Kegagalan Hati: Punca, Simptom, Jenis, Diagnosis, Rawatan Dan Peluang Pemulihan

Kegagalan hati ialah keadaan serius apabila hati mengalami kerosakan yang begitu teruk sehingga tidak lagi mampu menjalankan fungsi penting badan dengan mencukupi. Keadaan ini boleh berlaku secara mendadak dalam tempoh beberapa hari atau minggu, atau berkembang secara beransur-ansur selepas seseorang mengalami penyakit hati selama bertahun-tahun.

Hati bukan sekadar organ yang menapis bahan toksik. Ia membantu memproses nutrien daripada makanan, menghasilkan hempedu, menyimpan tenaga, mengawal paras glukosa, menghasilkan protein penting, memproses ubat serta membantu pembekuan darah.

Apabila fungsi hati merosot, kesannya boleh melibatkan otak, buah pinggang, sistem peredaran darah, sistem imun dan paru-paru. Dalam keadaan yang teruk, pesakit boleh mengalami pendarahan, jangkitan, kekeliruan, kegagalan buah pinggang atau kegagalan beberapa organ secara serentak.

Sesetengah penyakit hati tidak menyebabkan simptom yang jelas pada peringkat awal. Pesakit mungkin hanya berasa letih, kurang selera makan atau mengalami ketidakselesaan ringan pada abdomen. Apabila penyakit menjadi lebih serius, tanda seperti jaundis, perut membengkak, muntah darah, najis hitam, mudah keliru atau terlalu mengantuk boleh muncul.

Kegagalan hati akut memerlukan penilaian segera kerana keadaan pesakit boleh merosot dalam masa yang singkat. Dalam penyakit hati kronik pula, kemunculan ascites, pendarahan akibat varises atau ensefalopati hepatik menandakan bahawa sirosis mungkin telah memasuki fasa dekompensasi.

Apakah Fungsi Hati?

Hati terletak di bahagian kanan atas abdomen, di bawah tulang rusuk. Ia merupakan salah satu organ terbesar dan paling aktif dari sudut metabolik dalam badan.

Antara fungsi utama hati ialah:

1. Memproses nutrien

Nutrien daripada usus dibawa ke hati untuk diproses, disimpan atau diagihkan kepada bahagian badan yang memerlukannya. Hati membantu memetabolismekan karbohidrat, protein dan lemak.

2. Menyimpan tenaga

Hati menyimpan glukosa dalam bentuk glikogen. Apabila badan memerlukan tenaga, glikogen boleh ditukarkan semula kepada glukosa.

3. Menghasilkan hempedu

Hempedu membantu penghadaman dan penyerapan lemak serta vitamin larut lemak. Hempedu juga menjadi salah satu laluan untuk menyingkirkan bilirubin daripada badan.

4. Menghasilkan protein penting

Hati menghasilkan albumin dan pelbagai protein lain. Albumin membantu mengekalkan cecair di dalam saluran darah, manakala faktor pembekuan diperlukan untuk menghentikan pendarahan.

5. Memproses ubat dan bahan toksik

Banyak ubat, alkohol, bahan kimia dan hasil sampingan metabolisme diproses oleh hati. Namun, hati bukan kebal. Sesetengah bahan boleh mencederakan sel hati, terutama apabila diambil secara berlebihan atau digabungkan secara tidak selamat.

6. Membantu pembekuan darah

Hati menghasilkan banyak faktor pembekuan. Apabila fungsi hati merosot dengan teruk, seseorang boleh menjadi lebih mudah berdarah atau lebam.

7. Menyokong sistem imun

Hati membantu mengesan dan memproses mikroorganisma serta bahan asing yang memasuki badan melalui sistem pencernaan.

8. Memproses bilirubin

Bilirubin terhasil daripada pemecahan sel darah merah. Hati memproses bilirubin supaya ia boleh disingkirkan melalui hempedu. Apabila proses ini terganggu, bilirubin boleh berkumpul dan menyebabkan jaundis.

Apakah Maksud Kegagalan Hati?

Kegagalan hati berlaku apabila kerosakan pada hati menyebabkan organ tersebut tidak lagi mampu menjalankan fungsi pentingnya dengan mencukupi.

Istilah ini tidak sepatutnya digunakan hanya kerana bacaan ALT atau AST meningkat. Enzim tersebut lebih banyak menunjukkan bahawa sel hati sedang mengalami kecederaan. Ia tidak semestinya membuktikan bahawa hati telah gagal berfungsi.

Doktor menilai fungsi hati dengan melihat beberapa perkara, termasuk:

• tahap kesedaran dan fungsi otak;
• keupayaan darah membeku;
• paras bilirubin;
• paras albumin;
• paras glukosa;
• keadaan peredaran darah;
• fungsi buah pinggang;
• kehadiran ascites;
• pendarahan akibat hipertensi portal;
• tanda kegagalan organ lain.

Dalam kegagalan hati akut, kombinasi gangguan pembekuan darah dan ensefalopati pada seseorang yang tidak diketahui mempunyai sirosis merupakan ciri penting. Dalam penyakit hati kronik, kegagalan fungsi biasanya muncul apabila sirosis menjadi dekompensasi.

Perbezaan Kecederaan Hati, Fibrosis, Sirosis Dan Kegagalan Hati

Istilah berkaitan hati sering digunakan secara bercampur walaupun maksudnya berbeza.

