantauan impedans-pH boleh mengesan pergerakan refluks berasid dan bukan berasid.

Manometri pula menilai fungsi pergerakan serta tekanan otot esofagus.

Ujian tersebut digunakan dalam keadaan tertentu, termasuk sebelum prosedur antirefluks atau apabila diagnosis masih tidak jelas.

Rawatan GERD

Rawatan GERD bertujuan mengurangkan gejala, membantu penyembuhan keradangan esofagus dan mencegah komplikasi.

Pilihan rawatan bergantung pada keterukan gejala, keadaan esofagus dan tindak balas pesakit terhadap rawatan terdahulu.

1. Antasid

Antasid berfungsi meneutralkan asid perut untuk memberikan kelegaan sementara daripada pedih ulu hati.

Ubat ini lebih sesuai bagi gejala ringan yang berlaku sekali-sekala.

Walau bagaimanapun, antasid tidak membetulkan masalah refluks dan bukan rawatan utama untuk keradangan esofagus yang serius.

Penggunaan terlalu kerap boleh menyebabkan kesan sampingan seperti cirit-birit atau sembelit, bergantung pada kandungannya.

2. Alginat

Alginat membantu membentuk lapisan seperti penghalang di atas kandungan perut.

Lapisan ini boleh mengurangkan pergerakan kandungan perut ke arah esofagus.

Sesetengah produk menggabungkan alginat dengan antasid untuk memberikan kelegaan gejala.

3. Penghalang Reseptor Histamin H2

Ubat dalam kumpulan ini mengurangkan penghasilan asid perut.

Contohnya ialah famotidine.

Ubat tersebut boleh digunakan bagi keadaan tertentu, tetapi secara umumnya kurang berkesan berbanding perencat pam proton untuk penyembuhan esofagitis akibat refluks.

4. Perencat Pam Proton (PPI)

Perencat pam proton atau proton pump inhibitors (PPI) merupakan antara rawatan ubat utama bagi GERD.

Contohnya termasuk:

• Omeprazole.
• Esomeprazole.
• Pantoprazole.
• Lansoprazole.
• Rabeprazole.

Ubat ini mengurangkan penghasilan asid perut dengan lebih berkesan berbanding penghalang reseptor H2.

Bagi pesakit yang mengalami gejala GERD tipikal tanpa tanda amaran, doktor lazimnya boleh mempertimbangkan percubaan rawatan PPI selama 4–8 minggu, dengan penilaian semula selepas itu.

Kebanyakan PPI biasa paling berkesan apabila diambil sekitar 30–60 minit sebelum makan, mengikut arahan ubat atau doktor.

Jika gejala terkawal, doktor boleh mempertimbangkan pengurangan kepada dos paling rendah yang masih berkesan atau pemberhentian rawatan apabila sesuai.

5. Pembedahan dan Prosedur Antirefluks

Pembedahan mungkin dipertimbangkan bagi pesakit terpilih yang mempunyai GERD yang telah disahkan melalui penilaian yang sesuai.

Salah satu prosedur ialah fundoplikasi, yang melibatkan pembalutan bahagian atas perut di sekeliling bahagian bawah esofagus bagi menguatkan mekanisme antirefluks.

Terdapat juga prosedur endoskopi atau pilihan pembedahan lain untuk keadaan tertentu.

Walau bagaimanapun, prosedur ini mempunyai risiko dan tidak sesuai untuk semua pesakit.

Cara Mengurangkan Gejala GERD Melalui Gaya Hidup

Perubahan gaya hidup merupakan komponen penting dalam pengurusan GERD, sama ada digunakan secara bersendirian atau bersama ubat.

1. Elakkan Makan Terlalu Banyak

Hidangan besar boleh meningkatkan tekanan dalam perut dan memudahkan refluks berlaku.

Jika anda mendapati keadaan ini mencetuskan gejala, cuba mengambil hidangan yang lebih kecil mengikut keperluan.

2. Jangan Terus Berbaring Selepas Makan

Elakkan berbaring sejurus selepas makan, khususnya selepas makan malam.

Cuba jarakkan waktu makan sekurang-kurangnya tiga jam sebelum tidur jika anda mengalami refluks pada waktu malam.

3. Kenal Pasti Makanan Pencetus

Anda boleh mencatat makanan yang diambil dan gejala yang berlaku selepasnya.

Catatan ini dapat membantu mengenal pasti sama ada kopi, makanan berlemak, makanan pedas atau makanan tertentu benar-benar memburukkan gejala.

