Perubatan Nuklear: Fungsi, Kegunaan, Kelebihan dan Risiko

Perkataan “nuklear” mungkin membuatkan sesetengah orang terus terbayang tenaga nuklear, bahan radioaktif atau kesan radiasi yang berbahaya. Namun, dalam bidang perubatan, teknologi nuklear telah lama digunakan secara terkawal untuk membantu doktor mengesan penyakit, melihat bagaimana organ berfungsi dan merawat keadaan tertentu.

Bidang ini dikenali sebagai perubatan nuklear.

Berbeza dengan X-ray atau CT yang banyak menunjukkan struktur anatomi badan, perubatan nuklear boleh memberikan maklumat mengenai fungsi, metabolisme dan aktiviti biologi dalam tisu atau organ. Ia dilakukan menggunakan bahan yang dikenali sebagai radiofarmaseutikal, iaitu ubat atau bahan pembawa yang mengandungi radionuklid radioaktif.

Antara teknologi yang mungkin pernah anda dengar termasuk PET scan, SPECT scan, bone scan, thyroid scan dan PET-CT. Perubatan nuklear juga bukan sekadar digunakan untuk diagnosis. Beberapa radiofarmaseutikal boleh digunakan untuk menghantar radiasi secara lebih khusus kepada tisu yang hendak dirawat.

Di Malaysia, Institut Kanser Negara menyediakan pengimejan seperti PET-CT dan SPECT-CT serta terapi radionuklid termasuk Iodine-131, Lutetium-177 DOTATATE dan Lutetium-177 PSMA bagi indikasi tertentu.

Jadi, bagaimanakah perubatan nuklear sebenarnya berfungsi? Adakah radiasinya berbahaya? Dan mengapa doktor memilihnya berbanding CT atau MRI?

Apa Itu Perubatan Nuklear?

Perubatan nuklear ialah cabang perubatan yang menggunakan bahan radioaktif secara terkawal untuk tujuan diagnosis, penilaian fungsi organ atau rawatan penyakit tertentu.

Bahan yang digunakan biasanya disebut sebagai:

• radiofarmaseutikal
• radiotracer
• penyurih radioaktif
• radionuklid, bergantung pada konteks penggunaannya

Radiofarmaseutikal biasanya menggabungkan radionuklid radioaktif dengan molekul yang mempunyai sifat biologi tertentu. Molekul tersebut membantu membawa radionuklid ke organ, tisu atau sasaran tertentu dalam badan.

Radiofarmaseutikal boleh diberikan melalui suntikan atau secara oral, bergantung pada pemeriksaan atau rawatan yang dilakukan.

Dalam pemeriksaan diagnostik, radiasi yang dipancarkan daripada radiofarmaseutikal dapat dikesan menggunakan peralatan khas untuk menghasilkan imej.

Dalam rawatan pula, radionuklid dipilih supaya radiasi yang dilepaskannya dapat memberi kesan terapeutik kepada tisu sasaran.

Bagaimana Perubatan Nuklear Berfungsi?

Proses sebenar berbeza mengikut jenis pemeriksaan, tetapi konsep asasnya boleh diterangkan melalui beberapa langkah.

1. Radiofarmaseutikal diberikan kepada pesakit

Doktor memilih radiofarmaseutikal berdasarkan perkara yang hendak dikaji.

Sebagai contoh, sesetengah tracer direka untuk mengikuti proses metabolik, manakala tracer lain lebih cenderung berkumpul pada tulang, tiroid atau reseptor tertentu pada sel.

2. Radiofarmaseutikal bergerak dalam badan

Selepas diberikan, bahan tersebut diedarkan melalui badan dan berinteraksi dengan organ atau tisu berdasarkan sifat biologinya.

Dalam sesetengah pemeriksaan, imej boleh diambil tidak lama kemudian. Pemeriksaan lain mungkin memerlukan masa menunggu supaya tracer mencapai sasaran yang diperlukan.

3. Radiasi daripada tracer dikesan

Peralatan seperti gamma camera, SPECT atau PET mengesan tenaga yang dilepaskan daripada radionuklid.

Pesakit bukanlah “disinari dari luar” dengan cara yang sama seperti X-ray biasa. Bagi pengimejan nuklear, sumber utama isyarat diagnostik datang daripada radiofarmaseutikal yang telah diberikan kepada pesakit.