Kecederaan hati

Kecederaan hati bermaksud sel hati sedang mengalami kerosakan. Ia boleh berlaku akibat virus, ubat, alkohol, masalah metabolik atau penyakit autoimun.

Kecederaan ini boleh menyebabkan peningkatan ALT dan AST. Namun, seseorang yang mempunyai enzim hati tinggi tidak semestinya mengalami kegagalan hati.

Fibrosis hati

Fibrosis ialah pembentukan tisu parut akibat kecederaan berulang atau keradangan berpanjangan. Fibrosis awal mungkin dapat berkurang jika punca dikenal pasti dan dirawat.

Sirosis

Sirosis berlaku apabila tisu parut menjadi meluas dan mengubah struktur hati. Tisu parut menggantikan tisu yang sihat serta mengganggu aliran darah melalui hati.

Sirosis biasanya dianggap sebagai kerosakan hati yang serius dan berpanjangan. Walaupun parut lanjut mungkin tidak dapat dipulihkan sepenuhnya, rawatan punca masih boleh memperlahankan kemerosotan dan mengurangkan komplikasi.

Sirosis terkompensasi

Pesakit mempunyai sirosis, tetapi hati masih dapat menjalankan fungsi yang mencukupi. Pesakit mungkin tiada simptom atau hanya mengalami simptom ringan.

Sirosis dekompensasi

Sirosis menjadi dekompensasi apabila komplikasi serius mula berlaku, seperti:

• ascites;
• ensefalopati hepatik;
• pendarahan akibat varises;
• jaundis yang ketara;
• kegagalan buah pinggang berkaitan penyakit hati.

Kegagalan hati

Kegagalan hati merujuk kepada kehilangan fungsi hati yang kritikal. Ia boleh berlaku secara akut atau sebagai akibat penyakit hati kronik yang telah menjadi sangat lanjut.

Jenis Kegagalan Hati

Secara praktikal, kegagalan hati boleh dibahagikan kepada tiga keadaan utama.

1. Kegagalan hati akut

Kegagalan hati akut ialah sindrom yang berlaku apabila fungsi hati merosot dengan cepat pada seseorang yang tidak diketahui mempunyai sirosis.

Ciri utamanya termasuk:

• kecederaan hati akut;
• gangguan pembekuan darah;
• perubahan fungsi otak atau ensefalopati;
• perkembangan penyakit yang cepat;
• risiko edema otak;
• risiko kegagalan beberapa organ.

Antara puncanya ialah pengambilan paracetamol secara berlebihan, kecederaan hati akibat ubat, hepatitis virus, hepatitis autoimun, penyakit Wilson, gangguan saluran darah dan toksin tertentu.

Pesakit mungkin memerlukan rawatan di unit rawatan rapi serta rujukan awal ke pusat yang mempunyai kepakaran pemindahan hati.

2. Sirosis dekompensasi atau penyakit hati tahap akhir

Keadaan ini biasanya berkembang selepas hati mengalami keradangan dan pembentukan parut selama bertahun-tahun.

Pada peringkat terkompensasi, hati masih mampu menjalankan kebanyakan fungsinya. Apabila keupayaan tersebut semakin berkurang, pesakit boleh mengalami:

• perut berair atau ascites;
• pendarahan varises;
• ensefalopati hepatik;
• jaundis;
• jangkitan berulang;
• kegagalan buah pinggang;
• kehilangan otot;
• kekurangan zat.

Istilah “kegagalan hati kronik” sering digunakan oleh orang awam. Namun, dalam banyak keadaan, istilah sirosis dekompensasi atau penyakit hati tahap akhir memberikan gambaran yang lebih tepat.

3. Kegagalan hati akut di atas penyakit hati kronik

Acute-on-chronic liver failure atau ACLF berlaku apabila seseorang yang mempunyai penyakit hati kronik mengalami kemerosotan mendadak sehingga satu atau beberapa organ mula gagal.

Organ yang boleh terjejas termasuk:

• hati;
• buah pinggang;
• otak;
• sistem pembekuan;
• sistem peredaran darah;
• paru-paru.

Pencetusnya boleh termasuk jangkitan, pendarahan gastrousus, pengambilan alkohol, hepatitis alkohol yang teruk, ubat, pembedahan atau kemerosotan mendadak penyakit asal.

Dalam sesetengah kes, pencetus tidak dapat dikenal pasti.

ACLF bukan sekadar sirosis yang menjadi sedikit lebih teruk. Ia ialah sindrom kritikal yang melibatkan keradangan sistemik, kegagalan organ dan risiko kematian yang tinggi.

Apakah Punca Kegagalan Hati Akut?

Pengambilan paracetamol secara berlebihan

Paracetamol selamat apabila digunakan mengikut arahan. Namun, dos berlebihan boleh menyebabkan kecederaan hati yang serius.

Pengambilan berlebihan boleh berlaku kerana:

• mengambil terlalu banyak tablet pada satu masa;
• mengulangi dos terlalu cepat;
• menggunakan beberapa produk yang semuanya mengandungi paracetamol;
• salah mengira dos ubat kanak-kanak;
• mengambil produk selesema, demam dan tahan sakit serentak;
• pengambilan sengaja untuk mencederakan diri.

Pada peringkat awal, seseorang mungkin belum mempunyai simptom yang jelas walaupun kerosakan hati sedang berlaku. Oleh itu, jangan menunggu sehingga jaundis atau sakit abdomen muncul.

Rawatan awal dengan antidot di hospital boleh mengurangkan kecederaan hati.

