Demam Denggi: Punca, Simptom, Fasa Penyakit, Rawatan dan Komplikasi

Demam denggi ialah jangkitan virus yang disebarkan terutamanya melalui gigitan nyamuk Aedes yang dijangkiti. Di negara tropika seperti Malaysia, denggi merupakan masalah kesihatan awam yang perlu diberi perhatian kerana jangkitan boleh berlaku sepanjang tahun dan sesetengah pesakit boleh mengalami penyakit yang serius.

Pada peringkat awal, simptom denggi boleh kelihatan seperti demam virus biasa. Pesakit mungkin mengalami demam, sakit kepala, sakit badan, loya atau ruam. Kebanyakan pesakit akan pulih, tetapi sebahagian kecil boleh mengalami denggi teruk, termasuk kebocoran plasma, shock, pendarahan teruk atau gangguan organ.

Perkara yang sering mengelirukan ialah keadaan pesakit boleh menjadi lebih serius ketika demam mula turun. Oleh itu, demam yang sudah kebah tidak semestinya bermaksud pesakit telah selamat.

Memahami simptom, perjalanan penyakit dan tanda bahaya denggi membantu pesakit serta ahli keluarga mendapatkan rawatan pada masa yang tepat.

Apa Itu Demam Denggi?

Demam denggi disebabkan oleh dengue virus atau DENV. Virus ini mempunyai empat serotip utama yang dikenali sebagai DENV-1, DENV-2, DENV-3 dan DENV-4.

Seseorang boleh mendapat denggi lebih daripada sekali sepanjang hidup kerana jangkitan dengan satu serotip tidak memberikan perlindungan kekal terhadap tiga serotip yang lain.

Malah, individu yang pernah dijangkiti denggi dan kemudian mendapat jangkitan daripada serotip lain mempunyai risiko lebih tinggi untuk mengalami denggi teruk berbanding sesetengah jangkitan pertama. Namun, ini tidak bermaksud setiap jangkitan kali kedua akan menjadi teruk.

Tidak semua individu yang dijangkiti mengalami penyakit yang ketara. Sesetengah jangkitan tidak menyebabkan simptom, manakala yang lain boleh menyebabkan penyakit daripada tahap ringan sehingga keadaan yang memerlukan rawatan hospital.

Apakah Punca Demam Denggi?

Punca demam denggi ialah jangkitan dengue virus, bukannya makanan tertentu, perubahan cuaca, kurang tidur atau badan terlalu panas.

Virus biasanya dipindahkan kepada manusia melalui gigitan nyamuk betina yang dijangkiti, terutamanya Aedes aegypti. Aedes albopictus juga boleh menyebarkan virus denggi.

Secara ringkas, rantaian jangkitan berlaku seperti berikut:

1. Seseorang mempunyai virus denggi dalam darah.
2. Nyamuk Aedes menggigit individu tersebut.
3. Virus memasuki dan membiak dalam badan nyamuk.
4. Nyamuk yang telah dijangkiti kemudian menggigit orang lain.
5. Virus dipindahkan kepada individu baharu melalui gigitan tersebut.

Denggi tidak merebak seperti selesema melalui batuk atau bersin.

Nyamuk Aedes banyak dikaitkan dengan kawasan bandar dan separa bandar serta boleh membiak dalam bekas yang mempunyai air bertakung.

Antara tempat pembiakan yang perlu diperiksa termasuk:

• alas pasu bunga,
• baldi dan bekas terbuka,
• tayar lama,
• bekas plastik,
• tong atau tangki air yang tidak ditutup,
• saluran air tersumbat,
• bekas makanan haiwan,
• barang terbuang yang boleh menakung air hujan.

Berapa Lama Selepas Digigit Nyamuk Simptom Denggi Muncul?

Simptom biasanya tidak muncul serta-merta selepas seseorang digigit nyamuk yang membawa virus denggi.

Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia atau WHO, simptom lazimnya bermula sekitar 4 hingga 10 hari selepas jangkitan dan apabila berlaku, simptom akut biasanya berlangsung sekitar 2 hingga 7 hari.