4. Komputer menghasilkan imej

Data yang dikesan diproses oleh komputer untuk menghasilkan gambaran pengedaran tracer dalam badan.

5. Doktor mentafsir corak pengambilan tracer

Kawasan yang mengambil tracer lebih banyak atau lebih sedikit daripada jangkaan boleh memberikan maklumat tentang fungsi organ atau aktiviti penyakit.

Walau bagaimanapun, kawasan yang menunjukkan peningkatan pengambilan tracer tidak semestinya bermaksud kanser. Keradangan, jangkitan dan proses biologi lain juga boleh mempengaruhi sesetengah tracer. Sebab itu hasil pemeriksaan mesti dinilai bersama sejarah perubatan dan pemeriksaan lain.

Jenis Peralatan dalam Perubatan Nuklear

Perubatan nuklear merangkumi beberapa teknologi pengimejan.

Gamma Camera

Gamma camera digunakan untuk mengesan sinaran gamma yang dipancarkan oleh radiofarmaseutikal.

Ia digunakan dalam pelbagai kajian perubatan nuklear konvensional seperti pemeriksaan tulang, buah pinggang dan sistem organ tertentu.

SPECT

SPECT bermaksud Single Photon Emission Computed Tomography.

Kamera bergerak mengelilingi badan dan mengumpulkan data dari pelbagai sudut sebelum komputer menghasilkan imej tomografi.

SPECT-CT

SPECT CT menggabungkan dua jenis maklumat:

• SPECT menunjukkan pengedaran radiofarmaseutikal dan fungsi tertentu
• CT menunjukkan struktur anatomi

Gabungan ini membantu doktor menentukan dengan lebih tepat di mana sesuatu aktiviti abnormal berlaku. Institut Kanser Negara turut menyenaraikan SPECT-CT dalam perkhidmatan perubatan nuklearnya.

PET

PET bermaksud Positron Emission Tomography.

PET menggunakan radiofarmaseutikal pemancar positron untuk menilai proses biologi tertentu. Ia banyak digunakan dalam bidang onkologi tetapi turut mempunyai aplikasi dalam bidang jantung dan neurologi.

PET-CT

PET-CT menggabungkan maklumat daripada PET dengan anatomi daripada CT.

Ini membolehkan doktor melihat aktiviti biologi serta lokasi anatomi dengan lebih tepat dalam pemeriksaan yang sama.

Perlu diketahui bahawa PET-CT menghasilkan pendedahan radiasi daripada radiofarmaseutikal dan juga daripada komponen CT, walaupun dos sebenar berbeza mengikut protokol.

PET/MRI

Sesetengah pusat juga mempunyai PET/MRI.

PET memberikan maklumat molekul atau fungsi manakala MRI menghasilkan imej menggunakan medan magnet dan gelombang radio tanpa menggunakan radiasi mengion daripada MRI itu sendiri.

Apakah Kegunaan Perubatan Nuklear?

Kegunaan perubatan nuklear sangat luas. Pemeriksaan dipilih berdasarkan soalan klinikal yang hendak dijawab, bukannya menggunakan satu jenis scan untuk semua penyakit.

1. Kanser

Onkologi merupakan salah satu bidang utama perubatan nuklear.

Bergantung pada jenis kanser dan tracer, pemeriksaan boleh membantu doktor:

• mencari lokasi penyakit
• menentukan sejauh mana kanser telah merebak
• menilai tindak balas terhadap rawatan
• mengesan kemungkinan penyakit berulang
• memilih pesakit untuk terapi radionuklid tertentu

Contohnya, PET yang menyasarkan prostate specific membrane antigen atau PSMA boleh digunakan dalam keadaan tertentu pada pesakit kanser prostat.

Namun, tidak semua jenis kanser memerlukan PET scan dan tidak semua kanser menunjukkan ciri yang sama pada PET.

2. Penyakit jantung

Perubatan nuklear boleh digunakan untuk menilai aliran darah ke otot jantung.

Contohnya, myocardial perfusion imaging boleh membantu doktor menilai bekalan darah ke jantung dalam situasi klinikal tertentu.

Ia boleh digunakan bersama ujian lain seperti ECG, echocardiography, CT atau angiografi bergantung pada keadaan pesakit.

3. Penyakit otak dan sistem saraf

PET atau SPECT tertentu boleh digunakan untuk menilai fungsi otak.

