Jangkitan Kulat: Punca, Simptom, Jenis, Rawatan Dan Cara Mencegah

Jangkitan kulat ialah masalah kulit, kuku, mulut atau kawasan lembap badan yang sangat biasa berlaku, terutama dalam cuaca panas dan lembap seperti di Malaysia. Ia boleh menyebabkan gatal, ruam merah, kulit mengelupas, kuku berubah warna, tompok putih dalam mulut atau keputihan yang tidak normal, bergantung kepada bahagian badan yang dijangkiti.

Walaupun kebanyakan jangkitan kulat pada kulit tidak berbahaya dan boleh dirawat, ia tidak patut dipandang ringan. Masalah utama ialah ia mudah berulang, mudah merebak kepada orang lain, dan boleh menjadi lebih teruk jika tersalah rawat terutamanya jika seseorang menggunakan krim steroid tanpa diagnosis yang betul. CDC menegaskan bahawa krim steroid tidak patut digunakan untuk merawat kurap atau ruam yang mungkin disebabkan kulat kerana ia boleh memburukkan keadaan.

Artikel ini menerangkan punca, simptom, jenis jangkitan kulat yang biasa berlaku, rawatan yang sesuai, kesilapan yang perlu dielakkan, dan cara mencegah jangkitan kulat daripada berulang.

Apa Itu Jangkitan Kulat?

Jangkitan kulat berlaku apabila kulat membiak secara berlebihan pada kulit, kuku, rambut, mulut, faraj atau bahagian badan lain. Dalam istilah perubatan, jangkitan kulat juga dipanggil mycosis. Kulat boleh wujud di persekitaran, pada kulit manusia, pada haiwan, dan di kawasan lembap seperti lantai bilik mandi, kasut, stoking dan tuala.

Kulat tertentu seperti dermatophytes suka hidup pada keratin, iaitu protein yang terdapat pada kulit, rambut dan kuku. Inilah sebabnya jangkitan seperti kurap, kaki atlet dan kulat kuku sering berlaku pada kawasan tersebut. WHO menyatakan bahawa ringworm atau tinea ialah jangkitan kulat kulit yang biasa berlaku dan boleh menyerang manusia serta haiwan.

Bahagian badan yang biasa terkena jangkitan kulat termasuk:

1. Kulit badan
2. Celah jari kaki
3. Tapak kaki
4. Kuku tangan atau kaki
5. Kulit kepala
6. Celah kelangkang
7. Ketiak dan lipatan kulit
8. Mulut
9. Faraj

Punca Jangkitan Kulat

Jangkitan kulat biasanya berlaku apabila keadaan kulit menjadi sesuai untuk kulat membiak. Kulat suka kawasan yang panas, lembap, tertutup dan kurang pengudaraan.

Antara punca dan faktor pencetus termasuk:

1. Kulit lembap dan berpeluh

Peluh yang terperangkap pada kulit, terutama di celah paha, celah jari kaki, bawah payudara dan ketiak, boleh menggalakkan pertumbuhan kulat.

2. Pakaian terlalu ketat

Pakaian ketat memerangkap haba dan peluh. Ini meningkatkan risiko jangkitan kulat, terutama di kawasan kelangkang dan lipatan kulit.

3. Kasut tertutup terlalu lama

Kaki yang berada lama dalam kasut tertutup dan stoking lembap lebih mudah mendapat kaki atlet atau tinea pedis. Tinea pedis biasanya dirawat dengan ubat antikulat sapuan dan penjagaan kebersihan kaki yang baik.

4. Berkongsi barang peribadi

Tuala, kasut, stoking, sikat, topi, pakaian atau alat penjagaan kuku boleh menjadi medium penyebaran kulat.

5. Diabetes tidak terkawal

Gula darah tinggi boleh meningkatkan risiko jangkitan, termasuk jangkitan kulat yang berulang. Pesakit diabetes juga perlu lebih berhati-hati kerana luka kecil pada kaki boleh menjadi masalah lebih serius.

6. Sistem imun lemah

Individu dengan sistem imun lemah lebih mudah mengalami jangkitan kulat yang teruk atau sukar pulih. Cleveland Clinic menyatakan bahawa jangkitan kulat biasa pada kulit dan kuku lazimnya boleh dirawat, tetapi jangkitan yang lebih dalam dalam badan boleh menjadi lebih serius.

