Tumor Parotid: Tanda Awal, Punca, Jenis, Risiko Kanser Dan Rawatan

Ketulan di bawah telinga atau di tepi pipi sering dianggap sebagai bengkak biasa, kelenjar, jerawat dalam kulit atau kesan jangkitan. Namun, dalam sesetengah keadaan, ketulan itu mungkin datang daripada kelenjar parotid, iaitu salah satu kelenjar air liur utama di bahagian muka.

Tumor parotid ialah ketumbuhan yang berlaku pada kelenjar parotid. Perkara penting yang perlu difahami ialah tidak semua tumor parotid ialah kanser. Banyak tumor parotid bersifat benign, iaitu bukan kanser. Namun, ini bukan bermaksud ia boleh dibiarkan tanpa pemeriksaan.

Ketulan yang tidak sakit, membesar perlahan, atau kelihatan “tidak mengganggu” masih perlu dinilai oleh doktor kerana diagnosis sebenar tidak boleh dibuat hanya dengan melihat rupa luaran. Pemeriksaan awal membantu membezakan antara tumor benign, tumor kanser, jangkitan, batu kelenjar air liur, cyst atau masalah kelenjar lain.

Artikel ini menerangkan tanda awal tumor parotid, punca yang mungkin, jenis tumor, risiko kanser, pemeriksaan diagnosis dan pilihan rawatan yang biasa digunakan.

Apa Itu Kelenjar Parotid?

Kelenjar parotid ialah kelenjar air liur terbesar dalam badan. Setiap orang mempunyai dua kelenjar parotid, iaitu satu di sebelah kiri dan satu di sebelah kanan muka.

Kelenjar ini terletak di kawasan:

• Depan telinga
• Bawah telinga
• Tepi pipi
• Berhampiran sudut rahang

Fungsi utama kelenjar parotid ialah menghasilkan air liur. Air liur membantu melembapkan mulut, memudahkan proses mengunyah, menelan makanan dan melindungi gigi serta gusi.

Satu perkara penting tentang kelenjar parotid ialah kedudukannya sangat dekat dengan saraf muka. Saraf muka mengawal pergerakan otot muka seperti senyum, menutup mata, mengangkat kening dan membuat ekspresi wajah.

Sebab itulah pembedahan tumor parotid bukan sekadar membuang ketulan. Doktor juga perlu menjaga saraf muka supaya fungsi muka dapat dikekalkan sebaik mungkin.

Apa Itu Tumor Parotid?

Tumor parotid ialah pertumbuhan sel yang tidak normal dalam kelenjar parotid. Ketumbuhan ini boleh berlaku pada satu belah atau jarang sekali pada kedua-dua belah kelenjar.

Secara umum, tumor parotid boleh dibahagikan kepada dua kumpulan besar:

1. Tumor benign
2. Tumor malignan atau kanser

Tumor benign bukan kanser. Ia biasanya membesar secara perlahan dan tidak merebak ke organ lain. Namun, tumor benign tetap boleh membesar, menekan struktur sekitar, menyebabkan perubahan bentuk muka atau menjadi lebih sukar dibedah jika dibiarkan terlalu lama.

Tumor malignan pula ialah tumor kanser. Ia boleh menyerang tisu sekeliling, melibatkan saraf muka, merebak ke kelenjar leher atau dalam kes tertentu merebak ke bahagian badan lain.

Tanda Awal Tumor Parotid

Tanda awal tumor parotid kadangkala sangat perlahan dan tidak dramatik. Ramai pesakit mula sedar apabila mereka terasa ada benjolan kecil semasa mencuci muka, bercukur, memakai tudung, menyapu krim muka atau melihat muka di cermin.

Antara tanda awal yang boleh berlaku ialah:

• Benjolan di depan telinga
• Ketulan bawah telinga
• Bengkak di tepi pipi
• Bengkak berhampiran sudut rahang
• Ketulan yang membesar perlahan
• Rasa penuh atau berat pada sebelah pipi
• Bentuk muka kiri dan kanan nampak tidak sama
• Rasa tidak selesa apabila mengunyah
• Sakit ringan berhampiran telinga atau rahang

Dalam banyak kes tumor benign, ketulan mungkin tidak sakit langsung. Ini boleh membuatkan pesakit menangguhkan pemeriksaan kerana menyangka ia tidak berbahaya.

Namun, ketiadaan sakit bukan jaminan bahawa ketulan itu selamat. Mana-mana benjolan yang tidak hilang atau semakin membesar wajar diperiksa.

