Chikungunya: Punca, Tanda, Simptom, Rawatan dan Cara Mencegahnya

Demam yang muncul secara tiba-tiba bersama sakit sendi yang kuat boleh menjadi tanda chikungunya, sejenis penyakit virus yang disebarkan terutamanya melalui gigitan nyamuk Aedes yang dijangkiti.

Bagi sesetengah pesakit, sakit sendi boleh menjadi begitu kuat sehingga berjalan, menaiki tangga atau melakukan aktiviti harian menjadi sukar. Walaupun kebanyakan pesakit akhirnya pulih, masalah sendi pada sebahagian individu boleh berlanjutan selama berminggu minggu, berbulan bulan atau lebih lama.

Masalahnya, simptom chikungunya mempunyai banyak persamaan dengan demam denggi dan beberapa jangkitan bawaan nyamuk lain. Demam, sakit badan, sakit kepala dan ruam boleh berlaku dalam lebih daripada satu penyakit. Oleh itu, seseorang tidak sepatutnya membuat diagnosis sendiri hanya berdasarkan simptom.

Perkara ini sangat penting di Malaysia kerana nyamuk Aedes yang menjadi vektor chikungunya juga boleh menyebarkan virus denggi.

Artikel ini menerangkan punca chikungunya, cara ia merebak, tanda dan simptom, perbezaannya dengan denggi, diagnosis, rawatan, komplikasi serta langkah yang boleh dilakukan untuk mengurangkan risiko jangkitan.

Apa Itu Chikungunya?

Chikungunya ialah penyakit berjangkit yang disebabkan oleh chikungunya virus atau CHIKV. Virus ini tergolong dalam kumpulan alphavirus dan disebarkan terutamanya melalui gigitan nyamuk Aedes yang dijangkiti.

Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia atau WHO, chikungunya telah dikenal pasti di lebih 110 negara merangkumi Asia, Afrika, Eropah dan benua Amerika. Virus ini pertama kali dikenal pasti di Tanzania pada tahun 1952.

Nama “chikungunya” berasal daripada bahasa Kimakonde di selatan Tanzania. Maksudnya berkaitan dengan keadaan seseorang yang kelihatan membongkok akibat sakit sendi yang teruk.

Ini menggambarkan salah satu ciri paling penting penyakit ini: sakit sendi yang boleh menjadi sangat kuat.

Walaupun kematian akibat chikungunya adalah jarang, penyakit ini tidak semestinya ringan bagi semua orang. Bayi baru lahir, warga emas dan individu dengan masalah kesihatan tertentu mempunyai risiko lebih tinggi mengalami penyakit yang serius.

Apakah Punca Chikungunya?

Punca chikungunya ialah jangkitan virus chikungunya.

Manusia biasanya mendapat virus ini selepas digigit nyamuk betina yang telah dijangkiti.

Dua spesies nyamuk yang paling penting ialah:

• Aedes aegypti
• Aedes albopictus

Kedua-dua spesies ini juga boleh terlibat dalam penularan penyakit lain seperti denggi dan Zika. WHO menyatakan nyamuk ini kebanyakannya menggigit pada waktu siang, walaupun gigitan boleh berlaku dalam pelbagai keadaan. Aedes aegypti pula boleh menggigit di dalam dan di luar rumah.

Bagaimana chikungunya merebak?

Kitaran penularannya boleh berlaku seperti berikut:

1. Seekor nyamuk menggigit seseorang yang mempunyai virus chikungunya dalam darah.
2. Virus memasuki badan nyamuk tersebut.
3. Virus membiak di dalam nyamuk.
4. Nyamuk yang telah dijangkiti menggigit individu lain.
5. Virus memasuki badan individu tersebut.
6. Apabila virus berada pada paras tinggi dalam darah pesakit, nyamuk lain yang menggigit pesakit berkenaan juga boleh dijangkiti.

Kitaran ini membolehkan chikungunya merebak dalam komuniti apabila terdapat nyamuk Aedes dan individu yang dijangkiti.

Adakah chikungunya berjangkit melalui sentuhan?

Chikungunya tidak biasanya merebak daripada seorang manusia kepada manusia lain melalui sentuhan biasa seperti:

• berjabat tangan
• berpelukan
• berkongsi makanan
• batuk
• bersin
• duduk bersebelahan

Nyamuk merupakan perantara utama penularan.