Kecederaan hati akibat ubat

Selain paracetamol, pelbagai ubat preskripsi dan ubat tanpa preskripsi boleh menyebabkan kecederaan hati.

Antaranya mungkin termasuk kategori ubat tertentu seperti:

• antibiotik;
• ubat antituberkulosis;
• ubat antiepilepsi;
• ubat untuk kanser;
• ubat berkaitan sistem imun;
• ubat antikulat;
• sesetengah ubat tradisional atau campuran.

Kecederaan boleh berlaku kerana dos berlebihan, interaksi ubat atau tindak balas idiosinkratik yang sukar diramalkan.

Ubat yang selamat untuk majoriti pengguna masih boleh menyebabkan masalah hati yang jarang berlaku pada individu tertentu.

Jangan berhenti mengambil ubat preskripsi secara tiba-tiba tanpa berbincang dengan doktor.

Herba, suplemen dan produk “detoks”

Label “semula jadi” tidak bermaksud produk tersebut selamat untuk hati.

Kecederaan hati pernah dikaitkan dengan:

• suplemen bina badan;
• produk pelangsingan;
• ekstrak tumbuhan dalam dos pekat;
• produk campuran dengan ramuan tidak jelas;
• produk tradisional yang tercemar;
• produk yang mengandungi bahan ubat tidak diisytiharkan.

Risiko menjadi lebih sukar dinilai apabila produk mengandungi banyak ramuan atau komposisinya berbeza antara kelompok pengeluaran.

Hepatitis virus

Hepatitis A, B dan E boleh menyebabkan hepatitis akut. Dalam sebahagian kecil kes, keradangan boleh menjadi sangat teruk dan menyebabkan kegagalan hati.

Hepatitis B dan C pula boleh menjadi kronik. Jangkitan kronik boleh menyebabkan fibrosis, sirosis, kegagalan hati dan kanser hati.

Hepatitis D hanya berlaku dalam kalangan individu yang mempunyai hepatitis B dan boleh mempercepatkan kemerosotan penyakit hati.

Hepatitis autoimun

Hepatitis autoimun berlaku apabila sistem imun tersilap menyerang sel hati. Ia boleh berkembang secara perlahan, tetapi sesetengah pesakit mengalami keradangan akut yang teruk.

Penyakit Wilson

Penyakit Wilson ialah gangguan genetik yang menyebabkan tembaga terkumpul di dalam badan. Ia boleh menjejaskan hati, otak dan organ lain.

Dalam keadaan tertentu, penyakit Wilson boleh menyebabkan kegagalan hati akut.

Gangguan aliran darah

Kerosakan hati boleh berlaku apabila bekalan darah atau oksigen ke hati berkurang dengan teruk, contohnya akibat:

• renjatan;
• tekanan darah terlalu rendah;
• masalah jantung yang serius;
• sepsis;
• kehilangan darah yang banyak.

Pembekuan darah pada saluran tertentu di sekitar hati juga boleh mengganggu aliran darah.

Penyakit berkaitan kehamilan

Keadaan jarang seperti hati berlemak akut ketika hamil boleh menyebabkan kegagalan hati.

Komplikasi hati juga boleh berlaku bersama gangguan tekanan darah tertentu ketika hamil.

Wanita hamil yang mengalami jaundis, muntah berterusan, sakit bahagian kanan atas abdomen, perubahan kesedaran atau rasa sangat tidak sihat perlu mendapatkan penilaian segera.

Toksin dan cendawan beracun

Sesetengah cendawan liar serta bahan kimia tertentu boleh mencederakan hati dengan teruk.

Cendawan liar tidak boleh dianggap selamat hanya kerana kelihatan serupa dengan varieti yang boleh dimakan.

Punca tidak dapat dikenal pasti

Walaupun penyiasatan lengkap dilakukan, ada kalanya punca kegagalan hati akut tidak dapat dikenal pasti.

Keadaan ini disebut sebagai kegagalan hati akut yang tidak diketahui puncanya.

Apakah Punca Penyakit Hati Tahap Akhir?

Penyakit hati berkaitan alkohol

Pengambilan alkohol berpanjangan boleh menyebabkan pengumpulan lemak, keradangan, fibrosis dan akhirnya sirosis.

Risiko tidak sama bagi semua individu. Ia dipengaruhi oleh:

• jumlah alkohol;
• tempoh pengambilan;
• corak minum;
• faktor genetik;
• pemakanan;
• jantina biologi;
• kewujudan penyakit hati lain.

Pesakit yang sudah mempunyai penyakit hati berkaitan alkohol biasanya dinasihatkan supaya berhenti mengambil alkohol sepenuhnya.

Penyakit hati steatotik berkaitan disfungsi metabolik

Penyakit hati steatotik berkaitan disfungsi metabolik atau MASLD ialah istilah semasa bagi keadaan yang sebelum ini dikenali secara meluas sebagai penyakit hati berlemak bukan alkohol atau NAFLD.

MASLD berkait rapat dengan:

• berat badan berlebihan atau obesiti;
• diabetes jenis 2;
• trigliserida tinggi;
• tekanan darah tinggi;
• rintangan insulin;
• sindrom metabolik.

Kebanyakan pesakit mempunyai sedikit atau tiada simptom. Namun, sebahagian pesakit mengalami keradangan dan fibrosis yang boleh berkembang menjadi sirosis.

Hepatitis B dan C kronik

Hepatitis B serta C kronik boleh menyebabkan keradangan berpanjangan.

