Kanser: Punca, Gejala, Jenis, Diagnosis dan Rawatan

Kanser merupakan salah satu penyakit yang menjadi kebimbangan utama masyarakat kerana boleh menyerang pelbagai organ badan dan menjejaskan kualiti hidup seseorang. Penyakit ini berlaku apabila sel abnormal membiak secara tidak terkawal, menyerang tisu sekeliling dan dalam sesetengah keadaan merebak ke bahagian badan yang lain.

Walaupun kanser sering dikaitkan dengan penyakit yang serius, kemajuan dalam pemeriksaan, diagnosis dan rawatan telah meningkatkan peluang pemulihan serta kelangsungan hidup bagi banyak jenis kanser. Memahami punca, tanda awal dan pilihan rawatan dapat membantu seseorang mengambil tindakan yang sesuai sebelum penyakit menjadi lebih serius.

Apa Itu Kanser?

Kanser ialah istilah umum bagi sekumpulan penyakit yang dicirikan oleh pertumbuhan dan pembahagian sel abnormal secara tidak terkawal.

Tubuh manusia terdiri daripada bertrilion sel yang menjalankan fungsi tertentu. Dalam keadaan normal, sel akan membesar, membahagi dan mati melalui proses yang dikawal dengan teliti.

Apabila sel mengalami kerosakan atau tidak lagi diperlukan, tubuh mempunyai mekanisme untuk membaikinya atau menyingkirkannya. Namun, proses ini boleh terganggu apabila berlaku perubahan pada bahan genetik sel.

Akibatnya, sesetengah sel terus membiak walaupun tubuh tidak memerlukannya. Sel tersebut boleh membentuk ketumbuhan atau mengganggu fungsi tisu dan organ.

Bagaimana Kanser Terbentuk?

Perkembangan kanser biasanya melibatkan beberapa perubahan genetik yang terkumpul sepanjang masa.

Proses ini boleh berlaku melalui beberapa peringkat:

1. Perubahan DNA: Mutasi atau perubahan lain berlaku pada gen yang mengawal pertumbuhan dan pembahagian sel.
2. Gangguan kawalan sel: Sel yang abnormal tidak lagi memberikan tindak balas normal terhadap isyarat untuk berhenti membahagi atau mati.
3. Pembiakan tidak terkawal: Sel abnormal terus bertambah dan mungkin membentuk ketumbuhan.
4. Pencerobohan tisu: Sel kanser boleh menyerang struktur dan tisu berdekatan.
5. Penyebaran: Sesetengah sel kanser boleh bergerak ke organ lain melalui darah atau sistem limfa.

Tidak semua perubahan genetik menyebabkan kanser. Tubuh mempunyai pelbagai mekanisme perlindungan yang dapat membaiki DNA atau menghapuskan sel abnormal sebelum menjadi berbahaya.

Perbezaan Tumor Benign dan Malignant

Ketumbuhan atau tumor tidak semestinya bermaksud seseorang menghidap kanser.

Terdapat dua kategori utama ketumbuhan:

Walau bagaimanapun, bukan semua kanser menghasilkan ketumbuhan pepejal. Leukemia, misalnya, ialah kanser yang melibatkan sel pembentuk darah dan lazimnya tidak membentuk tumor seperti kanser payudara atau paru-paru.

Bagaimana Kanser Merebak?

Penyebaran kanser ke bahagian badan yang jauh daripada lokasi asal dikenali sebagai metastasis.

Sel kanser boleh memasuki salur darah atau salur limfa, bergerak ke lokasi lain dan membentuk ketumbuhan baharu.

Contohnya, kanser payudara yang merebak ke tulang masih dikenali sebagai kanser payudara metastatik, bukannya kanser tulang primer.

Penyebaran ini penting dalam menentukan tahap penyakit, pilihan rawatan dan prognosis pesakit.

Punca Kanser dan Faktor Risiko

Kanser tidak mempunyai satu punca tunggal yang sama bagi semua pesakit.

Secara asasnya, penyakit ini berkembang akibat perubahan genetik yang menjejaskan kawalan normal pertumbuhan sel. Perubahan tersebut boleh berlaku secara spontan, diwarisi atau dipengaruhi oleh faktor persekitaran dan gaya hidup.

Mempunyai faktor risiko tidak bermaksud seseorang pasti mendapat kanser. Begitu juga, seseorang tanpa faktor risiko yang jelas masih boleh menghidap penyakit ini.

1. Faktor Genetik dan Sejarah Keluarga

Sesetengah individu mewarisi perubahan genetik yang meningkatkan risiko kanser tertentu.

Contohnya, perubahan yang diwarisi pada gen BRCA1 atau BRCA2 boleh meningkatkan risiko beberapa jenis kanser, termasuk kanser payudara dan ovari.

Namun, kebanyakan kanser bukan berpunca secara langsung daripada mutasi yang diwarisi. Banyak perubahan genetik berlaku sepanjang hayat akibat proses biologi normal atau pendedahan kepada faktor risiko.

Individu yang mempunyai beberapa ahli keluarga menghidap jenis kanser yang sama, terutama pada usia muda, boleh berbincang dengan doktor tentang penilaian risiko keluarga.