Dalam keadaan terpilih, ia boleh membantu dalam penilaian:

• epilepsi
• beberapa jenis demensia
• penyakit neurologi tertentu
• sesetengah tumor otak

Walau bagaimanapun, pemeriksaan nuklear biasanya merupakan sebahagian daripada proses diagnosis dan bukannya satu ujian tunggal yang memberikan semua jawapan.

4. Penyakit tiroid

Tiroid ialah antara organ yang mempunyai hubungan paling lama dengan perubatan nuklear.

Pemeriksaan tertentu boleh menilai:

• pengambilan iodin oleh tiroid
• aktiviti kelenjar tiroid
• nodul tertentu
• tisu tiroid selepas rawatan kanser dalam keadaan tertentu

Iodin radioaktif juga boleh digunakan sebagai rawatan bagi thyrotoxicosis atau sesetengah kanser tiroid. Iodine-131 merupakan antara terapi yang disediakan dalam perkhidmatan perubatan nuklear di Institut Kanser Negara.

5. Penyakit dan masalah tulang

Bone scan mengesan perubahan dalam aktiviti metabolik tulang.

Ia boleh digunakan dalam penilaian keadaan tertentu seperti:

• metastasis tulang
• jangkitan tulang
• kecederaan tertentu
• masalah tulang yang sukar dikenal pasti menggunakan pemeriksaan biasa

Bone scan tidak sama dengan ujian ketumpatan tulang atau DEXA.

6. Fungsi buah pinggang

Renal scan boleh membantu menilai:

• fungsi setiap buah pinggang
• pengaliran air kencing
• halangan saluran tertentu
• fungsi relatif buah pinggang

Ia amat berguna apabila doktor bukan sahaja mahu melihat bentuk buah pinggang tetapi juga bagaimana buah pinggang tersebut bekerja.

7. Paru-paru

Ventilation perfusion scan atau VQ scan menilai pengudaraan dan pengaliran darah di paru-paru.

Dalam keadaan tertentu, ia boleh digunakan sebagai sebahagian daripada penilaian kemungkinan pulmonary embolism.

8. Sistem hepatobiliari dan pencernaan

Pemeriksaan nuklear tertentu juga boleh menilai:

• fungsi pundi hempedu
• aliran hempedu
• pengosongan perut
• pendarahan gastrointestinal tertentu

Jenis tracer dan protokol bergantung pada masalah yang sedang disiasat.

Perubatan Nuklear untuk Diagnosis dan Rawatan

Salah faham biasa ialah menganggap perubatan nuklear hanya bermaksud PET scan.

Sebenarnya terdapat dua cabang utama.

Perubatan nuklear diagnostik

Tujuannya adalah untuk mendapatkan maklumat.

Contohnya:

• PET
• SPECT
• bone scan
• thyroid scan
• renal scan
• myocardial perfusion scan

Aktiviti radiofarmaseutikal biasanya disesuaikan supaya isyarat mencukupi untuk menghasilkan imej diagnostik sambil mengoptimumkan pendedahan radiasi. Prinsip pengoptimuman dos merupakan komponen penting dalam amalan perubatan nuklear.

Perubatan nuklear terapeutik

Dalam terapi radionuklid, radiofarmaseutikal digunakan untuk menghantar radiasi kepada sasaran biologi tertentu.

Antara contoh yang digunakan di Malaysia termasuk:

• Iodine-131 untuk keadaan tiroid tertentu
• Lutetium-177 DOTATATE untuk sesetengah tumor neuroendokrin
• Lutetium-177 PSMA untuk sesetengah kanser prostat
• Yttrium-90 dalam rawatan tertentu untuk kanser hati

Institut Kanser Negara menyenaraikan terapi ini dalam perkhidmatan perubatan nuklear terapeutiknya.

Sebagai contoh, Lu-177 DOTATATE menyasarkan reseptor tertentu pada sel tumor neuroendokrin dan membawa radionuklid ke sel tersebut untuk memberikan radiasi secara lebih terarah.

Apa Itu Theranostics?

Satu perkembangan penting dalam perubatan nuklear moden ialah theranostics.

Istilah ini berasal daripada gabungan:

therapy + diagnostics

Konsep asasnya ialah mencari sasaran biologi pada penyakit melalui pengimejan terlebih dahulu, kemudian menggunakan sasaran yang sama atau berkaitan untuk menghantar terapi radionuklid.