Walau bagaimanapun, terdapat keadaan khas yang jarang berlaku. Contohnya, jangkitan daripada ibu kepada bayi boleh berlaku terutama jika ibu mengalami jangkitan sekitar waktu bersalin. WHO turut mengenal pasti bayi yang dijangkiti ketika kelahiran sebagai antara kumpulan yang berisiko mendapat penyakit lebih serius.

Berapa Lama Selepas Digigit Nyamuk Simptom Chikungunya Muncul?

Selepas seseorang digigit nyamuk yang membawa virus chikungunya, simptom tidak semestinya muncul serta merta.

Tempoh antara jangkitan dengan kemunculan simptom dipanggil tempoh inkubasi.

WHO menyatakan permulaan penyakit bagi pesakit bergejala biasanya berlaku sekitar 4 hingga 8 hari selepas gigitan, tetapi julatnya boleh sekitar 2 hingga 12 hari.

Apabila simptom bermula, demam sering berlaku secara mendadak.

Seseorang yang masih sihat pada waktu pagi, misalnya, boleh mula mengalami demam, keletihan dan sakit sendi dengan agak cepat.

Namun, tempoh inkubasi sahaja tidak boleh digunakan untuk mengesahkan chikungunya kerana banyak penyakit lain mempunyai pola yang hampir sama.

Tanda dan Simptom Chikungunya

Dua simptom yang paling sinonim dengan chikungunya ialah:

• demam
• sakit sendi yang kuat

WHO turut menyenaraikan bengkak sendi, sakit otot, sakit kepala, loya, keletihan dan ruam sebagai antara simptom yang boleh berlaku.

1. Demam

Demam chikungunya selalunya bermula secara tiba-tiba.

Pesakit mungkin berasa:

• panas badan
• menggigil
• lemah
• tidak bermaya
• kurang selera makan

Demam tidak khusus kepada chikungunya. Denggi, influenza, COVID-19 dan pelbagai jangkitan lain juga boleh menyebabkan demam.

2. Sakit sendi yang kuat

Sakit sendi merupakan salah satu ciri paling menonjol dalam chikungunya.

Ia boleh melibatkan beberapa sendi serentak seperti:

• pergelangan tangan
• jari tangan
• pergelangan kaki
• kaki
• lutut
• siku

Sakit boleh berlaku pada kedua dua belah badan dan kadangkala disertai kekakuan atau bengkak sendi.

Bagi sesetengah pesakit, sakit menjadi cukup teruk sehingga mereka mengalami kesukaran untuk berjalan, bangun daripada kerusi, memegang barang atau menjalankan tugas harian.

3. Bengkak dan kekakuan sendi

Selain sakit, sendi mungkin berasa:

• bengkak
• tegang
• kaku
• sensitif apabila digerakkan

Kekakuan mungkin terasa lebih ketara selepas lama tidak bergerak.

4. Sakit otot

Pesakit juga boleh mengalami sakit otot atau rasa seluruh badan tidak selesa.

Disebabkan simptom ini turut berlaku dalam denggi dan jangkitan virus lain, ia tidak boleh digunakan secara bersendirian untuk membuat diagnosis.

5. Sakit kepala

Sakit kepala merupakan satu lagi simptom yang boleh berlaku.

Sekiranya sakit kepala sangat teruk atau disertai kekeliruan, sawan, mengantuk luar biasa atau simptom neurologi lain, pesakit memerlukan penilaian perubatan segera.

6. Ruam kulit

Sesetengah pesakit mengalami ruam, tetapi tidak semua orang dengan chikungunya akan mempunyai ruam.

Ruam boleh muncul pada badan atau anggota badan dan mungkin berlaku beberapa hari selepas permulaan penyakit.

7. Loya

Loya atau rasa hendak muntah juga boleh berlaku. Jika muntah berterusan sehingga pesakit tidak mampu minum dengan mencukupi, risiko dehidrasi meningkat.

8. Keletihan

Keletihan boleh berterusan walaupun demam mula reda.

Tubuh memerlukan masa untuk pulih daripada jangkitan, terutama jika pesakit turut mengalami sakit sendi yang ketara.

Kenapa Chikungunya Menyebabkan Sakit Sendi?

