Mata Terkena Bahan Kimia: Pertolongan Cemas, Rawatan Dan Tanda Bahaya

Mata terkena bahan kimia boleh berlaku ketika mencuci tandas, menggunakan peluntur, bekerja dengan simen, menyembur racun pertanian, menjalankan eksperimen di makmal atau mengendalikan bahan pencuci industri.

Walaupun hanya sedikit bahan yang terpercik, kecederaan kimia pada mata tidak patut dipandang ringan. Sesetengah bahan boleh merosakkan kornea dan tisu mata dengan cepat. Risiko kerosakan bergantung pada jenis bahan kimia, kepekatannya, kuantiti yang masuk, tempoh bahan bersentuhan dengan mata dan seberapa cepat pembilasan dimulakan.

Tindakan paling penting bukan mencari ubat titis mata atau cuba mengenal pasti tahap kecederaan sendiri. Keutamaan pertama ialah mencairkan dan menyingkirkan bahan kimia dengan pembilasan segera.

Panduan NHS mengesyorkan supaya mata yang terkena bahan kimia dialiri air bersih yang banyak selama sekurang-kurangnya 20 minit. NIOSH pula menekankan bahawa pembilasan perlu dimulakan serta-merta dan bahagian bawah serta atas kelopak mata perlu turut dibersihkan.

Apa maksud kecederaan kimia pada mata?

Kecederaan kimia pada mata berlaku apabila bahan yang boleh merengsa, menghakis atau merosakkan tisu terkena pada permukaan mata.

Kecederaan ini juga dikenali sebagai:

• lecur kimia pada mata
• kecederaan kimia okular
• chemical eye burn
• chemical ocular injury

Bahagian mata yang boleh terjejas termasuk:

• kelopak mata
• konjunktiva, iaitu lapisan nipis yang menutupi bahagian putih mata
• kornea, iaitu lapisan jernih di hadapan mata
• kawasan limbus yang mengandungi sel penting untuk pembaharuan permukaan kornea
• struktur lebih dalam di dalam mata jika kecederaan sangat teruk

Kecederaan ringan mungkin hanya menyebabkan pedih dan kemerahan sementara. Kecederaan yang lebih serius boleh menyebabkan kerosakan kornea, parut, peningkatan tekanan dalam mata dan kehilangan penglihatan.

Masalahnya, orang awam sukar menentukan tahap kecederaan hanya berdasarkan rasa pedih. Mata yang kelihatan tidak terlalu merah juga belum tentu bebas daripada kerosakan.

Apakah bahan kimia yang boleh mencederakan mata?

Banyak bahan yang digunakan setiap hari boleh menyebabkan iritasi atau lecur kimia jika masuk ke dalam mata.

Bahan pencuci rumah

Antara produk yang sering terlibat ialah:

• peluntur pakaian
• pencuci tandas
• pencuci longkang
• pencuci ketuhar
• pencuci kaca
• detergen pekat
• cecair pembasmi kuman
• cecair pencuci lantai
• kapsul detergen
• bahan penanggal kotoran

Produk pencuci tandas, ketuhar dan longkang mungkin mengandungi asid atau alkali yang kuat. Jangan menganggap sesuatu produk selamat hanya kerana ia dijual untuk kegunaan rumah.

NHS menyenaraikan peluntur, ammonia, asid bateri, detergen serta bahan kimia dalam pertanian, pembinaan, makmal dan perkilangan sebagai antara punca lecur kimia.

Bahan di tempat kerja

Pekerja yang mungkin terdedah termasuk mereka yang bekerja dalam:

• sektor pembinaan
• bengkel automotif
• perkilangan
• makmal
• sektor pertanian
• kerja pembersihan
• salon rambut
• industri cat
• penyelenggaraan bangunan

Contoh bahan yang boleh terlibat ialah:

• simen
• kapur
• ammonia
• natrium hidroksida
• pelarut
• cat dan penanggal cat
• cecair bateri
• bahan pencuci industri
• bahan pemprosesan logam

Bahan pertanian

Bahan pertanian yang boleh terpercik ke mata termasuk:

• racun perosak
• racun serangga
• racun rumpai
• baja
• bahan pencuci peralatan
• campuran semburan tanaman

Selain bahan aktif, pelarut atau bahan tambahan dalam produk pertanian juga boleh menyebabkan iritasi mata.