Tanda Bahaya Tumor Parotid

Ada beberapa tanda yang lebih membimbangkan dan memerlukan pemeriksaan segera. Tanda ini tidak semestinya bermaksud seseorang pasti menghidap kanser, tetapi ia meningkatkan keperluan untuk penilaian doktor.

Dapatkan pemeriksaan jika berlaku:

• Ketulan membesar dengan cepat
• Sakit yang semakin kuat
• Kebas pada pipi atau muka
• Lemah sebelah muka
• Senyuman menjadi senget
• Sukar menutup mata sebelah
• Air liur meleleh tanpa kawalan
• Sukar membuka mulut dengan luas
• Susah menelan
• Sakit telinga yang berpanjangan
• Ada ketulan pada leher
• Kulit di atas ketulan menjadi keras, melekat atau berubah
• Berat badan turun tanpa sebab jelas

Tanda seperti kelemahan muka, kebas dan sakit berterusan lebih membimbangkan kerana ia boleh menunjukkan penglibatan saraf atau tisu sekeliling.

Punca Tumor Parotid

Dalam banyak kes, punca sebenar tumor parotid tidak dapat dikenal pasti secara jelas. Tumor berlaku apabila sel dalam kelenjar parotid mengalami perubahan dan membiak secara tidak normal.

Walaupun punca tepat tidak selalu diketahui, beberapa faktor boleh dikaitkan dengan risiko tumor kelenjar air liur.

1. Perubahan Sel Dalam Kelenjar Air Liur

Sel normal boleh mengalami perubahan pada bahan genetiknya. Perubahan ini boleh menyebabkan sel membiak secara tidak terkawal lalu membentuk ketumbuhan.

Perubahan ini tidak semestinya berlaku disebabkan satu punca tertentu. Ia boleh berlaku secara perlahan dalam tempoh bertahun-tahun.

2. Umur

Tumor parotid boleh berlaku pada pelbagai peringkat umur, tetapi sesetengah jenis lebih kerap berlaku dalam kalangan orang dewasa. Tumor benign tertentu boleh muncul pada usia pertengahan, manakala risiko kanser kelenjar air liur boleh meningkat dengan usia.

3. Pendedahan Radiasi

Sejarah pendedahan radiasi pada bahagian kepala dan leher boleh meningkatkan risiko sesetengah tumor kelenjar air liur. Ini mungkin termasuk individu yang pernah menerima rawatan radioterapi untuk kanser tertentu pada masa lalu.

4. Merokok

Merokok sering dikaitkan dengan beberapa masalah kesihatan, termasuk penyakit mulut, tekak, paru-paru dan saluran darah. Dalam konteks tumor parotid, merokok dikaitkan dengan risiko Warthin tumor, iaitu sejenis tumor benign kelenjar parotid.

5. Sejarah Kanser Kepala Dan Leher

Individu yang pernah mengalami kanser kepala dan leher, atau pernah menerima rawatan di kawasan tersebut, perlu lebih peka terhadap sebarang ketulan baharu di muka, rahang, mulut atau leher.

Jenis Tumor Parotid

Tumor parotid bukan satu penyakit yang sama untuk semua orang. Ia mempunyai pelbagai jenis, dan setiap jenis boleh mempunyai tingkah laku yang berbeza.

1. Pleomorphic Adenoma

Pleomorphic adenoma ialah antara tumor benign parotid yang paling biasa. Ia biasanya membesar secara perlahan dan muncul sebagai ketulan yang tidak sakit.

Walaupun ia bukan kanser, pleomorphic adenoma biasanya tetap dinilai untuk rawatan pembedahan kerana:

• Ia boleh terus membesar
• Ia boleh menjadi lebih sukar dibuang jika terlalu besar
• Ia boleh berulang jika tidak dibuang dengan baik
• Dalam kes yang jarang dan lama dibiarkan, ia boleh berubah menjadi kanser

2. Warthin Tumor

Warthin tumor juga merupakan tumor benign kelenjar parotid. Ia lebih kerap dikaitkan dengan merokok dan kadangkala boleh berlaku pada kedua-dua belah kelenjar parotid.

Tidak semua Warthin tumor memerlukan pendekatan yang sama. Doktor akan mempertimbangkan saiz, simptom, umur pesakit, keadaan kesihatan dan keputusan ujian sebelum mencadangkan rawatan.

3. Mucoepidermoid Carcinoma

Mucoepidermoid carcinoma ialah salah satu jenis kanser kelenjar air liur. Ia boleh berlaku dalam kelenjar parotid dan mempunyai tahap agresif yang berbeza bergantung kepada gred tumor.

