Jangkitan Virus: Punca, Simptom, Rawatan dan Cara Mencegah Penularan

Jangkitan virus merupakan antara punca penyakit yang paling biasa dalam kalangan manusia. Selesema biasa, influenza, penyakit tangan, kaki dan mulut, cacar air, denggi, hepatitis serta HIV ialah beberapa contoh penyakit yang disebabkan oleh virus.

Walau bagaimanapun, istilah “jangkitan virus” sangat luas. Ia bukan satu diagnosis khusus dan tidak bermakna semua pesakit akan mengalami simptom, tahap keterukan atau tempoh pemulihan yang sama.

Sesetengah virus menyebabkan penyakit ringan yang pulih selepas beberapa hari. Virus lain boleh menyebabkan jangkitan kronik, kerosakan organ, gangguan saraf atau komplikasi yang mengancam nyawa. Cara penularannya juga berbeza. Ada virus yang merebak melalui udara atau titisan pernafasan, manakala yang lain tersebar melalui makanan, air, darah, hubungan seksual atau gigitan nyamuk.

Rawatan juga perlu disesuaikan mengikut virus yang terlibat. Antibiotik tidak berkesan terhadap virus, manakala ubat antiviral biasanya hanya berfungsi terhadap virus tertentu.

Apakah Itu Jangkitan Virus?

Virus ialah agen berjangkit yang sangat kecil dan mengandungi bahan genetik dalam bentuk DNA atau RNA. Virus tidak boleh membiak sendiri. Ia perlu memasuki sel perumah dan menggunakan struktur dalam sel tersebut untuk menghasilkan salinan baharu.

Secara ringkas, proses jangkitan boleh berlaku melalui langkah berikut:

1. Virus memasuki badan melalui hidung, mulut, mata, kulit yang terluka, darah atau laluan lain.
2. Virus melekat pada reseptor tertentu pada permukaan sel.
3. Bahan genetik virus memasuki sel.
4. Virus menggunakan sistem dalam sel untuk menghasilkan komponen virus baharu.
5. Salinan virus dilepaskan dan menjangkiti sel lain.
6. Sistem imun bertindak balas terhadap sel yang dijangkiti dan virus yang beredar.

Kerosakan akibat jangkitan boleh berlaku secara langsung apabila virus merosakkan sel. Ia juga boleh berlaku akibat tindak balas keradangan sistem imun yang terlalu kuat atau berpanjangan. Virus hanya boleh menjangkiti sel yang mempunyai ciri atau reseptor yang sesuai, menyebabkan sesetengah virus lebih cenderung menyerang sistem pernafasan, hati, kulit, saraf atau sistem imun.

Adakah semua jangkitan virus menyebabkan simptom?

Tidak. Seseorang boleh dijangkiti tanpa mengalami sebarang simptom. Keadaan ini dikenali sebagai jangkitan tanpa gejala atau asimptomatik.

Walaupun tidak bergejala, individu tersebut mungkin masih boleh menyebarkan virus tertentu. Bagi sesetengah penyakit, penularan juga boleh berlaku sebelum simptom bermula.

Selain itu, beberapa virus boleh kekal di dalam badan dalam keadaan tidak aktif atau laten. Virus tersebut boleh aktif semula pada masa hadapan, terutamanya apabila sistem imun menjadi lemah. Contohnya termasuk virus herpes simplex dan virus varicella zoster yang menyebabkan cacar air serta kayap.

Jenis Jangkitan Virus yang Biasa

Jangkitan virus boleh dibahagikan mengikut bahagian badan yang terjejas atau cara penularannya.

1. Jangkitan saluran pernafasan

Jangkitan virus pernafasan menjejaskan hidung, tekak, saluran udara atau paru-paru.

Contohnya termasuk:

• Selesema biasa akibat rhinovirus dan virus lain
• Influenza
• COVID-19
• Jangkitan virus sinsitium respiratori atau RSV
• Adenovirus
• Parainfluenza

Simptom lazim termasuk hidung berair, hidung tersumbat, batuk, sakit tekak, demam, sakit badan dan keletihan. Kes yang lebih serius boleh menyebabkan nafas berbunyi, sesak nafas, pneumonia atau kekurangan oksigen. Influenza sendiri boleh menyebabkan penyakit ringan hingga teruk, terutama dalam kumpulan berisiko.

2. Jangkitan sistem penghadaman

Virus tertentu boleh menyebabkan gastroenteritis, iaitu keradangan pada perut dan usus.