Produk kecantikan dan penjagaan diri

Produk seperti berikut juga boleh mencederakan mata:

• pewarna rambut
• bahan peluntur rambut
• bahan pelurus rambut
• gam bulu mata
• penanggal gam
• semburan kosmetik
• minyak pati
• cecair pencuci kanta lekap yang tidak sesuai

Sabun dan syampu biasanya menyebabkan iritasi yang lebih ringan berbanding bahan menghakis. Namun begitu, mata masih perlu dibilas sehingga rasa pedih reda.

Asid, alkali dan bahan perengsa: Apakah perbezaannya?

Secara umum, bahan yang mencederakan mata boleh dibahagikan kepada bahan berasid, beralkali dan bahan perengsa.

Bahan berasid

Contoh bahan berasid termasuk:

• asid bateri
• sesetengah pencuci tandas
• asid hidroklorik
• asid sulfurik
• asid nitrik
• bahan kimia makmal tertentu

Asid boleh menyebabkan protein pada permukaan tisu menggumpal. Dalam sesetengah keadaan, lapisan tisu yang rosak ini boleh memperlahankan penembusan bahan ke bahagian yang lebih dalam.

Namun, ini tidak bermakna kecederaan asid sentiasa ringan. Asid yang sangat pekat, bahan seperti asid hidrofluorik atau pendedahan berpanjangan masih boleh menyebabkan kecederaan mata yang teruk.

Bahan beralkali

Contoh bahan beralkali termasuk:

• ammonia
• kapur
• simen
• plaster
• sesetengah pencuci longkang
• sesetengah pencuci ketuhar
• natrium hidroksida

Secara umum, kecederaan alkali berpotensi menjadi lebih serius kerana bahan alkali boleh menembusi tisu mata dengan lebih cepat dan lebih dalam. American Academy of Ophthalmology menerangkan bahawa bahan alkali boleh merosakkan membran sel dan menembusi kornea dengan pantas.

Simen dan kapur juga boleh meninggalkan partikel kecil di bawah kelopak mata. Partikel ini mungkin terus mencederakan mata walaupun pembilasan telah dimulakan.

Bahan perengsa

Sabun, syampu dan sesetengah bahan pencuci ringan biasanya bertindak sebagai bahan perengsa.

Ia boleh menyebabkan:

• rasa pedih
• mata merah
• air mata mengalir
• rasa tidak selesa
• penglihatan kabur sementara akibat air mata

Walaupun risikonya lazimnya lebih rendah, pembilasan masih perlu dilakukan. Dapatkan pemeriksaan jika sakit, kemerahan atau gangguan penglihatan tidak pulih selepas pembilasan.

Apakah simptom mata terkena bahan kimia?

Simptom boleh berlaku serta-merta atau menjadi semakin ketara selepas beberapa ketika.

Antara simptom yang mungkin dialami ialah:

• mata terasa pedih atau terbakar
• sakit mata
• mata merah
• air mata mengalir tanpa henti
• kelopak mata bengkak
• sukar membuka mata
• rasa seperti ada pasir di dalam mata
• penglihatan kabur
• penglihatan berkurang
• sensitif terhadap cahaya
• kekejangan kelopak mata
• sakit ketika menggerakkan mata
• permukaan mata kelihatan keruh atau putih

Dalam kecederaan yang lebih serius, bahagian putih mata mungkin kelihatan sangat pucat dan bukannya merah. Kornea juga boleh menjadi keruh.

Tanda seperti kornea keruh, kehilangan penglihatan, kesakitan kuat atau ketidakupayaan membuka mata memerlukan penilaian kecemasan.

Pertolongan cemas apabila mata terkena bahan kimia

Beberapa minit pertama selepas kejadian sangat penting. Jangan tunggu untuk melihat sama ada simptom akan hilang dengan sendiri.

1. Jauhkan diri daripada sumber bahan kimia

Bergerak ke kawasan yang selamat terlebih dahulu, terutamanya jika terdapat:

• tumpahan bahan kimia
• wap yang kuat
• semburan berterusan
• kebocoran paip
• risiko letupan atau kebakaran

Pembantu juga perlu mengelakkan diri daripada terdedah. Gunakan sarung tangan jika tersedia dan jangan menyentuh bahan kimia dengan tangan kosong.

