Penyakit Parkinson: Punca, Simptom Awal, Tahap, Diagnosis Dan Rawatan

Penyakit Parkinson sering dikaitkan dengan tangan yang menggeletar. Namun, getaran hanyalah salah satu daripada pelbagai simptom yang boleh berlaku. Penyakit ini juga boleh menyebabkan pergerakan menjadi perlahan, otot kaku, langkah semakin kecil, masalah keseimbangan, suara perlahan, gangguan tidur, sembelit, kemurungan dan perubahan fungsi pemikiran.

Simptom penyakit Parkinson biasanya bermula secara perlahan. Pada peringkat awal, perubahan yang berlaku mungkin sangat kecil sehingga dianggap sebagai sebahagian daripada proses penuaan biasa. Ada individu yang mula menyedari tulisan tangannya semakin kecil, satu tangan kurang berayun ketika berjalan atau aktiviti harian mengambil masa lebih lama untuk diselesaikan.

Parkinson ialah penyakit saraf progresif. Ini bermakna simptomnya boleh berubah dan bertambah dari semasa ke semasa. Walau bagaimanapun, kadar perkembangan penyakit sangat berbeza antara seorang pesakit dengan pesakit yang lain. Diagnosis Parkinson bukan bermakna seseorang akan kehilangan kebebasan dengan serta-merta.

Walaupun belum ada rawatan yang boleh menyembuhkan Parkinson sepenuhnya, ubat, senaman, fisioterapi, terapi cara kerja, terapi pertuturan dan beberapa rawatan lanjutan boleh membantu mengurangkan simptom serta mengekalkan kualiti hidup.

Apa Itu Penyakit Parkinson?

Penyakit Parkinson ialah gangguan sistem saraf yang berlaku apabila sel saraf tertentu dalam otak menjadi rosak dan mati secara beransur-ansur. Sel yang banyak terlibat terletak di bahagian otak yang dikenali sebagai substantia nigra.

Sel saraf di kawasan ini menghasilkan dopamin, iaitu bahan kimia yang membantu otak menyelaras pergerakan badan. Apabila penghasilan dopamin berkurangan, mesej yang mengawal pergerakan tidak dapat dihantar dengan lancar. Akibatnya, pergerakan boleh menjadi perlahan, kaku atau sukar dimulakan.

Parkinson bukan hanya gangguan pergerakan. Perubahan dalam sistem saraf juga boleh menjejaskan:

• tidur;
• emosi;
• deria bau;
• tekanan darah;
• penghadaman;
• fungsi pundi kencing;
• pertuturan;
• proses menelan;
• perhatian dan ingatan.

Penyakit ini berkembang secara beransur-ansur. Sesetengah simptom boleh dikawal dengan baik selama bertahun-tahun, manakala simptom lain mungkin memerlukan pelarasan rawatan dari semasa ke semasa.

Parkinson Dan Parkinsonisme: Apakah Perbezaannya?

Istilah parkinsonisme merujuk kepada sekumpulan simptom yang menyerupai Parkinson, terutamanya pergerakan perlahan, kekakuan otot dan getaran. Penyakit Parkinson ialah punca paling lazim bagi parkinsonisme, tetapi bukan satu-satunya punca.

Antara keadaan lain yang boleh menyebabkan simptom parkinsonisme ialah:

• kesan sampingan ubat tertentu;
• parkinsonisme vaskular akibat penyakit salur darah otak;
• multiple system atrophy;
• progressive supranuclear palsy;
• corticobasal syndrome;
• dementia with Lewy bodies;
• normal pressure hydrocephalus;
• kecederaan atau gangguan struktur otak tertentu.

Sesetengah ubat antipsikotik dan ubat untuk loya boleh menghalang tindakan dopamin lalu menyebabkan pergerakan perlahan atau kekakuan yang menyerupai Parkinson.

Perbezaan antara penyakit Parkinson dengan keadaan lain tidak sentiasa jelas pada pemeriksaan pertama. Oleh sebab itu, seseorang yang disyaki mengalami Parkinson sebaik-baiknya dinilai oleh doktor yang berpengalaman dalam gangguan pergerakan.

Apakah Punca Penyakit Parkinson?

Punca sebenar kehilangan sel saraf dalam kebanyakan kes Parkinson masih belum diketahui. Penyelidik percaya bahawa penyakit ini mungkin berpunca daripada gabungan faktor umur, genetik, perubahan biologi dalam sel dan faktor persekitaran.

Kehilangan sel penghasil dopamin

Mekanisme utama Parkinson melibatkan kerosakan sel saraf penghasil dopamin di substantia nigra. Apabila bilangan sel ini berkurangan dengan ketara, otak semakin sukar mengawal kelancaran, kelajuan dan ketepatan pergerakan.

Perubahan protein dalam sel otak

Dalam otak sesetengah pesakit Parkinson, terdapat pengumpulan struktur yang dikenali sebagai Lewy bodies. Struktur ini mengandungi protein alpha-synuclein yang terkumpul secara tidak normal.

