Hepatitis C: Punca, Simptom, Cara Jangkitan dan Rawatan

Hepatitis C ialah penyakit berjangkit yang disebabkan oleh virus Hepatitis C (HCV) yang menyerang hati. Jangkitan ini boleh berlaku tanpa sebarang simptom selama bertahun-tahun sehingga menyebabkan kerosakan hati yang serius, termasuk sirosis dan kanser hati.

Walaupun Hepatitis C boleh membawa komplikasi berbahaya, perkembangan rawatan antiviral moden membolehkan kebanyakan pesakit sembuh. Oleh itu, memahami cara jangkitan, mengenali faktor risiko dan menjalani pemeriksaan awal sangat penting.

Apa Itu Hepatitis C?

Hepatitis C merupakan penyakit hati akibat jangkitan virus Hepatitis C atau hepatitis C virus (HCV).

Perkataan hepatitis bermaksud keradangan hati. Hati ialah organ penting yang berfungsi memproses nutrien, menghasilkan hempedu, membantu pembekuan darah dan menyingkirkan bahan tertentu daripada badan.

Apabila HCV menjangkiti sel hati, tindak balas sistem imun boleh menyebabkan keradangan. Jika berterusan, keadaan ini boleh menghasilkan tisu parut dan mengganggu fungsi hati.

Hepatitis C Akut

Hepatitis C akut merujuk kepada jangkitan dalam tempoh enam bulan pertama selepas seseorang terdedah kepada virus.

Kebanyakan individu tidak mengalami gejala yang jelas. Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), kira-kira 15–45% individu yang dijangkiti boleh menyingkirkan virus secara spontan dalam enam bulan tanpa rawatan.

Walau bagaimanapun, pesakit yang mempunyai jangkitan aktif lazimnya disarankan mendapatkan rawatan antiviral tanpa menunggu kemungkinan pemulihan spontan.

Hepatitis C Kronik

Hepatitis C kronik berlaku apabila virus kekal dalam badan melebihi enam bulan.

WHO menganggarkan sekitar 55–85% individu yang dijangkiti akan mengalami jangkitan kronik sekiranya virus tidak disingkirkan.

Jangkitan kronik boleh menyebabkan keradangan berpanjangan dan kerosakan hati secara perlahan-lahan. Sesetengah pesakit hanya mengetahui mereka dijangkiti selepas keputusan ujian darah menunjukkan kelainan.

Perbezaan Hepatitis A, B dan C

Walaupun ketiga-tiganya menyerang hati, cara penularan, risiko komplikasi dan pilihan rawatan adalah berbeza.

Punca Penyakit Hepatitis C

Punca langsung Hepatitis C ialah jangkitan virus HCV.

Virus ini memasuki aliran darah dan bergerak ke hati, tempat ia menjangkiti sel hati serta membiak menggunakan mekanisme sel tersebut.

Sistem imun kemudian bertindak balas terhadap jangkitan. Walaupun bertujuan mengawal virus, keradangan yang berpanjangan boleh menyebabkan kerosakan pada tisu hati.

Proses ini mungkin mengambil masa bertahun-tahun sebelum menghasilkan komplikasi yang ketara.

Bagaimana Hepatitis C Berjangkit?

Hepatitis C merebak apabila darah seseorang yang mempunyai jangkitan aktif memasuki badan individu lain.

Jumlah darah yang sangat sedikit, termasuk yang tidak kelihatan dengan mata kasar, berpotensi membawa virus.

1. Berkongsi Jarum Suntikan

Perkongsian jarum, picagari atau peralatan penyediaan suntikan merupakan antara laluan utama penularan Hepatitis C.

Peralatan yang telah digunakan boleh mengandungi darah yang dijangkiti walaupun kelihatan bersih.

Risiko ini bukan hanya melibatkan jarum, tetapi juga peralatan lain yang digunakan secara bersama semasa menyediakan suntikan.

2. Prosedur Perubatan Tidak Selamat

Hepatitis C boleh merebak apabila jarum atau peralatan perubatan digunakan semula tanpa proses pensterilan yang betul.