2. Mula bilas mata serta-merta

Gunakan sumber air bersih yang paling cepat diperoleh, seperti:

• air paip
• pancuran mandi
• air botol
• hos dengan aliran perlahan
• stesen pencuci mata
• larutan normal saline jika tersedia dengan segera

Jangan menangguhkan pembilasan semata-mata untuk mencari larutan saline. Air paip bersih jauh lebih baik daripada membiarkan bahan kimia terus berada di dalam mata.

American Academy of Ophthalmology dan MSD Manual menekankan bahawa pengairan mata perlu dimulakan dengan segera, menggunakan saline atau air paip jika saline tidak tersedia. Pemeriksaan lain boleh dilakukan selepas pembilasan bermula.

3. Bilas sekurang-kurangnya 20 minit

Alirkan air bersih yang banyak pada mata selama sekurang-kurangnya 20 minit.

Gunakan aliran yang lembut. Air tidak sepatutnya ditembak dengan tekanan tinggi terus ke bola mata.

Untuk bahan yang sangat menghakis, terutama bahan alkali, pembilasan mungkin perlu diteruskan lebih lama. Di hospital, petugas kesihatan boleh meneruskan pembilasan sehingga tahap pH permukaan mata kembali menghampiri normal.

Jangan berhenti selepas satu atau dua minit hanya kerana rasa pedih mula berkurang.

4. Buka kelopak mata semasa membilas

Bahan kimia boleh terperangkap di bawah kelopak mata. Oleh itu:

• gunakan jari yang bersih untuk membuka kelopak
• kelipkan mata beberapa kali
• pandang ke atas, bawah, kiri dan kanan
• pastikan air sampai ke keseluruhan permukaan mata

NIOSH menyarankan supaya kelopak mata atas dan bawah diangkat sekali-sekala semasa pembilasan.

Sekiranya mangsa tidak mampu membuka mata akibat kesakitan, teruskan mengalirkan air secara perlahan sambil mendapatkan bantuan.

5. Condongkan kepala ke arah mata yang terjejas

Jika hanya sebelah mata terlibat, condongkan kepala supaya mata yang terkena bahan berada di bahagian bawah.

Ini membantu mengurangkan kemungkinan air yang tercemar mengalir ke mata sebelah.

Jika kedua-dua mata terlibat, berdiri di bawah pancuran atau alirkan air dari bahagian dahi dan batang hidung ke kedua-dua mata.

6. Tanggalkan kanta lekap jika mudah

Jika memakai kanta lekap:

1. Mulakan pembilasan terlebih dahulu.
2. Tanggalkan kanta ketika pembilasan sedang dilakukan jika ia mudah dikeluarkan.
3. Jangan berhenti membilas terlalu lama semata-mata untuk mengeluarkan kanta.
4. Jangan memakai semula kanta tersebut.

Panduan klinikal Royal Children’s Hospital turut menyarankan penanggalan kanta lekap dalam pendedahan bahan menghakis.

7. Basuh bahan kimia pada muka dan tangan

Bahan kimia mungkin masih berada pada:

• jari
• tangan
• dahi
• pipi
• rambut
• pakaian
• sarung tangan

Basuh tangan dan bahagian muka yang terdedah. Tanggalkan pakaian atau aksesori tercemar jika selamat dilakukan.

Berhati-hati supaya bahan pada pakaian tidak terkena mata sekali lagi ketika pakaian ditanggalkan.

8. Dapatkan bantuan perubatan

Pendedahan kepada bahan yang kuat, tidak diketahui atau bersifat industri memerlukan penilaian segera.

Teruskan pembilasan semasa menunggu pengangkutan atau bantuan, jika keadaan membenarkan.

Jangan memandu sendiri jika:

• penglihatan kabur
• kedua-dua mata terlibat
• kesakitan mengganggu tumpuan
• sukar membuka mata
• berasa pening atau sesak nafas

Hubungi 999 jika kecederaan serius, mangsa tidak sedarkan diri, mengalami masalah pernafasan atau tidak dapat dibawa ke hospital dengan selamat.

Cara membilas mata dengan betul

Menggunakan paip air

Jika menggunakan paip:

1. Condongkan kepala ke sisi.
2. Letakkan mata yang terkena bahan di bawah aliran air.
3. Buka kelopak menggunakan jari bersih.
4. Gunakan aliran air yang perlahan.
5. Gerakkan bola mata ke semua arah.
6. Teruskan selama sekurang-kurangnya 20 minit.

Elakkan meletakkan mata terlalu dekat dengan muncung paip sehingga terkena tekanan air yang kuat.