Tumor gred rendah mungkin tumbuh lebih perlahan, manakala tumor gred tinggi boleh bertindak lebih agresif dan memerlukan rawatan yang lebih menyeluruh.

4. Adenoid Cystic Carcinoma

Adenoid cystic carcinoma ialah sejenis kanser kelenjar air liur yang boleh melibatkan saraf. Ia kadangkala membesar secara perlahan tetapi boleh berulang atau merebak selepas tempoh masa yang lama.

Sebab itu pesakit yang menghidap kanser jenis ini biasanya memerlukan susulan jangka panjang.

5. Acinic Cell Carcinoma

Acinic cell carcinoma juga boleh berlaku pada kelenjar parotid. Tahap keseriusan bergantung kepada ciri tumor, saiz, lokasi, gred dan sama ada ia telah merebak.

Rawatan biasanya disesuaikan mengikut keputusan pemeriksaan pakar dan laporan makmal.

Adakah Tumor Parotid Selalunya Kanser?

Kebanyakan tumor parotid adalah benign, tetapi sebahagiannya boleh menjadi kanser. Inilah sebab utama kenapa pemeriksaan doktor penting.

Masalahnya, pesakit tidak boleh menentukan sendiri sama ada ketulan itu benign atau kanser berdasarkan rasa sakit semata-mata. Ada tumor benign yang membesar, dan ada kanser yang pada awalnya kelihatan seperti benjolan biasa.

Ciri yang lebih membimbangkan termasuk:

• Ketulan cepat membesar
• Ketulan keras atau melekat
• Sakit berterusan
• Kebas muka
• Lemah otot muka
• Ada kelenjar leher membesar
• Kulit berubah atau luka
• Sukar menelan atau membuka mulut

Jika tanda ini ada, pemeriksaan tidak patut ditangguhkan.

Bagaimana Tumor Parotid Didiagnosis?

Diagnosis tumor parotid biasanya melibatkan gabungan sejarah kesihatan, pemeriksaan fizikal, imbasan dan ujian sampel sel atau tisu.

1. Sejarah Kesihatan

Doktor akan bertanya beberapa soalan penting seperti:

• Bila ketulan mula muncul?
• Adakah ia semakin besar?
• Ada sakit atau tidak?
• Ada kebas muka?
• Ada kelemahan sebelah muka?
• Ada masalah menelan atau membuka mulut?
• Pernah merokok?
• Pernah menerima radioterapi?
• Ada sejarah kanser sebelum ini?

Jawapan kepada soalan ini membantu doktor menilai tahap risiko.

2. Pemeriksaan Fizikal

Doktor akan memeriksa kawasan muka, telinga, rahang, mulut dan leher. Pemeriksaan mungkin termasuk:

• Saiz ketulan
• Kedudukan ketulan
• Sama ada ketulan lembut, keras atau melekat
• Keadaan kulit di atas ketulan
• Pergerakan otot muka
• Kehadiran kelenjar leher

Pemeriksaan fungsi saraf muka sangat penting kerana kelemahan muka boleh menjadi petanda penglibatan saraf.

3. Ultrasound

Ultrasound menggunakan gelombang bunyi untuk melihat struktur di bawah kulit. Ia boleh membantu mengenal pasti sama ada ketulan kelihatan seperti cyst, kelenjar bengkak atau tumor.

Dalam sesetengah kes, ultrasound juga digunakan untuk membimbing biopsi jarum halus.

4. CT Scan Atau MRI

CT scan atau MRI mungkin diperlukan jika tumor besar, dalam, berhampiran saraf, atau disyaki melibatkan tisu sekeliling.

Secara umum:

• CT scan membantu melihat struktur tulang dan kawasan kepala leher
• MRI lebih baik untuk menilai tisu lembut dan hubungan tumor dengan saraf atau struktur sekeliling

Doktor akan menentukan imbasan mana yang paling sesuai.

5. Fine Needle Aspiration Cytology

Fine needle aspiration cytology atau FNAC ialah prosedur mengambil sampel sel menggunakan jarum halus. Sampel ini diperiksa di makmal untuk membantu menentukan sama ada ketulan lebih cenderung benign atau malignan.

FNAC tidak semestinya memberi jawapan sempurna dalam semua kes, tetapi ia sangat membantu dalam merancang rawatan.