Tidak semua makanan yang sering dikaitkan dengan GERD perlu dielakkan secara menyeluruh.

4. Kurangkan Berat Badan Jika Berlebihan

Penurunan berat badan boleh membantu mengurangkan refluks pada individu yang mengalami berat badan berlebihan atau obesiti.

Amalkan pemakanan seimbang dan aktiviti fizikal yang bersesuaian.

5. Tinggikan Bahagian Kepala Katil

Bagi pesakit yang mengalami refluks waktu malam, meninggikan bahagian kepala katil sekitar 15–20 sentimeter boleh membantu.

Penggunaan baji tidur yang menyokong bahagian atas badan juga boleh dipertimbangkan.

Menambah bantal biasa di bawah kepala sahaja mungkin tidak memberikan kesan yang sama.

6. Cuba Tidur Mengiring ke Kiri

Tidur mengiring ke kiri boleh mengurangkan pendedahan esofagus kepada refluks bagi sesetengah individu.

Walau bagaimanapun, pilih posisi tidur yang selesa dan sesuai dengan keadaan kesihatan anda.

7. Berhenti Merokok

Berhenti merokok boleh membantu mengurangkan faktor yang memburukkan refluks, selain memberikan manfaat kepada kesihatan jantung dan paru-paru.

Perubahan kecil yang dilakukan secara konsisten selalunya lebih praktikal berbanding sekatan pemakanan atau rutin yang terlalu ketat.

Perbezaan GERD dengan Gastrik

GERD dan gastrik sering dianggap sebagai masalah yang sama kerana kedua-duanya boleh menyebabkan ketidakselesaan pada bahagian atas abdomen.

Namun, dari sudut perubatan, kedua-duanya mempunyai mekanisme yang berbeza.

Dalam penggunaan harian, istilah “gastrik” juga sering digunakan secara umum untuk menggambarkan pelbagai bentuk sakit perut atau ketidakhadaman.

Oleh itu, seseorang tidak boleh memastikan diagnosis hanya berdasarkan lokasi atau jenis sakit yang dialami.

Komplikasi GERD

GERD yang berpanjangan boleh menyebabkan komplikasi, khususnya apabila refluks mengakibatkan kerosakan pada lapisan esofagus.

Esofagitis

Esofagitis ialah keradangan lapisan esofagus.

Keadaan ini boleh menyebabkan kesakitan ketika menelan, luka pada esofagus dan kadangkala pendarahan.

Striktur Esofagus

Keradangan berulang boleh menyebabkan pembentukan tisu parut yang menyempitkan esofagus.

Pesakit mungkin mengalami kesukaran menelan, terutama makanan pejal.

Esofagus Barrett

Esofagus Barrett berlaku apabila lapisan bahagian bawah esofagus mengalami perubahan tertentu.

Keadaan ini dikaitkan dengan peningkatan risiko sejenis kanser esofagus, iaitu adenokarsinoma.

Walau bagaimanapun, kebanyakan pesakit GERD tidak mengalami kanser esofagus, dan kebanyakan individu dengan esofagus Barrett juga tidak mendapat kanser.

Penilaian dan pemantauan bergantung pada faktor risiko individu.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan doktor jika gejala refluks kerap berlaku, semakin teruk atau tidak bertambah baik walaupun selepas perubahan gaya hidup dan penggunaan ubat yang sesuai.

Pemeriksaan juga diperlukan sekiranya anda mengalami:

• Kesukaran atau kesakitan ketika menelan.
• Makanan terasa tersangkut semasa menelan.
• Penurunan berat badan tanpa sebab jelas.
• Muntah berulang atau berterusan.
• Hilang selera makan yang ketara.
• Muntah berdarah atau muntah seperti serbuk kopi.
• Najis hitam seperti tar.

Kesimpulan

GERD merupakan penyakit refluks yang boleh menyebabkan pedih ulu hati, regurgitasi dan pelbagai gejala yang menjejaskan kehidupan harian.

Walaupun keadaan ini lazimnya boleh dikawal, rawatan perlu disesuaikan mengikut gejala dan keadaan kesihatan individu.

Mengamalkan pemakanan yang bersesuaian, mengelakkan makan terlalu hampir dengan waktu tidur, menguruskan berat badan dan mengambil ubat apabila diperlukan boleh membantu mengurangkan gejala.

Jika gejala berterusan, semakin teruk atau disertai tanda amaran, dapatkan pemeriksaan doktor untuk memastikan diagnosis yang tepat dan mengelakkan komplikasi.

Soalan Lazim (FAQ) Mengenai GERD