Masalah Haid: Bila Perlu Jumpa Doktor, Pemeriksaan dan Ujian yang Akan Dilakukan

Haid merupakan proses semula jadi yang berlaku apabila lapisan dalam rahim luruh dan keluar melalui faraj. Walaupun terdapat corak umum bagi kitaran haid, pengalaman setiap individu tidak semestinya sama.

Sesetengah wanita mengalami haid selama tiga atau empat hari, manakala yang lain mungkin mengalaminya sehingga tujuh hari. Ada yang mempunyai kitaran tetap setiap bulan, sementara yang lain mengalami sedikit perubahan dari satu kitaran ke kitaran seterusnya.

Perubahan kecil yang berlaku sekali-sekala tidak semestinya menandakan penyakit. Tekanan emosi, perubahan berat badan, penyakit sementara, perjalanan jauh, senaman intensif dan perubahan kaedah perancang keluarga boleh mempengaruhi kitaran haid.

Namun, pendarahan terlalu banyak, sakit yang menghalang aktiviti harian, haid yang tiba-tiba menjadi tidak teratur atau pendarahan selepas menopaus tidak patut diabaikan.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia menegaskan bahawa haid yang sukar dijangka, terlalu jarang, terlalu banyak, sangat menyakitkan atau mengganggu aktiviti harian boleh menandakan masalah kesihatan yang memerlukan penilaian.

Pemeriksaan masalah haid bukan bermaksud doktor akan terus melakukan pemeriksaan dalaman. Penilaian biasanya bermula dengan perbualan mengenai simptom, corak haid, kemungkinan kehamilan, ubat yang digunakan dan sejarah kesihatan.

Selepas itu, doktor akan menentukan sama ada pesakit memerlukan pemeriksaan fizikal, ujian darah, ultrasound atau prosedur lanjutan.

Apakah yang Dimaksudkan dengan Masalah Haid?

Istilah masalah haid merangkumi sebarang perubahan pada jumlah darah, tempoh pendarahan, kekerapan kitaran atau tahap kesakitan yang berbeza daripada corak biasa seseorang.

Pendarahan yang berlaku di luar waktu haid juga termasuk dalam kategori pendarahan rahim tidak normal.

Antara masalah yang lazim dilaporkan ialah:

• haid terlalu banyak;
• haid berpanjangan;
• haid datang terlalu kerap;
• jarak antara haid terlalu panjang;
• haid tidak datang;
• sakit haid yang teruk;
• pendarahan antara dua kitaran;
• pendarahan selepas hubungan seks;
• pendarahan selepas menopaus.

Doktor tidak hanya menilai jumlah darah yang keluar. Kesan haid terhadap kehidupan harian juga penting.

Sebagai contoh, seseorang mungkin dianggap mengalami haid banyak apabila pendarahan menyebabkan dirinya terpaksa tidak hadir bekerja, bangun berkali-kali pada waktu malam, mengelakkan perjalanan atau mengalami anemia.

Apakah Kitaran Haid yang Dianggap Biasa?

Kitaran haid dikira dari hari pertama pendarahan dalam satu kitaran hingga hari pertama pendarahan dalam kitaran berikutnya.

Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia, purata kitaran haid berada antara 21 hingga 35 hari. Walau bagaimanapun, sedikit perubahan antara satu kitaran dengan kitaran seterusnya boleh berlaku.

Kitaran remaja mungkin lebih tidak teratur pada beberapa tahun pertama selepas haid bermula kerana sistem hormon masih berkembang. Kitaran juga boleh berubah ketika menghampiri menopaus.

Perkara yang lebih penting ialah mengenali corak biasa anda sendiri.

Perubahan yang ketara daripada corak tersebut, terutama jika berulang atau disertai simptom lain, wajar diperiksa.

Jenis Masalah Haid yang Perlu Diberi Perhatian

1. Haid terlalu banyak

Jumlah darah haid sukar diukur dengan tepat di rumah. Oleh itu, doktor biasanya menilai haid banyak berdasarkan tanda praktikal dan kesannya terhadap kehidupan.

Tanda yang boleh menunjukkan pendarahan berlebihan termasuk:

• perlu menukar pad atau tampon setiap satu hingga dua jam;
• darah menembusi pakaian atau tempat tidur;
• perlu memakai lebih daripada satu lapisan perlindungan;
• kerap bangun malam untuk menukar pad;
• mengeluarkan darah beku yang besar;
• pendarahan berlarutan melebihi tujuh hari;
• berasa terlalu letih, pucat, pening atau sesak nafas.

ACOG menyenaraikan pendarahan melebihi tujuh hari atau darah yang memenuhi satu atau lebih pad setiap jam selama beberapa jam sebagai tanda haid banyak.

Haid banyak boleh menyebabkan kekurangan zat besi dan anemia, terutama apabila berlaku berulang kali.

2. Haid tidak teratur

Haid tidak teratur boleh bermaksud:

• tarikh haid sukar dijangka;
• jarak antara kitaran berubah dengan ketara;
• haid datang terlalu kerap;
• haid datang hanya sekali dalam beberapa bulan;
• corak yang sebelum ini tetap tiba-tiba berubah.

