HIV dan AIDS: Punca, Simptom, Diagnosis, Rawatan dan Pencegahan

HIV dan AIDS sering disebut bersama sehingga ada yang menganggap kedua-duanya ialah penyakit yang sama. Sebenarnya, HIV ialah virus yang menyerang sistem imun, manakala AIDS ialah peringkat paling lanjut jangkitan HIV apabila sistem pertahanan badan telah terjejas dengan serius.

Perkara yang lebih penting untuk difahami ialah diagnosis HIV hari ini tidak membawa maksud yang sama seperti beberapa dekad lalu. Walaupun masih belum ada penawar yang boleh menghapuskan HIV daripada badan secara rutin, rawatan antiretroviral atau antiretroviral therapy (ART) boleh mengawal virus dengan sangat berkesan. Dengan rawatan yang sesuai, seseorang yang hidup dengan HIV boleh menjalani kehidupan yang panjang dan sihat.

Rawatan juga mempunyai manfaat besar dari sudut pencegahan. Apabila seseorang mengambil ART dengan berkesan dan mengekalkan viral load pada tahap tidak dapat dikesan, HIV tidak ditularkan kepada pasangan melalui hubungan seksual. Prinsip ini dikenali sebagai Undetectable = Untransmittable (U=U).

Memahami fakta ini penting bukan sahaja untuk mencegah jangkitan, tetapi juga untuk mengurangkan ketakutan dan stigma terhadap individu yang hidup dengan HIV.

Apa Itu HIV?

HIV ialah singkatan kepada Human Immunodeficiency Virus, iaitu virus yang menyasarkan sistem imun manusia. Antara sasaran utamanya ialah sel darah putih yang dikenali sebagai sel CD4, yang memainkan peranan penting dalam membantu badan melawan jangkitan.

Apabila HIV masuk ke dalam badan, virus menggunakan sel manusia untuk membiak. Tanpa rawatan, jumlah virus boleh meningkat dan sel CD4 secara beransur-ansur berkurang. Sistem imun kemudian semakin sukar mempertahankan tubuh daripada jangkitan dan penyakit tertentu.

Secara ringkas, prosesnya boleh digambarkan seperti berikut:

1. HIV memasuki badan melalui pendedahan yang boleh menyebabkan penularan.
2. Virus menyasarkan sel sistem imun, termasuk sel CD4.
3. HIV menggunakan sel tersebut untuk menghasilkan salinan virus baharu.
4. Viral load boleh meningkat.
5. Tanpa rawatan, sistem imun semakin lemah.
6. ART menghalang pembiakan HIV dan membantu menurunkan viral load.

HIV ialah jangkitan kronik. Rawatan semasa belum menghapuskan virus sepenuhnya daripada badan, tetapi boleh menekannya ke tahap yang sangat rendah sehingga sistem imun dapat berfungsi dengan jauh lebih baik.

Apa Itu AIDS?

AIDS ialah singkatan kepada Acquired Immunodeficiency Syndrome. Ia merupakan peringkat paling lanjut jangkitan HIV.

Seseorang tidak mendapat “virus AIDS” yang berasingan. Sebaliknya, AIDS berlaku apabila jangkitan HIV yang tidak dikawal telah menyebabkan kerosakan serius terhadap sistem imun.

Pada peringkat ini, individu lebih mudah mengalami jangkitan oportunistik, iaitu jangkitan yang mungkin tidak menyebabkan penyakit teruk pada orang dengan sistem imun normal tetapi boleh menjadi berbahaya apabila imuniti sangat lemah.

WHO kini turut menggunakan istilah advanced HIV disease atau HIV lanjut. Pada orang dewasa dan remaja, ia ditakrifkan antaranya melalui kiraan CD4 kurang daripada 200 sel/mm³ atau keadaan klinikal WHO tahap 3 atau 4.

Antara penyakit serius yang boleh berlaku apabila HIV menjadi lanjut termasuk:

• tuberkulosis atau TB;
• meningitis kriptokokus;
• jangkitan bakteria yang serius;
• limfoma;
• Kaposi sarcoma.

Walau bagaimanapun, seseorang yang didiagnosis HIV tidak semestinya akan mengalami AIDS. Rawatan ART yang dimulakan dan diteruskan dengan baik boleh menghalang perkembangan penyakit serta membantu memulihkan fungsi sistem imun.

