Etika Doktor Di Media Sosial: Bolehkah Kongsi Kes Pesakit, Gambar Dan Cerita Klinik?

Seorang doktor memuat naik gambar ruam yang jarang ditemui. Nama pesakit tidak disebut dan wajahnya tidak kelihatan. Dalam kapsyen, doktor menerangkan umur pesakit, pekerjaannya, daerah tempat tinggal, tempoh simptom dan bagaimana pesakit mendapatkan rawatan.

Doktor tersebut mungkin merasakan identiti pesakit telah dilindungi. Namun, ahli keluarga, rakan sekerja atau penduduk setempat mungkin dapat meneka siapa pesakit itu hanya dengan menggabungkan beberapa butiran.

Situasi seperti ini semakin kerap berlaku apabila doktor, klinik dan petugas kesihatan menggunakan Facebook, Instagram, TikTok, YouTube, X, Telegram atau platform lain untuk pendidikan kesihatan dan pemasaran.

Media sosial bukan musuh kepada profesion perubatan. Ia boleh digunakan untuk:

• Menerangkan penyakit dalam bahasa yang mudah
• Membetulkan mitos kesihatan
• Meningkatkan kesedaran tentang tanda bahaya
• Menggalakkan saringan dan pencegahan
• Membantu masyarakat memahami rawatan
• Berkongsi perkembangan ilmu perubatan

Namun, kandungan yang melibatkan pesakit sebenar tidak sama dengan kandungan pendidikan umum. Apabila doktor menggunakan cerita, gambar, video, keputusan pemeriksaan atau perbualan pesakit, isu kerahsiaan, maruah, persetujuan dan keselamatan data perlu dinilai dengan jauh lebih ketat.

Malaysian Medical Council atau MMC menegaskan bahawa piawaian profesional tetap terpakai dalam talian. Doktor disarankan supaya tidak berkongsi maklumat khusus pesakit di platform awam, khususnya apabila terdapat kemungkinan pesakit dikenal pasti.

Jawapan kepada soalan “bolehkah doktor berkongsi kes pesakit?” bukan sekadar “boleh jika ada consent”.

Jawapan yang lebih tepat ialah:

Perkongsian mungkin dibenarkan dalam keadaan tertentu, tetapi persetujuan sahaja tidak menghapuskan tanggungjawab doktor untuk menjaga kerahsiaan, maruah pesakit dan profesionalisme.

Mengapa Kerahsiaan Pesakit Sangat Penting?

Hubungan doktor dengan pesakit dibina atas kepercayaan.

Pesakit mungkin mendedahkan perkara yang tidak pernah diceritakan kepada orang lain, termasuk:

• Masalah kesihatan mental
• Sejarah seksual
• Kehamilan
• Penggunaan dadah atau alkohol
• Jangkitan tertentu
• Penderaan atau keganasan rumah tangga
• Masalah keluarga
• Penyakit keturunan
• Masalah kewangan yang menjejaskan rawatan

Pesakit memberikan maklumat tersebut kerana percaya ia akan digunakan untuk pemeriksaan, diagnosis dan rawatan, bukan untuk hiburan, pemasaran atau membina populariti seseorang doktor.

Jika pesakit takut bahawa cerita mereka akan dijadikan kandungan, mereka mungkin:

• Menyembunyikan simptom
• Tidak memberikan sejarah perubatan yang lengkap
• Menangguhkan rawatan
• Mengelakkan pemeriksaan tertentu
• Hilang kepercayaan terhadap klinik
• Takut mendapatkan bantuan bagi masalah sensitif

Kod Tatakelakuan Profesional MMC menyatakan bahawa garis panduan profesional menetapkan standard minimum yang diharapkan daripada pengamal perubatan. Persetujuan yang sah pula perlu diberikan secara bebas, sukarela dan selepas pesakit memahami implikasi keputusan tersebut.

Akaun Peribadi Bukan Kawasan Bebas Etika

Ada doktor yang menganggap kewajipan profesional hanya terpakai ketika bekerja atau ketika menggunakan akaun rasmi klinik.

Itu anggapan yang lemah.