Antara contohnya ialah:

• Norovirus
• Rotavirus
• Astrovirus
• Adenovirus enterik

Simptom boleh merangkumi muntah, cirit-birit, kekejangan perut, loya, demam dan hilang selera makan. Risiko utama ialah dehidrasi, terutama pada bayi, kanak-kanak, warga emas dan individu yang mempunyai penyakit kronik.

Norovirus sangat mudah berjangkit dan boleh merebak melalui makanan, air, tangan atau permukaan yang tercemar. Kebanyakan pesakit pulih dalam tempoh satu hingga tiga hari, tetapi virus masih boleh tersebar selama beberapa hari selepas simptom reda.

3. Jangkitan kulit dan membran mukus

Virus juga boleh menyebabkan perubahan pada kulit, mulut atau kemaluan.

Contohnya termasuk:

• Cacar air
• Kayap
• Herpes bibir
• Herpes genital
• Ketuat akibat human papillomavirus atau HPV
• Penyakit tangan, kaki dan mulut
• Molluscum contagiosum

Simptom yang mungkin berlaku termasuk ruam, lepuh, ketuat, luka, ulser, rasa gatal, pedih atau sakit. Sesetengah jangkitan merebak melalui sentuhan langsung dengan kulit atau kawasan yang dijangkiti.

4. Jangkitan hati

Hepatitis virus menyebabkan keradangan pada hati. Hepatitis A, B, C, D dan E mempunyai cara penularan, perjalanan penyakit dan rawatan yang berbeza.

Hepatitis B boleh merebak melalui darah, cecair badan dan daripada ibu kepada bayi ketika kelahiran. Vaksin hepatitis B boleh membantu mencegah jangkitan.

Hepatitis C pula terutama tersebar melalui pendedahan kepada darah yang dijangkiti. Ia boleh menjadi kronik dan menyebabkan sirosis atau kanser hati. Tiada vaksin hepatitis C, tetapi ubat antiviral bertindak langsung boleh menyembuhkan sebahagian besar pesakit yang menerima rawatan sesuai.

5. Jangkitan bawaan nyamuk

Sesetengah virus disebarkan melalui gigitan nyamuk atau vektor lain.

Contohnya termasuk:

• Denggi
• Chikungunya
• Zika
• Japanese encephalitis

Dalam penyakit ini, nyamuk menggigit individu atau haiwan yang membawa virus sebelum memindahkannya kepada manusia lain.

Denggi boleh menyebabkan demam, sakit kepala, sakit belakang mata, sakit badan, loya dan ruam. Kes teruk boleh menyebabkan pendarahan, kebocoran plasma, kejutan dan kerosakan organ. Tanda bahaya sering muncul apabila demam mula reda, bukan semestinya ketika suhu badan masih tinggi.

6. Jangkitan yang merebak melalui darah atau hubungan seksual

Antara virus yang boleh disebarkan melalui darah, hubungan seksual atau cecair badan ialah:

• HIV
• Hepatitis B
• Hepatitis C
• Herpes genital
• HPV

HIV menyerang sistem imun. Tanpa rawatan, jangkitan boleh berkembang kepada tahap AIDS. Walaupun belum terdapat rawatan yang menghapuskan HIV sepenuhnya, terapi antiretroviral boleh mengawal pembiakan virus dan membolehkan pesakit menjalani kehidupan yang panjang serta sihat. Individu yang mengambil rawatan dan mencapai viral load “undetectable” tidak menyebarkan HIV kepada pasangan seksual.

Bagaimanakah Jangkitan Virus Merebak?

Cara penularan bergantung pada jenis virus. Memahami cara virus tertentu merebak adalah penting kerana langkah pencegahan yang sesuai juga berbeza.

Melalui titisan dan partikel pernafasan

Virus pernafasan boleh keluar daripada hidung atau mulut ketika seseorang:

• Batuk
• Bersin
• Bercakap
• Menyanyi
• Bernafas

Risiko penularan boleh meningkat apabila seseorang berada dekat dengan individu yang dijangkiti, terutama dalam ruang tertutup, sesak atau mempunyai pengudaraan yang kurang baik.

Melalui sentuhan langsung

Sesetengah virus tersebar melalui sentuhan kulit ke kulit atau sentuhan dengan lepuh, ruam, rembesan dan cecair badan.

Contohnya, virus herpes boleh tersebar melalui sentuhan dengan kawasan yang dijangkiti walaupun luka tidak semestinya jelas kelihatan.

Melalui permukaan atau objek tercemar

Virus boleh berada pada permukaan seperti:

• Tombol pintu
• Telefon
• Permainan kanak-kanak
• Peralatan makan
• Permukaan tandas
• Meja dan kaunter

Jangkitan boleh berlaku apabila seseorang menyentuh permukaan tercemar dan kemudian menyentuh mata, hidung atau mulut sebelum membersihkan tangan. Adenovirus, misalnya, boleh merebak melalui kontak rapat, udara, najis dan permukaan yang tercemar.