Menggunakan pancuran mandi

Pancuran mandi berguna jika bahan kimia turut terkena muka, rambut atau badan.

Berdiri di bawah air dan biarkan air mengalir dari dahi ke mata. Pastikan air tidak terlalu panas.

Buka kelopak mata sebaik mungkin dan gerakkan mata ke semua arah.

Menggunakan air botol

Jika kejadian berlaku di luar rumah, gunakan air minuman botol yang tersedia.

Satu botol kecil mungkin tidak mencukupi. Gunakan beberapa botol atau pindah ke sumber air mengalir secepat mungkin.

Jangan menyimpan air kerana bimbang kehabisan. Keutamaan ialah menyingkirkan bahan kimia daripada mata.

Menggunakan stesen pencuci mata

Di makmal atau tempat kerja:

1. Aktifkan stesen pencuci mata dengan segera.
2. Letakkan kedua-dua mata pada aliran air.
3. Gunakan tangan untuk memastikan kelopak terbuka.
4. Gerakkan mata ke semua arah.
5. Minta orang lain mendapatkan Helaian Data Keselamatan dan bantuan perubatan.

Stesen pencuci mata perlu mudah diakses di kawasan yang mempunyai risiko pendedahan bahan kimia. NIOSH menyatakan kemudahan pencuci mata patut disediakan apabila pekerja berpotensi terdedah kepada bahan berbahaya.

Bagaimana jika bahan kimia berbentuk serbuk?

Bahan seperti simen, kapur atau serbuk industri boleh melekat pada bulu mata, kulit dan bahagian bawah kelopak mata.

Jika serbuk terkena mata:

• jangan menggosok mata
• jangan meniup serbuk ke arah muka
• jauhkan mangsa daripada kawasan berdebu
• singkirkan serbuk longgar pada kulit sekeliling dengan berhati-hati
• mulakan pembilasan dengan banyak air
• dapatkan pemeriksaan perubatan

Jangan cuba mengorek partikel yang melekat pada bola mata atau tersangkut di bawah kelopak menggunakan jari, tisu, pinset atau putik kapas.

Partikel alkali yang terperangkap perlu dikeluarkan sepenuhnya oleh petugas kesihatan kerana ia boleh terus melepaskan bahan kimia. Garis panduan klinikal Royal Children’s Hospital menekankan pembilasan segera dan penyingkiran bahan alkali berbentuk partikel.

Perkara yang tidak boleh dilakukan

Kesilapan pertolongan cemas boleh melambatkan penyingkiran bahan kimia atau menambah kerosakan.

Jangan menggosok mata

Menggosok mata boleh:

• menyebarkan bahan kimia
• mencalarkan kornea
• menolak partikel lebih dalam
• meningkatkan keradangan

Jangan cuba meneutralkan bahan kimia

Jangan cuba merawat asid menggunakan bahan alkali atau merawat alkali menggunakan asid.

Sebagai contoh, jangan masukkan:

• cuka
• jus lemon
• soda bikarbonat
• pencuci lain
• bahan peneutral buatan sendiri

Tindak balas antara dua bahan boleh menghasilkan haba dan menyebabkan kecederaan tambahan. Pembilasan menggunakan air ialah pilihan pertolongan cemas yang lebih selamat.

Jangan menggunakan bahan tradisional

Jangan menitiskan bahan seperti:

• susu
• air kelapa
• air daun
• minyak
• madu
• air liur
• air garam buatan sendiri

Bahan tersebut tidak menggantikan pembilasan dan boleh membawa kotoran atau mikroorganisma ke dalam mata.

Jangan menggunakan ubat titis secara rawak

Elakkan menggunakan ubat titis mata milik orang lain atau ubat lama yang disimpan di rumah.

Ubat mata yang mengandungi steroid, ubat kebas atau antibiotik hanya patut digunakan apabila diarahkan oleh doktor.

Ubat kebas mata khususnya tidak sesuai digunakan berulang kali di rumah kerana boleh mengganggu penyembuhan kornea dan menyebabkan komplikasi serius.

Jangan menutup mata dengan tekanan

Jangan membalut atau menekan mata yang terjejas.

Jika perlu melindungi mata ketika dalam perjalanan, elakkan sebarang tekanan pada bola mata.

Jangan menunggu simptom menjadi teruk

Ketiadaan kesakitan yang kuat bukan bukti bahawa mata tidak mengalami kecederaan.