Salah satu ciri yang membezakan chikungunya daripada banyak jangkitan virus biasa ialah kesannya terhadap sistem muskuloskeletal, terutama sendi.

Semasa jangkitan akut, tindak balas sistem imun terhadap virus boleh mencetuskan keradangan yang menyebabkan:

• sakit sendi
• bengkak
• kekakuan
• kesukaran bergerak

Bagi kebanyakan pesakit, keadaan ini bertambah baik apabila fasa akut penyakit pulih.

Namun, simptom sendi tidak semestinya hilang serentak dengan demam.

WHO menyatakan sakit sendi biasanya berlangsung beberapa hari tetapi boleh berlanjutan selama minggu, bulan atau bahkan lebih lama pada sesetengah pesakit.

Ini bermaksud seseorang mungkin sudah tidak demam tetapi masih mengalami:

• sakit pergelangan tangan
• sakit buku lali
• kekakuan jari
• kesukaran berjalan
• sakit ketika melakukan aktiviti harian

Jika sakit sendi berpanjangan, jangan sekadar menganggap ia perlu ditahan sehingga sembuh sendiri.

Pemeriksaan doktor mungkin diperlukan untuk menentukan sama ada simptom tersebut masih berkaitan dengan chikungunya atau terdapat masalah sendi lain yang perlu dirawat.

Chikungunya vs Denggi: Apa Perbezaannya?

Chikungunya dan denggi mudah dikelirukan kerana kedua-duanya boleh disebarkan oleh nyamuk Aedes dan berkongsi beberapa simptom.

WHO sendiri mengingatkan bahawa persamaan simptom chikungunya, denggi dan Zika boleh menyebabkan salah diagnosis.

Jadual ini hanya menunjukkan pola umum dan bukan alat diagnosis.

Kenapa penting membezakan chikungunya dengan denggi?

Denggi boleh memasuki fasa kritikal dan menyebabkan komplikasi seperti:

• kebocoran plasma
• pendarahan
• renjatan
• kegagalan organ

Oleh sebab itu, CDC menegaskan bahawa pesakit yang disyaki menghidap chikungunya di kawasan yang mempunyai risiko denggi sepatutnya diurus sebagai kemungkinan denggi sehingga denggi diketepikan.

Jangan bergantung pada satu simptom seperti “sakit sendi lebih kuat” untuk membuat kesimpulan sendiri.

Jika anda demam dan berasa tidak sihat, pemeriksaan profesional jauh lebih selamat daripada cuba membezakan kedua-dua penyakit melalui internet.

Bagaimana Chikungunya Didiagnosis?

Doktor biasanya menggabungkan beberapa maklumat sebelum mempertimbangkan diagnosis chikungunya.

Antaranya:

• simptom
• bila simptom bermula
• tahap sakit sendi
• kehadiran ruam
• tempat tinggal
• sejarah perjalanan
• kemungkinan pendedahan kepada nyamuk
• keadaan kesihatan sedia ada

Pemeriksaan fizikal juga mungkin dilakukan untuk menilai suhu badan, sendi, hidrasi dan tanda yang mungkin menunjukkan penyakit lain.

Ujian RT-PCR

Pada peringkat awal jangkitan, bahan genetik virus boleh dikesan menggunakan ujian seperti RT-PCR.

CDC menyatakan RNA chikungunya selalunya boleh dikenal pasti dalam serum menggunakan RT-PCR dalam beberapa hari pertama penyakit, termasuk sekitar lapan hari pertama.

Ujian antibodi

Apabila tindak balas imun mula berkembang, ujian darah boleh digunakan untuk mencari antibodi terhadap virus chikungunya.

Antibodi IgM biasanya berkembang menjelang penghujung minggu pertama penyakit. Oleh itu, jenis ujian yang paling sesuai bergantung pada berapa lama seseorang telah mengalami simptom.

Inilah sebabnya keputusan ujian tidak sepatutnya ditafsir sendiri tanpa konteks klinikal.

Doktor juga mungkin mempertimbangkan ujian untuk denggi atau penyakit lain jika simptom bertindih.

Rawatan Chikungunya

Setakat ini, rawatan chikungunya terutamanya bersifat sokongan.