Apakah Perbezaan HIV dan AIDS?

Ringkasnya, semua kes AIDS berpunca daripada jangkitan HIV, tetapi seseorang yang hidup dengan HIV tidak semestinya akan mengalami AIDS.

Apakah Punca HIV?

Punca jangkitan HIV ialah Human Immunodeficiency Virus memasuki badan dan menjangkiti sel sistem imun.

Perlu dibezakan antara punca dengan cara penularan. HIV bukan disebabkan oleh gaya hidup, identiti seseorang atau berada dekat dengan individu yang hidup dengan HIV. Virus hanya boleh menular apabila berlaku pendedahan tertentu yang membolehkan cecair badan yang mengandungi HIV memasuki tubuh.

Bagaimana HIV Berjangkit?

HIV boleh berada dalam cecair badan tertentu termasuk darah, air mani, cecair pra-ejakulasi, cecair rektum, cecair faraj dan susu ibu. Untuk penularan berlaku, cecair berkenaan perlu mencapai membran mukus, tisu yang rosak atau terus memasuki aliran darah.

1. Hubungan Seksual

Hubungan seks anal atau faraj boleh menjadi laluan penularan HIV apabila seseorang terdedah kepada virus tanpa perlindungan HIV yang berkesan.

Risiko dipengaruhi oleh beberapa faktor termasuk:

• viral load individu yang hidup dengan HIV;
• penggunaan kondom;
• penggunaan PrEP oleh pasangan yang tidak mempunyai HIV;
• kehadiran jangkitan seksual lain;
• sama ada individu dengan HIV mengambil ART dan telah mencapai viral suppression.

Jika seseorang dengan HIV mengambil rawatan dan mengekalkan viral load tidak dapat dikesan, mereka tidak menularkan HIV kepada pasangan melalui hubungan seksual.

2. Berkongsi Jarum atau Peralatan Suntikan

Jarum, picagari dan peralatan suntikan yang telah digunakan boleh mengandungi darah orang lain.

Jika peralatan tercemar dengan darah yang mengandungi HIV dikongsi, virus boleh masuk terus ke dalam aliran darah pengguna seterusnya. Oleh itu, jarum dan peralatan suntikan tidak sepatutnya dikongsi.

3. Daripada Ibu kepada Bayi

HIV boleh ditularkan daripada ibu yang hidup dengan HIV kepada bayi ketika:

• kehamilan;
• kelahiran;
• penyusuan.

ART yang berkesan serta penjagaan kehamilan yang sesuai boleh mengurangkan risiko penularan dengan sangat ketara. WHO mengesyorkan wanita hamil dengan HIV mendapat akses kepada ART secepat mungkin bagi melindungi kesihatan ibu dan membantu mencegah jangkitan kepada bayi.

4. Pendedahan kepada Darah

Penularan juga boleh berlaku melalui keadaan seperti:

• kecederaan akibat jarum tercemar;
• peralatan perubatan atau kosmetik yang tidak disterilkan dengan betul;
• prosedur yang melibatkan darah dengan kawalan jangkitan tidak selamat.

Dalam sistem kesihatan moden yang menggunakan saringan darah dan langkah kawalan jangkitan yang ketat, laluan tertentu seperti transfusi darah menjadi jauh lebih terkawal.

HIV Tidak Berjangkit Melalui Apa?

Salah faham mengenai cara HIV merebak merupakan salah satu punca stigma terhadap individu yang hidup dengan HIV.

HIV tidak berjangkit melalui hubungan sosial biasa, termasuk:

• berjabat tangan;
• berpelukan;
• duduk bersebelahan;
• berkongsi tempat kerja;
• berkongsi makanan;
• menggunakan tandas yang sama;
• menggunakan pinggan atau cawan yang sama;
• batuk atau bersin;
• menyentuh permukaan yang pernah disentuh individu dengan HIV.

HIV juga tidak ditularkan melalui air liur sahaja. Virus tidak boleh membiak di luar hos manusia dan tidak bertahan lama pada permukaan persekitaran.

Siapa yang Berisiko Mendapat HIV?

Lebih tepat membincangkan keadaan pendedahan berbanding melabel kumpulan tertentu sebagai “penyebab HIV”.