Amalan kawalan jangkitan, penggunaan peralatan steril dan pengendalian darah secara selamat sangat penting dalam mencegah penularan.

3. Pemindahan Darah

Pemindahan darah yang tidak menjalani saringan boleh menyebabkan jangkitan.

Pada masa kini, saringan darah penderma telah mengurangkan risiko ini secara ketara di negara yang mempunyai sistem keselamatan transfusi yang baik.

Individu yang pernah menerima darah dalam keadaan atau tempoh apabila saringan belum dilaksanakan dengan baik mungkin perlu berbincang dengan doktor mengenai pemeriksaan Hepatitis C.

4. Tatu dan Tindikan Badan

Tatu atau tindikan menggunakan jarum tidak steril boleh menyebabkan darah yang dijangkiti memasuki badan.

Risiko lebih tinggi apabila prosedur dilakukan di premis tidak terkawal atau peralatan digunakan semula tanpa pensterilan sempurna.

5. Berkongsi Barangan Peribadi

Barangan yang mungkin terkena darah, seperti pencukur, berus gigi dan pemotong kuku, tidak sepatutnya dikongsi.

Walaupun penularan melalui cara ini kurang lazim, langkah berjaga-jaga tetap diperlukan.

6. Hubungan Seksual

Hepatitis C boleh menular melalui hubungan seksual, khususnya apabila terdapat pendedahan kepada darah.

Risiko berbeza mengikut amalan seksual, kehadiran kecederaan pada tisu, jangkitan kelamin lain dan faktor individu.

Namun, penularan seksual secara umum adalah kurang cekap berbanding penularan melalui perkongsian peralatan suntikan.

7. Ibu kepada Bayi

Wanita hamil dengan jangkitan HCV aktif boleh memindahkan virus kepada bayi, terutamanya sekitar waktu kelahiran.

Bayi yang terdedah memerlukan ujian susulan mengikut garis panduan perubatan.

Adakah Hepatitis C Berjangkit Melalui Sentuhan Biasa?

Tidak. Hepatitis C tidak merebak melalui aktiviti sosial harian seperti:

• Bersalaman atau berpelukan.
• Duduk bersebelahan dengan pesakit.
• Berkongsi makanan dan minuman.
• Batuk atau bersin.
• Menggunakan tandas yang sama.

Jangkitan juga tidak merebak melalui makanan atau air seperti Hepatitis A.

Siapa yang Berisiko Mendapat Hepatitis C?

Sesiapa sahaja boleh dijangkiti sekiranya berlaku pendedahan kepada darah yang mengandungi HCV.

Walau bagaimanapun, beberapa kumpulan mempunyai risiko lebih tinggi:

1. Individu yang pernah berkongsi jarum atau peralatan suntikan.
2. Penerima darah yang tidak menjalani saringan Hepatitis C.
3. Pesakit yang menjalani prosedur menggunakan peralatan tidak steril.
4. Individu yang menjalani hemodialisis, terutamanya jika berlaku masalah kawalan jangkitan.
5. Petugas kesihatan yang mengalami kecederaan akibat jarum tercemar.
6. Individu yang hidup dengan HIV.
7. Bayi yang dilahirkan oleh ibu dengan jangkitan HCV aktif.

Sejarah pendedahan walaupun berlaku bertahun-tahun dahulu masih relevan kerana Hepatitis C boleh kekal tanpa simptom untuk tempoh panjang.

Mempunyai faktor risiko tidak semestinya bermaksud seseorang telah dijangkiti. Pengesahan hanya boleh dibuat melalui ujian yang sesuai.

Simptom dan Tanda Hepatitis C

Salah satu cabaran utama pengesanan Hepatitis C ialah kebanyakan pesakit tidak mengalami simptom yang khusus.

Sesetengah individu berasa sihat walaupun virus telah berada dalam badan untuk tempoh yang lama.

Simptom Hepatitis C Peringkat Awal

Sekiranya gejala berlaku, tanda yang mungkin dialami termasuk:

• Keletihan atau badan terasa lemah.
• Demam ringan.
• Hilang selera makan.
• Loya dan muntah.
• Sakit sendi.
• Ketidakselesaan pada bahagian abdomen.
• Air kencing berwarna gelap.
• Najis berwarna pucat.
• Kulit atau bahagian putih mata menjadi kuning.