Tanpa diagnosis dan rawatan yang sesuai, keadaan ini boleh berkembang kepada:

• fibrosis;
• sirosis;
• kegagalan hati;
• kanser hati.

Rawatan antivirus bagi hepatitis B boleh memperlahankan perkembangan penyakit dan mengurangkan risiko komplikasi.

Hepatitis C pula boleh disembuhkan pada majoriti pesakit menggunakan ubat antivirus tindakan langsung. Namun, pesakit yang sudah mempunyai sirosis masih memerlukan pemantauan.

Hepatitis autoimun kronik

Keradangan berulang akibat penyakit autoimun boleh menyebabkan fibrosis dan sirosis jika penyakit tidak dikawal.

Penyakit saluran hempedu

Penyakit seperti primary biliary cholangitis dan primary sclerosing cholangitis boleh merosakkan saluran hempedu serta menyebabkan keradangan dan parut hati.

Halangan saluran hempedu yang berpanjangan akibat batu, penyempitan atau ketumbuhan juga boleh menyebabkan kerosakan hati.

Penyakit genetik

Antara gangguan genetik yang boleh menyebabkan penyakit hati kronik ialah:

• hemochromatosis;
• penyakit Wilson;
• kekurangan alpha-1 antitrypsin;
• gangguan metabolik tertentu.

Masalah jantung kronik

Kegagalan jantung tertentu boleh menyebabkan darah berkumpul di dalam hati. Kesesakan yang berpanjangan boleh menyebabkan kerosakan dan fibrosis.

Siapakah Yang Lebih Berisiko?

Risiko penyakit hati serius meningkat dalam kalangan individu yang:

• mempunyai hepatitis B atau C;
• mengambil alkohol secara berlebihan;
• mempunyai obesiti atau diabetes jenis 2;
• mempunyai tekanan darah tinggi atau trigliserida tinggi;
• mengambil banyak ubat tanpa pemantauan;
• menggunakan suplemen atau herba yang tidak diketahui kandungannya;
• pernah mengalami kecederaan hati akibat ubat;
• mempunyai penyakit autoimun;
• mempunyai ahli keluarga dengan penyakit hati genetik;
• menggunakan dadah suntikan atau berkongsi jarum;
• terdedah kepada darah yang dijangkiti;
• mempunyai penyakit jantung kronik;
• sudah mempunyai fibrosis atau sirosis;
• terus mengambil alkohol selepas didiagnosis dengan penyakit hati.

Mempunyai faktor risiko tidak bermaksud seseorang pasti akan mengalami kegagalan hati. Namun, pemeriksaan lebih awal boleh membantu mengenal pasti penyakit sebelum komplikasi berlaku.

Simptom Awal Kerosakan Hati

Simptom awal penyakit hati sering tidak khusus. Ia juga boleh menyerupai banyak keadaan lain.

Antaranya ialah:

• cepat letih;
• rasa lemah;
• hilang selera makan;
• loya;
• muntah;
• berat badan menurun tanpa dirancang;
• kegatalan;
• ketidakselesaan di bahagian kanan atas abdomen;
• kehilangan otot;
• kekejangan otot;
• gangguan tidur;
• sukar menumpukan perhatian.

Sesetengah pesakit tidak mengalami simptom sehingga hati telah mengalami kerosakan yang lanjut.

Simptom Kegagalan Hati Yang Lebih Lanjut

Jaundis

Jaundis menyebabkan kulit dan bahagian putih mata menjadi kuning akibat pengumpulan bilirubin.

Ia boleh disertai:

• air kencing gelap;
• najis pucat;
• kegatalan;
• hilang selera makan;
• loya.

Jaundis bukan penyakit dengan sendirinya. Ia ialah tanda bahawa pemprosesan atau aliran bilirubin terganggu.

Ascites

Ascites ialah pengumpulan cecair di dalam ruang abdomen.

Pesakit mungkin mengalami:

• perut semakin membesar;
• rasa tegang atau tidak selesa;
• kenaikan berat badan akibat cecair;
• cepat kenyang;
• sukar bernafas;
• hernia;
• bengkak kaki.

Ascites juga boleh dijangkiti. Demam, sakit abdomen, kekeliruan atau kemerosotan mendadak pada pesakit ascites memerlukan penilaian segera.

Edema

Paras albumin rendah, perubahan hormon dan peningkatan tekanan portal boleh menyebabkan cecair berkumpul pada:

• buku lali;
• kaki;
• betis;
• kawasan lain pada pesakit tertentu.

Ensefalopati hepatik

Ensefalopati hepatik berlaku apabila perubahan berkaitan kegagalan hati mempengaruhi fungsi otak.

Tandanya boleh bermula secara halus:

• pola tidur terbalik;
• sukar menumpukan perhatian;
• mudah lupa;
• prestasi kerja merosot;
• perubahan personaliti;
• tulisan tangan berubah.

Apabila menjadi lebih teruk, pesakit mungkin mengalami:

• kekeliruan;
• percakapan tidak jelas;
• pergerakan tangan seperti mengepak;
• tidak mengenali tempat atau masa;
• terlalu mengantuk;
• sukar dikejutkan;
• koma.

Paras ammonia sahaja tidak boleh digunakan untuk menentukan tahap ensefalopati. Penilaian klinikal tetap diperlukan.