Kebanyakan pesakit tidak tahu gigitan nyamuk yang mana menyebabkan jangkitan kerana gigitan Aedes mungkin tidak disedari.

Apakah Simptom Demam Denggi?

Simptom denggi berbeza antara individu.

Antara simptom yang biasa berlaku ialah:

• demam,
• sakit kepala,
• sakit di belakang mata,
• sakit otot,
• sakit sendi,
• sakit badan,
• loya,
• muntah,
• ruam,
• dan keletihan.

Sesetengah pesakit mengalami demam yang tinggi dan sakit badan yang ketara sehingga denggi kadangkala digelar break bone fever. Namun, simptom tidak semestinya lengkap pada setiap pesakit.

WHO menyatakan simptom lazim termasuk demam tinggi, sakit kepala, sakit badan, loya dan ruam.

Adakah semua pesakit denggi mengalami demam tinggi?

Tidak semestinya.

Denggi mempunyai spektrum penyakit yang luas. Sesetengah jangkitan mungkin hanya menyebabkan simptom ringan atau tidak menyebabkan simptom langsung.

Oleh itu, seseorang tidak boleh menolak kemungkinan denggi hanya kerana suhu badan tidak terlalu tinggi.

Denggi atau demam virus biasa?

Pada peringkat awal, perbezaannya boleh sukar dikenal pasti hanya berdasarkan simptom.

Sebab itu, pemeriksaan klinikal dan ujian yang sesuai mungkin diperlukan apabila denggi disyaki.

3 Fasa Demam Denggi Yang Perlu Difahami

Perjalanan klinikal denggi biasanya dibahagikan kepada tiga fasa utama:

1. Fasa febril
2. Fasa kritikal
3. Fasa pemulihan

Pembahagian ini penting kerana keadaan pesakit tidak semestinya bertambah baik hanya kerana demam sudah hilang.

1. Fasa Febril

Fasa febril berlaku pada peringkat awal penyakit.

Pesakit lazimnya mengalami demam bersama simptom seperti:

• sakit kepala,
• sakit belakang mata,
• sakit otot dan sendi,
• loya atau muntah,
• kurang selera makan,
• ruam,
• dan keletihan.

Demam dan simptom ini boleh berlangsung selama beberapa hari.

Pada peringkat ini, doktor mungkin menasihatkan pesakit untuk memastikan pengambilan cecair mencukupi serta memantau keadaan dari hari ke hari.

Pemantauan penting kerana sebahagian pesakit akan memasuki fasa kritikal apabila suhu badan mula menurun.

2. Fasa Kritikal

Fasa kritikal ialah tempoh yang paling perlu diberi perhatian.

Ia biasanya berlaku sekitar waktu defervescence, iaitu ketika demam mula reda. CDC menyatakan fasa kritikal lazimnya berlaku dalam perjalanan penyakit sekitar hari ketiga hingga kelapan selepas bermulanya demam dan sering bermula sekitar waktu suhu badan kembali normal.

Dalam kebanyakan pesakit, demam turun dan mereka terus pulih.

Namun, sesetengah pesakit boleh mengalami peningkatan kebolehtelapan salur darah yang menyebabkan plasma bocor keluar daripada salur darah.

Jika kebocoran plasma menjadi ketara, jumlah darah yang beredar dengan berkesan boleh berkurangan. Keadaan ini boleh menyebabkan tekanan darah merosot dan akhirnya menyebabkan shock.

Fasa kritikal biasanya berlaku dalam tempoh yang agak singkat, lazimnya sekitar 24 hingga 48 jam, tetapi perubahan boleh berlaku dengan cepat.

3. Fasa Pemulihan

Jika pesakit melepasi fasa kritikal dengan baik, mereka memasuki fasa pemulihan.

Dalam tempoh ini:

• keadaan umum biasanya bertambah baik,
• selera makan kembali,
• tekanan darah dan peredaran darah menjadi lebih stabil,
• cecair yang sebelum ini keluar daripada salur darah diserap kembali,
• dan bacaan darah beransur pulih.

Walaupun penyakit akut telah pulih, sesetengah individu masih mengalami keletihan selama beberapa minggu.