Gejala jangkitan akut boleh muncul antara dua minggu hingga enam bulan selepas pendedahan.

Namun, simptom tersebut tidak khusus kepada Hepatitis C dan boleh disebabkan oleh penyakit lain.

Tanda Hepatitis C Kronik

Pesakit kronik mungkin tidak menyedari sebarang perubahan selama bertahun-tahun.

Apabila kerosakan hati semakin serius, beberapa tanda boleh muncul seperti:

• Keletihan berpanjangan.
• Penyusutan otot atau berat badan.
• Perut membesar akibat pengumpulan cecair.
• Bengkak kaki.
• Mudah lebam atau berdarah.
• Kekuningan pada kulit dan mata.

Gejala lanjut ini memerlukan penilaian perubatan kerana mungkin berkaitan dengan sirosis atau komplikasi hati yang lain.

Bolehkah Hepatitis C Berlaku Tanpa Simptom?

Ya. Malah, keadaan ini sangat lazim.

Seseorang boleh menjalani kehidupan seperti biasa tanpa mengetahui bahawa mereka mempunyai jangkitan aktif.

Oleh sebab itu, ujian darah lebih boleh dipercayai berbanding pemerhatian simptom semata-mata bagi mengenal pasti Hepatitis C.

Bagaimana Hepatitis C Didiagnosis?

Diagnosis Hepatitis C dilakukan melalui ujian darah untuk mengesan antibodi dan kehadiran bahan genetik virus.

Doktor juga akan menilai tahap kesihatan hati bagi menentukan rawatan serta pemantauan yang diperlukan.

1. Ujian Antibodi Hepatitis C (Anti-HCV)

Ujian anti-HCV mengesan antibodi yang dihasilkan oleh sistem imun selepas seseorang terdedah kepada virus.

Keputusan boleh menunjukkan:

• Tidak reaktif: Tiada antibodi HCV dikesan. Walau bagaimanapun, jangkitan yang sangat baru mungkin belum dapat dikesan.
• Reaktif: Antibodi HCV dikesan, menunjukkan kemungkinan jangkitan terdahulu atau jangkitan yang masih aktif.

Keputusan reaktif perlu disusuli ujian HCV RNA.

2. Ujian HCV RNA

Ujian HCV RNA mengesan bahan genetik virus dalam darah.

Keputusan positif menunjukkan jangkitan semasa, manakala keputusan negatif lazimnya menunjukkan tiada jangkitan aktif pada waktu ujian.

Dalam keadaan tertentu, ujian berulang mungkin diperlukan, khususnya selepas pendedahan baru.

3. Ujian Fungsi Hati

Doktor mungkin memeriksa beberapa parameter darah termasuk:

• ALT (alanine aminotransferase).
• AST (aspartate aminotransferase).
• Bilirubin.
• Albumin dan parameter berkaitan pembekuan darah jika diperlukan.

ALT dan AST yang meningkat boleh menunjukkan kecederaan sel hati, tetapi bacaan normal tidak semestinya menolak jangkitan atau fibrosis.

4. Pemeriksaan Fibrosis dan Sirosis

Setelah jangkitan disahkan, doktor perlu menentukan sama ada kerosakan hati telah berlaku.

Pemeriksaan boleh melibatkan:

• FIB-4: Anggaran risiko fibrosis berdasarkan umur dan keputusan darah tertentu.
• FibroScan: Pemeriksaan elastografi untuk mengukur kekakuan hati.
• Ultrabunyi hati: Membantu menilai struktur hati dan mengesan perubahan tertentu.
• Ujian tambahan: Dilakukan berdasarkan keadaan klinikal.

Biopsi hati tidak diperlukan secara rutin bagi kebanyakan pesakit.

5. Bila Ujian Perlu Dilakukan Selepas Pendedahan?

HCV RNA biasanya boleh dikesan lebih awal daripada antibodi, kadangkala sekitar satu hingga dua minggu selepas pendedahan.

Sebaliknya, antibodi lazimnya mengambil masa lebih lama untuk terbentuk.