Para penyelidik masih mengkaji sama ada pengumpulan protein ini menjadi punca utama kerosakan sel, sebahagian daripada proses penyakit atau tindak balas kepada kerosakan lain.

Faktor genetik

Beberapa perubahan gen telah dikaitkan dengan Parkinson. Namun, kebanyakan pesakit tidak mempunyai corak pewarisan yang jelas dan tidak semestinya mempunyai ahli keluarga lain dengan penyakit yang sama.

Faktor genetik lebih cenderung dipertimbangkan apabila:

• simptom bermula pada usia muda;
• beberapa ahli keluarga mengalami Parkinson;
• terdapat corak penyakit saraf yang serupa dalam keluarga.

Gen yang dikaitkan dengan Parkinson termasuk LRRK2, GBA, SNCA, PRKN dan PINK1. Kehadiran varian gen tertentu tidak semestinya bermakna seseorang pasti akan mendapat Parkinson. Sesetengah varian hanya meningkatkan risiko, manakala kesannya boleh berbeza antara individu.

Faktor persekitaran

Pendedahan tertentu kepada racun perosak, pelarut industri atau bahan kimia lain telah dikaji sebagai faktor risiko. Walau bagaimanapun, kaitannya kompleks dan satu pendedahan tertentu tidak membuktikan bahawa bahan tersebut menjadi punca penyakit seseorang.

Usia

Risiko Parkinson meningkat apabila usia bertambah. Walaupun penyakit ini lebih kerap berlaku pada golongan berusia, ia juga boleh berlaku pada orang dewasa yang lebih muda.

Secara keseluruhannya, kebanyakan kes dipercayai berlaku melalui interaksi antara kecenderungan genetik, proses penuaan dan faktor persekitaran, bukannya disebabkan oleh satu punca tunggal.

Siapakah Yang Lebih Berisiko?

Faktor yang dikaitkan dengan peningkatan risiko Parkinson termasuk:

1. Usia semakin meningkat
   Parkinson lebih kerap didiagnosis pada usia lanjut, walaupun ia bukan sebahagian normal daripada penuaan.
2. Jantina lelaki
   Parkinson secara keseluruhan lebih kerap didiagnosis dalam kalangan lelaki berbanding wanita.
3. Sejarah keluarga
   Risiko mungkin meningkat apabila terdapat saudara terdekat dengan Parkinson, terutama jika penyakit bermula pada usia muda.
4. Pendedahan pekerjaan atau persekitaran tertentu
   Pendedahan berpanjangan kepada bahan tertentu masih sedang dikaji.
5. Sejarah kecederaan kepala
   Kecederaan kepala berulang telah dikaji sebagai faktor risiko, tetapi ia tidak bermakna semua individu yang pernah mengalami kecederaan kepala akan mendapat Parkinson.

Faktor risiko tidak sama dengan punca langsung. Seseorang boleh mempunyai beberapa faktor risiko tetapi tidak mengalami Parkinson, manakala pesakit lain boleh menghidapnya tanpa faktor risiko yang jelas.

Apakah Simptom Awal Penyakit Parkinson?

Simptom Parkinson biasanya berkembang secara perlahan. Pada peringkat awal, simptom motor kerap bermula pada satu bahagian badan sebelum melibatkan kedua-dua belah.

Tiada satu simptom yang boleh mengesahkan Parkinson. Namun, gabungan beberapa perubahan berikut wajar diperiksa oleh doktor.

1. Menggeletar ketika berehat

Getaran Parkinson lazimnya lebih ketara apabila tangan berada dalam keadaan rehat, contohnya ketika diletakkan di atas paha. Getaran mungkin berkurangan apabila tangan digunakan untuk melakukan sesuatu.

Ia boleh bermula pada:

• satu tangan;
• jari;
• ibu jari;
• kaki;
• dagu atau rahang.

Walaupun getaran ialah simptom yang terkenal, tidak semua pesakit Parkinson mengalaminya.

2. Pergerakan menjadi semakin perlahan

Pergerakan perlahan dikenali sebagai bradikinesia. Ia merupakan ciri utama parkinsonisme dan sangat penting dalam proses diagnosis.

Antara perubahan yang boleh berlaku ialah:

• mengambil masa lebih lama untuk bangun dari kerusi;
• sukar memulakan langkah;
• lambat memakai pakaian;
• pergerakan tangan menjadi kecil;
• sukar memusing badan di atas katil;
• ekspresi muka berkurangan;
• aktiviti rutin menjadi lebih memenatkan.

Bradikinesia bukan sekadar rasa letih. Ia melibatkan pengurangan kelajuan dan saiz pergerakan yang boleh dilihat ketika pemeriksaan neurologi.

3. Kekakuan otot

Otot pada tangan, kaki, bahu, leher atau badan boleh terasa tegang dan sukar digerakkan. Kekakuan boleh menyebabkan:

• sakit bahu;
• pergerakan sendi terbatas;
• satu tangan kurang berayun ketika berjalan;
• badan terasa berat;
• sukar membalikkan badan.