Risiko boleh meningkat apabila seseorang:

• melakukan hubungan seks anal atau faraj yang berpotensi mendedahkan mereka kepada HIV tanpa perlindungan yang berkesan;
• berkongsi jarum, picagari atau peralatan suntikan;
• mempunyai jangkitan seksual lain;
• terdedah kepada darah melalui peralatan tidak steril;
• mengalami kecederaan jarum yang tercemar dalam pekerjaan;
• mempunyai pasangan dengan HIV yang belum mencapai viral suppression atau status viral load tidak diketahui.

Penggunaan alkohol atau dadah juga boleh meningkatkan risiko secara tidak langsung sekiranya ia menjejaskan pertimbangan dan menyebabkan seseorang mengambil risiko seksual atau berkongsi peralatan suntikan.

Apakah Simptom HIV?

Simptom HIV berbeza mengikut peringkat jangkitan. Perkara paling penting ialah:

Anda tidak boleh menentukan sama ada seseorang mempunyai HIV berdasarkan simptom atau rupa fizikal. Ujian HIV diperlukan untuk mengetahui status HIV.

Sesetengah individu mengalami simptom tidak lama selepas dijangkiti, manakala yang lain tidak mengalami sebarang simptom yang jelas.

Peringkat 1: Jangkitan HIV Akut

Dalam beberapa minggu pertama selepas jangkitan, sesetengah individu mengalami penyakit yang menyerupai influenza.

Antara simptom yang boleh berlaku ialah:

• demam;
• sakit kepala;
• sakit tekak;
• ruam;
• keletihan;
• pembengkakan nodus limfa;
• sakit badan.

CDC menyatakan simptom seperti selesema sering berlaku sekitar 2 hingga 4 minggu selepas jangkitan, tetapi sebahagian individu langsung tidak mengalami simptom. Simptom ini juga boleh disebabkan oleh banyak penyakit lain.

Oleh sebab itu, mengalami demam atau ruam selepas hubungan seksual tidak bermaksud seseorang semestinya mempunyai HIV. Sebaliknya, tiada simptom juga tidak membuktikan bahawa seseorang bebas HIV.

Peringkat 2: Jangkitan HIV Kronik

Selepas peringkat akut, HIV boleh memasuki fasa kronik.

Individu mungkin:

• berasa sihat;
• bekerja dan menjalani kehidupan seperti biasa;
• tidak mempunyai simptom yang ketara untuk tempoh yang panjang.

Walaupun seseorang tidak berasa sakit, HIV masih berada di dalam badan. Tanpa rawatan, virus terus memberi kesan kepada sistem imun dan akhirnya boleh menyebabkan penyakit menjadi lebih lanjut.

Peringkat 3: HIV Lanjut dan AIDS

Apabila sistem imun menjadi semakin lemah, tanda dan simptom boleh termasuk:

• penurunan berat badan tanpa sebab jelas;
• demam berpanjangan atau berulang;
• cirit-birit berpanjangan;
• batuk;
• pembengkakan nodus limfa;
• jangkitan yang kerap atau serius;
• keletihan yang ketara.

Jangkitan oportunistik dan penyakit seperti TB, meningitis kriptokokus, jangkitan bakteria serius serta beberapa jenis kanser juga boleh berlaku apabila HIV tidak dirawat dan sistem imun menjadi sangat lemah.

Bila Perlu Membuat Ujian HIV?

Jangan menunggu tanda HIV muncul sebelum membuat ujian.

Pertimbangkan ujian HIV jika anda:

• pernah mengalami pendedahan seksual yang mungkin membawa risiko HIV;
• mempunyai pasangan dengan HIV atau status HIV yang tidak diketahui;
• berkongsi jarum atau peralatan suntikan;
• mengalami kecederaan jarum atau pendedahan kepada darah;
• mempunyai jangkitan seksual;
• sedang merancang kehamilan atau menjalani pemeriksaan antenatal;
• disarankan menjalani ujian oleh profesional kesihatan.

Ujian juga penting kerana seseorang boleh hidup dengan HIV tanpa menyedarinya. Diagnosis awal membolehkan rawatan dimulakan lebih cepat dan memberi manfaat kepada kesihatan individu serta pencegahan penularan.

Bagaimana HIV Didiagnosis?