Oleh itu, individu yang baru mengalami pendedahan tidak sepatutnya menganggap keputusan antibodi negatif awal sebagai pengesahan bahawa mereka bebas jangkitan.

Doktor akan menentukan masa ujian dan keperluan pemeriksaan susulan.

Komplikasi Hepatitis C Jika Tidak Dirawat

Jangkitan Hepatitis C kronik boleh menyebabkan kerosakan hati secara beransur-ansur.

Risiko komplikasi berbeza mengikut tempoh jangkitan, usia, pengambilan alkohol, penyakit lain dan tahap kerosakan hati.

Fibrosis Hati

Fibrosis berlaku apabila keradangan berpanjangan menyebabkan pembentukan tisu parut.

Pada peringkat awal, hati masih mungkin berfungsi dengan baik. Namun, fibrosis boleh berkembang jika keradangan berterusan.

Sirosis Hati

Sirosis ialah keadaan apabila struktur hati berubah akibat pembentukan tisu parut yang meluas.

Keadaan ini boleh mengganggu aliran darah dalam hati dan fungsi organ tersebut.

WHO menganggarkan sekitar 15–30% individu dengan Hepatitis C kronik mengalami sirosis dalam tempoh 20 tahun, walaupun risiko sebenar berbeza antara individu.

Kegagalan Hati

Sirosis yang semakin teruk boleh menyebabkan hati gagal menjalankan fungsi pentingnya.

Antara komplikasi termasuk pengumpulan cecair dalam abdomen, pendarahan daripada salur darah yang membesar dan gangguan fungsi otak akibat penyakit hati.

Kanser Hati

Hepatitis C kronik meningkatkan risiko kanser hati, khususnya dalam kalangan pesakit yang telah mengalami sirosis.

Kanser hati primer yang paling berkaitan ialah karsinoma hepatoselular.

Komplikasi di Luar Hati

Hepatitis C juga boleh dikaitkan dengan beberapa masalah di luar hati, termasuk penyakit buah pinggang tertentu dan gangguan yang melibatkan sistem imun.

Oleh itu, rawatan bukan sekadar bertujuan mengurangkan keradangan hati, tetapi juga mencegah kesan jangkitan jangka panjang.

Rawatan Hepatitis C

Rawatan Hepatitis C telah mengalami kemajuan besar melalui penggunaan ubat antiviral bertindak langsung atau direct-acting antivirals (DAA).

Ubat ini bertindak menghalang proses pembiakan virus, seterusnya membolehkan jangkitan dihapuskan daripada badan.

Adakah Hepatitis C Boleh Sembuh Sepenuhnya?

Ya. Kebanyakan individu dengan Hepatitis C boleh sembuh selepas menerima rawatan DAA yang bersesuaian.

Menurut WHO dan CDC, ubat ini mampu menyembuhkan lebih 95% pesakit dalam keadaan rawatan yang sesuai.

Penyembuhan dinilai melalui sustained virologic response (SVR), iaitu apabila HCV RNA tidak lagi dapat dikesan sekurang-kurangnya 12 minggu selepas rawatan selesai.

Keputusan SVR12 dianggap bukti penyembuhan virologi bagi kebanyakan pesakit.

1. Ubat Antiviral Bertindak Langsung (DAA)

Antara gabungan ubat yang digunakan dalam rawatan Hepatitis C ialah:

• Sofosbuvir/velpatasvir.
• Glecaprevir/pibrentasvir.
• Sofosbuvir/daclatasvir.

Pilihan ubat bergantung pada keadaan pesakit, tahap penyakit hati, sejarah rawatan, interaksi ubat dan kesesuaian rejimen.

Sesetengah rejimen berkesan terhadap pelbagai genotip HCV dan dikenali sebagai rawatan pangenotypic.

2. Berapa Lama Tempoh Rawatan?

Bagi kebanyakan pesakit, rawatan mengambil masa sekitar 8–12 minggu.

Namun, tempoh mungkin lebih panjang bagi individu tertentu, terutama mereka yang mempunyai penyakit hati lanjut atau pernah mengalami kegagalan rawatan.