Namun begitu, kepentingan permukaan dalam penularan berbeza mengikut jenis virus. Bagi sesetengah jangkitan pernafasan, penyedutan partikel daripada individu yang dijangkiti mungkin lebih penting berbanding permukaan.

Melalui makanan dan air

Virus seperti norovirus, rotavirus, hepatitis A dan hepatitis E boleh merebak melalui makanan atau air yang tercemar.

Penularan laluan najis ke mulut boleh berlaku apabila:

• Tangan tidak dibasuh selepas menggunakan tandas
• Penyedia makanan dijangkiti
• Air minuman tercemar
• Permukaan dapur tidak dibersihkan
• Makanan laut berasal dari air yang tercemar

Melalui darah dan jarum

Pendedahan kepada darah boleh berlaku melalui:

• Perkongsian jarum
• Peralatan tatu atau tindikan yang tidak steril
• Kecederaan tertusuk jarum
• Prosedur perubatan yang tidak selamat
• Perkongsian pisau cukur
• Transfusi darah yang tidak disaring dengan sempurna

Hepatitis C ialah contoh jangkitan bawaan darah yang tidak tersebar melalui pelukan, perkongsian makanan atau sentuhan harian biasa.

Melalui hubungan seksual

Virus boleh tersebar melalui air mani, cecair faraj, darah atau sentuhan kulit pada kawasan kemaluan.

Penggunaan kondom boleh mengurangkan risiko banyak jangkitan, tetapi tidak menghapuskan sepenuhnya risiko virus yang tersebar melalui sentuhan kulit pada kawasan yang tidak dilindungi.

Melalui gigitan nyamuk

Nyamuk Aedes boleh menyebarkan virus denggi, chikungunya dan Zika. Dalam kebanyakan keadaan, virus tidak merebak terus daripada pesakit kepada ahli keluarga melalui sentuhan biasa.

Namun, individu yang dijangkiti boleh menjadi sumber virus kepada nyamuk yang menggigitnya. Nyamuk tersebut kemudiannya boleh menyebarkan virus kepada individu lain.

Daripada ibu kepada bayi

Sesetengah virus boleh berpindah:

• Ketika dalam kandungan
• Semasa proses kelahiran
• Melalui penyusuan bagi virus tertentu

Contohnya termasuk HIV, hepatitis B, herpes simplex, rubela, cytomegalovirus dan Zika. Risiko dan langkah pencegahan bergantung pada virus, tempoh jangkitan, rawatan ibu serta keadaan kehamilan.

Tempoh Inkubasi dan Tempoh Berjangkit

Tempoh inkubasi ialah tempoh antara seseorang terdedah kepada virus dengan kemunculan simptom.

Tempoh ini boleh berbeza daripada beberapa hari hingga beberapa minggu atau lebih lama. Ia bergantung pada:

• Jenis virus
• Jumlah virus yang memasuki badan
• Laluan jangkitan
• Umur
• Sistem imun
• Penyakit sedia ada

Tempoh berjangkit pula merujuk kepada tempoh seseorang boleh menyebarkan virus kepada orang lain.

Seseorang mungkin berjangkit:

• Sebelum simptom bermula
• Ketika simptom sedang aktif
• Selepas simptom bertambah baik
• Tanpa mengalami simptom

Tidak tepat untuk mengatakan semua jangkitan virus tidak lagi berjangkit selepas demam reda. Sebagai contoh, seseorang dengan RSV lazimnya boleh menyebarkan virus selama beberapa hari dan mungkin mula berjangkit sebelum simptom muncul. Bayi serta individu dengan sistem imun lemah boleh mengeluarkan virus untuk tempoh lebih panjang.

Oleh itu, panduan pengasingan dan langkah berjaga-jaga perlu disesuaikan mengikut penyakit, arahan doktor dan nasihat kesihatan awam semasa.

Siapakah yang Berisiko Mengalami Penyakit Teruk?

Sesiapa sahaja boleh mendapat jangkitan virus. Walau bagaimanapun, risiko mengalami komplikasi lebih tinggi dalam kumpulan tertentu.