Jangan menangguhkan pembilasan atau pemeriksaan hanya kerana:

• mata kelihatan kurang merah
• rasa pedih telah berkurang
• kuantiti bahan kelihatan sedikit
• anda masih boleh melihat

Bilakah perlu pergi ke jabatan kecemasan?

Dapatkan rawatan kecemasan jika mata terkena:

• pencuci longkang
• pencuci ketuhar
• ammonia
• simen atau kapur
• asid bateri
• bahan makmal
• racun pertanian pekat
• bahan industri
• bahan yang tidak diketahui
• bahan kimia daripada bekas tanpa label

Penilaian segera juga diperlukan jika terdapat:

• penglihatan kabur atau berkurang
• sakit mata yang kuat
• kesukaran membuka mata
• sensitif terhadap cahaya
• kornea kelihatan putih atau keruh
• bahagian putih mata kelihatan sangat pucat
• kelopak mata melepuh
• bengkak yang ketara
• bahan kimia masih terasa selepas pembilasan
• simptom semakin teruk
• kecederaan pada kedua-dua mata
• kesukaran bernafas akibat wap kimia
• kecederaan lain pada muka

NHS mengesyorkan bantuan kecemasan apabila bahan kimia kuat masuk ke dalam mata, terdapat perubahan penglihatan, sakit teruk atau mangsa tidak dapat membuka mata.

Kanak-kanak, warga emas dan individu yang sudah mempunyai penyakit mata juga patut dinilai dengan tahap kewaspadaan lebih tinggi.

Maklumat yang perlu dibawa ke hospital

Jika selamat dilakukan, bawa:

• bekas produk
• gambar label produk
• nama dan jenama bahan
• senarai kandungan produk
• Helaian Data Keselamatan
• maklumat kepekatan bahan
• masa kejadian
• anggaran tempoh pembilasan
• maklumat sama ada satu atau kedua-dua mata terlibat

Jangan membawa bekas yang bocor atau tercemar tanpa pembungkusan selamat.

Jangan kembali ke kawasan berbahaya semata-mata untuk mengambil bekas produk. Gambar label atau maklumat daripada rakan sekerja sudah boleh membantu.

Bagaimana doktor menilai kecederaan kimia pada mata?

Rawatan awal di hospital biasanya masih berfokus pada pembilasan.

Doktor mungkin melakukan beberapa penilaian berikut.

Pemeriksaan tahap penglihatan

Penglihatan setiap mata akan diperiksa secara berasingan jika keadaan membenarkan.

Ini membantu mengenal pasti sama ada kecederaan telah menjejaskan fungsi mata.

Pemeriksaan pH

Kertas pengukur pH boleh digunakan untuk menguji tahap keasidan atau kealkalian permukaan mata.

Pembilasan boleh diteruskan sehingga pH menghampiri julat yang sesuai. Pemeriksaan mungkin diulang selepas beberapa minit kerana bahan kimia yang tersimpan di bawah kelopak boleh menyebabkan pH berubah semula.

Pemeriksaan bawah kelopak mata

Kelopak mata mungkin diterbalikkan untuk mencari:

• serbuk
• kristal
• cebisan bahan
• sisa kimia
• kerosakan konjunktiva

Bahagian ini penting dalam kecederaan akibat simen, kapur dan bahan berbentuk partikel.

Pemeriksaan kornea

Doktor boleh menggunakan mikroskop lampu celah dan pewarna fluorescein untuk mengenal pasti:

• kehilangan lapisan permukaan kornea
• luka atau hakisan
• kekeruhan
• tahap keradangan
• keluasan kecederaan

Pemeriksaan tekanan mata

Tekanan di dalam mata mungkin diperiksa kerana kecederaan kimia yang serius boleh mengganggu sistem pengaliran cecair mata.

Apakah rawatan yang mungkin diberikan?

Rawatan bergantung pada:

• bahan kimia yang terlibat
• tahap pH
• keluasan permukaan yang rosak
• bahagian limbus yang terlibat
• tekanan di dalam mata
• tahap penglihatan
• kehadiran partikel
• tanda jangkitan atau keradangan

Rawatan boleh merangkumi:

• pembilasan tambahan
• penyingkiran partikel di bawah kelopak
• ubat pelincir mata
• antibiotik mata
• ubat untuk mengurangkan keradangan
• ubat untuk mengurangkan kekejangan dan kesakitan
• rawatan untuk mengawal tekanan dalam mata
• kanta lekap terapeutik tertentu
• rawatan bagi membantu penyembuhan kornea
• pemeriksaan susulan pakar oftalmologi

Kecederaan teruk mungkin memerlukan prosedur pembedahan, rawatan membran amnion atau pemulihan permukaan mata.