Tidak terdapat ubat antiviral khusus yang digunakan secara rutin untuk menghapuskan virus chikungunya daripada badan. Fokus rawatan ialah mengurangkan simptom, memastikan hidrasi mencukupi dan memantau komplikasi.

1. Rehat secukupnya

Tubuh memerlukan tenaga untuk melawan jangkitan.

Kurangkan aktiviti berat terutama ketika:

• masih demam
• berasa sangat lemah
• sakit sendi masih kuat
• mudah pening

Kembali kepada aktiviti normal secara beransur ansur apabila keadaan semakin baik.

2. Pastikan badan mendapat air yang mencukupi

Demam, kurang selera makan dan muntah boleh meningkatkan risiko dehidrasi.

Pesakit digalakkan mengambil cecair dengan kerap jika mampu.

Antara tanda dehidrasi yang perlu diperhatikan ialah:

• mulut sangat kering
• pening
• kencing semakin sedikit
• terlalu lemah
• sukar minum

Pesakit yang tidak mampu mengekalkan pengambilan cecair mungkin memerlukan penilaian perubatan.

3. Paracetamol untuk demam dan sakit

Paracetamol boleh digunakan untuk mengurangkan demam dan kesakitan apabila sesuai.

Ikut arahan pada label atau nasihat doktor serta elakkan mengambil beberapa produk serentak yang sebenarnya mengandungi paracetamol kerana ini boleh menyebabkan dos berlebihan.

4. Jangan terus mengambil aspirin atau NSAID sebelum denggi diketepikan

Ini merupakan perkara penting untuk pembaca Malaysia.

Ubat anti radang bukan steroid atau NSAID termasuk ubat seperti:

• ibuprofen
• naproxen
• aspirin

CDC dan WHO mengesyorkan paracetamol sebagai pilihan awal apabila denggi masih belum diketepikan kerana aspirin dan NSAID boleh meningkatkan risiko pendarahan jika pesakit sebenarnya mengalami denggi.

Ini tidak bermaksud NSAID tidak pernah digunakan untuk chikungunya. Selepas denggi diketepikan, doktor mungkin mempertimbangkannya dalam keadaan tertentu, terutama untuk masalah sendi.

Tetapi keputusan itu perlu dibuat berdasarkan keadaan pesakit.

5. Rawatan sakit sendi berpanjangan

Jika sakit sendi berterusan, pengurusan boleh berbeza daripada rawatan semasa demam akut.

CDC menyatakan pilihan seperti NSAID, sesetengah rawatan anti radang dan terapi fizikal mungkin dipertimbangkan bagi sakit sendi berpanjangan berkaitan chikungunya.

Rawatan tidak sama bagi semua orang.

Pesakit dengan penyakit buah pinggang, ulser perut, masalah jantung, risiko pendarahan atau keadaan kesihatan tertentu mungkin tidak sesuai mengambil sesetengah ubat.

Oleh itu, elakkan merawat sakit sendi kronik sendiri untuk tempoh panjang tanpa penilaian.

Apa yang Tidak Patut Dilakukan Jika Disyaki Chikungunya?

Beberapa kesilapan boleh menyebabkan rawatan menjadi kurang selamat.

Jangan ambil antibiotik tanpa sebab

Chikungunya disebabkan oleh virus, bukannya bakteria.

Antibiotik tidak membunuh virus chikungunya dan tidak sepatutnya diambil semata mata kerana seseorang mengalami demam.

Jangan terus mengambil ibuprofen atau aspirin

Denggi perlu dipertimbangkan terlebih dahulu, terutama di kawasan yang mempunyai penularan denggi.

Jangan bergantung pada petua tradisional sebagai pengganti pemeriksaan

Minuman, makanan, herba atau suplemen tertentu mungkin dipromosikan sebagai “ubat chikungunya”, tetapi tiada makanan tertentu yang terbukti boleh membunuh virus ini.

Jangan abaikan simptom yang semakin teruk

Jika keadaan berubah daripada demam biasa kepada kelemahan teruk, pendarahan, muntah berterusan, pengsan atau tanda serius lain, dapatkan rawatan.

Siapa Lebih Berisiko Mengalami Chikungunya yang Serius?

Kebanyakan pesakit pulih sepenuhnya, dan komplikasi serius atau kematian adalah jarang.

Walau bagaimanapun, risiko tidak sama bagi semua orang.