Haid tidak teratur boleh berlaku akibat tekanan, perubahan berat badan, PMOS, gangguan tiroid, perimenopaus, senaman keterlaluan atau kesan ubat tertentu.

PMOS boleh menyebabkan haid yang jarang, sukar dijangka atau tidak datang langsung. Sesetengah pesakit turut mengalami jerawat, pertumbuhan bulu berlebihan, rambut menipis atau kesukaran untuk hamil.

Namun, haid tidak teratur tidak bermaksud seseorang semestinya menghidap PMOS. Diagnosis memerlukan penilaian yang lebih menyeluruh.

3. Haid tidak datang

Haid yang tidak datang dikenali sebagai amenorea.

Kehamilan merupakan antara perkara pertama yang perlu dipertimbangkan bagi individu yang berpotensi hamil. Ujian kehamilan mungkin diperlukan walaupun kaedah perancang keluarga digunakan.

Punca lain termasuk:

• penyusuan susu ibu;
• tekanan emosi atau fizikal;
• penurunan berat badan yang ketara;
• pengambilan kalori yang tidak mencukupi;
• senaman berlebihan;
• PMOS;
• gangguan tiroid;
• tahap prolaktin tinggi;
• kegagalan ovari primer;
• ubat atau rawatan hormon tertentu;
• perimenopaus atau menopaus.

Dapatkan pemeriksaan jika haid tidak datang selama beberapa kitaran tanpa sebab yang jelas atau disertai simptom lain.

4. Sakit haid yang teruk

Kekejangan ringan hingga sederhana pada hari pertama atau kedua haid adalah perkara biasa bagi ramai individu.

Masalah timbul apabila sakit:

• menghalang seseorang daripada bekerja atau bersekolah;
• menyebabkan muntah, hampir pitam atau pengsan;
• semakin teruk setiap bulan;
• berterusan di luar waktu haid;
• berlaku ketika hubungan seks;
• berlaku ketika membuang air kecil atau membuang air besar;
• tidak berkurang dengan rawatan biasa.

Sakit haid yang teruk boleh berkaitan dengan endometriosis, adenomyosis, fibroid, jangkitan pelvis atau masalah lain.

Endometriosis ialah penyakit kronik yang boleh menyebabkan sakit haid teruk, sakit pelvis berpanjangan, haid banyak dan masalah kesuburan.

5. Pendarahan antara haid

Spotting ringan boleh berlaku ketika seseorang baru memulakan kaedah kontraseptif hormon.

Namun, pendarahan antara haid yang berulang perlu dinilai, terutama apabila disertai:

• sakit pelvis;
• lelehan faraj berbau;
• demam;
• pendarahan selepas hubungan seks;
• penurunan berat badan tanpa sebab;
• kemungkinan kehamilan.

Antara kemungkinan puncanya ialah perubahan hormon, polip, fibroid, jangkitan serviks, kesan ubat atau perubahan pada serviks dan lapisan rahim.

6. Pendarahan selepas hubungan seks

Pendarahan selepas hubungan seks boleh berpunca daripada kekeringan faraj, keradangan, jangkitan, perubahan pada permukaan serviks atau kecederaan kecil.

Walaupun banyak puncanya tidak berbahaya, pendarahan yang berulang perlu diperiksa.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia menyenaraikan pendarahan luar biasa antara haid, selepas hubungan seks atau selepas menopaus sebagai simptom yang memerlukan pemeriksaan profesional kesihatan.

7. Pendarahan selepas menopaus

Menopaus biasanya ditentukan apabila seseorang tidak mengalami haid selama 12 bulan berturut-turut dan tiada sebab lain yang menerangkan keadaan tersebut.

Sebarang pendarahan selepas menopaus perlu dinilai walaupun:

• berlaku hanya sekali;
• jumlahnya sangat sedikit;
• hanya kelihatan sebagai spotting;
• lelehan berwarna merah jambu atau coklat;
• tidak disertai kesakitan.

Kebanyakan kes pendarahan selepas menopaus bukan disebabkan kanser. Walau bagaimanapun, pemeriksaan penting kerana ia boleh menjadi tanda awal perubahan serius pada rahim atau serviks.

Bila Perlu Berjumpa Doktor kerana Masalah Haid?

Buat temu janji di klinik jika anda mengalami mana-mana keadaan berikut:

1. Haid terlalu banyak sehingga mengganggu tidur, kerja atau aktiviti harian.
2. Pendarahan berlanjutan melebihi tujuh hari.
3. Anda perlu menukar pad setiap satu hingga dua jam.
4. Haid menjadi semakin sakit.
5. Kitaran yang sebelum ini teratur tiba-tiba berubah.
6. Haid tidak datang selama beberapa bulan tanpa sebab yang jelas.
7. Berlaku pendarahan antara haid.
8. Berlaku pendarahan selepas hubungan seks.
9. Anda mengalami keletihan, pucat, berdebar atau sesak nafas.
10. Masalah haid disertai kesukaran untuk hamil.
11. Terdapat demam, lelehan berbau atau sakit pelvis.
12. Berlaku pendarahan selepas menopaus.