Jenis ubat, dos dan tempoh rawatan perlu ditentukan oleh doktor. Jangan membeli atau menggunakan ubat steroid mata sendiri.

Apakah komplikasi kecederaan kimia pada mata?

Dengan pembilasan awal dan rawatan yang sesuai, kecederaan ringan boleh pulih tanpa masalah berpanjangan. Namun, kecederaan yang teruk boleh menghasilkan komplikasi.

Komplikasi awal

Antara komplikasi awal ialah:

• hakisan kornea
• keradangan teruk
• tekanan mata meningkat
• penyembuhan kornea yang lambat
• jangkitan
• kesakitan berpanjangan

Komplikasi jangka panjang

Komplikasi jangka panjang boleh merangkumi:

• parut kornea
• kornea menjadi keruh
• mata kering kronik
• pertumbuhan salur darah pada kornea
• kelopak melekat pada permukaan mata
• perubahan kedudukan kelopak
• glaukoma
• katarak
• kerosakan sel stem limbus
• kehilangan penglihatan

American Academy of Ophthalmology menyatakan bahawa kecederaan kimia boleh menyebabkan fibrosis, glaukoma sekunder dan katarak, manakala kerosakan sel stem limbus dikaitkan dengan prognosis jangka panjang yang lebih buruk.

Tindakan Kecemasan Untuk Kes-Kes Tertentu

Mata terkena peluntur: Apa perlu dilakukan?

Jika peluntur masuk ke dalam mata:

1. Mula bilas serta-merta.
2. Gunakan air bersih yang banyak.
3. Teruskan sekurang-kurangnya 20 minit.
4. Buka kelopak semasa membilas.
5. Tanggalkan kanta lekap jika mudah.
6. Jangan campurkan peluntur dengan bahan lain.
7. Semak label produk.
8. Dapatkan rawatan jika produk pekat atau simptom berterusan.

Peluntur rumah mungkin menyebabkan iritasi atau lecur bergantung pada kepekatan dan tempoh pendedahan.

Lebih banyak peluntur tidak semestinya menyebabkan lebih banyak kesakitan pada awalnya. Oleh itu, jangan gunakan tahap sakit sebagai satu-satunya ukuran risiko.

Mata terkena pencuci tandas atau pencuci longkang

Produk ini perlu dianggap lebih serius kerana sesetengahnya mengandungi asid atau alkali pekat.

Teruskan pembilasan sambil mengatur perjalanan ke jabatan kecemasan.

Jangan:

• menghidu produk untuk mengenal pasti bahan
• mencampurkan produk dengan bahan lain
• menunggu arahan penjual sebelum membilas
• menutup mata tanpa membilas
• memandu jika penglihatan terjejas

Bawa gambar label produk atau Helaian Data Keselamatan jika ada.

Mata terkena simen atau habuk konkrit

Simen basah bersifat alkali dan boleh mencederakan mata dengan serius.

Habuk atau partikel mungkin:

• melekat pada permukaan mata
• terperangkap di bawah kelopak
• bercampur dengan air mata
• terus melepaskan bahan alkali

Jangan menggosok mata. Mulakan pembilasan dengan banyak air dan dapatkan pemeriksaan perubatan.

Pemeriksaan di bawah kelopak penting untuk memastikan tiada partikel tertinggal.

Bagaimana membilas mata kanak-kanak?

Kanak-kanak mungkin menangis, menutup mata atau melawan kerana takut dan sakit. Namun, pembilasan tidak boleh ditangguhkan.

Langkah yang boleh dilakukan:

1. Minta bantuan seorang lagi dewasa.
2. Baringkan anak mengiring dengan mata terjejas menghala ke bawah.
3. Balut badan secara longgar menggunakan tuala jika perlu untuk mengawal pergerakan.
4. Buka kelopak secara lembut.
5. Alirkan air dari dahi ke arah mata.
6. Teruskan sekurang-kurangnya 20 minit.
7. Bawa produk atau gambar label ke hospital.