Kekakuan yang berpanjangan kadangkala disalah anggap sebagai masalah sendi atau otot biasa.

4. Tulisan tangan semakin kecil

Tulisan yang menjadi kecil, rapat dan sukar dibaca dikenali sebagai micrographia. Seseorang mungkin bermula dengan tulisan bersaiz biasa tetapi huruf menjadi semakin kecil ketika menulis satu ayat.

Perubahan tulisan sahaja tidak membuktikan Parkinson, tetapi ia boleh menjadi petunjuk apabila berlaku bersama simptom lain.

5. Perubahan cara berjalan

Antara perubahan berjalan yang boleh diperhatikan ialah:

• langkah menjadi pendek;
• kaki seperti terseret;
• sukar memulakan langkah;
• mengambil banyak langkah kecil ketika membelok;
• badan sedikit membongkok;
• ayunan tangan berkurangan;
• kelajuan berjalan semakin perlahan.

Pada sesetengah pesakit, kaki boleh terasa seperti melekat pada lantai. Keadaan ini disebut freezing of gait dan sering berlaku ketika mula berjalan, membelok atau melalui ruang sempit.

6. Suara menjadi perlahan

Suara boleh menjadi:

• lebih lembut;
• mendatar;
• serak;
• kurang jelas;
• semakin cepat pada hujung ayat.

Pesakit sendiri mungkin tidak menyedari perubahan ini kerana suara kedengaran normal kepada mereka.

7. Wajah kurang berekspresi

Pergerakan otot muka boleh menjadi lebih kecil. Wajah mungkin kelihatan serius atau tidak menunjukkan emosi walaupun pesakit sebenarnya berasa gembira, sedih atau berminat.

Keadaan ini kadangkala menyebabkan ahli keluarga salah faham dan menyangka pesakit tidak memberi perhatian.

8. Deria bau berkurangan

Pengurangan deria bau boleh berlaku beberapa tahun sebelum simptom pergerakan muncul. Namun, kehilangan deria bau juga boleh disebabkan oleh jangkitan, masalah hidung, kecederaan kepala dan pelbagai keadaan lain.

9. Sembelit

Sembelit ialah salah satu simptom bukan motor yang boleh muncul lebih awal. Walau bagaimanapun, ia sangat biasa dalam populasi umum dan tidak boleh digunakan untuk mendiagnosis Parkinson tanpa simptom lain.

10. Gangguan tidur

Sesetengah individu bergerak, menjerit, bercakap atau menendang ketika bermimpi. Keadaan ini dikenali sebagai REM sleep behaviour disorder.

Masalah tidur lain termasuk:

• sukar melelapkan mata;
• kerap terjaga;
• sukar bergerak di atas katil;
• kaki tidak selesa;
• mengantuk berlebihan pada waktu siang.

Gangguan tidur mempunyai banyak punca. Pemeriksaan diperlukan jika ia kerap berlaku atau membahayakan pesakit dan pasangan tidur.

Simptom Motor Utama Parkinson

Simptom motor ialah perubahan yang menjejaskan pergerakan badan.

Empat masalah yang sering dikaitkan dengan Parkinson ialah:

• bradikinesia;
• getaran ketika rehat;
• kekakuan otot;
• masalah postur dan keseimbangan.

Untuk mengenal pasti parkinsonisme, doktor biasanya mencari bradikinesia bersama getaran ketika rehat atau kekakuan. Diagnosis akhir masih memerlukan penilaian terhadap ciri sokongan, tanda amaran dan kemungkinan penyakit lain.

Masalah keseimbangan

Refleks yang membantu seseorang membetulkan kedudukan badan boleh menjadi semakin lemah. Ini meningkatkan risiko:

• hilang keseimbangan;
• tersadung;
• jatuh ke belakang;
• sukar berhenti ketika berjalan;
• takut untuk bergerak.

Masalah keseimbangan yang teruk pada peringkat sangat awal boleh menjadi sebab doktor mencari diagnosis lain selain Parkinson biasa.

Dyskinesia

Dyskinesia ialah pergerakan badan yang tidak terkawal seperti menggeliat, memusing atau menghayun. Ia tidak sama dengan getaran Parkinson.

Dyskinesia boleh berlaku sebagai komplikasi rawatan dopaminergik, khususnya selepas penggunaan levodopa dalam tempoh tertentu. Tahapnya boleh ringan dan tidak mengganggu atau cukup ketara hingga menjejaskan aktiviti harian.

Waktu “on” dan “off”

Selepas beberapa tahun rawatan, sesetengah pesakit mengalami turun naik kesan ubat.

• Waktu on: ubat berfungsi dan pergerakan lebih mudah.
• Waktu off: kesan ubat berkurangan dan simptom kembali.
• Wearing-off: kesan dos berakhir sebelum waktu dos seterusnya.
• Delayed on: ubat mengambil masa lebih lama untuk mula bertindak.

