Sakit Telinga: Punca, Tanda, Diagnosis dan Rawatan

Sakit telinga boleh berlaku secara tiba-tiba, terasa berdenyut, mencucuk, tersumbat atau seperti ada tekanan di dalam telinga. Ada yang mengalaminya selepas berenang atau menaiki kapal terbang, manakala kanak-kanak pula mungkin mula meragam dan kerap menarik telinga.

Ramai terus menganggap bahawa telinga yang sakit bermaksud terdapat jangkitan telinga. Hakikatnya, sakit telinga atau otalgia ialah simptom yang mempunyai banyak kemungkinan punca.

Masalah boleh datang daripada telinga sendiri, seperti jangkitan saluran telinga dan jangkitan telinga tengah. Namun, sakit juga boleh datang daripada gigi, sendi rahang, tekak dan struktur lain yang berkongsi laluan saraf dengan telinga.

Oleh itu, rawatan terbaik bergantung kepada punca sebenar. Antibiotik, misalnya, bukan rawatan untuk semua jenis sakit telinga.

Apa Itu Sakit Telinga?

Dalam istilah perubatan, sakit telinga dikenali sebagai otalgia.

Secara umum, ia boleh dibahagikan kepada dua kumpulan.

1. Sakit telinga primer

Sakit berpunca daripada masalah dalam struktur telinga sendiri, seperti:

• saluran telinga luar;
• gegendang telinga;
• telinga tengah;
• perubahan tekanan di dalam telinga.

Contohnya ialah otitis externa, otitis media dan barotrauma.

2. Sakit telinga sekunder (referred ear pain)

Dalam keadaan ini, telinga mungkin kelihatan normal apabila diperiksa tetapi pesakit masih mengalami sakit.

Puncanya sebenarnya datang daripada kawasan lain seperti:

• gigi dan gusi;
• sendi rahang;
• tekak dan tonsil;
• hidung atau Nasofarinks;
• struktur kepala dan leher.

Ini berlaku kerana beberapa bahagian tersebut berkongsi rangkaian saraf dengan telinga.

Sebab itu jangan pelik jika doktor memeriksa mulut, gigi, tekak dan rahang walaupun aduan utama anda ialah telinga sakit.

Apakah Punca Sakit Telinga?

Punca boleh berbeza mengikut umur, tempoh simptom dan gejala lain yang berlaku bersama sakit telinga.

1. Jangkitan telinga tengah atau otitis media akut

Otitis media akut merupakan antara punca penting sakit telinga terutama dalam kalangan kanak-kanak.

Ia melibatkan keradangan dan jangkitan pada ruang telinga tengah di belakang gegendang. Keadaan ini sering berlaku selepas selesema atau jangkitan saluran pernafasan.

Antara simptom yang boleh berlaku ialah:

• sakit telinga;
• demam;
• rasa penuh dalam telinga;
• kurang pendengaran sementara;
• mudah meragam pada kanak-kanak;
• keluar cecair jika gegendang pecah.

Namun, doktor tidak sepatutnya mendiagnosis otitis media akut hanya berdasarkan demam, anak menarik telinga atau gegendang yang kelihatan merah.

Diagnosis yang lebih tepat memerlukan simptom yang sesuai bersama bukti seperti gegendang membonjol atau terdapat cecair di telinga tengah.

2. Jangkitan saluran telinga atau otitis externa

Otitis externa ialah keradangan atau jangkitan pada saluran telinga luar.

Ia kadang-kadang dipanggil swimmer’s ear kerana air yang kekal dalam saluran telinga selepas berenang boleh mewujudkan persekitaran lembap yang memudahkan bakteria membiak.

Antara petunjuk yang biasa ialah:

• sakit apabila telinga luar ditarik;
• sakit apabila bahagian kecil di hadapan saluran telinga ditekan;
• gatal;
• kemerahan;
• saluran telinga membengkak;
• keluar cecair.