Sebagai contoh secara konsep:

1. PET digunakan untuk mengenal pasti sama ada tumor mempunyai sasaran tertentu.
2. Jika sasaran tersebut hadir dan pesakit memenuhi kriteria rawatan, radiofarmaseutikal terapeutik boleh digunakan.
3. Molekul pembawa membawa radionuklid terapeutik kepada sel yang mempunyai sasaran tersebut.
4. Radiasi dilepaskan secara lebih tertumpu pada kawasan penyakit.

Theranostics merupakan salah satu pendekatan yang semakin penting dalam perubatan berketepatan kerana diagnosis dan pemilihan rawatan dapat dikaitkan dengan ciri biologi penyakit individu.

Bagaimanakah Prosedur Perubatan Nuklear Dilakukan?

Prosedur berbeza mengikut jenis scan. Oleh itu, arahan pusat perubatan anda sentiasa lebih penting daripada panduan umum di internet.

Sebelum pemeriksaan

Anda mungkin diminta:

• berpuasa selama tempoh tertentu
• minum air
• mengelakkan senaman tertentu
• mengubah waktu pengambilan ubat tertentu
• membawa keputusan pemeriksaan terdahulu
• memaklumkan jika menghidap diabetes
• memaklumkan jika hamil atau mungkin hamil
• memaklumkan jika menyusukan bayi

Persediaan khusus bergantung pada radiofarmaseutikal dan jenis pemeriksaan.

Sebagai contoh, persediaan PET tertentu boleh berbeza daripada bone scan atau thyroid scan.

Semasa pemeriksaan

Prosedur secara umum mungkin melibatkan:

1. Pendaftaran dan semakan maklumat perubatan.
2. Penerangan mengenai pemeriksaan.
3. Pemberian radiofarmaseutikal.
4. Tempoh menunggu supaya tracer diedarkan.
5. Pesakit berbaring pada meja pemeriksaan.
6. Kamera melakukan pengimejan.
7. Imej tambahan diambil jika diperlukan.

Tempoh keseluruhan tidak semestinya sama dengan tempoh berada di dalam scanner kerana sesetengah prosedur memerlukan tempoh menunggu selepas tracer diberikan.

Adakah prosedur itu sakit?

Radiofarmaseutikal yang diberikan melalui suntikan biasanya menyebabkan ketidakselesaan yang serupa dengan suntikan biasa.

Proses pengimejan itu sendiri biasanya tidak menyakitkan, tetapi anda mungkin perlu berbaring dan tidak bergerak untuk tempoh tertentu.

Selepas pemeriksaan

Selepas banyak pemeriksaan diagnostik, pesakit boleh meneruskan aktiviti biasa mengikut arahan pusat rawatan.

Anda mungkin dinasihatkan untuk:

• minum air secukupnya
• kerap membuang air kecil
• menjaga kebersihan selepas menggunakan tandas
• menghadkan kontak rapat dengan individu tertentu untuk tempoh yang diarahkan

Radiofarmaseutikal tertentu mempunyai separuh hayat fizikal yang pendek dan aktiviti radioaktif berkurangan dari masa ke masa. Sebahagian tracer juga disingkirkan daripada badan melalui proses fisiologi seperti air kencing.

Jangan gunakan satu tempoh sekatan yang anda baca di internet untuk semua scan. Tempohnya boleh berbeza mengikut radionuklid, aktiviti yang diberikan dan protokol pusat rawatan.

Apakah Kelebihan Perubatan Nuklear?

1. Menunjukkan fungsi organ

CT dan MRI sangat baik untuk anatomi, tetapi perubatan nuklear boleh memberikan maklumat tambahan mengenai aktiviti fisiologi atau molekul.

Ia membantu menjawab bukan sahaja:

“Bagaimanakah organ ini kelihatan?”

tetapi juga:

“Bagaimanakah organ atau tisu ini berfungsi?”

2. Menghasilkan maklumat molekul dan metabolik

Sesetengah radiofarmaseutikal mengikuti proses metabolik atau mengikat sasaran biologi tertentu.

Ini membolehkan penyakit dinilai pada tahap yang tidak semestinya dapat dijelaskan melalui anatomi sahaja.