Tanda Bahaya Denggi Yang Tidak Boleh Diabaikan

Tanda bahaya boleh muncul apabila demam mula reda.

Antara tanda yang memerlukan perhatian segera ialah:

• sakit perut yang kuat atau berterusan,
• muntah berterusan,
• pendarahan hidung atau gusi,
• muntah darah,
• darah dalam najis,
• sangat lemah,
• gelisah,
• mengantuk luar biasa,
• kulit pucat dan sejuk,
• sukar atau cepat bernafas,
• sangat dahaga,
• atau keadaan keseluruhan semakin merosot.

Pengumpulan cecair dalam badan dan perubahan tertentu pada ujian darah juga boleh dikenal pasti oleh doktor sebagai tanda amaran.

Jika tanda bahaya muncul, jangan tunggu sehingga keesokan hari untuk melihat sama ada keadaan akan pulih sendiri.

Dapatkan penilaian perubatan dengan segera.

Mengapa Denggi Boleh Menjadi Teruk Apabila Demam Turun?

Semasa fasa kritikal, kebolehtelapan salur darah boleh meningkat.

Bayangkan salur darah seperti paip yang mengandungi darah dan plasma. Dalam denggi teruk, sebahagian komponen cecair darah boleh keluar melalui dinding salur darah ke ruang sekeliling.

Jika kebocoran terlalu banyak:

• isipadu darah efektif berkurangan,
• tekanan darah boleh jatuh,
• bekalan darah kepada organ terganggu,
• dan shock boleh berlaku.

Inilah sebabnya doktor bukan sekadar melihat suhu badan atau platelet. Tekanan darah, nadi, keadaan pesakit, pengeluaran air kencing, hematokrit dan tanda kebocoran plasma turut dinilai.

Siapa Yang Lebih Berisiko Mengalami Denggi Teruk?

Denggi teruk boleh berlaku kepada sesiapa yang dijangkiti.

Walau bagaimanapun, risiko boleh menjadi lebih tinggi dalam beberapa keadaan, termasuk jangkitan denggi berulang.

WHO menyatakan individu yang dijangkiti untuk kali kedua mempunyai risiko lebih tinggi untuk mendapat denggi teruk.

Doktor juga mungkin memberikan perhatian lebih kepada pesakit tertentu seperti:

• bayi atau kanak kanak tertentu,
• warga emas,
• wanita hamil,
• individu dengan penyakit kronik tertentu,
• pesakit yang mengalami dehidrasi,
• atau individu yang tidak mampu minum secukupnya.

Risiko setiap pesakit tetap perlu dinilai secara individu.

Bagaimana Demam Denggi Didiagnosis?

Diagnosis bermula dengan sejarah penyakit dan pemeriksaan fizikal.

Doktor mungkin bertanya:

• hari ke berapa pesakit demam,
• simptom lain yang dialami,
• sama ada terdapat muntah atau sakit perut,
• tanda pendarahan,
• jumlah air yang diminum,
• kekerapan membuang air kecil,
• penyakit lain yang ada,
• serta kawasan tempat tinggal atau perjalanan baru baru ini.

Pemeriksaan mungkin merangkumi tekanan darah, nadi, suhu, keadaan hidrasi dan tanda tanda yang mencadangkan kebocoran plasma atau shock.

Ujian darah

Ujian full blood count atau FBC sering digunakan untuk memantau:

• platelet,
• sel darah putih,
• hemoglobin,
• dan hematokrit.

Platelet dan hematokrit boleh berubah sepanjang perjalanan penyakit. Oleh sebab itu, trend daripada beberapa ujian sering lebih bermakna daripada satu bacaan sahaja.

Ujian NS1

NS1 ialah protein daripada dengue virus yang boleh dikesan dalam darah pada peringkat awal jangkitan.

CDC menyatakan ujian antigen NS1 paling berguna dalam tujuh hari pertama selepas simptom bermula. Keputusan NS1 positif menyokong jangkitan denggi akut, tetapi keputusan negatif pada awal penyakit tidak semestinya menolak denggi sepenuhnya.