7. Penggunaan antibiotik

Antibiotik tidak merawat jangkitan kulat. Malah, CDC menyatakan bahawa antibiotik boleh meningkatkan risiko jangkitan kulat dalam sesetengah keadaan kerana ia mengubah keseimbangan mikroorganisma dalam badan.

8. Persekitaran panas dan lembap

Bilik mandi awam, kolam renang, gim, kasut lembap dan pakaian yang tidak kering sepenuhnya boleh meningkatkan risiko kulat.

Jenis-Jenis Jangkitan Kulat Yang Biasa Berlaku

1. Kurap

Kurap atau ringworm bukan disebabkan oleh cacing, walaupun namanya begitu. Ia ialah jangkitan kulat yang biasanya menyebabkan ruam berbentuk bulat atau cincin. Mayo Clinic menerangkan bahawa ringworm pada badan biasanya kelihatan seperti ruam bulat yang gatal dengan bahagian tengah yang lebih cerah.

Tanda kurap termasuk:

• Ruam berbentuk cincin
• Gatal
• Kulit bersisik
• Bahagian tepi ruam lebih merah atau jelas
• Ruam boleh merebak jika tidak dirawat

Kurap boleh berlaku pada badan, muka, leher, tangan, kaki atau kulit kepala.

2. Kaki Atlet

Kaki atlet ialah jangkitan kulat pada kaki, terutama di celah jari kaki. Ia kerap berlaku pada orang yang memakai kasut tertutup untuk tempoh lama, atlet, pekerja lapangan, pengguna gim dan individu yang kerap berpeluh.

Simptom kaki atlet termasuk:

• Gatal di celah jari kaki
• Kulit mengelupas
• Kulit merekah
• Rasa pedih atau terbakar
• Kaki berbau
• Kadangkala terdapat lepuh kecil

3. Kulat Kuku

Kulat kuku atau onychomycosis menyebabkan kuku berubah warna, menebal, rapuh atau mudah pecah. Ia lebih susah dirawat berbanding kulat kulit kerana ubat perlu menembusi kuku yang keras.

Tanda kulat kuku termasuk:

• Kuku kekuningan, keputihan atau keperangan
• Kuku tebal
• Kuku rapuh atau hancur di hujung
• Bentuk kuku berubah
• Kuku terangkat daripada dasar kuku
• Kadangkala berbau

Kulat kuku biasanya mengambil masa lebih lama untuk pulih dan mungkin memerlukan ubat makan jika teruk.

4. Kulat Celah Kelangkang

Kulat celah kelangkang atau jock itch sering berlaku di paha dalam, celah kelangkang dan kawasan sekitar kemaluan. Ia lebih biasa dalam kalangan lelaki, individu obesiti, orang yang banyak berpeluh dan mereka yang memakai pakaian ketat.

Simptom biasa:

• Gatal kuat di celah kelangkang
• Kulit merah atau bersisik
• Ruam berbentuk separa bulat
• Rasa pedih apabila berpeluh
• Kulit menjadi gelap selepas radang berulang

5. Kandidiasis Mulut

Kandidiasis mulut berlaku apabila kulat Candida membiak secara berlebihan dalam mulut. Ia boleh berlaku pada bayi, warga emas, pengguna gigi palsu, pesakit diabetes, individu imun lemah atau mereka yang menggunakan antibiotik tertentu.

Tanda kandidiasis mulut:

• Tompok putih pada lidah, pipi dalam atau lelangit
• Rasa pedih
• Mulut kering
• Sukar makan jika teruk
• Rasa tidak selesa atau seperti kapas dalam mulut

6. Jangkitan Kulat Faraj

Jangkitan kulat faraj biasanya dikaitkan dengan pertumbuhan berlebihan Candida. Ia boleh menyebabkan kegatalan, pedih dan keputihan pekat. Namun, simptom seperti keputihan dan bau tidak normal juga boleh disebabkan oleh jangkitan bakteria atau penyakit kelamin, jadi diagnosis tidak boleh dibuat secara sambil lewa.

Tanda yang mungkin berlaku:

• Gatal pada faraj atau vulva
• Keputihan pekat seperti susu basi
• Rasa pedih ketika kencing
• Sakit ketika hubungan seksual
• Kemerahan atau bengkak di kawasan luar faraj

Wanita hamil, pesakit diabetes, atau individu yang mengalami simptom berulang perlu mendapatkan nasihat doktor.

7. Kulat Pada Lipatan Kulit

Kulat boleh berlaku di bawah payudara, ketiak, celah perut, celah paha atau bahagian lipatan badan. Ia lebih kerap berlaku pada individu obesiti, orang yang banyak berpeluh atau mereka yang kurang mengeringkan kawasan lipatan selepas mandi.