Antaranya ialah:

• Bayi dan kanak-kanak kecil
• Warga emas
• Wanita hamil
• Pesakit kanser
• Penerima pemindahan organ
• Individu dengan HIV yang tidak terkawal
• Pengguna steroid dos tinggi atau ubat penekan sistem imun
• Pesakit penyakit paru-paru kronik
• Pesakit penyakit jantung
• Pesakit buah pinggang atau hati
• Pesakit diabetes
• Individu yang kurang menerima vaksin yang disyorkan

Risiko mendapat jangkitan tidak semestinya sama dengan risiko penyakit teruk. Contohnya, ramai orang boleh dijangkiti virus tertentu, tetapi bayi, warga emas atau pesakit imun lemah mungkin lebih mudah mengalami pneumonia, dehidrasi atau kegagalan organ.

Simptom Jangkitan Virus

Simptom bergantung pada virus dan bahagian badan yang terlibat. Tiada satu kumpulan simptom yang boleh mengesahkan semua jangkitan virus.

Simptom umum

Antara simptom umum ialah:

• Demam
• Menggigil
• Keletihan
• Sakit kepala
• Sakit otot
• Sakit sendi
• Kurang selera makan
• Pembengkakan nodus limfa
• Rasa tidak sihat

Demam ialah tindak balas badan yang boleh berlaku akibat pelbagai jangkitan dan bukan bukti khusus bahawa penyakit disebabkan oleh virus.

Simptom pernafasan

• Hidung berair
• Hidung tersumbat
• Bersin
• Sakit tekak
• Batuk
• Suara serak
• Nafas berbunyi
• Sesak nafas
• Sakit dada

Simptom penghadaman

• Loya
• Muntah
• Cirit-birit
• Kekejangan perut
• Sakit perut
• Kurang selera makan
• Tanda dehidrasi

Tanda dehidrasi termasuk rasa dahaga, mulut kering, pening, air kencing berwarna gelap dan kekerapan membuang air kecil yang berkurangan. Bayi mungkin kurang menghasilkan lampin basah, menangis tanpa air mata atau kelihatan mengantuk.

Simptom kulit

• Ruam
• Lepuh
• Ketuat
• Ulser
• Kemerahan
• Gatal
• Rasa pedih atau sakit

Simptom hati

• Kulit atau mata menjadi kuning
• Air kencing gelap
• Najis pucat
• Sakit pada bahagian kanan atas abdomen
• Loya
• Hilang selera makan
• Keletihan berpanjangan

Simptom saraf

• Sakit kepala teruk
• Leher kaku
• Keliru
• Perubahan tingkah laku
• Mengantuk luar biasa
• Sawan
• Lemah anggota badan
• Hilang kesedaran

Demam bersama leher kaku, kekeliruan, sakit kepala teruk atau sawan boleh menandakan meningitis atau gangguan saraf yang serius dan memerlukan rawatan segera.

Perbezaan Jangkitan Virus dan Bakteria

Virus dan bakteria ialah dua jenis agen berjangkit yang berbeza.

Bolehkah kedua-duanya dibezakan melalui simptom?

Tidak semestinya. Jangkitan virus dan bakteria boleh menyebabkan simptom yang serupa seperti:

• Demam
• Batuk
• Sakit tekak
• Cirit-birit
• Muntah
• Sakit badan
• Keletihan

Warna hingus atau kahak sahaja tidak membuktikan seseorang memerlukan antibiotik. Hingus berwarna kuning atau hijau juga boleh berlaku semasa jangkitan virus.

Jangkitan virus juga boleh diikuti oleh jangkitan bakteria sekunder. Sebagai contoh, seseorang mungkin mengalami influenza terlebih dahulu sebelum mendapat pneumonia bakteria. Pemeriksaan semula diperlukan jika simptom bertambah baik tetapi kemudian kembali atau menjadi lebih teruk.

Bagaimanakah Jangkitan Virus Didiagnosis?

Doktor akan menilai keseluruhan keadaan pesakit, bukan hanya satu simptom.

Sejarah kesihatan

Soalan yang mungkin ditanya termasuk:

• Bilakah simptom bermula?
• Adakah terdapat kontak dengan individu yang sakit?
• Adakah pesakit baru mengembara?
• Adakah terdapat gigitan nyamuk?
• Adakah pesakit telah menerima vaksin?
• Adakah berlaku pendedahan kepada darah?
• Adakah terdapat hubungan seksual berisiko?
• Adakah pesakit sedang hamil?
• Apakah penyakit dan ubat sedia ada?