Ujian IgM dan IgG

Antibodi IgM biasanya mula dapat dikesan beberapa hari selepas simptom bermula dan menjadi ujian utama selepas hari ketujuh.

Sebaliknya, ujian IgG tunggal tidak digalakkan untuk mengesahkan denggi akut kerana antibodi tersebut mungkin berpunca daripada jangkitan lama atau tindak balas terhadap flavivirus lain.

Jenis ujian yang paling sesuai bergantung pada hari penyakit serta keadaan klinikal pesakit.

Platelet Rendah Dalam Denggi: Adakah Ia Semestinya Bahaya?

Ramai pesakit memberi perhatian hampir sepenuhnya kepada nombor platelet.

Platelet memang boleh turun dalam denggi dan thrombocytopenia merupakan penemuan makmal yang biasa. Namun, platelet rendah sahaja tidak menentukan sama ada seseorang mempunyai denggi teruk.

WHO mengklasifikasikan denggi teruk berdasarkan keadaan seperti:

• kebocoran plasma teruk yang menyebabkan shock atau pengumpulan cecair dengan gangguan pernafasan,
• pendarahan teruk,
• atau kerosakan organ yang serius.

Doktor akan melihat keadaan pesakit secara menyeluruh termasuk:

• tekanan darah,
• nadi,
• tahap kesedaran,
• pendarahan,
• pengeluaran air kencing,
• hematokrit,
• trend platelet,
• dan tanda kebocoran plasma.

Jadi, jangan cuba menentukan tahap bahaya atau keperluan kemasukan ke hospital berdasarkan satu nombor platelet sahaja.

Bagaimana Demam Denggi Dirawat?

Sehingga kini, tiada ubat antiviral khusus yang digunakan secara rutin untuk menyembuhkan denggi. Rawatan utama ialah rawatan sokongan dan pemantauan yang teliti.

1. Pastikan pengambilan cecair mencukupi

Pesakit yang masih mampu minum biasanya digalakkan mengambil cecair secukupnya.

Pilihan boleh termasuk:

• air kosong,
• sup,
• larutan rehidrasi oral,
• atau minuman lain yang sesuai untuk membantu pengambilan cecair.

Keperluan sebenar bergantung pada umur, berat badan, penyakit lain dan keadaan klinikal.

Jangan memaksa pengambilan cecair dalam jumlah keterlaluan kerana pengurusan cecair dalam denggi perlu seimbang, terutama ketika berlaku perubahan kebolehtelapan salur darah.

2. Berehat

Rehat membantu badan pulih daripada jangkitan dan mengurangkan keletihan.

3. Paracetamol jika sesuai

Paracetamol boleh digunakan untuk mengurangkan demam dan sakit mengikut dos yang disyorkan.

4. Elakkan aspirin dan NSAID tertentu

Ubat seperti aspirin dan ibuprofen perlu dielakkan apabila denggi disyaki kerana ia boleh meningkatkan risiko pendarahan.

Jangan mengambil ubat tahan sakit secara rawak tanpa memeriksa kandungan ubat tersebut.

5. Pemantauan berkala

Pesakit yang dirawat sebagai pesakit luar mungkin perlu kembali untuk pemeriksaan mengikut nasihat doktor, terutama ketika menghampiri tempoh kritikal.

Pemantauan boleh merangkumi:

• tekanan darah,
• nadi,
• keadaan hidrasi,
• pengeluaran air kencing,
• full blood count,
• hematokrit,
• platelet,
• dan tanda bahaya.

Bila Pesakit Denggi Perlu Masuk Hospital?

Tidak semua pesakit denggi perlu dimasukkan ke wad.

Pesakit tanpa tanda bahaya dan yang mampu minum serta mempunyai keadaan klinikal stabil mungkin boleh dipantau sebagai pesakit luar mengikut penilaian doktor.

Kemasukan ke hospital mungkin diperlukan apabila terdapat:

• tanda bahaya,
• denggi teruk,
• dehidrasi yang ketara,
• ketidakupayaan untuk minum,
• muntah berterusan,
• pendarahan yang membimbangkan,
• tekanan darah atau keadaan peredaran darah tidak stabil,
• atau keadaan kesihatan tertentu yang meningkatkan risiko komplikasi.