Jangan tunggu sehingga simptom menjadi sangat teruk. Rawatan awal boleh membantu mengurangkan pendarahan, mencegah anemia dan mengenal pasti punca yang memerlukan perhatian.

Tanda Bahaya yang Memerlukan Rawatan Segera

Pergi ke jabatan kecemasan atau dapatkan bantuan perubatan segera jika anda mengalami:

• pendarahan yang sangat banyak dan tidak berkurang;
• pad dipenuhi darah setiap jam selama beberapa jam;
• pening teruk, hampir pitam atau pengsan;
• tubuh sangat lemah, pucat atau berpeluh sejuk;
• sesak nafas atau sakit dada;
• sakit abdomen atau pelvis yang tiba-tiba dan sangat kuat;
• pendarahan bersama demam tinggi;
• pendarahan ketika hamil atau mungkin hamil;
• sakit kuat pada sebelah abdomen bersama pendarahan;
• sakit bahu, pening atau pengsan ketika mungkin hamil.

Gabungan pendarahan, sakit sebelah abdomen dan rasa hendak pitam boleh berlaku dalam kehamilan ektopik, iaitu keadaan kecemasan apabila kehamilan berkembang di luar rahim.

Di Mana Boleh Mendapatkan Pemeriksaan?

Penilaian awal boleh dilakukan di:

Klinik kesihatan atau klinik kerajaan

Klinik kesihatan boleh menjalankan penilaian awal, pemeriksaan fizikal dan ujian asas. Doktor akan membuat rujukan ke hospital atau klinik pakar jika pemeriksaan lanjut diperlukan.

Klinik swasta atau doktor am

Doktor am boleh menilai simptom, menjalankan ujian awal dan memberikan rujukan kepada pakar obstetrik dan ginekologi apabila perlu.

Klinik pakar obstetrik dan ginekologi

Penilaian pakar mungkin diperlukan bagi masalah seperti:

• haid banyak yang tidak terkawal;
• fibroid atau polip;
• endometriosis;
• masalah kesuburan;
• pendarahan selepas menopaus;
• keputusan ultrasound yang tidak normal;
• simptom yang berterusan walaupun rawatan telah diberikan.

Jabatan kecemasan

Jabatan kecemasan lebih sesuai jika terdapat pendarahan sangat banyak, pengsan, sakit kuat, tanda kehilangan darah atau pendarahan berkaitan kemungkinan kehamilan.

Cara Bersedia Sebelum Pergi ke Klinik

Maklumat yang lengkap membantu doktor membuat penilaian dengan lebih tepat.

1. Catat tarikh kitaran haid

Rekodkan:

• hari pertama haid;
• hari terakhir pendarahan;
• jarak antara setiap kitaran;
• hari pendarahan paling banyak;
• kejadian spotting;
• pendarahan selepas hubungan seks.

ACOG turut mengesyorkan penggunaan diari pendarahan untuk membantu doktor mengenal pasti corak pendarahan tidak normal.

Anda boleh menggunakan buku nota, kalendar atau aplikasi telefon.

2. Catat tahap pendarahan

Maklumat yang berguna termasuk:

• bilangan pad atau tampon yang digunakan;
• berapa kerap ia perlu ditukar;
• sama ada darah menembusi pakaian;
• sama ada anda perlu menggunakan perlindungan berganda;
• sama ada terdapat darah beku;
• kesan pendarahan terhadap tidur dan aktiviti.

Tidak perlu membawa pad yang telah digunakan atau gambar darah melainkan diminta. Penerangan yang jelas biasanya mencukupi.

3. Catat tahap kesakitan

Gunakan skala 0 hingga 10:

• 0 bermaksud tiada sakit;
• 10 bermaksud kesakitan paling kuat yang boleh dibayangkan.

Catat juga:

• lokasi sakit;
• masa sakit bermula;
• sama ada sakit berlaku sebelum, semasa atau selepas haid;
• sama ada sakit merebak ke belakang atau paha;
• ubat yang telah dicuba;
• kesan sakit terhadap aktiviti.

4. Senaraikan simptom lain

Beritahu doktor jika anda mengalami:

• pening atau mudah penat;
• sesak nafas;
• berdebar;
• demam;
• lelehan berbau;
• perubahan berat badan;
• jerawat teruk;
• pertumbuhan bulu muka;
• rambut semakin menipis;
• sakit ketika hubungan seks;
• sakit ketika membuang air kecil atau besar;
• sukar hamil.

5. Senaraikan ubat dan suplemen

Bawa senarai semua ubat, termasuk:

• pil perancang;
• suntikan hormon;
• implan kontraseptif;
• alat dalam rahim;
• terapi hormon;
• ubat pencair darah;
• ubat tradisional;
• herba;
• vitamin dan suplemen.