Tanggungjawab menjaga kerahsiaan tidak hilang hanya kerana doktor:

• Menggunakan akaun peribadi
• Memuat naik kandungan selepas waktu kerja
• Tidak menyebut nama klinik
• Tidak memakai pakaian profesional
• Meletakkan penafian “pandangan peribadi”
• Berkongsi dalam kumpulan tertutup
• Tidak menerima bayaran bagi hantaran tersebut

Sekiranya maklumat diperoleh melalui hubungan profesional dengan pesakit, ia tetap maklumat yang perlu dilindungi.

MMC menyatakan bahawa Kod Tatakelakuan Profesional sama relevan dalam talian seperti dalam persekitaran perubatan biasa. Penggunaan media sosial perlu dilakukan secara beretika, berasaskan bukti dan profesional.

Tetapan akaun “private” juga tidak memberikan perlindungan mutlak. Pengikut masih boleh mengambil tangkap layar, menyimpan video atau menghantar kandungan kepada orang lain.

Apakah Yang Dikira Sebagai Maklumat Pesakit?

Maklumat pesakit bukan sekadar nama, nombor kad pengenalan dan wajah.

Pengenal pasti secara langsung

Antara maklumat yang boleh mengenal pasti seseorang secara terus ialah:

• Nama penuh
• Nombor kad pengenalan
• Nombor telefon
• Alamat rumah
• Alamat e-mel
• Wajah
• Nombor pendaftaran pesakit
• Nombor rekod perubatan
• Gelang pesakit
• Nombor bil atau invois

Pengenal pasti secara tidak langsung

Maklumat berikut mungkin tidak mengenal pasti pesakit apabila dilihat secara berasingan. Namun, gabungannya boleh mendedahkan identiti:

• Umur yang khusus
• Pekerjaan
• Tempat tinggal
• Tarikh rawatan
• Nama hospital atau klinik
• Diagnosis yang jarang berlaku
• Kejadian kemalangan tertentu
• Sejarah keluarga yang unik
• Tatu, parut atau tanda lahir
• Pakaian seragam
• Suara dan loghat
• Lokasi atau latar belakang
• Peristiwa yang telah dilaporkan media

Sebagai contoh:

“Seorang guru wanita berusia 36 tahun dari sebuah daerah kecil datang semalam selepas mengalami alahan teruk ketika menghadiri program sekolah.”

Nama dan wajah tidak disebut. Namun, guru lain, ibu bapa murid atau keluarga mungkin mengetahui siapa pesakit itu.

Maklumat klinikal yang perlu dilindungi

Antaranya:

• Diagnosis
• Keputusan ujian darah
• Preskripsi
• Surat rujukan
• Nota konsultasi
• X-ray
• Imbasan CT atau MRI
• Gambar ruam atau luka
• Rakaman prosedur
• Tangkap layar mesej WhatsApp
• Rakaman panggilan
• Gambar sebelum dan selepas rawatan
• Maklumat berkaitan insurans atau pembayaran rawatan

Di bawah kerangka perlindungan data peribadi Malaysia, maklumat tentang kesihatan fizikal atau mental dikategorikan sebagai data peribadi sensitif. Akta Perlindungan Data Peribadi pula terutamanya mengawal pemprosesan data dalam transaksi komersial. Oleh itu, skop undang-undangnya perlu dinilai mengikut organisasi dan keadaan sebenar.

Ini bermakna sebuah klinik swasta tidak patut menganggap gambar klinikal sebagai bahan pemasaran biasa hanya kerana fail tersebut disimpan dalam telefon atau dihantar melalui WhatsApp.

Adakah Menutup Wajah Pesakit Sudah Mencukupi?

Tidak semestinya.

Gambar yang kelihatan anonim mungkin masih menunjukkan:

• Tatu yang unik
• Parut
• Barang kemas
• Pakaian
• Anggota badan yang mudah dikenali
• Latar rumah atau tempat kerja
• Nama pada monitor
• Dokumen di atas meja
• Gelang pesakit
• Pantulan pada cermin
• Pesakit lain di belakang

Video pula boleh mendedahkan suara, loghat, nama yang disebut oleh kakitangan, lokasi atau butiran perbualan.