Mudah lebam atau berdarah

Apabila penghasilan faktor pembekuan merosot, pesakit mungkin mengalami:

• lebam tanpa sebab jelas;
• gusi berdarah;
• pendarahan hidung;
• pendarahan yang lambat berhenti;
• haid yang sangat banyak;
• pendarahan selepas prosedur.

Walau bagaimanapun, sistem pembekuan dalam sirosis adalah kompleks. Bacaan INR yang tinggi tidak semestinya bermaksud pesakit akan berdarah secara spontan.

Pendarahan varises

Tekanan tinggi dalam sistem vena portal boleh menyebabkan saluran darah membesar pada esofagus atau perut.

Jika saluran ini pecah, pesakit mungkin mengalami:

• muntah darah merah;
• muntah seperti serbuk kopi;
• najis hitam seperti tar;
• pening;
• jantung berdebar;
• pitam;
• tekanan darah rendah.

Pendarahan varises ialah kecemasan perubatan.

Kehilangan otot dan kekurangan zat

Penyakit hati lanjut boleh menyebabkan kehilangan jisim otot atau sarcopenia.

Pesakit mungkin:

• kelihatan semakin kurus walaupun perut membesar;
• menjadi lemah;
• sukar berjalan;
• mudah jatuh;
• kurang mampu melakukan aktiviti harian.

Pesakit sirosis berisiko mengalami kekurangan zat kerana kurang selera makan, loya, perubahan metabolisme serta masalah mencerna atau menyerap nutrien.

Tanda lain

Kegagalan hati juga boleh menyebabkan:

• mudah dijangkiti;
• demam;
• tekanan darah rendah;
• pengurangan air kencing;
• sesak nafas;
• paras glukosa rendah;
• masalah buah pinggang;
• gangguan elektrolit;
• perubahan hormon;
• keletihan yang teruk.

Tanda Bahaya: Bila Perlu Ke Jabatan Kecemasan?

Dapatkan rawatan kecemasan jika seseorang mengalami:

1. Kekeliruan secara tiba-tiba.
2. Mengantuk luar biasa atau sukar dikejutkan.
3. Muntah darah.
4. Najis hitam seperti tar.
5. Pengsan atau sawan.
6. Jaundis yang muncul atau bertambah dengan cepat.
7. Pengambilan paracetamol atau ubat lain secara berlebihan.
8. Sakit atau bengkak abdomen yang teruk.
9. Demam pada pesakit yang mempunyai ascites atau sirosis.
10. Sesak nafas.
11. Air kencing berkurangan dengan ketara.
12. Tekanan darah rendah, pening atau hampir pitam.
13. Kemerosotan mendadak pada pesakit penyakit hati.
14. Muntah berterusan sehingga tidak mampu minum.
15. Pendarahan yang sukar dihentikan.

Bagaimana Kegagalan Hati Didiagnosis?

Diagnosis tidak dibuat berdasarkan satu ujian sahaja.

Sejarah kesihatan

Doktor mungkin bertanya tentang:

• bila simptom bermula;
• ubat preskripsi;
• ubat tanpa preskripsi;
• jumlah dan masa pengambilan paracetamol;
• suplemen serta produk herba;
• pengambilan alkohol;
• sejarah hepatitis;
• pendedahan kepada darah;
• penggunaan dadah suntikan;
• perjalanan baru-baru ini;
• makanan atau cendawan yang dimakan;
• penyakit autoimun;
• penyakit jantung;
• sejarah keluarga;
• kehamilan;
• penyakit hati terdahulu.

Pesakit atau keluarga digalakkan membawa semua bekas ubat, suplemen dan produk tradisional yang digunakan jika selamat untuk berbuat demikian.

Pemeriksaan fizikal

Doktor akan menilai:

• tahap kesedaran;
• orientasi terhadap masa dan tempat;
• perubahan tingkah laku;
• warna kulit dan mata;
• saiz abdomen;
• tanda ascites;
• bengkak kaki;
• kehilangan otot;
• lebam atau pendarahan;
• tekanan darah;
• kadar nadi;
• kadar pernafasan;
• tanda jangkitan;
• pembesaran hati atau limpa.

Ujian darah

Ujian kecederaan hati

Antara ujian yang biasa dilakukan ialah:

• alanine aminotransferase atau ALT;
• aspartate aminotransferase atau AST;
• alkaline phosphatase atau ALP;
• gamma-glutamyl transferase atau GGT.

ALT dan AST menunjukkan kecederaan sel hati, tetapi tidak mengukur fungsi hati secara langsung.

Ujian fungsi dan keterukan penyakit

Doktor juga boleh menilai:

• bilirubin;
• albumin;
• prothrombin time;
• INR;
• glukosa;
• laktat;
• fungsi buah pinggang;
• natrium;
• kalium;
• elektrolit lain.

Ujian mencari punca

Bergantung pada keadaan, ujian mungkin dilakukan untuk:

• hepatitis A, B, C atau E;
• paras paracetamol;
• toksin atau dadah;
• hepatitis autoimun;
• penyakit Wilson;
• gangguan metabolik;
• jangkitan bakteria;
• kehamilan.

Pengimejan

Pemeriksaan pengimejan boleh merangkumi:

• ultrasound hati;
• ultrasound Doppler;
• imbasan CT;
• MRI;
• pengimejan saluran hempedu.

Pengimejan membantu menilai bentuk hati, ascites, saluran hempedu, ketumbuhan, limpa, aliran darah dan tanda hipertensi portal.

Biopsi hati

Biopsi tidak diperlukan untuk semua pesakit.