Pesakit perlu mengambil ubat mengikut jadual yang ditetapkan dan tidak menghentikannya tanpa berbincang dengan doktor.

3. Pemeriksaan Sebelum Memulakan Rawatan

Sebelum rawatan DAA, doktor biasanya akan:

1. Mengesahkan kehadiran jangkitan HCV aktif.
2. Menilai tahap fibrosis atau sirosis.
3. Memeriksa fungsi hati dan buah pinggang.
4. Menilai jangkitan Hepatitis B dan HIV.
5. Menyemak ubat, herba dan suplemen yang sedang digunakan.

Saringan Hepatitis B penting kerana sesetengah individu dengan jangkitan kedua-dua virus berisiko mengalami pengaktifan semula Hepatitis B semasa rawatan DAA.

4. Kesan Sampingan Rawatan

Rawatan DAA umumnya lebih mudah diterima berbanding rawatan interferon yang digunakan pada masa dahulu.

Sesetengah pesakit mungkin mengalami sakit kepala, keletihan atau loya ringan.

Walau bagaimanapun, kesan sampingan berbeza mengikut jenis ubat dan keadaan individu. Sebarang simptom yang membimbangkan perlu dimaklumkan kepada doktor atau ahli farmasi.

5. Rawatan untuk Pesakit Sirosis

Pesakit yang telah mengalami sirosis memerlukan penilaian lebih teliti.

Bukan semua ubat sesuai untuk pesakit yang mempunyai sirosis dekompensasi, iaitu apabila hati telah mengalami gangguan fungsi yang serius.

Pesakit seperti ini biasanya memerlukan rawatan dan pemantauan pakar.

Penjagaan Kesihatan Selepas Rawatan Hepatitis C

Rawatan yang berjaya merupakan pencapaian penting, tetapi penjagaan hati masih diperlukan.

Tahap pemantauan selepas sembuh bergantung pada keadaan hati sebelum rawatan.

Pemeriksaan Selepas Rawatan

Ujian HCV RNA biasanya dilakukan sekurang-kurangnya 12 minggu selepas rawatan selesai.

Jika virus tidak dapat dikesan, pesakit dianggap mencapai SVR12.

Bagi individu tanpa sirosis dan tanpa faktor risiko berterusan, pemantauan khusus Hepatitis C mungkin tidak lagi diperlukan.

Bolehkah Hepatitis C Berulang Selepas Sembuh?

Seseorang yang telah sembuh masih boleh mendapat jangkitan HCV baharu jika terdedah semula kepada virus.

Penyembuhan tidak menghasilkan perlindungan imun yang boleh dipercayai terhadap jangkitan semula.

Individu yang terus mempunyai faktor risiko mungkin memerlukan saringan HCV RNA secara berkala mengikut nasihat doktor.

Adakah Hati Pulih Selepas Virus Dihapuskan?

Keradangan hati biasanya berkurangan selepas penyembuhan. Fibrosis juga boleh bertambah baik pada sesetengah pesakit.

Namun, kerosakan yang telah berlaku, terutamanya sirosis, tidak semestinya pulih sepenuhnya.

Pesakit sirosis masih berisiko mengalami kanser hati walaupun jangkitan telah sembuh. Mereka lazimnya memerlukan pemantauan kanser hati secara berkala, biasanya setiap enam bulan.

Cara Menjaga Hati

• Elakkan pengambilan alkohol.
• Kekalkan berat badan yang sesuai.
• Amalkan pemakanan seimbang.
• Lakukan aktiviti fizikal secara berkala.
• Kawal diabetes dan penyakit metabolik jika ada.
• Semak keselamatan ubat serta suplemen dengan doktor.

Tiada makanan atau herba yang terbukti boleh menggantikan rawatan antiviral untuk menyembuhkan Hepatitis C.

Cara Mencegah Hepatitis C

Oleh sebab tiada vaksin Hepatitis C yang berkesan ketika ini, pencegahan bergantung pada pengurangan risiko pendedahan kepada darah yang dijangkiti.

1. Jangan Berkongsi Jarum

Elakkan perkongsian jarum, picagari dan peralatan suntikan dalam apa-apa keadaan.