Tanda biasa:

• Kulit merah
• Rasa pedih
• Kawasan lembap
• Gatal
• Kulit melecet
• Bau kurang menyenangkan

8. Panau

Panau atau pityriasis versicolor / tinea versicolor berlaku apabila yis semula jadi pada kulit membiak secara berlebihan. Ia biasanya menyebabkan tompok warna lebih cerah atau lebih gelap pada kulit, terutama di dada, belakang, leher dan bahu.

Tanda panau:

• Tompok putih, coklat muda atau kemerahan
• Sedikit bersisik
• Kadangkala gatal ringan
• Lebih jelas selepas berpeluh atau terdedah matahari

Simptom Jangkitan Kulat

Simptom jangkitan kulat bergantung pada lokasi jangkitan. Namun, tanda umum termasuk:

• Gatal
• Ruam merah
• Kulit bersisik
• Kulit mengelupas
• Kulit merekah
• Rasa pedih atau panas
• Ruam berbentuk cincin
• Kuku berubah warna
• Kuku menjadi tebal atau rapuh
• Tompok putih dalam mulut
• Keputihan tidak normal
• Bau kurang menyenangkan
• Kulit lembap dan melecet di lipatan badan

Cleveland Clinic menyatakan bahawa ruam kulat kulit boleh kelihatan merah terang, merebak, mempunyai sisik yang lebih jelas di bahagian tepi, dan kadangkala terdapat lesi kecil di pinggir ruam.

Siapa Yang Lebih Berisiko?

Jangkitan kulat boleh berlaku kepada sesiapa sahaja, tetapi risiko lebih tinggi dalam kumpulan berikut:

1. Pesakit diabetes
2. Individu obesiti
3. Orang yang banyak berpeluh
4. Atlet atau pengguna gim
5. Pekerja yang memakai kasut tertutup sepanjang hari
6. Bayi dan warga emas
7. Wanita hamil
8. Individu dengan sistem imun lemah
9. Pengguna antibiotik tertentu
10. Pengguna steroid jangka panjang
11. Individu yang berkongsi tuala, pakaian atau alat penjagaan kuku
12. Orang yang tinggal dalam persekitaran panas dan lembap

Bagaimana Jangkitan Kulat Merebak?

Jangkitan kulat boleh merebak melalui:

• Sentuhan kulit ke kulit
• Sentuhan dengan haiwan yang dijangkiti
• Berkongsi tuala, pakaian, kasut atau sikat
• Lantai basah di bilik mandi awam
• Kolam renang dan kawasan persalinan
• Alat manicure atau pedicure yang tidak dibersihkan dengan betul
• Memakai pakaian atau stoking lembap terlalu lama

Kurap boleh merebak daripada manusia, haiwan atau permukaan yang tercemar. WHO menyatakan bahawa ringworm boleh menyerang manusia dan haiwan, serta mudah tersebar jika langkah kebersihan tidak dijaga.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Jangkitan kulat ringan kadangkala boleh dirawat dengan ubat antikulat dari farmasi. Namun, anda perlu jumpa doktor jika:

• Ruam semakin merebak
• Ruam tidak pulih selepas rawatan farmasi
• Jangkitan berlaku pada muka, kulit kepala, kuku atau kemaluan
• Kulit menjadi sakit, bengkak, panas atau bernanah
• Ada demam
• Jangkitan kerap berulang
• Anda menghidap diabetes
• Anda mempunyai sistem imun lemah
• Bayi kecil atau warga emas dijangkiti
• Anda hamil
• Anda tidak pasti sama ada ruam itu kulat, ekzema, psoriasis, alahan atau jangkitan bakteria

Cara Diagnosis Jangkitan Kulat

Doktor biasanya akan menilai rupa ruam, lokasi, tempoh simptom dan faktor risiko. Dalam sesetengah keadaan, ujian tambahan mungkin diperlukan.

Kaedah diagnosis termasuk:

1. Pemeriksaan fizikal

Doktor melihat bentuk ruam, sisik, warna kulit, kawasan yang terlibat dan tanda jangkitan lain.

2. Kikisan kulit

Sedikit sampel kulit boleh diambil untuk diperiksa di bawah mikroskop.

3. Pemeriksaan kuku

Jika kulat kuku disyaki, doktor mungkin mengambil potongan kuku atau serpihan kuku.