Terdapat beberapa jenis ujian HIV. Secara umum, ia boleh mengesan:

1. Antibodi HIV yang dihasilkan oleh sistem imun.
2. Antigen dan antibodi HIV, termasuk antigen p24.
3. Bahan genetik virus, melalui ujian nucleic acid test atau NAT dalam keadaan tertentu.

Ujian yang sesuai bergantung pada bila pendedahan berlaku, jenis sampel, keadaan klinikal dan protokol yang digunakan oleh fasiliti kesihatan.

Di Malaysia, Kementerian Kesihatan mempunyai HIV Screening and Confirmatory Testing Algorithm edisi 2025, dengan portal KKM menunjukkan kemas kini terakhir pada 21 Mei 2026. Ini penting kerana diagnosis perlu mengikuti algoritma saringan dan pengesahan yang ditetapkan, bukan berdasarkan satu keputusan ujian yang dibaca secara berasingan.

Apakah Window Period HIV?

Window period ialah tempoh selepas seseorang mendapat HIV tetapi jangkitan mungkin belum dapat dikesan oleh sesuatu jenis ujian.

Tiada satu angka window period yang sesuai untuk semua ujian.

Sebagai gambaran, CDC menyatakan bahawa tanpa pengaruh ubat antiretroviral:

• NAT biasanya boleh mengesan HIV sekitar 10–33 hari selepas pendedahan;
• ujian antigen/antibodi makmal menggunakan darah vena sekitar 18–45 hari;
• ujian antibodi biasanya sekitar 23–90 hari.

Tempoh sebenar bergantung pada ujian yang digunakan. PrEP atau ubat antiretroviral lain juga boleh mempengaruhi masa sesuatu ujian mengesan jangkitan.

Oleh itu, keputusan negatif terlalu awal selepas pendedahan mungkin belum menolak jangkitan sepenuhnya. Ikuti nasihat profesional kesihatan tentang bila ujian perlu diulang.

Bagaimana dengan Ujian HIV Kendiri?

Malaysia mempunyai garis panduan khusus mengenai ujian HIV kendiri atau HIV self-testing (HIVST). Ujian kendiri boleh membantu seseorang membuat saringan secara lebih peribadi dan mudah.

Namun:

Keputusan ujian kendiri yang reaktif bukan diagnosis HIV muktamad.

WHO menegaskan bahawa ujian pengesahan diperlukan sebelum diagnosis HIV positif dibuat. Individu dengan keputusan ujian kendiri yang reaktif perlu mendapatkan penilaian dan ujian pengesahan melalui perkhidmatan kesihatan.

Apakah Pemeriksaan Selepas Diagnosis HIV?

Selepas HIV disahkan, doktor biasanya akan menilai keadaan kesihatan secara lebih menyeluruh.

Antara perkara penting ialah:

• viral load, iaitu jumlah HIV dalam darah;
• kiraan sel CD4;
• fungsi buah pinggang dan hati mengikut keperluan;
• kemungkinan jangkitan seksual lain;
• hepatitis B dan C;
• TB;
• jangkitan oportunistik;
• ubat atau suplemen lain yang sedang digunakan;
• kehamilan atau perancangan keluarga jika berkaitan.

Viral load dan CD4 membantu doktor menilai aktiviti virus, keadaan sistem imun dan tindak balas terhadap rawatan.

Bagaimana HIV Dirawat?

Rawatan utama HIV ialah terapi antiretroviral atau ART.

ART menggunakan ubat antiretroviral untuk menghalang HIV daripada membiak. Apabila pembiakan virus ditekan, viral load menurun dan sistem imun mempunyai peluang untuk pulih atau kekal lebih kuat.

Matlamat ART termasuk:

• menurunkan viral load;
• mencapai dan mengekalkan viral suppression;
• melindungi sistem imun;
• mengurangkan risiko jangkitan oportunistik;
• mencegah HIV berkembang menjadi AIDS;
• membantu pesakit hidup lebih lama dan sihat;
• mencegah penularan HIV secara seksual apabila viral suppression dikekalkan.

Semua individu yang didiagnosis HIV sepatutnya berbincang dengan pasukan rawatan tentang memulakan ART secepat mungkin. Rawatan tidak sepatutnya ditangguhkan hanya kerana seseorang masih berasa sihat.

Adakah HIV Boleh Sembuh?

Setakat ini, belum terdapat penawar HIV yang berkesan untuk penggunaan rutin.