Mengorek telinga atau menggunakan cotton bud juga boleh mencederakan kulit saluran telinga dan meningkatkan risiko masalah.

3. Tahi telinga tersumbat

Tahi telinga atau earwax mempunyai fungsi semula jadi untuk membantu melindungi saluran telinga.

Masalah berlaku apabila ia terkumpul sehingga menyumbat saluran.

Ia boleh menyebabkan:

• telinga terasa penuh;
• kurang pendengaran;
• tinnitus atau bunyi berdengung;
• gatal;
• ketidakselesaan;
• kadangkala sakit telinga.

Salah satu kesilapan biasa ialah cuba membersihkan telinga menggunakan cotton bud. Kaedah ini sering menolak tahi telinga lebih jauh ke dalam dan boleh menyebabkan sumbatan atau kecederaan.

4. Gegendang telinga pecah

Gegendang telinga boleh berlubang atau pecah akibat beberapa keadaan seperti:

• jangkitan telinga tengah;
• trauma;
• objek yang dimasukkan ke dalam telinga;
• bunyi yang terlalu kuat;
• perubahan tekanan secara mendadak.

Pesakit mungkin mengalami perubahan pendengaran, tinnitus atau keluar cecair dari telinga.

Menariknya, jika tekanan akibat jangkitan menyebabkan gegendang pecah, sakit kadangkala boleh berkurang selepas tekanan dilepaskan. Ini bukan bermaksud masalah sudah selesai dan pemeriksaan masih diperlukan.

5. Barotrauma

Pernah mengalami telinga sakit ketika kapal terbang sedang mendarat?

Perubahan tekanan antara udara luar dengan ruang telinga tengah boleh menyebabkan barotrauma.

Ia juga boleh berlaku ketika:

• menyelam;
• perubahan altitud;
• perjalanan udara.

Tiub Eustachio biasanya membantu menyamakan tekanan antara telinga tengah dengan persekitaran. Jika fungsi ini terganggu, tekanan boleh menghasilkan rasa penuh, sakit, bunyi meletup atau perubahan pendengaran.

6. Benda asing di dalam telinga

Masalah ini lebih kerap berlaku dalam kalangan kanak-kanak.

Objek kecil seperti manik atau cebisan mainan boleh dimasukkan ke dalam telinga tanpa disedari penjaga.

Jangan cuba mencungkil objek secara membuta tuli kerana tindakan tersebut boleh menolaknya lebih jauh atau mencederakan saluran telinga dan gegendang.

Bateri butang yang tersangkut dalam telinga memerlukan penilaian perubatan segera.

7. Kecederaan akibat mengorek telinga

Cotton bud bukan satu-satunya masalah.

Ada individu menggunakan:

• kuku;
• pin;
• pencungkil telinga;
• objek logam;
• hujung alat lain.

Kulit dalam saluran telinga sangat nipis. Luka kecil boleh menyebabkan sakit atau membuka ruang kepada jangkitan.

8. Masalah gigi

Sakit gigi dan telinga mempunyai hubungan saraf yang rapat.

Masalah seperti:

• gigi berlubang;
• abses gigi;
• keradangan gusi;
• masalah geraham;

boleh menyebabkan kesakitan yang dirasakan berhampiran telinga.

Sakit telinga yang berlaku bersama sakit gigi sepatutnya membuatkan masalah pergigian turut dipertimbangkan.

9. Masalah sendi rahang atau TMJ

Sendi temporomandibular atau TMJ berada berhampiran telinga.

Gangguan TMJ boleh menyebabkan sakit yang disalah anggap sebagai sakit telinga.

Petunjuk termasuk:

• sakit bertambah ketika mengunyah;
• rahang berbunyi;
• sukar membuka mulut dengan selesa;
• sakit di hadapan telinga;
• tabiat mengetap atau menggesel gigi.

TMJ merupakan antara punca penting sakit telinga kronik apabila pemeriksaan telinga sendiri kelihatan normal.