4. Kultur kulat

Sampel dihantar ke makmal untuk mengenal pasti jenis kulat, terutama jika jangkitan berulang atau tidak respon kepada rawatan biasa.

5. Pemeriksaan mulut atau faraj

Untuk kandidiasis mulut atau faraj, doktor akan menilai simptom dan mungkin mengambil sampel jika diagnosis tidak jelas.

Rawatan Jangkitan Kulat

Rawatan bergantung kepada jenis kulat, lokasi jangkitan, tahap keterukan dan keadaan kesihatan pesakit.

1. Ubat Antikulat Sapuan

Ubat sapuan ialah rawatan biasa untuk jangkitan kulat kulit yang ringan hingga sederhana. Ia boleh datang dalam bentuk:

• Krim
• Losyen
• Gel
• Spray
• Serbuk
• Syampu

Contoh bahan aktif yang biasa digunakan termasuk clotrimazole, terbinafine, miconazole dan ketoconazole. Mayo Clinic menyarankan kawasan yang terkena kurap ringan dijaga bersih dan kering, serta menggunakan krim atau losyen antikulat mengikut arahan.

Tip penting:

• Gunakan ubat mengikut tempoh yang disarankan
• Jangan berhenti terlalu awal walaupun gatal sudah kurang
• Sapukan sedikit melebihi tepi ruam
• Basuh tangan selepas menyapu ubat
• Pastikan kawasan kulit kering

2. Ubat Antikulat Makan

Ubat makan mungkin diperlukan jika:

• Jangkitan sangat luas
• Jangkitan melibatkan kuku
• Jangkitan berlaku pada kulit kepala
• Rawatan sapuan gagal
• Jangkitan kerap berulang
• Pesakit mempunyai risiko komplikasi

CDC menyatakan bahawa ubat antikulat untuk kurap dan kulat kuku boleh berbentuk krim, salap atau pil, bergantung kepada keadaan.

Ubat makan tidak patut diambil tanpa nasihat doktor kerana boleh mempunyai kesan sampingan dan interaksi ubat.

3. Syampu Antikulat

Syampu antikulat boleh digunakan untuk keadaan tertentu seperti:

• Kulat kulit kepala
• Panau
• Kelemumur berkaitan kulat
• Sebagai rawatan tambahan untuk mengurangkan penyebaran kulat

Namun, jangkitan kulat kulit kepala biasanya memerlukan ubat makan, bukan syampu sahaja.

4. Rawatan Kulat Kuku

Kulat kuku memerlukan kesabaran kerana kuku tumbuh perlahan. Rawatan boleh mengambil masa berbulan-bulan.

Pilihan rawatan termasuk:

• Ubat sapuan khas untuk kuku
• Ubat antikulat makan
• Memotong kuku dengan betul
• Menjaga kaki sentiasa kering
• Menukar stoking setiap hari
• Membasmi kasut jika perlu

5. Rawatan Kandidiasis Mulut

Rawatan biasanya melibatkan ubat antikulat dalam bentuk gel, cecair kumur atau tablet tertentu. Faktor pencetus seperti diabetes tidak terkawal, penggunaan antibiotik atau masalah gigi palsu juga perlu dinilai.

6. Rawatan Jangkitan Kulat Faraj

Rawatan boleh melibatkan krim, pessary atau tablet antikulat. Namun, rawatan sendiri tidak sesuai jika:

• Ini kali pertama mengalami simptom
• Sedang hamil
• Simptom kerap berulang
• Ada sakit perut bawah
• Ada bau busuk kuat
• Ada pendarahan tidak normal
• Ada risiko penyakit kelamin

Kesilapan Biasa Dalam Merawat Jangkitan Kulat

1. Guna Krim Steroid Sembarangan

Ini kesilapan besar. Krim steroid boleh mengurangkan merah dan gatal buat sementara, tetapi jika ruam itu sebenarnya kulat, ia boleh menyebabkan kulat merebak dan rupa ruam menjadi tidak tipikal. CDC secara jelas menasihati supaya tidak menggunakan krim steroid untuk kurap atau ruam yang mungkin kurap.

2. Berhenti Ubat Terlalu Awal

Ramai berhenti sapu ubat selepas gatal kurang. Masalahnya, kulat mungkin belum hilang sepenuhnya. Ini menyebabkan jangkitan berulang.

3. Tidak Rawat Punca Lembap

Jika masih memakai stoking lembap, kasut tidak kering, pakaian ketat atau tidak mengeringkan lipatan kulit, jangkitan mudah datang semula.