Kes yang jarang berlaku lebih sukar disamarkan. Jika sebuah penyakit hanya pernah berlaku kepada seorang individu dalam komuniti kecil, butiran umum pun mungkin sudah mencukupi untuk mengenal pasti pesakit.

Sebelum menerbitkan kandungan, tanyakan:

1. Bolehkah pesakit mengenali dirinya?
2. Bolehkah keluarga mengenalinya?
3. Bolehkah rakan sekerja atau jiran mengenalinya?
4. Bolehkah orang ramai menggabungkan kandungan ini dengan berita atau hantaran lain?
5. Adakah kes ini terlalu unik untuk dianggap anonim?

Jika jawapan kepada mana-mana soalan ialah “mungkin”, kandungan tersebut masih membawa risiko.

Anonimisasi Bukan Sekadar Memadam Nama

Anonimisasi bermaksud maklumat telah diproses sehingga seseorang individu tidak lagi boleh dikenal pasti secara munasabah.

Ia berbeza daripada pseudonimisasi, iaitu keadaan apabila nama digantikan dengan kod tetapi identiti masih boleh dipadankan semula menggunakan maklumat lain.

Contoh pseudonimisasi ialah menukar nama kepada “Pesakit A” tetapi masih menyertakan:

• Umur tepat
• Tarikh rawatan
• Pekerjaan
• Daerah tempat tinggal
• Diagnosis jarang
• Gambar anggota badan

Dalam situasi itu, pesakit mungkin masih dapat dikenal pasti.

Garis panduan rakaman MMC membenarkan penggunaan tertentu bagi pendidikan atau latihan apabila rakaman telah dianonimkan, tetapi melarang penggunaan koleksi lama apabila pesakit boleh atau mungkin dikenal pasti.

Platform awam membawa risiko lebih tinggi daripada bilik kuliah atau perbincangan klinikal terkawal kerana kandungan boleh disalin dan disebarkan tanpa had.

Persetujuan Rawatan Tidak Sama Dengan Persetujuan Penerbitan

Seorang pesakit mungkin bersetuju supaya gambar luka diambil bagi memantau penyembuhan.

Persetujuan tersebut tidak secara automatik membenarkan doktor untuk:

• Memuat naik gambar ke Instagram
• Menggunakannya dalam video TikTok
• Memasukkannya ke dalam iklan
• Menghantarnya kepada agensi pemasaran
• Menggunakan semula gambar dalam seminar awam
• Menjual kursus yang mengandungi gambar tersebut

Sekurang-kurangnya terdapat tiga tujuan berbeza:

1. Persetujuan untuk pemeriksaan dan rawatan
2. Persetujuan untuk mengambil gambar atau rakaman klinikal
3. Persetujuan untuk menggunakan atau menerbitkan rakaman

Garis panduan MMC menegaskan bahawa persetujuan rakaman perlu diberikan bagi tujuan khusus, bukan persetujuan umum yang terlalu luas. Pesakit perlu mengetahui sama ada rakaman dibuat untuk rawatan, rekod perubatan, latihan, penyelidikan, penerbitan atau tujuan medikolegal.

Apakah Ciri Persetujuan Yang Bermaklumat?

Persetujuan yang bermaklumat bukan sekadar tandatangan pada borang.

Pesakit perlu memahami:

• Bahan yang akan digunakan
• Sama ada wajah atau suara akan disertakan
• Tujuan penerbitan
• Platform yang digunakan
• Siapa yang boleh melihat kandungan
• Sama ada kandungan bersifat pendidikan atau pemasaran
• Sama ada kandungan akan digunakan dalam iklan berbayar
• Berapa lama bahan akan disimpan
• Sama ada bahan akan digunakan semula
• Risiko kandungan dikongsi oleh pihak lain
• Cara menarik balik persetujuan untuk penggunaan akan datang

MMC menyatakan bahawa persetujuan rakaman perlu diberikan oleh pesakit yang berkeupayaan, secara sukarela dan selepas menerima maklumat mencukupi. Rakaman juga tidak boleh dibuat di luar kehendak pesakit, perlu disimpan dengan selamat dan tidak boleh digunakan di luar skop persetujuan asal tanpa persetujuan tambahan.