Diari yang merekodkan waktu ubat, makanan, simptom dan dyskinesia boleh membantu doktor melaraskan rawatan.

Simptom Bukan Motor Parkinson

Simptom bukan motor kadangkala memberi kesan lebih besar kepada kualiti hidup berbanding getaran atau kekakuan.

Perubahan emosi

Pesakit boleh mengalami:

• kemurungan;
• kebimbangan;
• serangan panik;
• kurang motivasi;
• mudah marah;
• hilang minat terhadap aktiviti.

Perubahan ini bukan semata-mata reaksi emosi terhadap diagnosis. Ia juga boleh berkaitan dengan perubahan kimia dan rangkaian dalam otak.

Masalah pemikiran dan ingatan

Sesetengah pesakit mengalami:

• pemikiran menjadi perlahan;
• sukar melakukan beberapa tugas serentak;
• masalah merancang;
• sukar menumpukan perhatian;
• kesukaran mencari perkataan;
• perubahan ingatan.

Tidak semua pesakit Parkinson akan mengalami demensia. Risiko perubahan kognitif biasanya meningkat apabila penyakit berkembang dan usia bertambah.

Halusinasi dan delusi

Halusinasi bermaksud melihat, mendengar atau merasakan sesuatu yang sebenarnya tidak ada. Delusi pula ialah kepercayaan yang kuat tetapi tidak selari dengan realiti.

Simptom ini boleh berkaitan dengan:

• perkembangan Parkinson;
• jangkitan atau penyakit akut;
• kekurangan tidur;
• masalah penglihatan;
• kesan ubat;
• perubahan kognitif.

Halusinasi baharu, kekeliruan mendadak atau perubahan tingkah laku perlu dimaklumkan kepada doktor. Sesetengah ubat antipsikotik boleh memburukkan simptom motor Parkinson dan tidak boleh dimulakan tanpa penilaian yang sesuai.

Masalah sistem autonomi

Parkinson boleh menjejaskan fungsi badan yang biasanya berlaku secara automatik, termasuk:

• tekanan darah jatuh ketika berdiri;
• sembelit;
• kerap atau tergesa-gesa membuang air kecil;
• sukar mengosongkan pundi kencing;
• peluh berlebihan;
• kulit berminyak;
• masalah fungsi seksual.

Tekanan darah rendah ketika berdiri boleh menyebabkan pening, pandangan kabur dan pengsan. Ubat lain seperti ubat tekanan darah juga perlu dinilai sebagai punca.

Masalah pertuturan dan menelan

Pergerakan mulut, lidah, tekak dan otot pernafasan boleh menjadi kecil atau perlahan. Akibatnya, pesakit mungkin mengalami:

• suara perlahan;
• pertuturan tidak jelas;
• batuk ketika makan;
• makanan terasa tersekat;
• mengambil masa lama untuk makan;
• air liur meleleh;
• penurunan berat badan.

Masalah menelan boleh menyebabkan makanan atau minuman memasuki saluran pernafasan. Ini dikenali sebagai aspirasi dan boleh menyebabkan pneumonia, kekurangan air serta malnutrisi.

Adakah Semua Getaran Tangan Menandakan Parkinson?

Tidak. Getaran tangan mempunyai banyak kemungkinan punca.

Antaranya:

• essential tremor;
• keresahan;
• kafein berlebihan;
• gula darah rendah;
• masalah tiroid;
• kesan ubat;
• keletihan;
• pengambilan alkohol atau penghentian alkohol;
• gangguan saraf lain.

Getaran Parkinson biasanya lebih ketara ketika berehat dan sering bermula pada sebelah badan. Essential tremor pula lazimnya lebih jelas ketika tangan digunakan, contohnya ketika memegang cawan atau menulis.

Namun, ciri getaran boleh bertindih. Pemeriksaan doktor diperlukan untuk menentukan jenis dan puncanya.

Parkinson Usia Muda

Parkinson yang bermula sebelum usia 50 tahun sering disebut sebagai young-onset Parkinson atau Parkinson usia muda.

Simptom asas boleh menyerupai Parkinson pada usia lanjut, tetapi cabarannya mungkin berbeza kerana pesakit masih:

• bekerja;
• membina kerjaya;
• membayar pinjaman;
• menjaga anak;
• merancang keluarga;
• aktif dalam hubungan sosial.

Faktor genetik lebih kerap dipertimbangkan dalam Parkinson usia muda, terutama jika terdapat sejarah keluarga. Namun, ujian genetik tidak diperlukan untuk setiap pesakit dan keputusan ujian perlu diterangkan bersama kaunseling yang sesuai.

Apakah Tahap Penyakit Parkinson?

Skala Hoehn dan Yahr membahagikan Parkinson kepada lima tahap berdasarkan keterukan simptom motor dan keupayaan bergerak.