Jangan berhenti mengambil ubat yang dipreskripsikan tanpa berbincang dengan doktor.

6. Pertimbangkan kemungkinan kehamilan

Doktor mungkin bertanya:

• tarikh hari pertama haid terakhir;
• tarikh hubungan seks terakhir;
• kaedah perancang keluarga yang digunakan;
• sama ada ujian kehamilan di rumah telah dilakukan;
• sejarah keguguran atau kehamilan ektopik.

Soalan ini merupakan sebahagian daripada penilaian perubatan dan bukan bertujuan menghakimi pesakit.

Soalan yang Mungkin Ditanya oleh Doktor

Konsultasi biasanya bermula dengan sejarah terperinci.

Doktor mungkin bertanya:

Mengenai haid

• Bilakah masalah bermula?
• Berapa lama haid berlangsung?
• Adakah kitaran sebelum ini teratur?
• Berapa kerap pad perlu ditukar?
• Adakah terdapat darah beku?
• Adakah darah menembusi pakaian atau tempat tidur?
• Adakah berlaku pendarahan antara haid?

Mengenai kesakitan

• Di manakah lokasi sakit?
• Berapa kuat kesakitan?
• Adakah sakit semakin teruk?
• Adakah sakit berlaku ketika hubungan seks?
• Adakah sakit berlaku ketika membuang air kecil atau besar?

Mengenai kesihatan lain

• Adakah anda mudah lebam?
• Adakah hidung atau gusi kerap berdarah?
• Adakah anda mempunyai masalah tiroid?
• Adakah berat badan berubah?
• Adakah terdapat jerawat atau pertumbuhan bulu berlebihan?
• Adakah anda mengambil ubat pencair darah?

Mengenai sejarah keluarga

Doktor mungkin bertanya sama ada ahli keluarga mempunyai:

• fibroid;
• endometriosis;
• gangguan pembekuan darah;
• kanser rahim;
• kanser serviks;
• kanser ovari;
• kanser usus.

Jawab sejujur mungkin. Maklumat tersebut membantu doktor memilih ujian yang relevan dan mengelakkan ujian yang tidak diperlukan.

Pemeriksaan Fizikal yang Mungkin Dilakukan

Tidak semua pesakit memerlukan semua jenis pemeriksaan.

Pemilihan bergantung pada umur, simptom, kemungkinan kehamilan, sejarah seksual dan tahap pendarahan.

1. Pemeriksaan tanda vital

Doktor atau jururawat mungkin mengukur:

• tekanan darah;
• kadar denyutan nadi;
• suhu;
• kadar pernafasan;
• paras oksigen jika diperlukan.

Denyutan nadi yang sangat cepat atau tekanan darah rendah boleh menunjukkan kehilangan darah yang ketara.

2. Pemeriksaan umum

Doktor mungkin melihat tanda:

• pucat akibat anemia;
• lebam yang tidak dapat dijelaskan;
• gangguan tiroid;
• pertumbuhan bulu berlebihan;
• jerawat;
• perubahan berat badan.

3. Pemeriksaan abdomen

Doktor akan menekan beberapa bahagian abdomen secara perlahan untuk menilai:

• lokasi kesakitan;
• ketegangan otot;
• ketulan;
• pembesaran rahim;
• tanda keradangan atau kecemasan.

4. Pemeriksaan bahagian luar kemaluan

Pemeriksaan ini mungkin dilakukan jika terdapat luka, iritasi, lelehan, gatal atau kemungkinan pendarahan dari bahagian luar.

5. Pemeriksaan spekulum

Spekulum ialah alat yang digunakan untuk membuka dinding faraj secara perlahan supaya doktor dapat melihat faraj dan serviks.

Pemeriksaan ini mungkin dicadangkan jika terdapat:

• pendarahan selepas hubungan seks;
• pendarahan antara haid;
• lelehan luar biasa;
• kemungkinan jangkitan;
• masalah pada serviks;
• keperluan mengambil sampel.

Spekulum tidak dimasukkan ke dalam rahim. Pemeriksaan mungkin menyebabkan rasa tekanan atau tidak selesa, tetapi anda perlu memberitahu doktor jika mengalami kesakitan.

6. Pemeriksaan pelvis dengan jari

Doktor mungkin memasukkan satu atau dua jari bersarung tangan ke dalam faraj sambil menekan bahagian bawah abdomen.

Tujuannya adalah untuk menilai:

• saiz dan kedudukan rahim;
• kawasan yang sakit;
• ketulan;
• pembengkakan ovari;
• pergerakan serviks.

Pemeriksaan ini tidak diperlukan bagi setiap orang.

Hak Pesakit Semasa Pemeriksaan Dalaman

Sebelum pemeriksaan, doktor perlu menerangkan sebab dan langkah yang akan dilakukan.