10. Masalah tekak dan tonsil

Telinga boleh terasa sakit walaupun penyakit sebenarnya berada di tekak.

Contohnya:

• sakit tekak;
• tonsillitis;
• abses di sekitar tonsil.

Sakit telinga yang berlaku terutama ketika menelan boleh memberi petunjuk bahawa puncanya mungkin datang daripada tekak dan bukan telinga.

11. Punca lain yang kurang biasa

Sakit telinga berpanjangan juga boleh berkaitan dengan keadaan lain seperti migrain, masalah saraf atau penyakit kepala dan leher tertentu.

Kanser kepala dan leher bukan punca biasa sakit telinga, tetapi perlu dipertimbangkan dalam keadaan tertentu terutama apabila sakit kronik berlaku dengan pemeriksaan telinga yang normal serta simptom seperti suara serak, masalah menelan atau hidung tersumbat yang berpanjangan.

Ini bukan bermaksud sakit telinga kronik biasanya kanser. Kebanyakan kes mempunyai punca yang jauh lebih biasa seperti TMJ atau gangguan telinga tertentu. Namun, simptom yang berpanjangan tidak wajar diabaikan.

Apakah Tanda dan Gejala Yang Boleh Berlaku Bersama Sakit Telinga?

Jenis simptom boleh membantu doktor mengenal pasti puncanya.

Antara simptom yang mungkin berlaku ialah:

• sakit tajam, mencucuk atau berdenyut;
• rasa tekanan atau penuh dalam telinga;
• pendengaran berkurang;
• tinnitus;
• gatal dalam telinga;
• demam;
• keluar cecair atau nanah;
• rasa telinga tersumbat;
• sakit ketika mengunyah;
• sakit ketika menelan;
• pening atau gangguan keseimbangan.

Corak simptom selalunya lebih berguna daripada menentukan sama ada sakit berada di telinga kanan atau kiri sahaja.

Tanda Sakit Telinga Pada Bayi dan Kanak Kanak

Bayi dan kanak-kanak kecil mungkin belum mampu memberitahu bahawa telinga mereka sakit.

Antara perubahan yang boleh diperhatikan termasuk:

• menarik atau menggosok telinga;
• lebih meragam daripada biasa;
• sukar tidur;
• demam;
• kurang selera makan;
• kurang memberi respons kepada bunyi;
• masalah keseimbangan;
• keluar cecair dari telinga.

Namun, menarik telinga sahaja tidak membuktikan bahawa seorang kanak-kanak mempunyai jangkitan telinga.

Doktor perlu mengambil kira keseluruhan simptom dan melakukan pemeriksaan telinga sebelum membuat diagnosis otitis media akut.

Sakit Telinga Sebelah Kanan atau Kiri: Adakah Ia Penting?

Ramai mencari istilah seperti “sakit telinga sebelah kanan” atau “sakit telinga sebelah kiri”.

Hakikatnya, bahagian telinga yang sakit biasanya tidak cukup untuk menentukan diagnosis.

Doktor lebih berminat mengetahui perkara seperti:

1. Berapa lama sakit sudah berlaku?
2. Adakah sakit datang secara tiba-tiba?
3. Adakah terdapat demam?
4. Adakah pendengaran berubah?
5. Adakah keluar cecair?
6. Adakah sakit bertambah apabila telinga disentuh?
7. Adakah sakit berlaku ketika mengunyah atau menelan?
8. Adakah anda baru berenang, menyelam atau menaiki kapal terbang?
9. Adakah anda mempunyai sakit gigi atau masalah rahang?

Maklumat ini membantu membezakan masalah telinga daripada sakit yang dirujuk daripada struktur lain.

Bagaimana Doktor Mendiagnosis Punca Sakit Telinga?

Tidak semua sakit telinga memerlukan imbasan atau ujian kompleks.

Dalam banyak kes, sejarah simptom dan pemeriksaan fizikal sudah memberikan maklumat penting.