6. Pemeriksaan Histopathology

Diagnosis paling muktamad biasanya datang daripada pemeriksaan tisu selepas pembedahan atau biopsi. Tisu tersebut diperiksa oleh pakar patologi untuk menentukan jenis tumor, gred, margin dan ciri lain yang penting untuk rawatan seterusnya.

Rawatan Tumor Parotid

Rawatan tumor parotid bergantung kepada beberapa faktor:

• Jenis tumor
• Saiz tumor
• Lokasi tumor
• Sama ada benign atau kanser
• Hubungan tumor dengan saraf muka
• Umur pesakit
• Keadaan kesihatan keseluruhan
• Keputusan biopsy atau FNAC
• Keputusan CT scan atau MRI

Tidak semua pesakit akan menerima rawatan yang sama.

1. Pemerhatian Berkala

Dalam kes tertentu, doktor mungkin mencadangkan pemerhatian berkala. Ini biasanya dipertimbangkan jika tumor kecil, tidak membesar, tidak menyebabkan simptom dan pesakit mempunyai risiko pembedahan yang tinggi.

Namun, pemerhatian bukan bermaksud mengabaikan ketulan. Ia perlu dilakukan dengan susulan doktor, pemeriksaan berkala dan imbasan jika perlu.

Pesakit tidak digalakkan membuat keputusan sendiri untuk “tunggu dulu” tanpa penilaian perubatan.

2. Pembedahan Parotid

Pembedahan ialah rawatan utama bagi banyak tumor parotid, termasuk banyak tumor benign dan tumor kanser yang masih boleh dibuang.

Pembedahan ini dikenali sebagai parotidectomy.

Jenis pembedahan boleh berbeza mengikut lokasi dan saiz tumor:

Superficial Parotidectomy

Bahagian luar kelenjar parotid dibuang. Ini biasanya dilakukan jika tumor berada pada bahagian superficial atau luar kelenjar.

Total Parotidectomy

Keseluruhan kelenjar parotid dibuang. Ini mungkin diperlukan jika tumor melibatkan bahagian lebih dalam atau kawasan yang lebih luas.

Pembedahan Lebih Luas

Jika tumor ialah kanser dan telah melibatkan tisu sekeliling, pembedahan mungkin perlu melibatkan tisu tambahan, kelenjar leher atau prosedur rekonstruksi tertentu.

3. Radioterapi

Radioterapi mungkin digunakan dalam kes tumor kanser, terutamanya jika:

• Tumor gred tinggi
• Risiko berulang tinggi
• Margin pembedahan tidak bersih
• Tumor melibatkan saraf
• Kanser merebak ke kelenjar leher
• Tumor tidak boleh dibuang sepenuhnya

Radioterapi menggunakan pancaran radiasi terkawal untuk memusnahkan sel kanser yang masih tinggal atau mengurangkan risiko penyakit berulang.

4. Kemoterapi Atau Rawatan Sistemik

Kemoterapi tidak digunakan untuk semua tumor parotid. Ia biasanya dipertimbangkan dalam keadaan tertentu seperti kanser yang lebih lanjut, kanser yang merebak, atau apabila rawatan lain tidak mencukupi.

Keputusan menggunakan kemoterapi dibuat oleh pasukan pakar berdasarkan jenis kanser, tahap penyakit dan keadaan pesakit.

Risiko Pembedahan Tumor Parotid

Pembedahan parotid memerlukan kepakaran kerana saraf muka melalui kelenjar parotid. Risiko berbeza mengikut saiz tumor, lokasi tumor, sama ada tumor benign atau kanser, dan sama ada tumor melekat pada saraf atau tisu sekeliling.

Antara risiko yang boleh berlaku ialah:

• Bengkak selepas pembedahan
• Sakit sementara
• Parut pada kulit
• Jangkitan luka
• Pendarahan
• Kebas di sekitar telinga atau pipi
• Air liur bocor dari luka
• Lemah otot muka sementara
• Kecederaan saraf muka
• Frey syndrome, iaitu berpeluh di pipi ketika makan

Kelemahan muka selepas pembedahan boleh bersifat sementara atau, dalam kes tertentu, lebih berpanjangan. Risiko ini lebih tinggi jika tumor besar, berada pada bahagian dalam, berulang, atau kanser melibatkan saraf.

Pemulihan Selepas Pembedahan Parotid

Selepas pembedahan, pesakit mungkin mengalami bengkak, rasa tegang, kebas atau sakit ringan di kawasan pembedahan. Doktor mungkin meletakkan tiub kecil untuk mengeluarkan cecair dari luka.