Anda berhak untuk:

• bertanya mengapa pemeriksaan diperlukan;
• meminta penerangan sebelum setiap langkah;
• memberikan atau menolak persetujuan;
• meminta chaperone atau petugas pengiring;
• meminta doktor wanita jika tersedia;
• memberitahu doktor tentang pengalaman trauma terdahulu;
• meminta saiz spekulum yang lebih kecil jika sesuai;
• meminta pemeriksaan dilakukan dengan lebih perlahan;
• meminta pemeriksaan dihentikan pada bila-bila masa.

Bagi remaja, pemeriksaan dalaman biasanya tidak dilakukan secara automatik. Keperluannya bergantung pada simptom, kemungkinan kehamilan, jangkitan, kecederaan atau sebab klinikal tertentu.

Ujian yang Mungkin Dilakukan untuk Masalah Haid

1. Ujian kehamilan

Ujian kehamilan sering menjadi antara ujian awal bagi individu yang berpotensi hamil.

Ia boleh dilakukan menggunakan:

• sampel air kencing;
• sampel darah dalam keadaan tertentu.

Ujian ini penting kerana pendarahan berkaitan kehamilan memerlukan pendekatan yang berbeza daripada masalah haid biasa.

2. Kiraan darah penuh

Kiraan darah penuh atau full blood count digunakan untuk memeriksa:

• paras hemoglobin;
• bilangan sel darah merah;
• platelet;
• tanda anemia.

NICE mengesyorkan kiraan darah penuh dilakukan bagi pesakit yang mengalami haid banyak.

Hemoglobin rendah boleh menunjukkan anemia akibat kehilangan darah.

3. Ferritin dan ujian zat besi

Ferritin mencerminkan simpanan zat besi dalam badan.

Ujian ini mungkin dilakukan jika terdapat:

• haid banyak berpanjangan;
• keletihan;
• pucat;
• sesak nafas;
• keputusan hemoglobin rendah;
• kecurigaan kekurangan zat besi.

Keputusan ferritin perlu ditafsir bersama simptom dan ujian darah lain.

4. Ujian fungsi tiroid

Ujian tiroid tidak semestinya diperlukan untuk semua pesakit dengan masalah haid.

Ia lebih sesuai jika terdapat simptom seperti:

• perubahan berat badan;
• mudah berasa sejuk atau panas;
• berdebar;
• sembelit;
• tangan menggeletar;
• bengkak pada leher;
• keletihan luar biasa.

NICE tidak mengesyorkan ujian hormon tiroid secara rutin bagi haid banyak kecuali terdapat tanda atau simptom penyakit tiroid.

5. Ujian hormon

Ujian hormon mungkin merangkumi:

• prolaktin;
• hormon perangsang folikel;
• hormon lutein;
• testosteron;
• hormon androgen lain.

Jenis ujian dipilih berdasarkan simptom.

Sebagai contoh, ujian androgen mungkin dipertimbangkan jika haid tidak teratur disertai pertumbuhan bulu muka, jerawat atau rambut menipis.

Tiada satu pakej “ujian hormon wanita lengkap” yang diperlukan untuk semua orang. Melakukan terlalu banyak ujian tanpa persoalan klinikal yang jelas boleh menghasilkan keputusan yang sukar ditafsir.

6. Ujian pembekuan darah

Ujian ini mungkin diperlukan jika:

• haid sangat banyak sejak kali pertama datang haid;
• mudah lebam;
• gusi atau hidung kerap berdarah;
• pendarahan mengambil masa lama untuk berhenti;
• pernah mengalami pendarahan berlebihan selepas pembedahan;
• terdapat sejarah keluarga gangguan pendarahan.

Gangguan pembekuan seperti penyakit von Willebrand boleh menyebabkan haid yang sangat banyak. ACOG menyatakan sebahagian pesakit dengan pendarahan haid berlebihan mungkin mempunyai gangguan pembekuan yang belum dikenal pasti.

7. Ujian jangkitan

Doktor mungkin mengambil sampel dari faraj atau serviks jika terdapat:

• lelehan berbau;
• sakit pelvis;
• demam;
• pendarahan selepas hubungan seks;
• risiko jangkitan seksual.

Ujian air kencing juga mungkin dilakukan bergantung pada simptom.

8. Ujian saringan serviks

Ujian HPV atau saringan serviks bertujuan mengesan jangkitan HPV berisiko tinggi dan perubahan pra-kanser pada serviks.

Ia bukan ujian utama untuk semua kes haid tidak teratur.

Namun, doktor mungkin mencadangkannya jika:

• anda sudah layak menjalani saringan;
• saringan terdahulu telah tertangguh;
• terdapat perubahan yang memerlukan penilaian lanjut.

Saringan serviks tidak menggantikan pemeriksaan terhadap punca pendarahan tidak normal.

Ultrasound untuk Masalah Haid

Ultrasound menggunakan gelombang bunyi untuk menghasilkan imej rahim, ovari dan struktur pelvis.

Ia boleh membantu mengesan:

• fibroid;
• polip tertentu;
• sista ovari;
• adenomyosis;
• perubahan ketebalan lapisan rahim;
• ketumbuhan pelvis;
• masalah berkaitan kehamilan.