Ia mungkin dipertimbangkan apabila:

• punca masih tidak jelas;
• hepatitis autoimun disyaki;
• jenis kecederaan perlu dikenal pasti;
• keputusan akan mengubah rawatan.

Jika risiko pendarahan tinggi, doktor mungkin menggunakan kaedah biopsi melalui saluran darah berbanding memasukkan jarum terus melalui abdomen.

Skor keterukan

Dalam penyakit hati kronik, doktor boleh menggunakan skor seperti MELD atau MELD-Na untuk membantu menilai keterukan penyakit dan keutamaan pemindahan hati.

Skor ini mengambil kira keputusan ujian tertentu, tetapi tidak patut dikira sendiri sebagai pengganti penilaian doktor.

Dalam kegagalan hati akut, pasukan pakar menggunakan gabungan:

• punca penyakit;
• tempoh simptom;
• ujian darah;
• tahap ensefalopati;
• fungsi buah pinggang;
• tanda kegagalan organ;
• respons terhadap rawatan.

Bagaimana Kegagalan Hati Dirawat?

Rawatan bergantung pada:

• jenis kegagalan hati;
• punca;
• tahap kerosakan;
• kelajuan kemerosotan;
• fungsi buah pinggang dan organ lain;
• kewujudan jangkitan;
• respons terhadap rawatan;
• kemungkinan hati pulih;
• kesesuaian untuk pemindahan hati.

Rawatan kecemasan dan pemantauan

Pesakit kegagalan hati akut atau ACLF mungkin memerlukan:

• kemasukan ke hospital;
• pemantauan di unit rawatan rapi;
• pemantauan tahap kesedaran;
• kawalan glukosa;
• pemantauan cecair dan elektrolit;
• sokongan pernafasan;
• sokongan tekanan darah;
• rawatan jangkitan;
• pemantauan fungsi buah pinggang;
• dialisis dalam keadaan tertentu;
• rujukan awal kepada pakar hepatologi;
• penilaian pemindahan hati.

Merawat punca sebenar

Keracunan paracetamol

Antidot boleh diberikan di hospital. Rawatan lebih berkesan apabila dimulakan awal, tetapi pesakit yang datang lewat masih perlu dinilai kerana rawatan mungkin tetap membantu.

Kecederaan akibat ubat atau suplemen

Bahan yang disyaki biasanya dihentikan di bawah pengawasan doktor.

Rawatan sokongan dan pemantauan diteruskan sehingga fungsi hati bertambah baik atau keputusan lanjut dibuat.

Hepatitis B

Ubat antivirus mungkin diperlukan bergantung pada keadaan klinikal, tahap jangkitan dan fungsi hati.

Hepatitis C

Ubat antivirus tindakan langsung boleh menyembuhkan jangkitan dalam kebanyakan pesakit.

Namun, pesakit yang sudah mempunyai sirosis masih memerlukan susulan walaupun virus telah disingkirkan.

Hepatitis autoimun

Rawatan mungkin melibatkan ubat yang menekan tindak balas imun.

Pesakit dengan kegagalan hati yang teruk perlu dinilai oleh pakar kerana tindak balas rawatan tidak sama bagi semua individu.

Jangkitan

Jangkitan boleh mencetuskan ensefalopati, kegagalan buah pinggang dan ACLF.

Antibiotik diberikan apabila jangkitan disyaki atau disahkan.

Penyakit metabolik atau genetik

Rawatan khusus bergantung pada penyakit.

Dalam penyakit Wilson yang menyebabkan kegagalan hati akut, pemindahan hati mungkin diperlukan.

Rawatan Komplikasi Kegagalan Hati

Rawatan ascites

Rawatan boleh melibatkan:

• pengurangan natrium mengikut nasihat doktor;
• ubat diuretik;
• pemantauan berat badan;
• ujian darah berkala;
• paracentesis untuk mengeluarkan cecair;
• pemberian albumin dalam situasi tertentu;
• ujian cecair ascites untuk mengesan jangkitan;
• prosedur TIPS bagi pesakit terpilih.

Jangan mengurangkan pengambilan air secara ekstrem tanpa arahan. Sekatan cecair tidak diperlukan untuk semua pesakit ascites.

Rawatan ensefalopati hepatik

Rawatan bermula dengan mencari pencetus seperti:

• jangkitan;
• sembelit;
• dehidrasi;
• pendarahan gastrousus;
• masalah buah pinggang;
• ketidakseimbangan elektrolit;
• ubat penenang;
• pengambilan alkohol;
• tidak mengambil ubat seperti diarahkan.

Ubat seperti lactulose boleh digunakan untuk mengurangkan penyerapan bahan yang menyumbang kepada ensefalopati.

Rifaximin boleh ditambah dalam pesakit tertentu yang mengalami episod berulang.

Rawatan pendarahan varises

Rawatan kecemasan mungkin melibatkan:

• cecair intravena;
• pemindahan darah apabila perlu;
• ubat untuk mengurangkan tekanan portal;
• antibiotik;
• endoskopi;
• ikatan varises;
• prosedur TIPS jika pendarahan tidak dapat dikawal.

Rawatan masalah buah pinggang

Fungsi buah pinggang boleh merosot akibat:

• dehidrasi;
• jangkitan;
• pendarahan;
• ubat tertentu;
• tekanan darah rendah;
• sindrom hepatorenal.

Rawatan mungkin melibatkan pembetulan punca, albumin, ubat untuk menyokong peredaran darah atau dialisis.