Persetujuan bertulis ialah amalan yang lebih kukuh. Jika persetujuan tidak diperoleh secara bertulis, perbincangan tersebut perlu didokumentasikan dalam rekod pesakit. Pesakit juga sepatutnya diberi peluang melihat rakaman dan menentukan konteks penggunaannya.

Consent Bukan Lesen Mutlak

Walaupun pesakit telah bersetuju, doktor masih perlu menilai sama ada kandungan itu wajar.

Persetujuan tidak menjadikan kandungan berikut secara automatik beretika:

• Rakaman pesakit menangis
• Pesakit yang sedang ketakutan
• Video ketika pesakit mengalami kesakitan
• Cerita yang memalukan pesakit
• Kandungan yang menstigmakan penyakit mental
• Video pesakit di bawah pengaruh sedatif
• Kisah kanak-kanak yang boleh menjejaskan mereka pada masa hadapan
• Gambar anggota sulit
• Kandungan yang menggunakan penderitaan sebagai clickbait

Garis panduan MMC menyatakan bahawa doktor perlu melindungi privasi dan maruah pesakit. Bagi rakaman yang akan diakses oleh orang ramai, persetujuan perlu diperoleh walaupun pesakit tidak dapat dikenal pasti daripada rakaman tersebut. Doktor juga perlu bertindak jika rakaman yang telah dipersetujui masih dianggap mengganggu atau merosakkan kepentingan pesakit.

Ketidakseimbangan Kuasa Antara Doktor Dan Pesakit

Doktor dan pesakit tidak berada dalam kedudukan yang sama.

Doktor mempunyai pengetahuan, kuasa profesional dan pengaruh terhadap rawatan. Pesakit pula mungkin sedang sakit, takut atau bergantung kepada doktor.

Pesakit boleh bersetuju kerana:

• Takut doktor tersinggung
• Bimbang layanan akan berubah
• Berasa terhutang budi
• Menganggap rakaman sebahagian daripada rawatan
• Tidak memahami kesan jangka panjang
• Tidak tahu bahawa kandungan boleh disalin
• Tidak menyedari video mungkin digunakan untuk pemasaran

Oleh itu, persetujuan untuk penerbitan sebaik-baiknya dipisahkan daripada persetujuan rawatan.

Pesakit perlu diberitahu bahawa:

• Mereka bebas menolak
• Penolakan tidak menjejaskan rawatan
• Mereka boleh bertanya sebelum bersetuju
• Mereka boleh mengambil masa untuk berfikir
• Mereka boleh mengehadkan tujuan penggunaan

MMC menetapkan bahawa pesakit perlu diberitahu bahawa mutu rawatan tidak akan terjejas sama ada mereka bersetuju atau menolak rakaman.

Elakkan meminta persetujuan ketika pesakit sedang menjalani rawatan kecemasan, berada dalam kesakitan teruk atau belum pulih daripada ubat pelali.

Gambar Dan Video Klinikal Ialah Sebahagian Daripada Rekod Perubatan

Gambar yang diambil untuk diagnosis atau pemantauan boleh menjadi sebahagian daripada rekod perubatan.

Contohnya:

• Gambar luka
• Gambar ruam
• Imej endoskopi
• X-ray
• Ultrasound
• Rakaman pergerakan
• Gambar sebelum dan selepas rawatan
• Rakaman fungsi organ

Garis panduan MMC menyatakan bahawa rakaman klinikal perlu dianggap seperti bahagian lain dalam rekod perubatan. Persetujuan perlu diperoleh sebelum pendedahan atau penerbitan, terutama apabila pesakit boleh dikenal pasti.

Mengambil gambar menggunakan telefon peribadi membawa beberapa risiko:

• Gambar diselaraskan secara automatik ke penyimpanan awan
• Ahli keluarga boleh melihat galeri
• Fail bercampur dengan gambar peribadi
• Telefon hilang atau dicuri
• Gambar dipindahkan ke peranti baharu
• Aplikasi lain mendapat akses kepada galeri
• Fail disimpan lebih lama daripada diperlukan

Klinik perlu mempunyai sistem rasmi bagi rakaman klinikal, termasuk kawalan akses, penyimpanan, tempoh pengekalan dan prosedur pemadaman.