ART boleh menekan HIV dengan sangat berkesan, tetapi tidak menghapuskan semua virus daripada badan. Oleh itu, rawatan perlu diteruskan seperti yang diarahkan oleh doktor.

Ini berbeza daripada mengatakan HIV “tidak boleh dibuat apa-apa”. Sebenarnya, ART telah mengubah HIV daripada penyakit yang sering membawa komplikasi teruk kepada keadaan kronik yang boleh dikawal bagi ramai pesakit.

Apa Itu Viral Load?

Viral load merujuk kepada jumlah HIV yang terdapat dalam darah.

Selepas ART dimulakan, doktor menggunakan ujian viral load untuk melihat sama ada rawatan berjaya menekan virus.

Secara umum:

• viral load tinggi bermaksud lebih banyak virus berada dalam darah;
• viral load yang semakin rendah menunjukkan rawatan menekan pembiakan HIV;
• viral suppression bermaksud virus ditekan ke tahap yang sangat rendah;
• “undetectable” bermaksud jumlah virus berada di bawah tahap yang dapat dikesan oleh ujian yang digunakan.

CDC mentakrifkan viral suppression sebagai kurang daripada 200 salinan HIV per mililiter darah.

Apa Maksud U=U?

U=U bermaksud:

Undetectable = Untransmittable

atau secara mudah:

Tidak dapat dikesan = Tidak ditularkan secara seksual.

Bukti menunjukkan seseorang yang hidup dengan HIV, mengambil ART dan mencapai serta mengekalkan viral load di bawah 200 salinan/mL tidak menularkan HIV kepada pasangan melalui hubungan seksual. Kajian besar yang menyokong konsep ini tidak menemukan penularan HIV berkaitan daripada pasangan yang virally suppressed.

U=U merupakan fakta penting kerana ia:

• memberi motivasi untuk memulakan dan meneruskan ART;
• melindungi kesihatan individu;
• membantu mencegah penularan seksual;
• mengurangkan ketakutan dalam hubungan;
• membantu melawan stigma terhadap orang yang hidup dengan HIV.

Walau bagaimanapun, U=U secara khusus mempunyai bukti yang sangat kukuh untuk penularan seksual. Ia tidak bermaksud seseorang boleh berhenti rawatan atau berhenti melakukan pemantauan viral load.

Bagaimana HIV Boleh Dicegah?

Pencegahan HIV kini melibatkan beberapa strategi yang boleh digunakan mengikut keadaan seseorang.

1. Ketahui Status HIV

Ujian membolehkan HIV dikesan sebelum seseorang mengalami komplikasi.

Jika keputusan positif, ART boleh dimulakan. Jika keputusan negatif tetapi terdapat risiko berterusan, profesional kesihatan boleh membantu menentukan strategi pencegahan yang sesuai seperti PrEP.

2. Gunakan Kondom dengan Betul

Kondom merupakan salah satu cara mengurangkan risiko HIV melalui hubungan seksual dan juga membantu mengurangkan risiko beberapa jangkitan seksual lain.

Ia boleh digunakan bersama strategi lain seperti ujian HIV, PrEP dan rawatan ART.

3. Jangan Berkongsi Jarum

Jangan berkongsi:

• jarum;
• picagari;
• peralatan penyediaan suntikan;
• peralatan lain yang mungkin tercemar dengan darah.

Perkhidmatan pengurangan kemudaratan juga merupakan sebahagian daripada strategi pencegahan HIV yang diiktiraf WHO.

Apa Itu PrEP?

PrEP atau pre-exposure prophylaxis ialah penggunaan ubat antiretroviral oleh individu yang tidak mempunyai HIV bagi mengurangkan risiko mendapat HIV sebelum berlaku pendedahan.

PrEP bukan rawatan untuk seseorang yang telah didiagnosis HIV.

Ia boleh dipertimbangkan bagi individu yang mempunyai risiko HIV yang berterusan. Penilaian biasanya merangkumi ujian HIV dan faktor kesihatan lain sebelum PrEP dimulakan serta pemantauan susulan semasa rawatan.

Malaysia mempunyai National Guideline on HIV PrEP Programme Implementation in Malaysia 2025, menunjukkan bahawa PrEP kini merupakan komponen formal dalam strategi pencegahan HIV tempatan.