Menangis sebenarnya membantu menghasilkan air mata, tetapi ia tidak menggantikan pembilasan menggunakan air yang banyak.

Jika pembilasan tidak dapat dilakukan dengan baik kerana anak melawan, dapatkan bantuan kecemasan dengan segera. Di hospital, ubat kebas atau sedasi mungkin diperlukan untuk membolehkan pembilasan yang mencukupi.

Pusat Racun Negara Malaysia

Pusat Racun Negara di Universiti Sains Malaysia menyediakan khidmat nasihat berkaitan keracunan dan pendedahan bahan kimia.

Setakat semakan pada Julai 2026, saluran yang disenaraikan ialah:

• Telefon: 04 6536 999
• Isnin hingga Jumaat: 8.00 pagi hingga 10.00 malam
• Sabtu, Ahad dan cuti umum: 8.00 pagi hingga 5.00 petang

Nombor telefon ini ialah saluran utama untuk Pusat Racun Negara.

Namun, jangan tunggu panggilan dijawab sebelum membilas mata. Pembilasan perlu dimulakan serta-merta.

Hubungi 999 atau terus ke jabatan kecemasan jika terdapat gangguan penglihatan, kesakitan teruk, masalah pernafasan atau pendedahan kepada bahan yang sangat menghakis.

Cara mencegah bahan kimia terkena mata

Di rumah

Langkah pencegahan termasuk:

• simpan bahan dalam bekas asal
• baca label sebelum digunakan
• jangan campurkan produk pencuci
• jauhkan bahan daripada kanak-kanak
• jangan pindahkan bahan ke botol minuman
• buka penutup dengan muncung menghala jauh daripada muka
• gunakan sarung tangan dan perlindungan mata
• pastikan ruang mempunyai pengudaraan baik
• basuh tangan selepas mengendalikan bahan

Mencampurkan peluntur dengan bahan pencuci lain bukan sahaja boleh menghasilkan percikan, malah mungkin membebaskan gas berbahaya.

Di tempat kerja

Majikan dan pekerja perlu:

• melakukan penilaian risiko
• menyediakan Helaian Data Keselamatan
• menggunakan gogal percikan kimia
• menggunakan pelindung muka apabila perlu
• menyediakan stesen pencuci mata
• memastikan laluan ke stesen tidak terhalang
• melatih pekerja menggunakan peralatan kecemasan
• memeriksa dan menyelenggara stesen pencuci mata
• melaporkan setiap pendedahan

Cermin mata biasa bukan pengganti gogal keselamatan kerana bahan kimia masih boleh masuk dari bahagian sisi, atas atau bawah.

Ringkasan tindakan kecemasan

Apabila bahan kimia masuk mata:

1. Jauhkan diri daripada sumber bahan.
2. Mulakan pembilasan serta-merta.
3. Gunakan air bersih yang banyak.
4. Bilas sekurang-kurangnya 20 minit.
5. Buka kelopak dan gerakkan mata.
6. Tanggalkan kanta lekap jika mudah.
7. Jangan menggosok mata.
8. Jangan cuba meneutralkan bahan kimia.
9. Bawa gambar label atau bekas produk.
10. Dapatkan bantuan perubatan bagi bahan kuat, tidak diketahui atau jika simptom berterusan.

Kesimpulan

Mata terkena bahan kimia ialah keadaan yang memerlukan tindakan pantas. Jangan membuang masa mencari ubat, mencuba rawatan tradisional atau menunggu simptom menjadi teruk.

Mulakan pembilasan menggunakan air bersih yang banyak selama sekurang-kurangnya 20 minit. Pastikan kelopak terbuka, gerakkan mata ke semua arah dan tanggalkan kanta lekap jika mudah dilakukan.

Jangan menggosok mata dan jangan cuba meneutralkan bahan kimia menggunakan bahan lain.

Pendedahan kepada bahan alkali, asid, simen, ammonia, pencuci longkang, pencuci ketuhar, bahan industri atau bahan yang tidak diketahui perlu dinilai dengan serius. Dapatkan bantuan segera jika penglihatan berubah, sakit teruk, mata menjadi keruh atau pembilasan tidak dapat dilakukan dengan sempurna.

Tindakan yang cepat bukan jaminan bahawa semua kerosakan dapat dielakkan, tetapi ia merupakan langkah terpenting untuk mengurangkan tempoh bahan kimia bersentuhan dengan mata.

Soalan Lazim Mata Terkena Bahan Kimia