WHO mengenal pasti kumpulan pada hujung spektrum usia sebagai lebih berisiko, terutama:

• bayi baru lahir
• warga emas
• individu dengan penyakit sedia ada tertentu

Bayi baru lahir

Bayi mempunyai sistem fisiologi yang masih belum matang dan boleh mengalami penyakit lebih serius.

Risiko khusus juga wujud jika ibu mengalami jangkitan sekitar waktu bersalin.

Warga emas

Warga emas, terutama yang mempunyai penyakit kronik, perlu dipantau lebih berhati hati.

Individu dengan penyakit kronik

Keadaan seperti penyakit jantung, diabetes atau masalah kesihatan lain boleh menjadikan perjalanan penyakit lebih kompleks.

Wanita hamil

Kehamilan tidak bermaksud chikungunya pasti menyebabkan komplikasi.

Namun, wanita hamil yang mengalami demam perlu dinilai kerana terdapat banyak kemungkinan punca, termasuk denggi.

CDC turut menekankan perhatian khusus kepada wanita pada penghujung kehamilan sekiranya terdapat pendedahan kepada wabak chikungunya kerana risiko kepada bayi sekitar waktu kelahiran.

Apakah Komplikasi Chikungunya?

Komplikasi serius tidak berlaku kepada kebanyakan pesakit, tetapi ia boleh berlaku.

Sakit sendi berpanjangan

Ini merupakan masalah yang paling terkenal.

Sakit dan kekakuan boleh berlarutan selepas fasa demam selesai dan menjejaskan:

• pergerakan
• tidur
• pekerjaan
• senaman
• aktiviti harian

Komplikasi neurologi

Kes komplikasi melibatkan sistem saraf telah dilaporkan tetapi tidak biasa.

Pesakit yang mengalami sawan, kekeliruan, kelemahan luar biasa atau perubahan tahap kesedaran memerlukan penilaian segera.

Masalah jantung

Komplikasi jantung juga pernah dilaporkan dalam kes tertentu.

Masalah mata

WHO turut melaporkan komplikasi berkaitan mata dalam sebilangan kecil pesakit.

Dehidrasi

Demam, kurang minum dan muntah boleh menyebabkan kekurangan cecair terutama pada bayi, warga emas atau pesakit yang lemah.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan jika anda mengalami demam bersama sakit sendi yang kuat, terutama jika tinggal atau baru berada di kawasan yang mempunyai risiko jangkitan bawaan Aedes.

Anda juga patut mendapatkan nasihat doktor jika:

• demam berterusan
• sakit sendi sangat kuat
• simptom semakin teruk
• tidak pasti sama ada chikungunya atau denggi
• muntah berulang
• sukar minum
• kencing semakin berkurangan
• sakit sendi berlarutan
• pesakit ialah bayi
• pesakit ialah warga emas
• pesakit sedang hamil
• mempunyai penyakit kronik

Bila perlu mendapatkan rawatan segera?

Dapatkan rawatan kecemasan jika terdapat:

• sukar bernafas
• pengsan
• kekeliruan
• sawan
• sukar dikejutkan
• pendarahan
• muntah berterusan
• sakit perut yang teruk
• kelemahan yang sangat ketara
• tanda dehidrasi serius
• keadaan merosot dengan cepat

Sebahagian tanda ini bukan khusus kepada chikungunya. Ia juga boleh menunjukkan denggi teruk atau penyakit lain yang memerlukan rawatan segera.

Berapa Lama Chikungunya Boleh Sembuh?

Tempoh pemulihan berbeza antara individu.

Bagi ramai pesakit, demam dan simptom akut beransur reda dalam tempoh yang relatif singkat. Namun, hilangnya demam tidak semestinya bermaksud semua simptom telah tamat.

Masalah sendi boleh mengambil masa lebih panjang untuk pulih.

WHO menyatakan sakit sendi boleh berlangsung selama:

• beberapa hari
• beberapa minggu
• beberapa bulan
• malah lebih lama bagi sesetengah individu

Jika anda masih mengalami sakit sendi selepas simptom akut reda, ini tidak semestinya bermaksud virus sedang “menyerang semula”.

Sebaliknya, terdapat individu yang mengalami simptom sendi berpanjangan selepas jangkitan.