Sokongan pemakanan

Pesakit penyakit hati lanjut memerlukan tenaga dan protein yang mencukupi.

Sekatan protein yang tidak perlu boleh memburukkan kehilangan otot.

Pelan pemakanan mungkin merangkumi:

• hidangan kecil tetapi lebih kerap;
• snek sebelum tidur;
• pengambilan protein yang sesuai;
• pengurangan natrium jika mempunyai ascites;
• rawatan kekurangan vitamin atau mineral;
• penilaian oleh pakar diet.

Jangan mengambil suplemen protein, vitamin atau herba secara sembarangan kerana sesetengah produk mungkin tidak sesuai.

Pemindahan Hati

Pemindahan hati melibatkan pembuangan hati yang rosak dan menggantikannya dengan hati penderma.

Ia boleh dipertimbangkan apabila:

• kegagalan hati akut mempunyai risiko kematian yang tinggi;
• hati tidak menunjukkan tanda pemulihan;
• sirosis telah menjadi dekompensasi;
• komplikasi berlaku berulang kali;
• rawatan lain tidak lagi berkesan;
• terdapat kanser hati tertentu yang memenuhi kriteria;
• kualiti hidup dan kelangsungan hidup semakin terjejas.

Penilaian pemindahan bukan hanya berdasarkan satu nombor atau keputusan ujian.

Pasukan pemindahan akan menilai:

• tahap penyakit hati;
• kesihatan jantung dan paru-paru;
• fungsi buah pinggang;
• kewujudan jangkitan;
• kanser;
• status pemakanan;
• penggunaan alkohol atau bahan terlarang;
• keupayaan mematuhi rawatan;
• sokongan penjaga dan keluarga;
• risiko serta manfaat pembedahan.

Kehidupan selepas pemindahan hati

Selepas pemindahan, pesakit perlu:

• mengambil ubat imunosupresif;
• menjalani ujian darah berkala;
• memantau tanda penolakan organ;
• mengurangkan risiko jangkitan;
• mengawal tekanan darah dan gula;
• menjaga berat badan;
• menghadiri semua janji temu;
• mengelakkan interaksi ubat dan suplemen.

Ubat imunosupresif biasanya perlu diambil untuk jangka panjang bagi mengurangkan risiko badan menolak hati baharu.

Bolehkah Kegagalan Hati Pulih?

Jawapannya bergantung pada punca dan tahap kerosakan.

Pemulihan kegagalan hati akut

Sesetengah pesakit boleh pulih tanpa pemindahan hati apabila:

• punca dikenal pasti awal;
• antidot atau rawatan khusus diberikan segera;
• kecederaan tidak terlalu meluas;
• komplikasi dapat dikawal;
• fungsi buah pinggang dan organ lain dapat disokong;
• hati masih mempunyai keupayaan untuk beregenerasi.

Namun, sesetengah kes terus merosot walaupun rawatan telah diberikan dan memerlukan pemindahan hati dengan segera.

Pemulihan penyakit hati kronik

Rawatan punca boleh:

• mengurangkan keradangan;
• memperlahankan pembentukan parut;
• mencegah komplikasi;
• memperbaiki sebahagian fungsi hati;
• mengurangkan risiko kegagalan hati lanjut.

Contohnya, penghapusan hepatitis C, kawalan hepatitis B, penurunan berat badan dalam MASLD dan penghentian alkohol boleh memperbaiki perjalanan penyakit.

Namun, sirosis lanjut tidak semestinya dapat dipulihkan sepenuhnya.

Faktor yang mempengaruhi prognosis

Peluang pemulihan dipengaruhi oleh:

• punca kegagalan hati;
• tempoh sebelum rawatan dimulakan;
• tahap ensefalopati;
• fungsi buah pinggang;
• kewujudan jangkitan;
• kegagalan organ lain;
• umur;
• status pemakanan;
• penyakit lain;
• tindak balas terhadap rawatan;
• akses kepada pemindahan hati.

Tiada satu angka jangka hayat yang sesuai untuk semua pesakit.

Komplikasi Kegagalan Hati

Antara komplikasi serius ialah:

1. Ensefalopati hepatik

Perubahan fungsi otak yang menyebabkan gangguan tumpuan, kekeliruan, mengantuk atau koma.

2. Edema otak

Bengkak otak lebih berkaitan dengan kegagalan hati akut dan boleh meningkatkan tekanan dalam tengkorak.

3. Ascites

Pengumpulan cecair di dalam abdomen.

4. Peritonitis bakteria spontan

Jangkitan pada cecair ascites yang boleh menyebabkan sepsis, kegagalan buah pinggang dan kematian.

5. Pendarahan varises

Pendarahan daripada saluran darah yang membesar di esofagus atau perut.

6. Kegagalan buah pinggang

Termasuk kecederaan buah pinggang akut dan sindrom hepatorenal.

7. Jangkitan dan sepsis

Penyakit hati lanjut melemahkan pertahanan badan dan meningkatkan risiko jangkitan.

8. Gangguan pembekuan

Keseimbangan pembekuan menjadi tidak normal dan sukar diramal.

9. Malnutrisi dan sarcopenia

Kehilangan otot meningkatkan risiko kelemahan, jatuh, komplikasi dan pemulihan yang lebih perlahan.

10. Gangguan elektrolit

Paras natrium, kalium dan bahan lain boleh menjadi tidak normal.