Pemeriksaan fizikal

Doktor mungkin memeriksa:

• Suhu badan
• Tekanan darah
• Denyutan jantung
• Kadar pernafasan
• Tahap oksigen
• Tekak
• Paru-paru
• Kulit
• Nodus limfa
• Abdomen
• Tanda dehidrasi
• Tahap kesedaran

Ujian makmal

Ujian yang boleh digunakan termasuk:

• Ujian antigen
• Ujian tindak balas rantai polimerase atau PCR
• Ujian antibodi
• Kiraan darah lengkap
• Ujian fungsi hati
• Ujian air kencing
• Sampel swab hidung atau tekak
• Analisis cecair serebrospina
• Ujian viral load

Setiap ujian mempunyai tempoh penggunaan, ketepatan dan batasan tersendiri. Ujian antibodi mungkin menunjukkan pendedahan terdahulu, manakala ujian antigen atau molekul lebih sesuai untuk mengesan komponen virus ketika jangkitan masih aktif.

Adakah semua pesakit memerlukan ujian?

Tidak. Jangkitan ringan tertentu boleh didiagnosis berdasarkan sejarah dan pemeriksaan, terutama jika keputusan ujian tidak akan mengubah rawatan.

Ujian lebih mungkin diperlukan apabila:

• Penyakit teruk
• Simptom tidak tipikal
• Diagnosis masih tidak jelas
• Pesakit dalam kumpulan berisiko
• Keputusan mempengaruhi penggunaan antiviral
• Terdapat risiko penularan kepada orang ramai
• Jangkitan kronik disyaki

Rawatan Jangkitan Virus

Tiada satu rawatan yang sesuai untuk semua virus. Rawatan bergantung pada jenis virus, organ yang terlibat, tahap keterukan dan keadaan pesakit.

1. Penjagaan sokongan

Banyak jangkitan virus ringan dirawat dengan:

• Rehat secukupnya
• Pengambilan cecair
• Pemakanan yang sesuai
• Rawatan demam dan sakit
• Pemantauan simptom
• Mengurangkan risiko penularan

Penjagaan sokongan bukan bermaksud penyakit tidak serius. Ia bermaksud rawatan diberikan untuk menyokong fungsi badan sementara sistem imun melawan jangkitan.

2. Ubat untuk mengurangkan simptom

Paracetamol boleh digunakan untuk mengurangkan demam atau sakit bagi kebanyakan individu apabila diambil mengikut dos yang betul.

Pesakit perlu berhati-hati dengan ubat selesema gabungan kerana beberapa produk mungkin mengandungi bahan aktif yang sama. Mengambil dua produk yang kedua-duanya mengandungi paracetamol boleh menyebabkan dos berlebihan.

Aspirin tidak sepatutnya diberikan kepada kanak-kanak atau remaja yang mengalami jangkitan virus kecuali atas arahan doktor.

Sekiranya denggi disyaki, ibuprofen, aspirin dan ubat anti-radang bukan steroid lain perlu dielakkan kerana boleh meningkatkan risiko pendarahan. Paracetamol biasanya menjadi pilihan untuk mengawal sakit atau demam sementara penilaian perubatan diperoleh.

3. Cecair dan larutan rehidrasi oral

Pesakit yang mengalami muntah atau cirit-birit boleh kehilangan air dan elektrolit.

Larutan rehidrasi oral membantu menggantikan:

• Air
• Natrium
• Kalium
• Glukosa dalam nisbah yang sesuai

Minum dalam kuantiti kecil tetapi kerap mungkin lebih mudah diterima berbanding minum banyak sekaligus. Pesakit yang tidak boleh minum, muntah berterusan atau menghasilkan air kencing yang sangat sedikit mungkin memerlukan cecair intravena.

4. Ubat antiviral

Antiviral ialah ubat yang mengganggu proses pembiakan virus. Ia tidak berfungsi seperti antibiotik dan tidak boleh digunakan secara umum untuk semua jangkitan virus.

Contoh penggunaan antiviral termasuk:

• Influenza
• HIV
• Hepatitis B
• Hepatitis C
• Herpes simplex
• Kayap
• COVID-19 bagi pesakit tertentu

Sesetengah antiviral perlu dimulakan awal. Bagi influenza, ubat antiviral preskripsi mungkin memberi manfaat paling besar apabila dimulakan seawal mungkin, khususnya dalam pesakit berisiko atau mengalami penyakit yang teruk. Ubat influenza hanya menyasarkan virus influenza dan tidak merawat semua demam atau selesema.

5. Rawatan hospital

Rawatan hospital mungkin melibatkan:

• Oksigen
• Cecair intravena
• Bantuan pernafasan
• Pemantauan tekanan darah
• Rawatan sawan
• Pemantauan fungsi hati dan buah pinggang
• Rawatan pendarahan
• Rawatan jangkitan bakteria sekunder
• Pengasingan jangkitan tertentu

Kemasukan hospital lebih mungkin diperlukan apabila pesakit tidak stabil, sukar bernafas, mengalami dehidrasi teruk atau menunjukkan kerosakan organ.