Pemeriksaan menggunakan otoskop

Doktor biasanya menggunakan alat yang dipanggil otoskop untuk melihat ke dalam saluran telinga.

Antara perkara yang boleh diperhatikan ialah:

• tahi telinga;
• bengkak saluran telinga;
• benda asing;
• keadaan gegendang;
• cecair atau nanah;
• tanda keradangan.

Bagi otitis media akut, keadaan gegendang sangat penting dalam menentukan sama ada benar-benar terdapat jangkitan telinga tengah.

Pneumatic otoscopy atau tympanometry

Dalam keadaan tertentu, doktor mungkin menilai pergerakan gegendang dengan pneumatic otoscopy.

Tympanometry pula boleh membantu menilai fungsi telinga tengah dan memberi maklumat mengenai kehadiran cecair.

Pemeriksaan gigi, tekak dan rahang

Jika telinga kelihatan normal, pemeriksaan tidak semestinya berhenti di situ.

Doktor mungkin memeriksa:

• gigi;
• gusi;
• tonsil;
• tekak;
• TMJ;
• leher.

Pendekatan ini penting kerana sakit daripada struktur tersebut boleh dirasakan sebagai sakit telinga.

Ujian pendengaran

Ujian pendengaran boleh dipertimbangkan jika terdapat:

• kehilangan atau perubahan pendengaran;
• simptom berpanjangan;
• masalah telinga tengah berulang;
• keadaan tertentu yang memerlukan penilaian lanjut.

CT scan, MRI atau pemeriksaan ENT

Imbasan bukan rutin untuk setiap orang yang mengadu sakit telinga.

Ia biasanya dipertimbangkan apabila terdapat tanda komplikasi, sakit kronik yang tidak dapat dijelaskan atau doktor mengesyaki penyakit tertentu di kawasan kepala dan leher.

Bagaimana Sakit Telinga Dirawat?

Mengawal kesakitan

Bagi sesetengah keadaan, rawatan awal tertumpu kepada melegakan simptom.

Paracetamol atau ibuprofen boleh digunakan apabila sesuai untuk individu tersebut dan mengikut arahan pada label atau nasihat profesional kesihatan.

Kompres suam pada bahagian luar telinga juga boleh memberikan sedikit kelegaan. NHS turut mencadangkan penggunaan kain suam sebagai langkah penjagaan kendiri bagi sakit telinga.

Rawatan otitis media akut

Bagi kanak-kanak, rawatan mungkin melibatkan:

• kawalan sakit;
• pemerhatian;
• antibiotik bagi keadaan tertentu.

Kebanyakan otitis media akut dalam kalangan kanak-kanak boleh bertambah baik sendiri. NICE menyatakan simptom lazimnya berlangsung kira-kira tiga hari tetapi boleh mengambil masa sehingga seminggu, dan kebanyakan kanak-kanak pulih tanpa antibiotik.

Keputusan untuk memberikan antibiotik bergantung kepada faktor seperti:

• umur;
• keterukan simptom;
• satu atau kedua-dua telinga terlibat;
• terdapat discharge atau tidak;
• keadaan kesihatan keseluruhan.

Rawatan otitis externa

Otitis externa biasanya memerlukan rawatan yang berbeza daripada otitis media.

Rawatan mungkin melibatkan:

• ubat titis telinga yang sesuai;
• memastikan telinga kekal kering;
• pembersihan saluran telinga oleh profesional apabila perlu.

CDC menyatakan swimmer’s ear boleh dirawat menggunakan antibiotic ear drops.

Jenis ubat titis tidak sepatutnya dipilih secara sembarangan kerana sesetengah produk tidak sesuai jika gegendang berlubang atau terdapat keadaan tertentu.

Rawatan tahi telinga tersumbat

Apabila tahi telinga benar-benar menyebabkan sumbatan, rawatan boleh termasuk:

• bahan untuk melembutkan tahi telinga;
• irrigation dalam kes yang sesuai;
• suction atau pembuangan secara manual oleh profesional.