Individu yang memerlukan bantuan berkaitan penggunaan dadah boleh mendapatkan perkhidmatan pengurangan kemudaratan dan rawatan ketagihan yang bersesuaian.

2. Pastikan Prosedur Dilakukan Secara Selamat

Dapatkan perkhidmatan perubatan, tatu dan tindikan daripada penyedia yang mengamalkan kawalan jangkitan serta penggunaan peralatan steril.

3. Jangan Berkongsi Barangan Peribadi Tertentu

Berus gigi, pencukur dan pemotong kuku hendaklah digunakan secara individu kerana mungkin tercemar dengan darah.

4. Amalkan Keselamatan Seksual

Penggunaan kondom atau kaedah perlindungan penghalang boleh membantu mengurangkan risiko pendedahan, terutama dalam situasi yang mempunyai risiko penularan melalui darah.

5. Dapatkan Saringan

Individu yang pernah mengalami pendedahan berisiko perlu berbincang dengan petugas kesihatan mengenai ujian Hepatitis C.

6. Dapatkan Rawatan Jika Dijangkiti

Pengesanan serta rawatan awal boleh mengurangkan risiko kerosakan hati dan seterusnya membantu mengurangkan penularan jangkitan.

Saringan dan Rawatan Hepatitis C di Malaysia

Di Malaysia, pengesanan serta rawatan Hepatitis C dilaksanakan melalui perkhidmatan kesihatan yang menyediakan kemudahan berkaitan.

Kementerian Kesihatan Malaysia mempunyai garis panduan pengurusan Hepatitis C kronik dan protokol Hepatitis Medication Therapy Adherence Clinic (HepMTAC).

Protokol HepMTAC Edisi Ketiga yang diterbitkan pada 2025 merangkumi pengurusan terapi antiviral, pemantauan dan sokongan kepatuhan pengambilan ubat.

Individu yang mempunyai faktor risiko atau keputusan ujian anti-HCV reaktif boleh mendapatkan pemeriksaan di fasiliti kesihatan yang bersesuaian.

Doktor akan menentukan keperluan ujian pengesahan, penilaian penyakit hati dan rujukan untuk rawatan.

Ketersediaan ujian serta rejimen ubat mungkin berbeza mengikut fasiliti dan keadaan pesakit.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Pemeriksaan disarankan sekiranya seseorang:

• Pernah berkongsi jarum atau mengalami pendedahan kepada darah yang berisiko.
• Mempunyai keputusan anti-HCV reaktif.
• Mengalami keletihan berpanjangan tanpa punca yang jelas.
• Mempunyai keputusan ujian hati yang tidak normal.
• Mengalami kekuningan mata, air kencing gelap atau simptom penyakit hati.
• Mempunyai sejarah jangkitan Hepatitis C tetapi belum menerima rawatan.

Jangan tunggu sehingga simptom menjadi teruk sebelum mendapatkan ujian.

Tanda yang Memerlukan Rawatan Kecemasan

Dapatkan rawatan kecemasan jika mengalami:

• Muntah darah.
• Najis hitam seperti tar atau pendarahan yang banyak.
• Kekeliruan teruk atau perubahan tahap kesedaran.
• Kesukaran bernafas atau keadaan yang semakin lemah dengan cepat.

Tanda tersebut boleh menunjukkan komplikasi serius yang memerlukan penilaian segera.

Kesimpulan

Hepatitis C merupakan jangkitan virus yang boleh menyebabkan keradangan hati, fibrosis, sirosis dan kanser hati jika tidak dikesan serta dirawat.

Oleh sebab ramai pesakit tidak mengalami simptom, ujian saringan amat penting, terutama bagi mereka yang pernah terdedah kepada darah berisiko.

Berita baiknya, rawatan antiviral moden boleh menyembuhkan kebanyakan pesakit dalam tempoh yang relatif singkat.

Pengesanan awal, rawatan yang lengkap serta amalan pencegahan yang betul dapat membantu melindungi fungsi hati dan mengurangkan risiko komplikasi jangka panjang.

Soalan Lazim Tentang Hepatitis C