Mengapa Antibiotik Tidak Berkesan Terhadap Virus?

Antibiotik direka untuk membunuh bakteria atau mengganggu proses tertentu yang digunakan oleh bakteria.

Virus tidak mempunyai struktur dan cara pembiakan yang sama seperti bakteria. Oleh itu, antibiotik tidak boleh merawat selesema biasa, influenza atau jangkitan virus lain.

Mengambil antibiotik tanpa keperluan boleh menyebabkan:

• Cirit-birit
• Ruam
• Alahan
• Interaksi ubat
• Jangkitan tertentu seperti Clostridioides difficile
• Perkembangan rintangan antibiotik

Antibiotik hanya mungkin diberikan jika doktor mengesyaki atau mengesahkan jangkitan bakteria bersama atau selepas jangkitan virus.

Pesakit tidak sepatutnya:

• Meminta antibiotik tanpa penilaian
• Menggunakan baki antibiotik lama
• Berkongsi antibiotik
• Mengambil antibiotik milik orang lain
• Menghentikan rawatan yang dipreskripsi tanpa nasihat

Penjagaan Jangkitan Virus di Rumah

Penjagaan di rumah hanya sesuai bagi penyakit ringan dan pesakit yang tidak mempunyai tanda bahaya.

Rehat

Kurangkan aktiviti berat dan beri masa kepada badan untuk pulih. Tidur yang mencukupi juga membantu mengekalkan fungsi sistem imun.

Cecair

Minum air mengikut toleransi. Cecair tambahan mungkin diperlukan apabila terdapat demam, peluh berlebihan, muntah atau cirit-birit.

Pantau:

• Warna air kencing
• Kekerapan membuang air kecil
• Rasa dahaga
• Pening
• Mulut kering
• Keupayaan untuk minum

Pemakanan

Makan dalam kuantiti kecil jika selera berkurangan. Pilih makanan yang mudah diterima seperti bubur, sup, nasi, roti, buah atau makanan lembut.

Tidak perlu memaksa pesakit mengambil hidangan besar. Keutamaan awal ialah memastikan pengambilan cecair mencukupi.

Catat perubahan simptom

Pemantauan boleh merangkumi:

• Suhu badan
• Corak pernafasan
• Bilangan episod muntah atau cirit-birit
• Jumlah cecair diminum
• Kekerapan air kencing
• Kemunculan ruam
• Tahap kesedaran
• Tempoh simptom

Dapatkan penilaian semula jika keadaan merosot, simptom berulang selepas bertambah baik atau penyakit berlarutan melebihi jangkaan.

Komplikasi Jangkitan Virus

Walaupun banyak jangkitan bersifat ringan, komplikasi boleh berlaku.

Komplikasi pernafasan

• Bronkiolitis
• Pneumonia
• Kekurangan oksigen
• Serangan asma
• Kegagalan pernafasan

Komplikasi saraf

• Meningitis
• Ensefalitis
• Sawan
• Lemah anggota badan
• Gangguan kesedaran
• Kerosakan saraf kekal

Komplikasi jantung

Sesetengah virus boleh menyebabkan:

• Miokarditis
• Perikarditis
• Gangguan irama jantung
• Kegagalan jantung

Komplikasi hati

Hepatitis virus kronik boleh menyebabkan:

• Fibrosis
• Sirosis
• Kegagalan hati
• Kanser hati

Dehidrasi dan kejutan

Muntah, cirit-birit atau kebocoran cecair daripada saluran darah boleh menyebabkan penurunan isipadu darah. Jika tidak dirawat, pesakit boleh mengalami tekanan darah rendah, gangguan buah pinggang atau kejutan.

Jangkitan bakteria sekunder

Jangkitan virus boleh merosakkan pertahanan semula jadi pada saluran pernafasan atau bahagian badan lain, memudahkan bakteria menyebabkan jangkitan sekunder.

Tanda Bahaya yang Memerlukan Rawatan Segera

Dapatkan rawatan kecemasan jika pesakit mengalami:

1. Kesukaran bernafas atau nafas terlalu laju
2. Bibir, muka atau kulit kelihatan kebiruan
3. Sakit atau tekanan berterusan pada dada
4. Kekeliruan atau perubahan tingkah laku
5. Sukar dikejutkan
6. Sawan
7. Leher kaku dengan sakit kepala teruk
8. Lemah anggota badan secara tiba-tiba
9. Muntah berterusan
10. Tidak boleh minum
11. Tidak membuang air kecil atau air kencing sangat sedikit
12. Pendarahan hidung, gusi, muntah atau najis
13. Sakit perut yang kuat
14. Ruam yang tidak pudar apabila ditekan
15. Demam atau batuk yang pulih tetapi kembali dengan lebih teruk

Kesukaran bernafas, sakit dada, kekeliruan, sawan, tidak membuang air kecil dan kemerosotan selepas pemulihan sementara ialah tanda amaran yang memerlukan penilaian segera.