WHO kini mengiktiraf beberapa pilihan PrEP termasuk pilihan oral dan beberapa formulasi bertindak panjang. Walau bagaimanapun, jenis yang tersedia kepada seseorang di Malaysia bergantung pada kelulusan, bekalan, program tempatan dan penilaian klinikal.

Jangan membeli atau memulakan ubat yang dianggap sebagai PrEP tanpa memastikan status HIV dan mendapatkan panduan klinikal yang sesuai.

Apa Itu PEP?

PEP atau post-exposure prophylaxis ialah ubat antiretroviral yang digunakan selepas kemungkinan pendedahan kepada HIV bagi mencegah jangkitan.

PEP ialah rawatan yang sensitif terhadap masa.

WHO dan CDC menekankan had 72 jam kerana keberkesanan PEP berkurang apabila rawatan ditangguhkan. Regimen PEP lazimnya diteruskan selama 28 hari apabila ia ditetapkan.

PEP mungkin dipertimbangkan selepas situasi seperti:

• hubungan seksual dengan kemungkinan pendedahan HIV;
• kondom pecah dalam keadaan yang membawa risiko HIV;
• perkongsian jarum;
• serangan seksual;
• kecederaan jarum atau pendedahan pekerjaan tertentu.

Bukan semua pendedahan memerlukan PEP. Doktor akan menilai jenis pendedahan, masa kejadian, status HIV sumber jika diketahui dan faktor lain.

PrEP vs PEP

Apa Perlu Dilakukan Jika Baru Terdedah kepada HIV?

Jika kemungkinan pendedahan berlaku kurang daripada 72 jam lalu, jangan menunggu simptom.

Lakukan perkara berikut:

1. Dapatkan penilaian perubatan segera.
2. Beritahu doktor bila pendedahan berlaku.
3. Terangkan jenis pendedahan dengan tepat.
4. Tanya sama ada anda memerlukan PEP.
5. Jalani ujian HIV asas seperti diarahkan.
6. Jika PEP diberi, ambil ubat mengikut arahan dan habiskan rawatan.
7. Hadiri ujian HIV susulan pada masa yang ditetapkan.

Jika PEP memang diperlukan, rawatan tidak sepatutnya ditangguhkan semata-mata kerana semua keputusan makmal belum tersedia.

Rawatan HIV Juga Membantu Mencegah HIV

Pencegahan bukan hanya tanggungjawab individu yang tidak mempunyai HIV.

ART merupakan salah satu alat pencegahan paling berkesan. Apabila seseorang dengan HIV mencapai dan mengekalkan viral suppression, mereka tidak menularkan HIV kepada pasangan melalui hubungan seksual.

Konsep ini dikenali sebagai Treatment as Prevention (TasP) dan merupakan asas kepada U=U.

Maka strategi pencegahan HIV moden boleh merangkumi:

• ujian HIV;
• kondom;
• PrEP;
• PEP;
• jarum dan peralatan suntikan yang selamat;
• ART;
• viral suppression dan U=U;
• penjagaan semasa kehamilan.

Tiada keperluan untuk melihat satu kaedah sebagai pengganti mutlak kepada semua kaedah lain. Strategi terbaik bergantung pada situasi individu.

HIV dan Kehamilan

Seseorang yang hidup dengan HIV masih boleh merancang kehamilan dan mempunyai keluarga.

Perkara utama ialah mengetahui status HIV dan mendapatkan rawatan serta penjagaan perubatan yang sesuai.

ART semasa kehamilan:

• menjaga kesihatan ibu;
• menurunkan viral load;
• mengurangkan risiko penularan kepada bayi;
• membantu doktor merancang penjagaan kehamilan dan kelahiran.

WHO mengesyorkan wanita hamil dengan HIV mendapat akses kepada ART secepat mungkin. Pengurusan selepas kelahiran dan penyusuan pula perlu dibuat berdasarkan penilaian klinikal serta garis panduan tempatan.

Hidup dengan HIV

Diagnosis HIV boleh memberi kesan emosi yang besar, terutamanya jika seseorang masih mempunyai gambaran lama bahawa HIV semestinya berakhir dengan AIDS.

Realitinya, rawatan telah berubah.