Skala ini tidak merangkumi sepenuhnya masalah tidur, emosi, tekanan darah, menelan atau fungsi pemikiran. Ia juga bukan ramalan tepat tentang berapa cepat penyakit akan berkembang.

Tahap 1

• Simptom ringan.
• Biasanya melibatkan satu bahagian badan.
• Aktiviti harian masih boleh dilakukan.
• Perubahan postur, ekspresi muka atau ayunan tangan mungkin mula kelihatan.

Tahap 2

• Simptom mula melibatkan kedua-dua belah badan.
• Pergerakan menjadi lebih perlahan.
• Postur dan cara berjalan mungkin berubah.
• Keseimbangan secara umum masih terpelihara.

Tahap 3

• Masalah keseimbangan menjadi lebih ketara.
• Risiko jatuh meningkat.
• Pesakit biasanya masih mampu berjalan tanpa bantuan.
• Aktiviti seperti berpakaian atau makan mungkin mengambil masa lebih lama.

Tahap 4

• Simptom motor menjadi lebih teruk.
• Pesakit mungkin masih boleh berdiri atau berjalan dengan alat bantuan.
• Bantuan diperlukan untuk banyak aktiviti harian.
• Tinggal bersendirian mungkin tidak lagi selamat.

Tahap 5

• Kekakuan dan gangguan pergerakan sangat ketara.
• Pesakit mungkin memerlukan kerusi roda atau bantuan untuk berpindah.
• Penjagaan berterusan sering diperlukan.
• Masalah menelan, pemikiran dan komplikasi lain mungkin lebih menonjol.

Tidak semua pesakit melalui setiap tahap dengan corak yang sama. Seseorang juga boleh mempunyai simptom motor sederhana tetapi simptom bukan motor yang berat.

Bagaimanakah Penyakit Parkinson Didiagnosis?

Tiada satu ujian darah, imbasan atau biomarker rutin yang dapat mengesahkan semua kes Parkinson secara muktamad. Diagnosis dibuat terutamanya berdasarkan sejarah simptom dan pemeriksaan neurologi.

1. Sejarah simptom

Doktor akan bertanya tentang:

• masa simptom bermula;
• bahagian badan yang mula terlibat;
• getaran ketika rehat atau bergerak;
• perubahan tulisan dan suara;
• cara berjalan;
• jatuh;
• tidur;
• sembelit;
• deria bau;
• ubat yang sedang digunakan;
• sejarah keluarga.

Maklumat daripada pasangan atau ahli keluarga juga berguna kerana pesakit mungkin tidak menyedari perubahan suara, ekspresi muka atau pergerakan.

2. Pemeriksaan neurologi

Doktor mungkin meminta pesakit:

• membuka dan menutup jari;
• mengetuk jari;
• menggerakkan kaki;
• bangun dari kerusi;
• berjalan lurus;
• membelok;
• mengekalkan keseimbangan;
• menulis ayat;
• melukis bentuk spiral.

Pemeriksaan bertujuan menilai bradikinesia, kekakuan, getaran, koordinasi, postur dan refleks keseimbangan.

3. Ujian darah

Ujian darah tidak mengesahkan Parkinson tetapi boleh digunakan untuk mencari atau mengecualikan masalah lain seperti gangguan tiroid, kekurangan nutrisi, jangkitan atau gangguan metabolik.

4. Imbasan otak

MRI atau CT mungkin dilakukan apabila doktor mengesyaki strok, ketumbuhan, hidrosefalus atau masalah struktur lain.

DaTscan boleh membantu menilai sistem dopamin dalam kes tertentu, tetapi ia tidak dapat membezakan semua jenis penyakit parkinsonisme dan tidak menggantikan pemeriksaan klinikal.

5. Respons terhadap levodopa

Penambahbaikan simptom selepas mengambil levodopa boleh menyokong diagnosis Parkinson. Namun, tindak balas terhadap ubat sahaja tidak mencukupi untuk mengesahkannya.

6. Penilaian semula

Diagnosis boleh dinilai semula dari semasa ke semasa. Kemunculan simptom baharu, respons ubat dan kadar perkembangan penyakit boleh membantu doktor membezakan Parkinson daripada gangguan lain.

Panduan NICE mengesyorkan individu yang disyaki mengalami Parkinson dirujuk dengan cepat dan, jika boleh, sebelum dimulakan ubat antiparkinson supaya diagnosis dapat dinilai dengan lebih jelas.

Bolehkah Penyakit Parkinson Disembuhkan?

Pada masa ini, belum ada rawatan yang terbukti dapat menyembuhkan Parkinson atau menghentikan semua proses penyakit.

Matlamat rawatan ialah:

• mengurangkan simptom;
• mengekalkan pergerakan;
• memudahkan aktiviti harian;
• mengurangkan risiko jatuh;
• mengawal simptom bukan motor;
• membantu pesakit terus bekerja dan bersosial;
• menyokong keluarga dan penjaga.