Tanda bahaya pada bayi dan kanak-kanak

Bawa anak mendapatkan pemeriksaan segera jika terdapat:

• Dada tertarik ke dalam ketika bernafas
• Berhenti bernafas walaupun seketika
• Tidak mahu menyusu atau minum
• Lampin kurang basah
• Tiada air mata ketika menangis
• Terlalu mengantuk
• Sukar dikejutkan
• Sawan
• Kulit pucat, bertompok atau kebiruan
• Demam pada bayi berumur bawah tiga bulan

Bayi boleh mengalami penyakit serius tanpa demam yang tinggi. Kurang menyusu, kurang aktif atau gangguan pernafasan juga boleh menjadi tanda penting.

Cara Mencegah Penularan Jangkitan Virus

Tiada satu kaedah yang mampu mencegah semua jangkitan virus. Pencegahan perlu menggabungkan beberapa langkah.

1. Cuci tangan dengan betul

Cuci tangan menggunakan sabun dan air:

• Sebelum menyediakan makanan
• Sebelum makan
• Selepas menggunakan tandas
• Selepas menukar lampin
• Selepas batuk atau bersin
• Selepas menyentuh haiwan
• Selepas menjaga orang yang sakit

Pensanitasi tangan berasaskan alkohol boleh digunakan apabila tangan tidak kelihatan kotor dan air serta sabun tidak tersedia. Namun, sabun dan air lebih penting bagi virus tertentu seperti norovirus.

2. Amalkan etika batuk dan bersin

• Tutup mulut dan hidung dengan tisu
• Buang tisu segera
• Cuci tangan selepas itu
• Gunakan bahagian dalam siku jika tiada tisu
• Elakkan batuk ke arah orang lain

3. Tingkatkan pengudaraan

Buka tingkap atau pintu apabila selamat. Gunakan sistem pengudaraan dan penapisan udara yang sesuai, terutama dalam ruang tertutup.

Apabila sakit, kurangkan kontak rapat dan pertimbangkan penggunaan pelitup muka yang sesuai untuk mengurangkan penyebaran virus pernafasan.

4. Bersihkan permukaan

Bersihkan permukaan yang kerap disentuh seperti telefon, tombol pintu, meja, tandas dan permainan kanak-kanak.

Gunakan produk pembasmi kuman yang sesuai dan ikuti masa sentuhan serta arahan pada label.

5. Dapatkan vaksinasi

Vaksin melatih sistem imun untuk mengenali antigen tertentu, menghasilkan antibodi dan membentuk ingatan imun. Apabila terdedah pada masa hadapan, sistem imun dapat bertindak dengan lebih cepat.

Vaksin tersedia untuk mencegah beberapa jangkitan virus seperti:

• Hepatitis A
• Hepatitis B
• Influenza
• Polio
• Campak
• Beguk
• Rubela
• Cacar air
• HPV
• Rabies
• Rotavirus
• COVID-19

Tidak semua virus mempunyai vaksin. Vaksin juga tidak semestinya mencegah setiap jangkitan, tetapi boleh mengurangkan risiko penyakit teruk dan komplikasi.

Ibu bapa perlu mengikuti Jadual Imunisasi Kebangsaan Malaysia dan mendapatkan nasihat klinik jika anak tercicir dos.

6. Amalkan keselamatan makanan dan air

• Gunakan air bersih
• Basuh tangan sebelum menyediakan makanan
• Masak makanan dengan sempurna
• Asingkan makanan mentah dan makanan siap dimakan
• Bersihkan peralatan dapur
• Jangan menyediakan makanan untuk orang lain ketika mengalami muntah atau cirit-birit

7. Cegah gigitan nyamuk

• Hapuskan air bertakung
• Tutup bekas penyimpanan air
• Bersihkan pasu dan saluran air
• Gunakan penghalau serangga
• Pakai pakaian yang menutupi kulit
• Gunakan jaring atau penghadang nyamuk

Pencegahan gigitan nyamuk ialah langkah utama untuk mengurangkan risiko denggi, chikungunya dan Zika.

8. Elakkan perkongsian jarum dan barangan peribadi

Jangan berkongsi:

• Jarum
• Pisau cukur
• Berus gigi
• Alat tindikan
• Peralatan tatu

Pastikan peralatan yang menembusi kulit disterilkan atau menggunakan peralatan pakai buang.