11. Masalah pernafasan

Ascites yang besar, jangkitan atau pengumpulan cecair boleh menjejaskan pernafasan.

12. Kegagalan beberapa organ

Dalam keadaan kritikal, hati, buah pinggang, otak, paru-paru dan sistem peredaran darah boleh gagal secara serentak.

13. Kanser hati

Pesakit sirosis dan hepatitis kronik tertentu mempunyai risiko kanser hati yang lebih tinggi dan mungkin memerlukan saringan berkala.

Perkara Yang Tidak Patut Dilakukan

Pesakit atau ahli keluarga tidak sepatutnya:

• mengambil produk “detoks hati”;
• menggunakan herba tanpa memberitahu doktor;
• menggandakan dos ubat yang tertinggal;
• mencampurkan beberapa ubat demam dan selesema tanpa menyemak kandungannya;
• berhenti ubat preskripsi secara tiba-tiba;
• mengambil alkohol;
• mengurangkan protein secara ekstrem;
• berpuasa panjang tanpa nasihat;
• menganggap air kelapa atau jus boleh merawat kegagalan hati;
• menunggu di rumah apabila pesakit keliru atau muntah darah;
• menganggap enzim hati normal bermaksud sirosis telah hilang;
• mengambil ubat tahan sakit sesuka hati;
• menggunakan suplemen bina badan atau pelangsingan yang tidak jelas kandungannya.

Cara Mengurangkan Risiko Kegagalan Hati

Gunakan ubat dengan selamat

• Ikut dos pada label atau preskripsi.
• Semak sama ada beberapa produk mengandungi paracetamol.
• Jangan berkongsi ubat.
• Beritahu doktor semua suplemen yang digunakan.
• Dapatkan nasihat ahli farmasi jika menggunakan banyak ubat.

Lindungi diri daripada hepatitis

• Dapatkan vaksin hepatitis A atau B apabila disarankan.
• Jangan berkongsi jarum.
• Pastikan peralatan tatu dan tindik steril.
• Amalkan seks yang lebih selamat.
• Jangan berkongsi alat yang mungkin terkena darah.
• Jalani saringan jika mempunyai faktor risiko.

Kawal kesihatan metabolik

• Kekalkan berat badan yang sesuai.
• Kawal diabetes.
• Rawat tekanan darah tinggi.
• Kawal kolesterol dan trigliserida.
• Lakukan aktiviti fizikal secara konsisten.
• Pilih makanan yang seimbang.

Elakkan alkohol jika mempunyai penyakit hati

Bagi pesakit sirosis, hepatitis alkohol atau penyakit hati berkaitan alkohol, berhenti mengambil alkohol biasanya merupakan pilihan paling selamat.

Hadiri pemeriksaan susulan

Susulan boleh melibatkan:

• ujian darah;
• ultrasound;
• saringan kanser hati;
• endoskopi;
• pemantauan ascites;
• semakan ubat;
• penilaian pemakanan;
• pemantauan fungsi buah pinggang.

Mitos Tentang Kegagalan Hati

Mitos 1: Enzim hati tinggi bermaksud hati sudah gagal

Tidak semestinya. ALT dan AST menunjukkan kecederaan sel hati. Fungsi hati perlu dinilai menggunakan keputusan lain dan keadaan klinikal.

Mitos 2: Hanya peminum alkohol mendapat kegagalan hati

Tidak benar. Hepatitis virus, MASLD, ubat, penyakit autoimun, penyakit genetik dan masalah saluran hempedu juga boleh menyebabkan kegagalan hati.

Mitos 3: Produk semula jadi sentiasa selamat

Tidak benar. Produk herba dan suplemen tertentu boleh menyebabkan kecederaan hati.

Mitos 4: Pesakit ensefalopati hanya perlu tidur

Tidak benar. Mengantuk atau kekeliruan boleh menandakan kemerosotan fungsi otak dan memerlukan penilaian segera.

Mitos 5: Pesakit penyakit hati tidak boleh makan protein

Sekatan protein secara berlebihan boleh memburukkan kehilangan otot. Pengambilan protein perlu disesuaikan oleh doktor atau pakar diet.

Mitos 6: Jaundis boleh dirawat dengan minuman tertentu

Jaundis ialah tanda penyakit, bukan kekurangan minuman. Puncanya perlu dikenal pasti dan dirawat.

Kesimpulan

Kegagalan hati ialah keadaan serius yang boleh berlaku secara mendadak atau berkembang selepas penyakit hati kronik.

Ia tidak sama dengan enzim hati tinggi dan tidak boleh didiagnosis menggunakan satu ujian sahaja.

Kegagalan hati akut boleh menyebabkan gangguan pembekuan, perubahan fungsi otak dan kegagalan organ dalam tempoh yang singkat. Dalam penyakit kronik, ascites, pendarahan varises, jaundis dan ensefalopati menunjukkan bahawa sirosis telah menjadi dekompensasi.

Peluang pemulihan bergantung pada punca, tahap kerosakan, kelajuan rawatan dan keadaan organ lain. Sesetengah hati boleh pulih selepas punca dirawat, manakala pesakit lain memerlukan pemindahan hati.

Kekeliruan, muntah darah, najis hitam, jaundis yang bertambah cepat atau pengambilan paracetamol secara berlebihan tidak patut dipantau sendiri di rumah. Rawatan segera boleh memberi perbezaan besar kepada hasil pesakit.

Soalan Lazim Tentang Kegagalan Hati