Gambar Sebelum Dan Selepas Rawatan

Gambar sebelum dan selepas sering digunakan dalam dermatologi, pergigian, perubatan estetik, pembedahan plastik, rawatan rambut dan pengurusan berat badan.

Isunya bukan tentang kerahsiaan sahaja, gambar tersebut juga boleh mengelirukan.

Sebelum menerbitkan gambar, pertimbangkan:

• Adakah pencahayaan sama?
• Adakah sudut kamera sama?
• Adakah gambar telah diedit?
• Adakah jarak kamera berubah?
• Adakah ekspresi atau posisi tubuh berbeza?
• Berapa lama jarak antara rawatan?
• Adakah rawatan lain turut dilakukan?
• Adakah hasil itu tipikal atau luar biasa?
• Adakah risiko dan batas rawatan diterangkan?
• Adakah pesakit boleh dikenal pasti melalui anggota badan?

Gambar hasil terbaik tidak patut digunakan untuk memberikan gambaran bahawa semua pesakit akan mendapat hasil sama.

Kandungan perlu menyatakan bahawa respons terhadap rawatan berbeza dan keputusan tertentu tidak boleh dijamin.

Kes Melibatkan Kanak-Kanak Dan Remaja

Kanak-kanak memerlukan perlindungan tambahan kerana mereka mungkin tidak memahami kesan jejak digital.

Risiko perkongsian termasuk:

• Buli
• Stigma
• Rasa malu apabila dewasa
• Penyalahgunaan gambar
• Gangguan oleh orang tidak dikenali
• Pengenalpastian melalui akaun ibu bapa
• Pendedahan penyakit atau kecacatan kepada rakan sekolah

Garis panduan rakaman MMC menetapkan bahawa persetujuan ibu bapa atau penjaga sah perlu diperoleh. Bagi kanak-kanak berusia tujuh tahun dan ke atas, persetujuan dalam bentuk assent turut diperlukan. Jika kanak-kanak tersebut membantah, rakaman tidak sepatutnya dibuat walaupun penjaga telah bersetuju, tertakluk kepada keadaan khusus yang dinyatakan dalam garis panduan.

Persetujuan ibu bapa tidak menghapuskan tanggungjawab doktor untuk mempertimbangkan kepentingan terbaik kanak-kanak.

Pesakit Yang Tidak Berkeupayaan Memberi Persetujuan

Antara pesakit yang mungkin tidak dapat memberikan persetujuan sah ialah:

• Pesakit tidak sedarkan diri
• Pesakit di bawah ubat pelali
• Pesakit dengan kecelaruan akut
• Pesakit dengan demensia lanjut
• Pesakit dengan psikosis aktif yang menjejaskan keupayaan membuat keputusan
• Pesakit dengan kecederaan otak
• Pesakit kritikal

Ketiadaan bantahan bukan bermaksud persetujuan.

Doktor tidak patut merakam seseorang untuk kandungan hanya kerana pesakit tersebut tidak mampu berkata tidak.

Bagi tujuan rawatan yang memerlukan rakaman, prosedur berbeza mungkin terpakai. Namun, penggunaan bagi pendidikan, media atau pemasaran memerlukan pertimbangan tambahan, kuasa undang-undang yang sesuai dan perlindungan ketat.

MMC menyatakan bahawa rakaman pesakit yang tidak berkeupayaan perlu dihentikan jika pesakit menunjukkan bantahan atau tekanan. Akses juga perlu dihadkan kepada bilangan individu paling minimum yang diperlukan.

Pendidikan Kesihatan Atau Pemasaran?

Perbezaan antara pendidikan dan pemasaran kadangkala kabur.

Kandungan pendidikan yang lebih selamat

• Menerangkan tanda strok menggunakan ilustrasi
• Menunjukkan anatomi melalui grafik
• Membincangkan garis panduan klinikal
• Menggunakan kes rekaan
• Menggunakan model anatomi
• Menggunakan data agregat
• Mengulas kajian yang telah diterbitkan
• Menggunakan pelakon bagi demonstrasi

Kandungan yang lebih menyerupai pemasaran

• Menonjolkan kehebatan doktor
• Menggunakan kisah dramatik untuk menarik pelanggan
• Menyertakan promosi atau pautan tempahan
• Menunjukkan hasil luar biasa tanpa konteks
• Menggunakan testimoni sebagai bukti keberkesanan
• Menjanjikan pemulihan
• Menggambarkan doktor sebagai satu-satunya pakar yang mampu merawat masalah itu

MMC membenarkan doktor membincangkan topik kesihatan di media sosial tetapi menegaskan bahawa perbincangan perlu saintifik, rasional dan berasaskan bukti. Garis panduan yang sama turut menekankan supaya doktor mengelakkan pengiklanan, meminta pesakit dan mempromosi diri secara langsung atau tidak langsung.