Ultrasound transabdomen

Alat pengimbas digerakkan di atas kulit abdomen.

Pesakit mungkin diminta minum air dan mengekalkan pundi kencing penuh supaya imej pelvis lebih jelas.

Kaedah ini tidak melibatkan kemasukan alat ke dalam faraj.

Ultrasound transvaginal

Prob ultrasound yang kecil dimasukkan perlahan ke dalam faraj.

Ultrasound transvaginal biasanya memberikan imej rahim dan ovari yang lebih terperinci berbanding ultrasound melalui abdomen.

Pemeriksaan ini hanya boleh dilakukan selepas penerangan dan persetujuan pesakit.

Beritahu petugas jika anda:

• tidak pernah melakukan hubungan seks penetratif;
• sedang mengalami kesakitan;
• mempunyai sejarah trauma;
• tidak selesa menjalani pemeriksaan;
• mahu mengetahui pilihan lain.

Bolehkah ultrasound dilakukan ketika sedang haid?

Dalam kebanyakan keadaan, ultrasound masih boleh dilakukan ketika haid.

Masa terbaik bergantung pada perkara yang ingin dinilai. Sesetengah pemeriksaan lebih sesuai dilakukan pada fasa tertentu dalam kitaran.

Jangan membatalkan temu janji sendiri. Hubungi klinik atau jabatan radiologi untuk mendapatkan arahan.

Adakah ultrasound normal menolak endometriosis?

Tidak.

Ultrasound boleh mengesan sesetengah sista endometriosis atau perubahan pelvis, tetapi endometriosis yang kecil atau cetek mungkin tidak kelihatan.

Oleh itu, keputusan ultrasound yang normal tidak semestinya bermaksud tiada endometriosis.

Prosedur Lanjutan yang Mungkin Dicadangkan

Histeroskopi

Histeroskopi ialah prosedur untuk melihat bahagian dalam rahim menggunakan tiub halus berkamera yang dimasukkan melalui faraj dan serviks.

Ia mungkin dicadangkan untuk menilai:

• haid sangat banyak;
• pendarahan antara haid;
• pendarahan selepas menopaus;
• polip;
• fibroid yang menonjol ke dalam rongga rahim;
• masalah kesuburan tertentu.

Sampel tisu boleh diambil atau polip kecil mungkin dibuang ketika prosedur.

Histeroskopi boleh menyebabkan rasa tidak selesa atau sakit seperti senggugut. Tahap kesakitan berbeza antara individu.

Sebelum prosedur, bincangkan:

• pilihan ubat tahan sakit;
• penggunaan ubat bius setempat;
• sedatif;
• kemungkinan bius am;
• pengalaman pemeriksaan yang menyakitkan sebelum ini.

Anda boleh meminta prosedur dihentikan jika kesakitan tidak dapat diterima.

Biopsi endometrium

Biopsi endometrium melibatkan pengambilan sampel kecil daripada lapisan dalam rahim untuk diperiksa di makmal.

Ia tidak diperlukan untuk semua pesakit.

Biopsi lebih mungkin dicadangkan jika terdapat:

• pendarahan selepas menopaus;
• pendarahan berterusan;
• faktor risiko perubahan endometrium;
• keputusan ultrasound mencurigakan;
• pendarahan yang tidak pulih dengan rawatan;
• keperluan menolak perubahan pra-kanser atau kanser.

Prosedur boleh menyebabkan kekejangan dan spotting ringan.

Sonohisterografi

Dalam prosedur ini, sejumlah kecil cecair steril dimasukkan ke dalam rahim sebelum ultrasound dilakukan.

Cecair membantu menunjukkan bentuk rongga rahim dengan lebih jelas dan boleh membantu mengesan polip atau fibroid tertentu.

MRI pelvis

MRI bukan ujian pertama bagi kebanyakan masalah haid.

Ia mungkin dicadangkan apabila:

• ultrasound tidak memberikan maklumat mencukupi;
• adenomyosis disyaki;
• fibroid perlu dinilai dengan lebih terperinci;
• perancangan prosedur atau pembedahan diperlukan.

Punca Masalah Haid yang Cuba Dikenal Pasti oleh Doktor

Masalah ovulasi dan hormon

Ovulasi yang tidak berlaku secara tetap boleh menyebabkan haid jarang, tidak menentu atau sangat banyak.

Antara puncanya ialah:

• PMOS;
• gangguan tiroid;
• prolaktin tinggi;
• perimenopaus;
• tekanan berpanjangan;
• perubahan berat badan;
• senaman berlebihan;
• kekurangan pengambilan tenaga.

Fibroid

Fibroid ialah ketumbuhan bukan kanser yang berkembang di dalam atau di sekitar rahim.

Ia boleh menyebabkan:

• haid banyak;
• haid sakit;
• tekanan pada pelvis;
• sakit belakang;
• kerap membuang air kecil;
• kesukaran untuk hamil.

Fibroid tidak semestinya memerlukan rawatan jika tidak menyebabkan simptom.