3. Membantu menentukan tahap penyakit

Dalam sesetengah kanser, pengimejan nuklear boleh membantu menentukan lokasi penyakit di beberapa bahagian badan dan seterusnya mempengaruhi perancangan rawatan.

4. Membantu menilai respons terhadap rawatan

Perubahan dalam aktiviti metabolik atau pengambilan tracer boleh memberikan maklumat tambahan mengenai bagaimana penyakit bertindak balas terhadap rawatan.

5. Pengimejan seluruh badan dalam sesetengah keadaan

Beberapa protokol PET boleh menilai kawasan badan yang luas dalam satu sesi pemeriksaan.

6. Rawatan boleh disasarkan kepada ciri biologi tertentu

Radiofarmaseutikal terapeutik boleh direka untuk membawa radionuklid kepada molekul atau reseptor tertentu yang lebih banyak terdapat pada tisu penyakit.

Pendekatan radiofarmaseutikal sasaran semakin berkembang dalam rawatan kanser.

7. Menyokong rawatan perubatan berketepatan

Theranostics membolehkan pengimejan digunakan untuk membantu mengenal pasti pesakit yang berpotensi mendapat manfaat daripada terapi tertentu.

Apakah Risiko Perubatan Nuklear?

Walaupun perubatan nuklear mempunyai banyak manfaat, ia tidak bermaksud bebas risiko.

1. Pendedahan kepada radiasi mengion

Perubatan nuklear diagnostik melibatkan radiasi mengion.

Jumlah pendedahan bergantung pada:

• radiofarmaseutikal
• radionuklid
• jumlah aktiviti yang diberikan
• jenis pemeriksaan
• umur dan saiz badan dalam sesetengah protokol
• penggunaan CT bersama PET atau SPECT

SNMMI menyatakan pendedahan radiasi bagi kebanyakan prosedur diagnostik perubatan nuklear adalah relatif rendah berbanding terapi radionuklid yang memerlukan aktiviti terapeutik lebih tinggi.

Pendedahan radiasi mengion boleh meningkatkan risiko kanser sepanjang hayat secara kecil bergantung pada dos dan faktor individu. Oleh itu, pemeriksaan tidak sepatutnya dilakukan tanpa sebab klinikal yang munasabah.

2. Radiasi daripada CT

Jika pemeriksaan dilakukan sebagai PET-CT atau SPECT-CT, pesakit mungkin menerima radiasi daripada:

radiofarmaseutikal + CT

Jumlahnya bergantung pada protokol CT yang digunakan.

3. Reaksi terhadap radiofarmaseutikal

Reaksi terhadap tracer boleh berlaku tetapi reaksi alergi serius terhadap tracer PET diagnostik dilaporkan sangat jarang.

Radiofarmaseutikal juga tidak semestinya sama dengan contrast agent beriodin yang digunakan dalam sesetengah CT scan.

4. Risiko kepada kandungan

Jika anda hamil atau mungkin hamil, beritahu pasukan perubatan nuklear sebelum radiofarmaseutikal diberikan.

Ini bukan bermaksud semua pemeriksaan nuklear secara automatik dilarang semasa kehamilan. Sebaliknya, doktor perlu menentukan sama ada pemeriksaan benar-benar diperlukan, sama ada terdapat alternatif sesuai dan bagaimana pendedahan kepada janin boleh diminimumkan.

5. Penyusuan susu ibu

Sesetengah radiofarmaseutikal boleh memasuki susu ibu.

Bergantung pada radionuklid, ibu mungkin diberikan arahan mengenai:

• penyusuan
• penyimpanan susu
• pembuangan susu untuk tempoh tertentu
• kontak dengan bayi

Tempoh sekatan tidak sama bagi semua radiofarmaseutikal. NHS juga menasihatkan ibu menyusu supaya memaklumkan pusat pemeriksaan terlebih dahulu kerana arahan khusus mungkin diperlukan.

6. Risiko selepas terapi radionuklid

Terapi radionuklid merupakan situasi yang berbeza daripada scan diagnostik biasa.

Pesakit mungkin mempunyai aktiviti radioaktif yang lebih tinggi dan boleh menerima arahan keselamatan khusus mengenai:

• jarak daripada individu lain
• kontak dengan kanak-kanak
• kontak dengan wanita hamil
• tidur
• penggunaan tandas
• kebersihan
• pengendalian cecair badan

Bagi sesetengah rawatan, tahap radioaktiviti pesakit perlu dinilai sebelum pesakit dibenarkan pulang.