WHO menyatakan bukti yang ada menunjukkan seseorang yang telah pulih kemungkinan memperoleh imuniti terhadap jangkitan chikungunya pada masa hadapan.

Namun, sakit baru pada masa hadapan tidak patut secara automatik dianggap sebagai chikungunya lama. Penyakit sendi lain juga boleh berlaku.

Cara Mencegah Chikungunya

Pencegahan chikungunya sebahagian besarnya bergantung pada dua strategi:

1. mengelakkan gigitan nyamuk
2. mengurangkan populasi dan tempat pembiakan Aedes

1. Gunakan repelan nyamuk

Gunakan produk penghalau nyamuk yang sesuai mengikut arahan pada label.

Sapukan pada bahagian kulit yang terdedah apabila berada di kawasan yang mempunyai nyamuk.

2. Pakai pakaian yang membantu mengurangkan gigitan

Jika praktikal, gunakan:

• baju berlengan panjang
• seluar panjang
• pakaian yang menutup lebih banyak permukaan kulit

CDC turut mengesyorkan pakaian longgar dan langkah perlindungan daripada gigitan ketika berada di kawasan berisiko.

3. Kurangkan tempat pembiakan Aedes

Nyamuk Aedes boleh bertelur dalam bekas yang mempunyai air bertakung.

Periksa kawasan seperti:

• baldi
• pasu bunga
• dulang pasu
• tayar lama
• bekas plastik
• tong
• bekas tadahan air
• longkang tersumbat
• barang terbiar yang boleh menakung air

Kementerian Kesihatan Malaysia menekankan penghapusan tempat pembiakan Aedes, termasuk membuang bekas yang boleh menakung air, menutup tangki atau bekas tadahan dan memastikan air dalam bekas tertentu ditukar atau dibuang secara berkala.

4. Tutup bekas penyimpanan air

Bekas yang diperlukan untuk menyimpan air perlu ditutup dengan baik supaya nyamuk tidak dapat masuk dan bertelur.

5. Gunakan penghadang fizikal

Jika sesuai:

• pasang jaring pada tingkap
• tutup pintu dan tingkap apabila perlu
• gunakan kelambu terutama apabila ruang tidur terdedah kepada nyamuk

Jangan menganggap Aedes hanya menggigit pada waktu malam. WHO menyatakan spesies utama yang membawa chikungunya menggigit terutamanya pada waktu siang.

6. Pesakit chikungunya juga perlu mengelakkan gigitan nyamuk

Ini aspek pencegahan yang sering terlepas pandang.

Seseorang yang sedang dijangkiti boleh mempunyai virus dalam darah. Jika nyamuk menggigit pesakit tersebut, nyamuk boleh dijangkiti dan kemudian menyebarkan virus kepada individu lain.

CDC mengesyorkan individu yang disyaki atau disahkan mengalami chikungunya supaya mengelakkan gigitan nyamuk terutama dalam minggu pertama penyakit bagi mengurangkan kemungkinan penularan setempat.

Jadi, perlindungan daripada nyamuk bukan sekadar untuk orang yang masih sihat. Pesakit juga perlu dilindungi.

7. Kawalan nyamuk perlu dilakukan secara konsisten

Jangan tunggu sehingga jiran mendapat denggi atau chikungunya sebelum memeriksa kawasan rumah.

Pembiakan Aedes boleh berlaku dalam kuantiti air yang kecil.

KKM juga menggunakan strategi kawalan vektor seperti nyamuk Aedes berWolbachia sebagai sebahagian pendekatan kesihatan awam terhadap penyakit bawaan Aedes termasuk denggi, Zika dan chikungunya.

Adakah Terdapat Vaksin Chikungunya?

Jawapan lama bahawa “tiada vaksin chikungunya” tidak lagi tepat secara global.

WHO melaporkan bahawa terdapat vaksin chikungunya yang telah menerima kelulusan pengawalseliaan di beberapa negara atau disyorkan kepada populasi berisiko tertentu. Walau bagaimanapun, vaksin tersebut belum tersedia secara meluas atau digunakan secara meluas di seluruh dunia.

Dasar vaksin chikungunya juga masih berkembang.