CDC mengesyorkan pengurusan di hospital bagi pesakit dengan tanda bahaya atau severe dengue.

Adakah Jus Daun Betik Boleh Merawat Denggi?

Jus atau ekstrak daun betik sering dikaitkan dengan usaha menaikkan platelet.

Beberapa kajian kecil melaporkan peningkatan platelet selepas penggunaan ekstrak daun betik, tetapi bukti yang ada belum cukup kukuh untuk menjadikannya rawatan standard yang terbukti mencegah shock, pendarahan teruk, kegagalan organ atau kematian. Kajian sistematik terdahulu sendiri menekankan keperluan kajian klinikal berkualiti lebih tinggi.

Oleh itu:

Jus daun betik tidak boleh menggantikan pemeriksaan doktor, pemantauan klinikal atau rawatan cecair yang sesuai.

Mengejar nombor platelet semata mata juga boleh memberi rasa selamat yang palsu.

Bagaimana Pula Dengan Sup Ketam dan Minuman Isotonik?

Sup ketam

Tiada bukti klinikal kukuh bahawa sup ketam merupakan rawatan khusus yang menyembuhkan denggi atau mencegah denggi teruk.

Pesakit boleh mengambil makanan yang sesuai dan mudah diterima sekiranya tiada sekatan perubatan, tetapi sup ketam tidak harus dianggap sebagai ubat.

Minuman isotonik

Minuman yang mengandungi elektrolit boleh membantu sebahagian pesakit menambah pengambilan cecair, tetapi ia juga bukan rawatan khusus untuk virus denggi.

Keutamaan ialah memastikan pesakit mendapat cecair yang sesuai dan jumlah yang mencukupi berdasarkan nasihat profesional kesihatan.

Apakah Komplikasi Demam Denggi?

Kebanyakan pesakit pulih tanpa komplikasi serius.

Namun, severe dengue boleh menyebabkan keadaan yang mengancam nyawa.

1. Kebocoran plasma

Cecair daripada salur darah boleh keluar ke ruang badan.

Jika kehilangan isipadu darah efektif menjadi ketara, tekanan darah boleh merosot.

2. Shock

Kebocoran plasma yang teruk boleh mengurangkan bekalan darah kepada organ dan menyebabkan dengue shock.

Pesakit mungkin menjadi:

• sangat lemah,
• pucat,
• sejuk,
• gelisah,
• atau mengalami perubahan tekanan darah dan nadi.

Shock ialah kecemasan perubatan.

3. Pendarahan teruk

Denggi boleh menyebabkan pendarahan yang serius pada sesetengah pesakit.

Contohnya termasuk pendarahan gastrousus atau pendarahan lain yang menyebabkan kehilangan darah ketara.

4. Kerosakan organ

Severe dengue juga boleh melibatkan organ seperti:

• hati,
• otak,
• jantung,
• atau organ lain.

WHO mentakrifkan severe dengue berdasarkan kebocoran plasma teruk, pendarahan teruk atau kerosakan organ yang signifikan.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan jika anda mengalami demam bersama simptom yang mencadangkan denggi, terutama jika tinggal atau berada di kawasan yang mempunyai penularan denggi.

Pemeriksaan juga wajar jika:

• demam berterusan,
• sakit badan ketara,
• loya atau muntah,
• kurang mampu minum,
• keadaan semakin lemah,
• atau terdapat kebimbangan mengenai denggi.

Rawatan tidak sepatutnya ditangguhkan semata mata kerana menunggu ujian pengesahan jika keadaan klinikal membimbangkan. CDC turut menegaskan bahawa pengurusan yang sesuai perlu dimulakan apabila denggi disyaki tanpa menunggu keputusan ujian.

Bila Perlu Terus ke Jabatan Kecemasan?