Tidak semua orang perlu membersihkan tahi telinga secara rutin. Tahi telinga biasanya hanya perlu dirawat apabila ia menyebabkan simptom atau menghalang pemeriksaan telinga.

Jika sakit berpunca daripada gigi atau rahang

Ubat telinga tidak akan menyelesaikan masalah jika puncanya ialah abses gigi atau TMJ.

Rawatan perlu menyasarkan punca sebenar, contohnya rawatan pergigian atau pengurusan gangguan sendi rahang.

Adakah Semua Jangkitan Telinga Memerlukan Antibiotik?

Tidak.

Antibiotik merupakan salah satu rawatan yang paling mudah disalah faham apabila bercakap mengenai sakit telinga.

Otitis media akut boleh disebabkan oleh virus, bakteria atau kombinasi kedua-duanya. Bagi ramai kanak-kanak dengan keadaan tidak teruk, simptom boleh pulih tanpa antibiotik.

Antibiotik juga tidak merawat:

• tahi telinga tersumbat;
• TMJ;
• sakit gigi;
• barotrauma;
• trauma mekanikal pada telinga.

Penggunaan antibiotik yang tidak diperlukan boleh menyebabkan kesan sampingan dan menyumbang kepada masalah rintangan antibiotik.

Dalam keadaan tertentu, doktor boleh memilih strategi watchful waiting atau pemerhatian terlebih dahulu bagi kes otitis media akut yang ringan.

Sebaliknya, individu yang sangat tidak sihat, mempunyai risiko komplikasi atau menunjukkan tanda jangkitan serius mungkin memerlukan rawatan segera.

Apa Yang Boleh Dilakukan Di Rumah?

Untuk sakit telinga ringan tanpa tanda bahaya, beberapa langkah penjagaan kendiri boleh membantu sementara menunggu keadaan bertambah baik atau sebelum mendapatkan pemeriksaan.

1. Gunakan ubat tahan sakit yang sesuai jika diperlukan.
2. Letakkan kompres suam pada bahagian luar telinga.
3. Elakkan memasukkan sebarang objek ke dalam telinga.
4. Jangan cuba mencungkil tahi telinga.
5. Elakkan air memasuki telinga jika terdapat discharge atau anda mengesyaki kecederaan.
6. Pantau sama ada sakit, demam atau pendengaran semakin teruk.

NHS secara khusus menasihatkan supaya tidak memasukkan cotton bud ke dalam telinga atau cuba mengeluarkan tahi telinga sendiri.

Jika anda kerap mendapat otitis externa selepas berenang, keringkan telinga dengan baik selepas keluar dari air. CDC juga menasihatkan agar ear drying drops tidak digunakan jika seseorang mempunyai gegendang berlubang, tiub telinga, otitis externa atau discharge kecuali selepas mendapat nasihat profesional kesihatan.

Bila Sakit Telinga Perlu Jumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan jika:

• sakit tidak mula bertambah baik selepas sekitar dua hingga tiga hari;
• sakit semakin kuat;
• sakit kerap berulang;
• terdapat demam tinggi;
• terdapat cecair atau nanah keluar dari telinga;
• pendengaran berubah;
• terdapat sesuatu tersangkut dalam telinga;
• terdapat bengkak di sekitar telinga;
• keadaan umum menjadi semakin tidak sihat.

NHS menyarankan penilaian segera terutama apabila sakit melebihi dua hingga tiga hari, terdapat discharge, perubahan pendengaran, demam yang sangat tinggi atau bengkak sekitar telinga.

Tanda Bahaya Yang Memerlukan Penilaian Segera

Sesetengah simptom tidak sesuai untuk dipantau sendiri di rumah.