Rawatan perlu disesuaikan mengikut simptom, usia, pekerjaan, penyakit lain, pilihan pesakit dan kesan sampingan.

Rawatan Penyakit Parkinson

Levodopa

Levodopa ialah ubat yang paling berkesan untuk mengurangkan simptom motor Parkinson. Di dalam otak, levodopa ditukarkan menjadi dopamin.

Ia biasanya digabungkan dengan carbidopa atau benserazide untuk mengurangkan penguraian levodopa sebelum sampai ke otak dan membantu mengurangkan loya.

Levodopa boleh membantu:

• bradikinesia;
• kekakuan;
• getaran;
• kesukaran berjalan;
• aktiviti harian.

Kesan sampingan yang mungkin berlaku termasuk loya, pening, tekanan darah rendah, halusinasi dan dyskinesia. Setelah penyakit berkembang, kesan setiap dos juga boleh menjadi lebih singkat.

Panduan NICE menyarankan levodopa bagi pesakit peringkat awal apabila simptom motor sudah menjejaskan kualiti hidup. Ubat tidak perlu ditangguhkan semata-mata kerana takut kepada komplikasi jangka panjang.

Agonis dopamin

Agonis dopamin bertindak dengan merangsang reseptor dopamin. Ia tidak bertukar menjadi dopamin tetapi meniru sebahagian tindakan dopamin.

Kesan sampingan boleh merangkumi:

• loya;
• pening;
• bengkak kaki;
• mengantuk;
• tertidur secara tiba-tiba;
• halusinasi;
• kekeliruan;
• gangguan kawalan impuls.

Gangguan kawalan impuls boleh menyebabkan perjudian, membeli-belah, makan atau aktiviti seksual secara kompulsif. Ahli keluarga perlu mengetahui risiko ini kerana pesakit kadangkala menyembunyikan tingkah laku tersebut.

Perencat MAO-B

Ubat ini mengurangkan pemecahan dopamin dalam otak. Ia boleh digunakan pada peringkat awal atau bersama levodopa apabila kesan ubat mula berkurangan.

Kesannya terhadap simptom motor biasanya lebih kecil berbanding levodopa.

Perencat COMT

Perencat COMT membantu memanjangkan kesan levodopa. Ia lazimnya ditambah apabila pesakit mengalami wearing-off atau turun naik motor.

Amantadine

Amantadine boleh membantu sesetengah simptom motor dan kadangkala digunakan untuk mengurangkan dyskinesia. Kesan sampingan boleh termasuk kekeliruan, halusinasi, bengkak kaki dan perubahan corak pada kulit.

Ubat antikolinergik

Ubat antikolinergik kadangkala digunakan untuk getaran tertentu, tetapi penggunaannya terhad kerana boleh menyebabkan:

• mulut kering;
• sembelit;
• masalah kencing;
• penglihatan kabur;
• kekeliruan;
• masalah ingatan.

Ia biasanya kurang sesuai bagi warga emas atau pesakit yang sudah mempunyai masalah kognitif.

Jangan Hentikan Ubat Parkinson Secara Mengejut

Ubat Parkinson perlu diambil mengikut waktu yang ditetapkan. Menghentikan atau mengurangkan ubat secara mendadak boleh menyebabkan pergerakan menjadi sangat teruk dan, dalam kes tertentu, mencetuskan komplikasi serius yang menyerupai sindrom neuroleptik malignan.

Ketika dimasukkan ke hospital, pesakit atau keluarga perlu membawa senarai lengkap ubat dan memaklumkan waktu dos biasa. Ubat Parkinson kadangkala perlu diberikan pada waktu yang sangat khusus, bukan hanya mengikut jadual ubat rutin wad.

Fisioterapi, Senaman Dan Rehabilitasi

Rawatan Parkinson tidak sepatutnya bergantung kepada ubat sahaja.

Fisioterapi

Ahli fisioterapi boleh membantu melatih:

• langkah yang lebih besar;
• keseimbangan;
• postur;
• kekuatan otot;
• fleksibiliti;
• teknik bangun dari kerusi;
• strategi mengatasi freezing;
• pencegahan jatuh.

Penilaian awal berguna walaupun pesakit masih bergerak dengan baik.

Terapi cara kerja

Ahli terapi cara kerja membantu pesakit mengekalkan kebebasan dalam aktiviti harian seperti:

• mandi;
• memakai pakaian;
• memasak;
• menulis;
• menggunakan komputer;
• bekerja;
• bergerak dengan selamat di rumah.

Mereka juga boleh mencadangkan alat bantuan dan pengubahsuaian rumah.

Terapi pertuturan dan bahasa

Terapi ini boleh membantu menguatkan suara, memperjelas pertuturan dan menilai keselamatan menelan.

Rujukan wajar dipertimbangkan apabila pesakit:

• sering batuk ketika makan;
• suara menjadi basah selepas minum;
• mengambil masa terlalu lama untuk makan;
• kerap tercekik;
• kehilangan berat badan;
• mengalami jangkitan paru-paru berulang.