9. Amalkan hubungan seksual lebih selamat

• Gunakan kondom dengan betul
• Jalani ujian HIV dan jangkitan kelamin
• Dapatkan vaksin hepatitis B dan HPV apabila sesuai
• Bincangkan PrEP atau PEP jika terdapat risiko HIV
• Elakkan hubungan seksual apabila terdapat luka aktif sehingga dinilai

Bolehkah Suplemen Merawat Jangkitan Virus?

Tiada satu vitamin, herba atau suplemen yang terbukti boleh mencegah atau menyembuhkan semua jangkitan virus.

Suplemen mungkin diperlukan apabila seseorang mempunyai kekurangan nutrien yang dikenal pasti. Namun, pengambilan dos tinggi tanpa keperluan tidak semestinya meningkatkan imuniti dan boleh menyebabkan kesan sampingan.

Berhati-hati dengan produk yang mendakwa boleh:

• Membunuh semua virus
• Menggantikan vaksin
• Menggantikan antiviral
• Menyembuhkan jangkitan kronik
• Menghapuskan virus dalam beberapa hari

Pesakit perlu memaklumkan doktor tentang semua suplemen atau herba yang digunakan kerana produk tersebut boleh berinteraksi dengan antiviral, ubat hati, ubat HIV atau ubat lain.

Mitos dan Fakta Tentang Jangkitan Virus

Mitos 1: Semua demam ialah jangkitan virus

Fakta: Demam boleh disebabkan oleh virus, bakteria, parasit, keradangan, ubat, penyakit autoimun dan keadaan lain.

Mitos 2: Antibiotik mempercepatkan pemulihan

Fakta: Antibiotik tidak membantu jika penyakit disebabkan oleh virus dan boleh menyebabkan kesan sampingan.

Mitos 3: Hingus hijau membuktikan jangkitan bakteria

Fakta: Warna hingus boleh berubah semasa tindak balas imun dan tidak boleh digunakan sendirian untuk menentukan keperluan antibiotik.

Mitos 4: Semua jangkitan virus akan sembuh sendiri

Fakta: Banyak jangkitan ringan pulih sendiri, tetapi HIV, hepatitis kronik dan jangkitan virus tertentu memerlukan rawatan khusus atau pemantauan jangka panjang.

Mitos 5: Semua antiviral boleh merawat semua virus

Fakta: Kebanyakan antiviral mempunyai sasaran yang khusus. Ubat influenza tidak merawat denggi, manakala ubat herpes tidak boleh menggantikan rawatan HIV.

Mitos 6: Selepas demam hilang, pesakit tidak lagi berjangkit

Fakta: Tempoh berjangkit bergantung pada virus. Sesetengah virus masih boleh disebarkan selepas simptom berkurangan.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan jika:

• Demam berpanjangan
• Simptom semakin teruk
• Batuk atau keletihan tidak beransur pulih
• Pesakit sukar makan atau minum
• Terdapat ruam yang membimbangkan
• Muntah atau cirit-birit berulang
• Baru pulang dari kawasan wabak
• Terdapat gigitan nyamuk diikuti demam
• Berlaku pendedahan kepada darah
• Terdapat hubungan seksual berisiko
• Pesakit sedang hamil
• Pesakit mempunyai sistem imun lemah
• Pesakit ialah bayi atau warga emas

Pemeriksaan awal lebih penting apabila rawatan antiviral mungkin perlu dimulakan dengan cepat atau apabila penyakit boleh menyebabkan komplikasi serius.

Kesimpulan

Jangkitan virus merangkumi pelbagai penyakit dengan simptom, cara penularan, tempoh berjangkit dan tahap keterukan yang berbeza. Ada jangkitan yang pulih dengan rehat dan pengambilan cecair, tetapi ada juga yang memerlukan antiviral, pemantauan jangka panjang atau rawatan hospital.

Antibiotik tidak berkesan terhadap virus dan tidak sepatutnya diambil tanpa keperluan. Ubat antiviral pula biasanya khusus untuk virus tertentu dan mungkin perlu dimulakan lebih awal.

Vaksinasi, kebersihan tangan, pengudaraan yang baik, keselamatan makanan, pencegahan gigitan nyamuk, seks lebih selamat dan penggunaan peralatan steril boleh membantu mengurangkan risiko jangkitan.

Dapatkan rawatan segera jika terdapat kesukaran bernafas, sakit dada, kekeliruan, sawan, leher kaku, pendarahan, dehidrasi atau kemerosotan mendadak.

Soalan Lazim Tentang Jangkitan Virus