Adakah Perubatan Nuklear Selamat?

Secara umum, perubatan nuklear mempunyai peranan klinikal yang telah established dan prosedur dilakukan apabila maklumat atau manfaat rawatan yang dijangka dianggap berbaloi berbanding risiko.

Tetapi jawapan yang tepat bukanlah:

“Perubatan nuklear langsung tidak berbahaya.”

Jawapan yang lebih tepat ialah:

Perubatan nuklear menggunakan radiasi mengion dan mempunyai risiko tertentu, tetapi amalan perubatan nuklear moden menggunakan prinsip justifikasi serta pengoptimuman untuk memastikan pemeriksaan yang diperlukan memberikan manfaat klinikal dengan pendedahan radiasi yang sesuai.

Matlamatnya bukan untuk memberikan “dos sifar”.

Matlamatnya ialah menggunakan jumlah radiofarmaseutikal dan protokol yang mencukupi untuk menjawab soalan klinikal tanpa memberikan pendedahan yang tidak diperlukan.

Siapa yang Perlu Memaklumkan Doktor Lebih Awal?

Beritahu pasukan perubatan nuklear jika anda:

• hamil
• mungkin hamil
• sedang menyusukan bayi
• menghidap diabetes
• mengambil ubat tertentu
• baru menjalani pemeriksaan atau terapi radioaktif
• mempunyai masalah buah pinggang jika diminta
• sukar berbaring lama
• mengalami claustrophobia
• menjaga bayi atau kanak-kanak kecil di rumah

Kanak-kanak juga memerlukan perhatian khusus terhadap pengoptimuman aktiviti radiofarmaseutikal kerana sensitiviti terhadap radiasi berbeza mengikut umur dan keadaan klinikal.

Perubatan Nuklear vs X-Ray, CT dan MRI

Modaliti pengimejan tidak semestinya bersaing antara satu sama lain. Kadangkala ia digunakan secara bersama kerana setiap teknologi menjawab soalan yang berbeza.

MRI tidak menggunakan radiasi mengion, manakala PET menggunakan radioactive tracer.

Ini tidak bermakna MRI sentiasa “lebih baik” kerana tiada radiasi.

Pemeriksaan terbaik ialah pemeriksaan yang dapat menjawab soalan klinikal pesakit dengan tepat sambil mengambil kira manfaat, risiko dan alternatif yang tersedia.

Mitos dan Fakta Tentang Perubatan Nuklear

Mitos 1: Perubatan nuklear sama dengan tenaga nuklear

Fakta: Perubatan nuklear menggunakan radionuklid dan radiofarmaseutikal untuk aplikasi perubatan. Ia bukan proses menjana elektrik menggunakan reaktor kuasa nuklear.

Mitos 2: Selepas PET scan badan akan kekal radioaktif

Fakta: Tidak. Aktiviti radionuklid berkurangan melalui pereputan radioaktif dan sebahagiannya boleh disingkirkan daripada badan. Tempohnya bergantung pada radionuklid yang digunakan.

Mitos 3: Semua radiasi perubatan nuklear sangat berbahaya

Fakta: Radiasi mengion mempunyai risiko, tetapi tahap pendedahan berbeza mengikut prosedur. Pemeriksaan sepatutnya dilakukan apabila manfaat klinikal dijangka melebihi risiko.

Mitos 4: PET scan dan CT scan sama

Fakta: PET banyak memberikan maklumat mengenai aktiviti biologi atau metabolik, manakala CT memberikan maklumat anatomi. PET-CT menggabungkan kedua duanya.

Mitos 5: Perubatan nuklear hanya digunakan untuk kanser

Fakta: Selain kanser, ia digunakan dalam penilaian penyakit jantung, tiroid, tulang, buah pinggang, paru-paru, otak dan beberapa sistem lain.

Apa yang Perlu Ditanya Sebelum Menjalani Pemeriksaan?

Jika doktor mencadangkan pemeriksaan perubatan nuklear, anda boleh bertanya:

1. Mengapa saya memerlukan pemeriksaan ini?
2. Apakah yang doktor cuba cari?
3. Apakah radiofarmaseutikal yang akan digunakan?
4. Adakah saya perlu berpuasa?
5. Bolehkah saya mengambil ubat seperti biasa?
6. Berapa lama keseluruhan prosedur?
7. Adakah terdapat alternatif lain yang sesuai?
8. Apakah risiko radiasinya?
9. Adakah saya perlu mengurangkan kontak dengan kanak-kanak atau wanita hamil selepas pemeriksaan?
10. Bilakah keputusan dijangka tersedia?