Doktor Sebagai Content Creator

Doktor boleh menjadi pencipta kandungan yang baik. Malah, masyarakat memerlukan lebih banyak penerangan kesihatan yang tepat daripada profesional terlatih.

Namun, kredibiliti profesional datang bersama tanggungjawab.

Kandungan yang patut dielakkan termasuk:

• “Story time” mengenai pesakit pelik
• Meniru cara pesakit bercakap untuk hiburan
• Mengejek soalan pesakit
• Menunjukkan reaksi terkejut terhadap keputusan ujian
• Merakam prosedur tanpa persetujuan khusus
• Menggunakan penyakit sensitif sebagai clickbait
• Mendedahkan maklumat bagi mempertahankan diri daripada ulasan buruk
• Memberi diagnosis khusus melalui ruangan komen
• Menjadikan pesakit bahan jenaka

Sesuatu kandungan tidak menjadi beretika hanya kerana ia menarik ramai penonton.

Bolehkah Doktor Membalas Ulasan Buruk Pesakit?

Doktor mungkin berasa perlu mempertahankan diri apabila pesakit membuat tuduhan atau mendedahkan sebahagian cerita di media sosial.

Namun, pesakit yang menceritakan pengalaman mereka tidak secara automatik memberikan kebenaran kepada doktor untuk mendedahkan rekod klinikal.

Elakkan respons seperti:

• “Pesakit ini sebenarnya tidak makan ubat.”
• “Dia pernah dirawat untuk masalah mental.”
• “Keputusan ujian menunjukkan perkara yang berbeza.”
• “Dia datang lewat dan menolak rawatan.”
• “Kami sudah menerangkan diagnosisnya.”

Respons yang lebih selamat ialah:

“Kami memandang serius maklum balas ini. Bagi melindungi privasi semua pesakit, kami tidak dapat membincangkan butiran rawatan di ruang awam. Sila hubungi saluran rasmi klinik supaya perkara ini dapat disemak.”

Jangan gunakan tangkap layar rekod perubatan untuk memenangi pertengkaran di Facebook.

Perbincangan Kes Dalam Kumpulan WhatsApp Atau Telegram

Kumpulan tertutup tidak semestinya selamat.

Sebelum berkongsi kes, pertimbangkan:

• Adakah semua ahli mempunyai tujuan profesional yang sah?
• Adakah semua butiran benar-benar diperlukan?
• Bolehkah identiti dibuang?
• Adakah platform diluluskan oleh organisasi?
• Adakah ahli boleh mengambil tangkap layar?
• Adakah telefon ahli dikongsi dengan orang lain?
• Adakah perbincangan perlu direkodkan dalam rekod pesakit?

Secara praktikal, prinsip maklumat minimum perlu digunakan. Kongsi hanya maklumat yang diperlukan untuk tujuan klinikal atau pendidikan yang sah.

Untuk mendapatkan pandangan profesional, gunakan saluran rasmi dan selamat yang diluluskan oleh organisasi jika tersedia.

Mesej Peribadi Dan Diagnosis Melalui Media Sosial

Pesakit sering menghantar gambar ruam, luka atau keputusan ujian melalui mesej peribadi.

Risikonya termasuk:

• Akaun dikendalikan oleh staf pemasaran
• Mesej tidak dimasukkan dalam rekod perubatan
• Gambar disimpan pada peranti peribadi
• Nasihat diberikan tanpa sejarah lengkap
• Pesakit menganggap diagnosis telah disahkan
• Mesej kecemasan tidak dibaca
• Maklumat dihantar kepada akaun yang salah

Klinik perlu menjelaskan bahawa media sosial bukan saluran kecemasan dan tidak semestinya sesuai untuk konsultasi lengkap.