Panduan NICE mengesyorkan terapi pertuturan dan bahasa bagi masalah komunikasi, menelan atau air liur.

Senaman

Aktiviti yang sesuai boleh merangkumi:

• berjalan;
• berbasikal statik;
• berenang;
• latihan kekuatan;
• regangan;
• tai chi;
• tarian;
• latihan keseimbangan;
• senaman berirama.

Program senaman perlu disesuaikan dengan tahap penyakit, masalah jantung, sakit sendi dan risiko jatuh. Senaman membantu kecergasan, kekuatan dan fungsi, tetapi tidak patut dipromosikan sebagai penawar Parkinson.

Rawatan Parkinson Lanjutan

Deep brain stimulation

Deep brain stimulation atau DBS ialah prosedur pembedahan yang meletakkan elektrod pada kawasan tertentu dalam otak. Elektrod disambungkan kepada alat yang menghasilkan rangsangan elektrik.

DBS boleh dipertimbangkan apabila:

• simptom masih bertindak balas terhadap levodopa;
• berlaku turun naik motor yang sukar dikawal;
• dyskinesia mengganggu;
• getaran tidak terkawal dengan ubat;
• rawatan ubat terbaik tidak lagi mencukupi.

DBS tidak menyembuhkan Parkinson dan tidak semestinya memperbaiki masalah ingatan, pertuturan, menelan atau keseimbangan yang tidak responsif kepada levodopa. Ia juga tidak sesuai untuk semua pesakit.

Rawatan pam atau infusi

Dalam Parkinson lanjut, ubat tertentu boleh diberikan melalui suntikan, infusi bawah kulit atau gel usus bagi menghasilkan bekalan ubat yang lebih stabil.

Pemilihan rawatan memerlukan penilaian pakar terhadap:

• tempoh waktu off;
• dyskinesia;
• fungsi kognitif;
• sokongan penjaga;
• penyakit lain;
• kemampuan mengendalikan alat.

Ketersediaan rawatan boleh berbeza mengikut negara dan pusat rawatan.

Pemakanan Untuk Pesakit Parkinson

Tiada diet khusus yang terbukti menyembuhkan Parkinson.

Pemakanan seimbang perlu mengandungi:

• sayur-sayuran;
• buah-buahan;
• bijirin penuh;
• protein mencukupi;
• lemak sihat;
• air yang mencukupi.

Serat dan air boleh membantu sembelit. Pesakit yang kehilangan berat badan, sering tercekik atau mengambil masa terlalu lama untuk makan perlu dirujuk kepada pakar diet dan ahli terapi pertuturan.

Protein boleh mengganggu penyerapan levodopa pada sesetengah pesakit. Namun, ini tidak bermakna protein perlu dielakkan. Pelarasan waktu protein hanya patut dibuat apabila terdapat turun naik motor dan selepas berbincang dengan profesional kesihatan.

Berhati-hati dengan suplemen yang mendakwa dapat:

• menaikkan dopamin secara kekal;
• membaiki sel otak;
• menghentikan perkembangan Parkinson;
• menggantikan levodopa.

Vitamin E, koenzim Q10, creatine dan produk lain tidak patut dianggap sebagai rawatan pelindung saraf tanpa bukti yang kukuh. Sesetengah suplemen juga boleh berinteraksi dengan ubat.

Cara Menjaga Pesakit Parkinson Di Rumah

Kurangkan risiko jatuh

• Buang karpet yang mudah bergerak.
• Pastikan laluan tidak dipenuhi barang.
• Gunakan lampu yang mencukupi.
• Pasang pemegang di bilik air.
• Gunakan kasut yang stabil.
• Elakkan selipar longgar.
• Letakkan kerusi kukuh di lokasi strategik.
• Dapatkan penilaian alat bantuan berjalan.

Beri masa untuk bergerak

Jangan menarik atau menolak pesakit secara tiba-tiba. Arahan yang ringkas dan masa mencukupi boleh membantu mereka memulakan pergerakan.

Ketika mengalami freezing, pesakit boleh cuba:

1. berhenti;
2. berdiri tegak;
3. tarik nafas;
4. alihkan berat badan dari satu kaki ke kaki lain;
5. kira langkah dengan kuat;
6. melangkah melepasi garisan atau objek visual.

Strategi terbaik perlu dipelajari bersama ahli fisioterapi kerana tidak semua teknik sesuai untuk setiap pesakit.

Sokong tanpa mengambil alih semuanya

Pesakit patut digalakkan melakukan aktiviti yang masih mampu dilakukan. Membantu secara berlebihan boleh mempercepat kehilangan keyakinan dan kebebasan.

Gunakan pakaian dengan zip besar, pelekat atau pinggang anjal jika butang menjadi sukar.