4. Berkongsi Tuala Atau Pakaian

Ini boleh menyebarkan kulat kepada ahli keluarga lain.

5. Anggap Semua Ruam Sebagai Kulat

Ekzema, psoriasis, alahan, kudis buta, jangkitan bakteria dan penyakit lain boleh menyerupai kulat. Jika ragu, dapatkan pemeriksaan.

6. Guna Petua Yang Merengsakan Kulit

Bahan seperti cuka pekat, limau, bawang putih atau minyak tertentu boleh menyebabkan kulit melecur, pedih atau iritasi. Ia bukan pengganti rawatan antikulat.

Cara Mencegah Jangkitan Kulat

Pencegahan lebih penting daripada rawatan, terutama untuk orang yang kerap berulang.

Amalkan langkah berikut:

1. Keringkan badan selepas mandi, terutama celah paha, celah kaki dan lipatan kulit.
2. Tukar pakaian selepas berpeluh.
3. Pakai pakaian longgar dan menyerap peluh.
4. Tukar stoking setiap hari.
5. Elakkan memakai kasut tertutup terlalu lama.
6. Jemur atau keringkan kasut dengan baik.
7. Jangan berkongsi tuala, pakaian, kasut atau sikat.
8. Gunakan selipar di bilik mandi awam atau kawasan kolam renang.
9. Pastikan alat penjagaan kuku bersih.
10. Kawal gula darah jika ada diabetes.
11. Kurangkan kelembapan pada lipatan kulit.
12. Rawat haiwan peliharaan jika ada tanda kurap.

NHS Inform menyatakan bahawa kebanyakan jangkitan kurap ringan boleh dirawat dengan krim antikulat farmasi, manakala jangkitan kulit kepala biasanya memerlukan tablet antikulat. Kulit yang pecah juga boleh membawa kepada jangkitan bakteria sekunder.

Komplikasi Jika Tidak Dirawat

Jangkitan kulat biasanya tidak berbahaya, tetapi boleh menyebabkan masalah jika dibiarkan.

Komplikasi yang mungkin berlaku:

• Jangkitan merebak ke bahagian badan lain
• Kulit luka akibat menggaru
• Jangkitan bakteria sekunder
• Kuku rosak dan sukar pulih
• Kulat merebak kepada ahli keluarga
• Gangguan tidur akibat gatal
• Ketidakselesaan ketika berjalan
• Risiko lebih serius bagi pesakit diabetes atau imun lemah

Untuk kaki atlet, sumber perubatan StatPearls menyatakan bahawa jika tidak dirawat dengan betul, ia boleh menyebabkan komplikasi seperti cellulitis, lymphangitis atau masalah lebih serius pada sesetengah pesakit.

Mitos Tentang Jangkitan Kulat

Mitos 1: “Kurap disebabkan cacing.”

Salah. Kurap ialah jangkitan kulat, bukan cacing. Nama “ringworm” datang daripada rupa ruam yang berbentuk cincin.

Mitos 2: “Kalau gatal, mesti kulat.”

Tidak semestinya. Gatal boleh disebabkan ekzema, alahan, gigitan serangga, psoriasis, kudis buta atau jangkitan bakteria.

Mitos 3: “Krim steroid boleh rawat semua ruam.”

Salah dan berbahaya. Steroid boleh memburukkan ruam kulat.

Mitos 4: “Kulat berlaku sebab seseorang pengotor.”

Tidak semestinya. Kulat boleh berlaku kepada sesiapa sahaja, terutama dalam keadaan panas, lembap dan berpeluh.

Mitos 5: “Bila gatal hilang, boleh terus berhenti ubat.”

Tidak digalakkan. Rawatan perlu diteruskan mengikut arahan untuk mengurangkan risiko berulang.

Kesimpulan

Jangkitan kulat ialah masalah biasa tetapi tidak boleh dirawat secara sambil lewa. Kebanyakan kes boleh pulih dengan ubat antikulat yang sesuai, tetapi rawatan perlu ikut tempoh yang betul dan punca kelembapan perlu dikawal. Kesilapan paling penting untuk dielakkan ialah menggunakan krim steroid tanpa diagnosis, berhenti ubat terlalu awal dan tidak menjaga kebersihan barang peribadi.

Jika ruam semakin merebak, kerap berulang, melibatkan kuku, kulit kepala, muka atau kemaluan, atau berlaku pada pesakit diabetes dan individu imun lemah, dapatkan pemeriksaan doktor.

FAQ Tentang Jangkitan Kulat