Doktor juga perlu berhati-hati daripada memberikan diagnosis individu hanya berdasarkan satu gambar atau komen ringkas.

Maklumat Pesakit Dan Kecerdasan Buatan

Risiko kerahsiaan kini melibatkan alat kecerdasan buatan generatif.

Doktor atau kakitangan mungkin tergoda memasukkan perkara berikut ke dalam sistem AI:

• Nota konsultasi
• Surat rujukan
• Ringkasan discaj
• Keputusan makmal
• Gambar klinikal
• Transkrip konsultasi
• Mesej pesakit
• Maklumat insurans

Memadam nama sahaja mungkin tidak mencukupi jika dokumen masih mengandungi umur, tarikh, lokasi, pekerjaan atau diagnosis unik.

Garis panduan MMC mengenai penggunaan AI menyatakan bahawa data pesakit tidak boleh dikongsi kepada sistem AI tanpa persetujuan pesakit. Doktor juga perlu memastikan sistem mempunyai penyulitan dan kawalan akses yang kukuh untuk mengurangkan risiko kebocoran serta pengenalpastian semula.

Sebelum menggunakan alat AI, organisasi perlu mengetahui:

• Di mana data disimpan
• Siapa boleh mengakses data
• Sama ada input digunakan untuk melatih model
• Berapa lama data disimpan
• Sama ada data boleh dipadam
• Bagaimana akses dikawal
• Sama ada penggunaan diluluskan organisasi
• Apakah tindakan jika berlaku kebocoran

Jangan menampal rekod pesakit ke dalam aplikasi AI awam hanya untuk menjimatkan beberapa minit.

Senario Praktikal

Senario 1: Gambar ruam tanpa wajah

Masih berisiko. Tatu, latar tempat atau cerita klinikal mungkin membolehkan pesakit dikenal pasti.

Senario 2: Cerita kes tanpa gambar dan nama

Belum tentu anonim. Gabungan umur, lokasi, pekerjaan dan diagnosis unik boleh mendedahkan identiti.

Senario 3: Pesakit sendiri meminta gambarnya dimuat naik

Doktor masih perlu menilai kewajaran. Permintaan pesakit tidak menghapuskan risiko stigma, eksploitasi atau kandungan mengelirukan.

Senario 4: Gambar sebelum dan selepas dengan borang persetujuan

Mungkin boleh digunakan, tetapi persetujuan perlu khusus. Gambar tidak boleh diedit atau disusun sehingga menghasilkan gambaran palsu tentang keberkesanan rawatan.

Senario 5: Kes dikongsi dalam kumpulan doktor tertutup

Mungkin mempunyai tujuan profesional yang sah, tetapi identiti, platform, bilangan penerima dan keperluan sebenar perkongsian masih perlu dinilai.

Senario 6: Doktor mengubah beberapa butiran kes

Perubahan kecil mungkin tidak mencukupi. Kes komposit atau rekaan sepenuhnya biasanya lebih selamat.

Checklist Sebelum Menekan Butang Post

Sebelum menerbitkan kandungan, tanyakan:

1. Adakah kandungan ini melibatkan pesakit sebenar?
2. Adakah perkongsian benar-benar diperlukan?
3. Apakah manfaat yang jelas kepada masyarakat?
4. Bolehkah tujuan sama dicapai menggunakan ilustrasi?
5. Bolehkah pesakit dikenal pasti secara langsung?
6. Bolehkah identiti diketahui melalui gabungan butiran?
7. Adakah kes ini unik atau telah tular?
8. Adakah persetujuan khusus diperoleh?
9. Adakah pesakit memahami platform dan tujuan penggunaan?
10. Adakah pesakit bebas menolak tanpa menjejaskan rawatan?
11. Adakah hanya maklumat minimum digunakan?
12. Adakah kandungan menghormati maruah pesakit?
13. Adakah pesakit lain kelihatan di belakang?
14. Adakah dokumen, skrin atau gelang pesakit terdedah?
15. Adakah dakwaan kesihatan berasaskan bukti?
16. Adakah kandungan sebenarnya iklan yang menyamar sebagai pendidikan?
17. Adakah penerbitan diluluskan oleh organisasi?
18. Adakah anda selesa jika kandungan itu dinilai oleh MMC?
19. Adakah anda akan menerbitkannya jika pesakit itu ahli keluarga sendiri?
20. Adakah kandungan masih perlu diterbitkan jika timbul keraguan?