Polip rahim

Polip ialah pertumbuhan pada lapisan dalam rahim.

Ia boleh menyebabkan:

• pendarahan antara haid;
• haid banyak;
• pendarahan selepas menopaus;
• masalah kesuburan tertentu.

Adenomyosis

Adenomyosis berlaku apabila tisu yang menyerupai lapisan rahim tumbuh ke dalam otot rahim.

Ia boleh menyebabkan:

• haid sangat sakit;
• pendarahan banyak;
• rasa berat atau tekanan pada pelvis;
• rahim membesar.

Endometriosis

Endometriosis berlaku apabila tisu yang menyerupai lapisan rahim tumbuh di luar rahim.

Simptom boleh termasuk:

• sakit haid teruk;
• sakit pelvis kronik;
• sakit ketika hubungan seks;
• sakit ketika membuang air kecil atau besar;
• kesukaran untuk hamil;
• keletihan.

Jangkitan pelvis

Jangkitan pada serviks atau organ pelvis boleh menyebabkan:

• sakit bahagian bawah abdomen;
• lelehan luar biasa;
• demam;
• pendarahan antara haid;
• pendarahan selepas hubungan seks;
• sakit ketika hubungan seks.

Kesan ubat dan kontraseptif

Perubahan haid boleh berlaku selepas memulakan:

• pil perancang;
• implan;
• suntikan hormon;
• alat dalam rahim;
• terapi hormon;
• ubat pencair darah.

Spotting pada bulan awal penggunaan kontraseptif hormon boleh berlaku, tetapi pendarahan yang sangat banyak atau berpanjangan tetap perlu diperiksa.

Gangguan pembekuan darah

Gangguan pembekuan perlu dipertimbangkan terutama jika haid sangat banyak bermula sejak remaja atau disertai pendarahan di bahagian badan lain.

Perubahan pra-kanser atau kanser

Kanser bukan punca paling lazim bagi masalah haid dalam kalangan individu muda.

Namun, risiko perlu dinilai berdasarkan:

• umur;
• pendarahan selepas menopaus;
• pendarahan berterusan;
• faktor kesihatan;
• keputusan ultrasound;
• sejarah keluarga;
• keputusan biopsi.

Jangan membuat kesimpulan kanser berdasarkan satu simptom atau keputusan ultrasound sahaja.

Bagaimana Doktor Memilih Ujian yang Sesuai?

Pemilihan ujian dipengaruhi oleh:

1. Umur pesakit.
2. Corak pendarahan.
3. Jumlah dan tempoh pendarahan.
4. Kemungkinan kehamilan.
5. Tahap kesakitan.
6. Keputusan pemeriksaan fizikal.
7. Penggunaan ubat atau kontraseptif.
8. Sejarah kehamilan dan kesuburan.
9. Risiko gangguan pembekuan.
10. Status menopaus.
11. Faktor risiko penyakit rahim atau serviks.

Sebagai contoh, seseorang dengan haid banyak mungkin memerlukan kiraan darah penuh, tetapi tidak semestinya memerlukan semua ujian hormon.

Sebaliknya, seseorang yang mengalami haid tidak teratur bersama pertumbuhan bulu berlebihan mungkin memerlukan penilaian hormon yang lebih khusus.

Apa Berlaku Selepas Keputusan Ujian Diperoleh?

Jika keputusan tidak menunjukkan masalah serius

Doktor mungkin mencadangkan:

• pemantauan kitaran;
• diari haid;
• rawatan untuk mengurangkan sakit;
• rawatan untuk mengawal pendarahan;
• temu janji susulan.

Keputusan normal tidak bermaksud simptom tidak benar. Sesetengah keadaan tidak dapat dikenal pasti melalui satu ujian sahaja.

Jika terdapat anemia

Rawatan mungkin melibatkan:

• suplemen zat besi;
• perubahan pemakanan;
• rawatan untuk mengurangkan pendarahan;
• ujian darah susulan.

Punca pendarahan perlu ditangani supaya anemia tidak berulang.

Jika terdapat masalah hormon

Rawatan bergantung pada punca dan matlamat pesakit.

Doktor akan mengambil kira sama ada pesakit:

• mahu kitaran lebih teratur;
• mahu mengurangkan pendarahan;
• sedang merancang kehamilan;
• memerlukan rawatan masalah metabolik;
• mempunyai penyakit lain.

Jika fibroid, polip atau adenomyosis dikesan

Pilihan rawatan boleh merangkumi:

• pemantauan;
• ubat;
• rawatan hormon;
• prosedur membuang polip;
• rawatan khusus fibroid;
• pembedahan dalam keadaan tertentu.

Rawatan tidak ditentukan berdasarkan saiz ketumbuhan semata-mata. Tahap simptom, umur dan rancangan kesuburan juga penting.

Jika keputusan mencurigakan

Doktor mungkin mencadangkan:

• biopsi;
• histeroskopi;
• ultrasound susulan;
• MRI;
• rujukan kepada pakar;
• penilaian lanjut terhadap serviks atau endometrium.