Hospital Kuala Lumpur menyatakan bahawa pesakit perubatan nuklear perlu diberi penerangan jelas mengenai prosedur dan rawatan yang dipersetujui termasuk risiko dan pilihan yang ada.

Bila Perlu Mendapatkan Bantuan Selepas Prosedur?

Kebanyakan pemeriksaan diagnostik tidak memerlukan pemantauan kecemasan khas selepas pesakit pulang.

Namun, hubungi pusat rawatan jika anda:

• mengalami simptom yang luar biasa selepas menerima radiofarmaseutikal
• mengalami reaksi selepas suntikan
• tidak pasti tentang arahan penyusuan
• tersalah melanggar arahan keselamatan selepas terapi radionuklid
• mempunyai persoalan mengenai kontak dengan kanak-kanak atau wanita hamil

Dapatkan rawatan kecemasan jika berlaku masalah serius seperti kesukaran bernafas, tidak sedarkan diri atau tanda reaksi alahan teruk.

Untuk terapi radionuklid, utamakan arahan bertulis daripada pusat perubatan nuklear anda kerana langkah keselamatan berbeza mengikut radionuklid dan dos.

Masa Depan Perubatan Nuklear

Perubatan nuklear berkembang daripada sekadar pengimejan organ kepada bidang yang semakin memberi fokus kepada molecular imaging dan terapi radionuklid sasaran.

Radiofarmaseutikal baharu sedang dibangunkan untuk mengenal pasti ciri biologi yang semakin spesifik pada penyakit.

Pada masa yang sama, perkembangan theranostics membuka peluang untuk menggunakan pengimejan bagi memilih pesakit yang mempunyai sasaran tertentu sebelum memberikan rawatan yang menyasarkan ciri tersebut.

IAEA melaporkan bahawa perkembangan radiofarmaseutikal diagnostik dan terapeutik telah memperluaskan penggunaan perubatan nuklear dan pada masa yang sama meningkatkan kepentingan perlindungan radiasi serta pengoptimuman rawatan.

Di Malaysia sendiri, penggunaan PET-CT, penghasilan radiofarmaseutikal dan beberapa terapi radionuklid sasaran menunjukkan bahawa bidang ini sudah menjadi sebahagian daripada perkhidmatan perubatan moden negara.

Kesimpulan

Perubatan nuklear ialah cabang perubatan yang menggunakan radiofarmaseutikal untuk melihat fungsi dan proses biologi dalam badan serta, dalam keadaan tertentu, merawat penyakit.

Antara kegunaan utamanya ialah:

• pengimejan PET dan SPECT
• penilaian kanser
• pemeriksaan jantung
• penilaian fungsi tiroid
• pemeriksaan tulang
• penilaian buah pinggang
• terapi radioiodin
• terapi radionuklid sasaran

Kelebihan utamanya ialah kemampuan mendapatkan maklumat fungsi dan molekul yang mungkin tidak dapat diperoleh melalui pengimejan anatomi sahaja.

Namun, teknologi ini tetap melibatkan radiasi mengion.

Risiko perlu dinilai berdasarkan jenis pemeriksaan, radiofarmaseutikal, jumlah aktiviti yang diberikan dan keadaan individu. Wanita yang hamil atau mungkin hamil serta ibu menyusu mesti memaklumkan pasukan rawatan sebelum prosedur.

Perkataan “radioaktif” tidak sepatutnya membuatkan pesakit menolak pemeriksaan yang diperlukan secara automatik. Pada masa yang sama, tiada sebab untuk menganggap bahawa semua pendedahan radiasi adalah remeh.

Pendekatan yang betul ialah memahami mengapa pemeriksaan diperlukan, apakah manfaat yang diharapkan dan bagaimana risiko diminimumkan.

Jika anda dijadualkan menjalani PET, SPECT atau terapi radionuklid, berbincang dengan doktor atau pasukan perubatan nuklear mengenai persediaan serta langkah keselamatan khusus untuk prosedur anda.

Soalan Lazim Tentang Perubatan Nuklear