Penjagaan selepas pembedahan biasanya merangkumi:

1. Menjaga luka supaya bersih dan kering
2. Mengambil ubat seperti diarahkan
3. Mengelakkan aktiviti berat sementara
4. Memantau tanda jangkitan seperti demam, merah, nanah atau sakit bertambah
5. Hadir temu janji susulan
6. Menunggu keputusan makmal akhir
7. Melakukan latihan muka jika disarankan

Jika keputusan makmal menunjukkan tumor kanser atau risiko berulang tinggi, doktor mungkin mencadangkan rawatan tambahan seperti radioterapi.

Bolehkah Tumor Parotid Berulang?

Ya, tumor parotid boleh berulang dalam sesetengah kes. Risiko berulang bergantung kepada:

• Jenis tumor
• Sama ada benign atau malignan
• Saiz tumor
• Sama ada tumor pecah semasa pembedahan
• Margin pembedahan
• Penglibatan saraf atau kelenjar leher
• Rawatan susulan

Sebab itu pesakit tidak patut mengabaikan temu janji susulan walaupun ketulan sudah dibuang.

Untuk kanser kelenjar air liur tertentu, susulan jangka panjang sangat penting kerana sesetengah kanser boleh berulang lewat.

Apa Yang Pesakit Tidak Patut Buat?

Jika ada ketulan di bawah telinga atau tepi pipi, elakkan perkara berikut:

• Jangan picit ketulan
• Jangan urut kuat kawasan tersebut
• Jangan cucuk sendiri
• Jangan sapu bahan panas atau bahan tradisional yang merengsakan kulit
• Jangan ambil antibiotik tanpa pemeriksaan doktor
• Jangan tunggu terlalu lama jika ketulan membesar
• Jangan anggap “tidak sakit” bermaksud tidak bahaya

Pendekatan paling selamat ialah mendapatkan pemeriksaan doktor, terutama jika ketulan tidak hilang selepas beberapa minggu.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Jumpa doktor jika anda mengalami:

• Benjolan bawah telinga lebih daripada 2 hingga 3 minggu
• Ketulan semakin membesar
• Bengkak pada sebelah pipi atau rahang
• Sakit yang tidak hilang
• Kebas muka
• Lemah sebelah muka
• Senyum menjadi senget
• Susah menutup mata sebelah
• Sukar membuka mulut
• Susah menelan
• Ada ketulan pada leher
• Pernah ada sejarah kanser
• Pernah menerima rawatan radiasi kepala dan leher

Jika kelemahan muka berlaku secara tiba-tiba, dapatkan rawatan segera kerana ia juga boleh berkait dengan keadaan lain yang memerlukan penilaian cepat.

Cara Mengurangkan Risiko Komplikasi

Tidak semua tumor parotid boleh dicegah, tetapi beberapa langkah boleh membantu mengurangkan risiko masalah lewat dikesan atau komplikasi rawatan.

Antara langkah praktikal:

• Periksa sebarang benjolan yang tidak hilang
• Berhenti merokok
• Jaga kebersihan mulut
• Jangan tangguh pemeriksaan jika ketulan membesar
• Ikut nasihat doktor untuk ultrasound, CT scan, MRI atau FNAC
• Hadir susulan selepas pembedahan
• Simpan laporan biopsy dan histopathology untuk rujukan masa depan

Bagi pesakit yang merokok, berhenti merokok juga penting sebelum rawatan kerana merokok boleh mengganggu penyembuhan luka dan meningkatkan risiko komplikasi.

Kesimpulan

Tumor parotid ialah ketumbuhan pada kelenjar air liur yang terletak berhampiran telinga dan rahang. Kebanyakan tumor parotid bukan kanser, tetapi sebahagian boleh menjadi kanser. Oleh itu, ketulan di bawah telinga atau tepi pipi tidak patut diabaikan, terutama jika ia semakin membesar, sakit, keras, disertai kebas atau menyebabkan kelemahan muka.

Rawatan bergantung kepada jenis tumor, saiz, lokasi dan keputusan pemeriksaan. Banyak kes dirawat dengan pembedahan parotid, manakala radioterapi atau rawatan tambahan mungkin diperlukan jika tumor ialah kanser.

Mesej paling penting ialah: jangan tunggu sehingga ketulan menjadi besar atau saraf muka terlibat. Pemeriksaan awal memberi peluang lebih baik untuk diagnosis tepat, rawatan lebih terancang dan pemulihan yang lebih baik.

FAQ Tumor Parotid