Pantau keletihan penjaga

Menjaga pesakit Parkinson boleh memberi kesan fizikal dan emosi. Penjaga juga memerlukan:

• masa berehat;
• pembahagian tugas;
• sokongan keluarga;
• maklumat tentang penyakit;
• rawatan untuk masalah kesihatan sendiri.

Komplikasi Penyakit Parkinson

Komplikasi yang boleh berlaku termasuk:

• jatuh dan patah tulang;
• kesukaran menelan;
• pneumonia aspirasi;
• kekurangan air;
• malnutrisi;
• penurunan berat badan;
• tekanan darah rendah;
• sembelit teruk;
• jangkitan saluran kencing;
• gangguan tidur;
• kemurungan;
• halusinasi;
• demensia;
• kehilangan kebebasan;
• keletihan penjaga.

Risiko komplikasi boleh dikurangkan melalui pemantauan berkala, rehabilitasi, pengurusan ubat yang teliti dan tindakan awal apabila simptom berubah.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Buat pemeriksaan jika terdapat:

• getaran yang berterusan;
• pergerakan semakin perlahan;
• kekakuan pada satu bahagian badan;
• tulisan menjadi sangat kecil;
• perubahan cara berjalan;
• satu tangan tidak berayun;
• suara semakin perlahan;
• kerap jatuh;
• sukar melakukan aktiviti harian;
• gabungan masalah pergerakan, tidur, bau dan sembelit.

Simptom yang ringan dan perlahan tidak semestinya Parkinson, tetapi pemeriksaan awal membantu mengenal pasti puncanya.

Tanda Bahaya Yang Memerlukan Rawatan Segera

Dapatkan rawatan kecemasan jika pesakit mengalami:

• muka senget secara tiba-tiba;
• kelemahan sebelah badan;
• pertuturan tiba-tiba menjadi pelat;
• kehilangan kesedaran;
• kekeliruan akut;
• sesak nafas;
• tercekik dan tidak boleh bernafas;
• tidak mampu menelan air;
• demam dan batuk selepas tercekik;
• jatuh dengan kecederaan kepala;
• halusinasi yang menyebabkan tingkah laku berbahaya;
• kekakuan dan demam selepas ubat dihentikan;
• kemerosotan mendadak dalam beberapa jam atau hari.

Parkinson biasanya berkembang secara perlahan. Perubahan mendadak lebih berkemungkinan berkaitan dengan strok, jangkitan, kecederaan, dehidrasi, kesan ubat atau masalah kesihatan lain.

Bolehkah Parkinson Dicegah?

Belum ada kaedah yang terbukti dapat mencegah semua kes Parkinson.

Langkah kesihatan umum yang munasabah termasuk:

• kekal aktif secara fizikal;
• mengawal tekanan darah dan diabetes;
• memakai perlindungan ketika mengendalikan bahan kimia;
• mencegah kecederaan kepala;
• tidak merokok;
• mengamalkan pemakanan seimbang;
• mendapatkan rawatan bagi masalah kesihatan kronik.

Kopi, teh, vitamin, herba atau suplemen tertentu tidak boleh dianggap sebagai kaedah pencegahan Parkinson yang terjamin.

Hidup Dengan Penyakit Parkinson

Diagnosis Parkinson boleh menimbulkan kebimbangan, tetapi perjalanan penyakit tidak sama bagi setiap individu. Ramai pesakit masih boleh bekerja, melancong, bersenam dan menjalani kehidupan aktif selepas diagnosis.

Perancangan yang baik merangkumi:

• susulan berkala;
• pengambilan ubat tepat pada waktunya;
• senaman berterusan;
• penilaian fisioterapi;
• sokongan emosi;
• perancangan kewangan;
• pengubahsuaian rumah;
• perbincangan tentang penjagaan masa hadapan.

Rawatan perlu berubah mengikut keperluan pesakit. Kejayaan tidak hanya diukur melalui pengurangan getaran, tetapi juga melalui kemampuan makan, tidur, berkomunikasi, bergerak dan menjalani kehidupan yang bermakna.

Kesimpulan

Penyakit Parkinson ialah gangguan saraf progresif yang menjejaskan pergerakan serta pelbagai fungsi lain dalam badan. Getaran tangan merupakan simptom yang biasa, tetapi bukan semua pesakit mengalaminya.

Tanda lain termasuk pergerakan perlahan, kekakuan, langkah kecil, suara perlahan, gangguan tidur, sembelit, perubahan emosi dan masalah pemikiran.

Diagnosis dibuat berdasarkan sejarah perubatan serta pemeriksaan neurologi kerana tiada satu ujian yang boleh mengesahkan semua kes. Walaupun Parkinson belum dapat disembuhkan, ubat, senaman, rehabilitasi dan rawatan lanjutan boleh membantu mengawal simptom serta mengekalkan kualiti hidup.

Pemeriksaan doktor penting apabila perubahan pergerakan berlaku secara berterusan, terutama jika simptom bermula pada satu bahagian badan atau mula menjejaskan aktiviti harian.

Soalan Lazim Tentang Penyakit Parkinson