Jika masih ragu-ragu, jangan terbitkan.

Alternatif Lebih Selamat Untuk Kandungan Kesihatan

Doktor tidak memerlukan pesakit sebenar bagi menghasilkan kandungan yang berkesan.

Gunakan:

• Ilustrasi perubatan
• Animasi
• Model anatomi
• Gambar stok berlesen
• Pelakon
• Kes rekaan
• Kes komposit
• Data agregat
• Grafik langkah rawatan
• Soalan lazim pesakit
• Kajian kes yang telah diterbitkan secara sah

Jika menggunakan kes komposit, nyatakan bahawa situasi tersebut dibina daripada beberapa contoh dan tidak menggambarkan seorang pesakit tertentu.

Apa Perlu Dilakukan Jika Maklumat Pesakit Tersilap Diterbitkan?

Ambil tindakan dengan segera:

1. Hentikan penerbitan dan padam kandungan daripada akaun yang boleh dikawal.
2. Jangan anggap pemadaman menghapuskan semua salinan.
3. Maklumkan pengurusan klinik atau hospital.
4. Simpan rekod kejadian, termasuk masa dan kandungan yang terdedah.
5. Kenal pasti jenis maklumat yang terlibat.
6. Nilai siapa yang mungkin telah melihatnya.
7. Dapatkan nasihat pegawai perlindungan data atau penasihat berkaitan.
8. Nilai keperluan memaklumkan pesakit.
9. Semak kewajipan pemberitahuan pelanggaran data.
10. Perbaiki SOP dan latihan kakitangan.

Garis panduan pemberitahuan pelanggaran data Malaysia menerangkan prosedur bagi pengawal data untuk memaklumkan Pesuruhjaya dan, dalam keadaan tertentu, individu yang terjejas. Keperluan sebenar bergantung pada sifat pelanggaran dan risiko kemudaratan.

SOP Media Sosial Yang Patut Dimiliki Klinik

Polisi klinik sepatutnya menerangkan:

• Siapa boleh menghasilkan kandungan
• Siapa perlu meluluskan hantaran
• Bila persetujuan diperlukan
• Borang persetujuan yang digunakan
• Tempat menyimpan rekod persetujuan
• Larangan menggunakan telefon peribadi
• Kaedah menyimpan gambar klinikal
• Akses agensi pemasaran
• Pengendalian mesej peribadi
• Respons terhadap ulasan negatif
• Penggunaan alat AI
• Tempoh penyimpanan fail
• Prosedur pemadaman
• Tindakan apabila berlaku kebocoran

Agensi pemasaran tidak patut diberikan akses bebas kepada:

• Sistem rekod perubatan
• Galeri gambar klinikal
• Senarai nombor pesakit
• Tangkap layar perbualan
• Keputusan ujian
• Sistem tempahan yang mengandungi data kesihatan

Pemilik klinik masih bertanggungjawab memastikan kandungan yang diterbitkan atas nama klinik melalui proses semakan yang munasabah.

Kesimpulan

Media sosial boleh membantu doktor menyampaikan pendidikan kesihatan kepada masyarakat dengan pantas. Namun, manfaat itu tidak mengatasi hak pesakit terhadap privasi, maruah dan kerahsiaan.

Tiga prinsip perlu diingati:

1. Menutup wajah dan memadam nama tidak semestinya menjadikan kes anonim.
2. Persetujuan rawatan tidak sama dengan persetujuan penerbitan.
3. Walaupun persetujuan diperoleh, doktor masih perlu menilai sama ada kandungan itu wajar.

Prinsip paling selamat ialah:

Jika pendidikan kesihatan boleh dilakukan tanpa menggunakan kes sebenar, pilih kaedah tersebut.

Jumlah tontonan mungkin hilang dalam beberapa hari. Kepercayaan pesakit yang rosak jauh lebih sukar dipulihkan.

Soalan Lazim Etika Doktor Di Media Sosial