Seseorang yang hidup dengan HIV boleh menjaga kesihatan dengan:

• mengambil ART seperti diarahkan;
• hadir pemeriksaan susulan;
• menjalani pemantauan viral load;
• berbincang tentang kesan sampingan ubat;
• menjalani saringan untuk jangkitan lain;
• menjaga pemakanan dan aktiviti fizikal;
• mengelakkan merokok;
• menjaga kesihatan mental;
• mendapatkan sokongan apabila diperlukan.

Jika seseorang sukar mengambil ubat secara konsisten, perkara terbaik ialah memberitahu doktor atau ahli farmasi. Jangan berhenti ART sendiri kerana gangguan rawatan boleh menyebabkan virus membiak semula dan dalam keadaan tertentu menyumbang kepada rintangan ubat.

Mitos dan Fakta Tentang HIV

Mitos 1: HIV dan AIDS ialah perkara yang sama

Fakta: HIV ialah virus. AIDS ialah peringkat paling lanjut jangkitan HIV.

Mitos 2: Kita boleh tahu seseorang mempunyai HIV berdasarkan rupanya

Fakta: Ramai individu dengan HIV tidak menunjukkan simptom yang jelas. Ujian diperlukan untuk mengetahui status HIV.

Mitos 3: HIV boleh berjangkit melalui pelukan atau makan bersama

Fakta: HIV tidak merebak melalui sentuhan harian, pelukan, berjabat tangan atau berkongsi makanan.

Mitos 4: HIV pasti akan menjadi AIDS

Fakta: ART boleh menekan HIV, melindungi sistem imun dan menghalang perkembangan penyakit.

Mitos 5: Orang dengan HIV sentiasa boleh menjangkiti pasangan

Fakta: Individu yang mengambil ART dan mengekalkan viral load tidak dapat dikesan tidak menularkan HIV kepada pasangan melalui hubungan seksual. Inilah prinsip U=U.

Mitos 6: Ujian negatif beberapa hari selepas pendedahan bermaksud seseorang pasti bebas HIV

Fakta: Tidak semestinya. Setiap jenis ujian mempunyai window period. Ujian susulan mungkin diperlukan jika ujian dilakukan terlalu awal.

Mitos 7: PEP boleh diambil bila-bila masa selepas pendedahan

Fakta: Tidak. PEP perlu dimulakan dengan segera dan tidak lewat daripada 72 jam selepas kemungkinan pendedahan.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Dapatkan nasihat profesional kesihatan jika:

• anda mungkin telah terdedah kepada HIV;
• pendedahan berlaku dalam tempoh 72 jam dan PEP mungkin diperlukan;
• anda mahu menjalani ujian HIV;
• ujian HIV kendiri menunjukkan keputusan reaktif;
• anda mengalami simptom selepas pendedahan yang berpotensi;
• anda mahu mengetahui sama ada PrEP sesuai;
• anda sedang hamil atau merancang kehamilan dan mempunyai kebimbangan tentang HIV;
• anda hidup dengan HIV dan mengalami masalah mengambil ART;
• anda mengalami kesan sampingan atau simptom baharu ketika menjalani rawatan.

Jika anda baru mengalami kemungkinan pendedahan HIV, jangan tunggu simptom sebelum mendapatkan penilaian.

Kesimpulan

HIV dan AIDS bukan perkara yang sama. HIV ialah virus yang menyerang sistem imun, manakala AIDS ialah peringkat paling lanjut jangkitan tersebut. Seseorang boleh hidup dengan HIV selama bertahun-tahun tanpa simptom yang ketara, sebab itu ujian jauh lebih penting daripada cuba meneka berdasarkan tanda fizikal.

Rawatan ART boleh menekan virus, melindungi sistem imun dan membolehkan individu dengan HIV menjalani kehidupan yang panjang dan sihat. Apabila viral load tidak dapat dikesan dan dikekalkan, HIV tidak ditularkan melalui hubungan seksual iaitu prinsip yang dikenali sebagai U=U.

Pencegahan pula tidak bergantung kepada satu kaedah sahaja. Ujian HIV, kondom, PrEP, PEP, penggunaan peralatan suntikan yang selamat dan ART semuanya mempunyai peranan.

Jika kemungkinan pendedahan berlaku dalam tempoh 72 jam, dapatkan penilaian perubatan segera kerana PEP perlu dimulakan secepat mungkin.

Soalan Lazim Mengenai HIV dan AIDS