WHO mempunyai kumpulan pakar yang menilai:

• keberkesanan vaksin
• keselamatan
• tempoh perlindungan
• kumpulan yang patut menerima vaksin
• penggunaan ketika wabak
• penggunaan di kawasan endemik

Oleh itu, tidak sesuai menganggap bahawa vaksin chikungunya merupakan vaksin rutin untuk semua orang di Malaysia.

Ketersediaan, kelulusan tempatan dan kesesuaian seseorang perlu diperiksa berdasarkan panduan semasa pihak berkuasa kesihatan atau doktor, khususnya bagi individu yang merancang perjalanan ke kawasan dengan wabak.

Walaupun seseorang telah divaksin apabila vaksin disyorkan kepadanya, langkah mengelakkan gigitan nyamuk masih penting.

Bolehkah Pesakit Chikungunya Menjangkiti Ahli Keluarga?

Bukan melalui cara yang sama seperti selesema.

Ahli keluarga biasanya tidak mendapat chikungunya hanya kerana:

• tinggal serumah
• makan bersama
• menyentuh pesakit
• berkongsi tandas
• bercakap berdekatan

Masalah utama ialah nyamuk.

Contohnya:

1. Pesakit mempunyai virus dalam darah.
2. Nyamuk menggigit pesakit.
3. Nyamuk dijangkiti.
4. Nyamuk kemudian menggigit ahli keluarga lain.
5. Virus boleh tersebar kepada individu tersebut.

Sebab itulah pesakit perlu mengelakkan gigitan nyamuk ketika fasa awal penyakit, bukan hanya berehat di rumah tanpa perlindungan.

Mitos dan Fakta Chikungunya

Mitos 1: Chikungunya dan denggi ialah penyakit yang sama

Fakta: Kedua duanya disebabkan oleh virus yang berbeza walaupun boleh disebarkan oleh nyamuk Aedes dan mempunyai simptom bertindih.

Mitos 2: Chikungunya merebak melalui sentuhan

Fakta: Cara penularan utama ialah melalui gigitan nyamuk yang dijangkiti, bukannya sentuhan harian biasa.

Mitos 3: Semua pesakit mesti mempunyai ruam

Fakta: Ruam boleh berlaku tetapi tidak terdapat pada semua pesakit.

Mitos 4: Bila demam hilang, penyakit sudah sembuh sepenuhnya

Fakta: Sakit dan kekakuan sendi boleh berterusan lama selepas demam reda.

Mitos 5: Antibiotik boleh menyembuhkan chikungunya

Fakta: Chikungunya ialah jangkitan virus. Antibiotik tidak merawat virus chikungunya.

Mitos 6: Ibuprofen sentiasa sesuai untuk sakit chikungunya

Fakta: Jika denggi masih belum diketepikan, aspirin dan NSAID seperti ibuprofen perlu dielakkan kerana boleh meningkatkan risiko pendarahan pada pesakit denggi.

Mitos 7: Aedes hanya membiak di kawasan yang sangat kotor

Fakta: Aedes boleh membiak dalam pelbagai bekas kecil yang menakung air di sekitar rumah.

Kesimpulan

Chikungunya ialah penyakit virus yang disebarkan terutamanya melalui gigitan nyamuk Aedes aegypti dan Aedes albopictus. Demam secara tiba-tiba dan sakit sendi yang kuat merupakan antara cirinya yang paling dikenali.

Walaupun kebanyakan pesakit akhirnya pulih, sakit sendi boleh berpanjangan pada sesetengah individu. Komplikasi serius adalah jarang tetapi lebih membimbangkan pada bayi, warga emas dan individu dengan penyakit tertentu.

Perkara paling penting ialah jangan menganggap setiap demam dengan sakit sendi sebagai chikungunya.

Denggi mempunyai simptom yang bertindih dan perlu diketepikan, terutama sebelum menggunakan ubat seperti aspirin atau NSAID. Jika mengalami demam, sakit sendi yang kuat, muntah berterusan, pendarahan, kelemahan teruk atau tanda amaran lain, dapatkan pemeriksaan perubatan.

Pada masa yang sama, pencegahan perlu dilakukan di rumah dan komuniti. Hapuskan air bertakung, lindungi diri daripada gigitan Aedes dan jika sedang mengalami chikungunya, elakkan diri daripada digigit nyamuk terutama dalam minggu pertama penyakit supaya kitaran penularan dapat diputuskan.

Soalan Lazim Tentang Chikungunya