Dapatkan rawatan segera jika terdapat:

• kemerahan, bengkak atau sakit ketara di belakang telinga;
• telinga kelihatan terdorong keluar akibat bengkak di belakangnya;
• kehilangan pendengaran secara mendadak;
• kelemahan pada muka;
• pening yang sangat teruk bersama simptom telinga;
• demam tinggi bersama keadaan umum yang sangat tidak sihat;
• sakit sangat kuat dan semakin teruk;
• kecederaan serius pada kepala atau telinga.

Bengkak dan kemerahan di belakang telinga boleh berlaku dalam mastoiditis, satu komplikasi yang memerlukan penilaian segera.

Individu yang mempunyai diabetes, sistem imun yang lemah atau penyakit buah pinggang kronik juga perlu lebih berhati-hati apabila mengalami sakit telinga yang teruk kerana sesetengah jangkitan saluran telinga boleh menjadi lebih serius.

Bolehkah Sakit Telinga Dicegah?

Tidak semua kes boleh dicegah, tetapi beberapa langkah boleh mengurangkan risiko.

Jangan mengorek telinga

Elakkan cotton bud, pin atau alat lain di dalam saluran telinga.

Tahi telinga mempunyai fungsi perlindungan dan biasanya tidak perlu dibuang jika tidak menyebabkan masalah.

Keringkan telinga selepas berenang

Biarkan air mengalir keluar dan keringkan bahagian luar telinga menggunakan tuala.

CDC turut mencadangkan supaya telinga dikeringkan dengan baik selepas berenang atau mandi bagi membantu mencegah swimmer’s ear.

Kurangkan risiko jangkitan pernafasan

Sebahagian otitis media berlaku selepas jangkitan saluran pernafasan.

Bagi kanak-kanak, vaksin pneumokokal dan influenza merupakan antara langkah yang dikaitkan dengan pengurangan risiko otitis media akut.

Jangan abaikan masalah gigi dan rahang

Rawatan pergigian berkala dan penilaian TMJ jika terdapat simptom boleh membantu mengesan punca sakit yang mungkin dirasakan pada kawasan telinga.

Sakit Telinga: Mitos vs Fakta

Mitos: Semua sakit telinga ialah jangkitan telinga.
Fakta: Sakit boleh datang daripada gigi, rahang, tekak, barotrauma, tahi telinga dan pelbagai punca lain.

Mitos: Semua jangkitan telinga memerlukan antibiotik.
Fakta: Banyak kes otitis media akut pada kanak-kanak boleh pulih tanpa antibiotik dan rawatan bergantung kepada tahap keterukan serta faktor individu.

Mitos: Cotton bud ialah cara terbaik membersihkan telinga.
Fakta: Cotton bud boleh menolak tahi telinga lebih dalam dan mencederakan saluran telinga atau gegendang.

Mitos: Jika telinga kelihatan normal, sakit itu tidak mempunyai punca fizikal.
Fakta: Sakit daripada TMJ, gigi atau tekak boleh dirasakan di telinga walaupun pemeriksaan telinga normal.

Kesimpulan

Sakit telinga bukan satu penyakit tetapi simptom yang boleh mempunyai pelbagai punca. Jangkitan telinga memang biasa, terutama dalam kalangan kanak-kanak, tetapi masalah tahi telinga, barotrauma, kecederaan, gigi, tekak dan sendi rahang juga boleh menyebabkan simptom yang hampir sama.

Oleh sebab itu, jangan menganggap setiap sakit telinga memerlukan antibiotik atau ubat titis telinga.

Bagi simptom ringan, kawalan sakit dan pemantauan mungkin mencukupi sementara keadaan pulih. Namun, dapatkan pemeriksaan jika sakit berpanjangan, semakin teruk, disertai discharge, perubahan pendengaran, demam tinggi atau bengkak di sekitar telinga.

Pemeriksaan yang betul bukan sahaja menentukan sama ada terdapat jangkitan, tetapi juga membantu memastikan bahawa rawatan benar-benar menyasarkan punca sakit.

Soalan Lazim Tentang Sakit Telinga