Golongan yang Memerlukan Pertimbangan Khas

Remaja

Kitaran haid boleh menjadi tidak teratur pada tahun awal selepas haid bermula.

Namun, haid yang sangat banyak sejak awal boleh menjadi tanda gangguan pembekuan.

Remaja perlu diperiksa jika:

• pendarahan melebihi tujuh hari;
• pad dipenuhi setiap satu hingga dua jam;
• kerap pengsan atau pening;
• mengalami anemia;
• terdapat sejarah mudah lebam atau pendarahan berlebihan.

Individu yang sedang mencuba untuk hamil

Haid tidak teratur boleh menandakan ovulasi tidak berlaku secara konsisten.

Doktor mungkin menilai:

• corak ovulasi;
• PMOS;
• fungsi tiroid;
• prolaktin;
• keadaan rahim dan ovari;
• faktor kesuburan pasangan.

Individu yang menggunakan kontraseptif

Jangan anggap semua pendarahan disebabkan kontraseptif.

Lakukan pemeriksaan jika pendarahan:

• sangat banyak;
• semakin teruk;
• berterusan selepas tempoh penyesuaian;
• disertai sakit;
• berlaku selepas hubungan seks;
• disertai kemungkinan kehamilan.

Individu selepas menopaus

Sebarang pendarahan selepas menopaus perlu dinilai, walaupun jumlahnya sedikit atau berlaku sekali sahaja.

Cara Memantau Haid Sementara Menunggu Temu Janji

Catat perkara berikut setiap hari:

• ada atau tiada pendarahan;
• tahap pendarahan ringan, sederhana atau banyak;
• bilangan pad yang digunakan;
• kejadian darah bocor;
• darah beku;
• tahap kesakitan;
• ubat yang diambil;
• pening atau keletihan;
• lelehan faraj;
• pendarahan selepas hubungan seks.

Dapatkan rawatan lebih awal jika simptom menjadi semakin teruk sementara menunggu temu janji.

Soalan yang Boleh Ditanya kepada Doktor

1. Apakah punca yang paling mungkin bagi simptom saya?
2. Adakah saya perlu menjalani ujian kehamilan?
3. Adakah saya mengalami anemia?
4. Mengapa ujian darah ini diperlukan?
5. Adakah saya memerlukan ultrasound?
6. Apakah perbezaan ultrasound abdomen dan transvaginal?
7. Adakah pemeriksaan dalaman diperlukan?
8. Bolehkah saya meminta chaperone?
9. Adakah saya memerlukan histeroskopi atau biopsi?
10. Adakah keadaan ini boleh menjejaskan kesuburan?
11. Apakah pilihan rawatan jika saya mahu hamil?
12. Bilakah keputusan akan diterima?
13. Apakah tanda bahaya yang perlu saya perhatikan?
14. Bilakah saya perlu datang semula?

Salah Faham Lazim tentang Pemeriksaan Haid

“Semua masalah haid memerlukan ujian hormon”

Tidak benar. Ujian hormon dipilih berdasarkan simptom dan diagnosis yang disyaki.

“Semua pesakit mesti menjalani pemeriksaan dalaman”

Tidak benar. Pemeriksaan dalaman hanya dilakukan apabila terdapat sebab klinikal dan selepas persetujuan diberikan.

“Ultrasound normal bermaksud tiada penyakit”

Tidak semestinya. Endometriosis dan sesetengah gangguan hormon mungkin tidak kelihatan pada ultrasound.

“Haid banyak adalah normal asalkan datang setiap bulan”

Tidak benar. Haid banyak boleh menyebabkan anemia dan menjejaskan kehidupan harian.

“Pendarahan selepas menopaus boleh ditunggu”

Tidak digalakkan. Walaupun kebanyakan kes bukan kanser, pemeriksaan awal tetap penting.

“Ujian saringan serviks boleh menentukan semua punca pendarahan”

Tidak. Saringan serviks mempunyai tujuan khusus dan tidak menggantikan penilaian terhadap rahim, hormon, kehamilan atau gangguan pembekuan darah.

Kesimpulan

Masalah haid boleh melibatkan pendarahan terlalu banyak, kitaran tidak teratur, haid tidak datang, sakit teruk atau pendarahan di luar waktu haid.

Pemeriksaan biasanya bermula dengan sejarah simptom, rekod kitaran dan pemeriksaan asas. Tidak semua pesakit memerlukan pemeriksaan dalaman, ujian hormon, ultrasound atau biopsi.

Ujian dipilih berdasarkan umur, simptom, kemungkinan kehamilan, tahap pendarahan, keputusan pemeriksaan dan faktor risiko seseorang.

Rekod haid yang lengkap dapat membantu doktor membuat penilaian dengan lebih tepat.

Dapatkan rawatan segera jika pendarahan sangat banyak, anda hampir pengsan, mengalami sakit pelvis yang kuat atau terdapat kemungkinan kehamilan.

Soalan Lazim Masalah Haid