Dapatkan rawatan segera jika pesakit mengalami:

1. sakit perut kuat atau berterusan,
2. muntah berulang atau berterusan,
3. pendarahan hidung atau gusi yang ketara,
4. muntah darah,
5. najis berdarah atau hitam,
6. sangat lemah atau hampir pengsan,
7. mengantuk atau gelisah luar biasa,
8. kulit pucat dan sejuk,
9. kesukaran bernafas,
10. kencing semakin sedikit,
11. atau keadaan tiba tiba semakin teruk selepas demam kebah.

Severe dengue boleh berkembang dalam masa yang singkat dan merupakan kecemasan perubatan.

Bolehkah Seseorang Mendapat Denggi Kali Kedua?

Ya.

Terdapat empat serotip utama dengue virus.

Selepas dijangkiti satu serotip, seseorang biasanya mendapat perlindungan jangka panjang terhadap serotip tersebut, tetapi masih boleh dijangkiti serotip lain.

Jangkitan kedua dikaitkan dengan risiko severe dengue yang lebih tinggi, walaupun majoriti jangkitan berulang tidak semestinya menyebabkan penyakit teruk.

Cara Mencegah Demam Denggi

Pencegahan denggi banyak bergantung pada mengurangkan populasi Aedes dan mengelakkan gigitan nyamuk.

Hapuskan tempat pembiakan Aedes

Periksa kawasan rumah secara berkala.

Antara langkah yang boleh dilakukan ialah:

• buang bekas yang tidak digunakan dan boleh menakung air,
• tutup tangki serta bekas simpanan air,
• kosongkan dan bersihkan alas pasu,
• pastikan saluran air tidak tersumbat,
• buang air bertakung selepas hujan,
• dan periksa kawasan yang jarang digunakan.

KKM turut menekankan aktiviti mencari dan memusnahkan tempat pembiakan Aedes sebagai sebahagian penting strategi pencegahan denggi.

Lindungi diri daripada gigitan nyamuk

Antara langkah yang boleh membantu ialah:

• gunakan repelan serangga yang sesuai,
• pakai pakaian yang menutup kulit apabila praktikal,
• gunakan jaring pada tingkap atau pintu,
• gunakan kelambu jika diperlukan,
• dan kurangkan pendedahan kepada nyamuk.

Aedes boleh menggigit pada waktu siang, jadi perlindungan tidak sepatutnya terhad kepada waktu malam sahaja. WHO secara khusus mengesyorkan pencegahan gigitan nyamuk terutama pada waktu siang.

Pesakit denggi juga perlu mengelakkan gigitan nyamuk

Ini sering dilupakan.

Dalam tempoh awal penyakit, virus boleh berada dalam darah pesakit. Jika Aedes menggigit pesakit tersebut, nyamuk boleh memperoleh virus dan kemudiannya menyebarkan jangkitan kepada orang lain.

CDC menyarankan pesakit denggi mengambil langkah mengelakkan gigitan nyamuk semasa sakit untuk membantu memutuskan rantaian penularan.

Di Malaysia, orang ramai juga boleh menyemak kawasan wabak denggi aktif melalui Portal iDengue.

Kesimpulan

Demam denggi ialah penyakit virus yang boleh berkisar daripada jangkitan ringan sehingga severe dengue yang mengancam nyawa.

Perkara paling penting bukan sekadar memerhatikan suhu badan atau bacaan platelet. Pesakit dan penjaga perlu memahami perjalanan penyakit melalui fasa febril, fasa kritikal dan fasa pemulihan.

Fasa kritikal boleh bermula ketika demam kebah. Oleh itu, sakit perut yang kuat, muntah berterusan, pendarahan, kelemahan melampau, kulit pucat dan sejuk, kesukaran bernafas atau kemerosotan keadaan selepas demam reda perlu dianggap serius.

Rawatan denggi bergantung pada pemantauan, pengurusan cecair yang sesuai dan pengesanan awal komplikasi. Tiada makanan, jus atau suplemen tertentu yang boleh menggantikan rawatan perubatan apabila tanda bahaya muncul.

Pada masa yang sama, pencegahan tetap penting. Menghapuskan air bertakung dan melindungi diri serta pesakit daripada gigitan Aedes membantu memutuskan rantaian penularan denggi.

Soalan Lazim Tentang Demam Denggi