2. Merokok dan Asap Tembakau

Merokok merupakan salah satu faktor risiko kanser yang paling penting dan boleh dielakkan.

Bahan kimia dalam asap tembakau boleh merosakkan DNA sel serta mengganggu mekanisme pembaikan semula jadi tubuh.

Merokok meningkatkan risiko pelbagai kanser, antaranya:

• Kanser paru-paru.
• Kanser mulut dan tekak.
• Kanser esofagus.
• Kanser pundi kencing.
• Kanser pankreas.
• Kanser buah pinggang.

Pendedahan berpanjangan kepada asap rokok orang lain juga boleh meningkatkan risiko kanser paru-paru.

Berhenti merokok memberikan manfaat kesihatan pada mana-mana usia, walaupun seseorang telah merokok selama bertahun-tahun.

3. Pemakanan, Obesiti dan Kurang Aktiviti Fizikal

Berat badan berlebihan dan obesiti dikaitkan dengan peningkatan risiko beberapa jenis kanser.

Tisu lemak yang berlebihan boleh mempengaruhi paras hormon, keradangan dan proses metabolik yang berkaitan dengan pertumbuhan sel.

Antara faktor gaya hidup yang berkaitan dengan peningkatan risiko termasuk:

• Pengambilan daging terproses secara kerap.
• Pengambilan alkohol.
• Kurang aktiviti fizikal.
• Berat badan berlebihan atau obesiti.
• Corak pemakanan yang tidak seimbang.

Tidak ada satu makanan tertentu yang boleh menjamin seseorang bebas daripada kanser. Yang lebih penting ialah amalan pemakanan sihat secara keseluruhan.

4. Jangkitan Virus dan Bakteria

Sesetengah jangkitan kronik boleh meningkatkan risiko kanser tertentu.

Contohnya:

• Human papillomavirus (HPV): Jangkitan berterusan dengan jenis HPV berisiko tinggi boleh menyebabkan kanser serviks dan beberapa kanser lain.
• Hepatitis B dan hepatitis C: Jangkitan kronik boleh menyebabkan kerosakan hati yang meningkatkan risiko kanser hati.
• Helicobacter pylori: Jangkitan bakteria ini boleh meningkatkan risiko kanser perut.
• Virus Epstein-Barr (EBV): Dikaitkan dengan beberapa jenis limfoma dan kanser nasofarinks.

Vaksinasi, rawatan jangkitan serta langkah pencegahan yang sesuai boleh membantu mengurangkan sebahagian risiko tersebut.

5. Pendedahan Persekitaran dan Pekerjaan

Sesetengah bahan dan bentuk sinaran boleh menyebabkan kerosakan DNA serta meningkatkan risiko kanser.

Antaranya ialah:

• Sinaran ultraviolet daripada cahaya matahari.
• Asbestos, khususnya dalam pendedahan pekerjaan tertentu.
• Bahan kimia karsinogen tertentu seperti benzena.
• Sinaran mengion pada tahap pendedahan yang relevan.
• Pencemaran udara, terutama berkaitan risiko kanser paru-paru.

Risiko bergantung pada jenis bahan, intensiti, tempoh dan cara pendedahan.

6. Pertambahan Usia

Risiko kebanyakan jenis kanser meningkat apabila seseorang semakin berusia.

Ini sebahagiannya berlaku kerana perubahan genetik boleh terkumpul dari semasa ke semasa, manakala keberkesanan sesetengah mekanisme pembaikan sel mungkin berubah dengan usia.

Walaupun begitu, kanser juga boleh menyerang kanak-kanak, remaja dan orang dewasa muda.

Tanda dan Gejala Awal Kanser

Tanda dan gejala kanser berbeza mengikut organ yang terjejas, jenis kanser serta tahap penyakit.

Sesetengah kanser boleh berkembang selama beberapa tahun tanpa menimbulkan gejala yang jelas. Sebaliknya, ada kanser yang menyebabkan perubahan tubuh pada peringkat lebih awal.

Penting untuk memahami bahawa kebanyakan gejala yang disenaraikan di bawah juga boleh berlaku akibat penyakit bukan kanser.

10 Tanda Kanser yang Perlu Diberi Perhatian

1. Penurunan berat badan tanpa sebab jelas
   • Berat badan menurun tanpa perubahan diet atau aktiviti fizikal boleh menjadi petunjuk masalah kesihatan yang memerlukan pemeriksaan. Penurunan berat badan yang tidak disengajakan boleh berlaku dalam beberapa jenis kanser.
2. Keletihan berpanjangan
   • Keletihan yang luar biasa, berterusan dan tidak pulih dengan rehat mencukupi mungkin berkaitan dengan anemia, penyakit kronik atau sesetengah kanser.
3. Ketulan atau pembengkakan luar biasa
   • Ketulan baharu pada payudara, leher, ketiak, pangkal paha atau bahagian badan lain perlu dinilai, terutama jika semakin membesar.
4. Pendarahan tidak normal
   • Contohnya termasuk darah dalam najis, batuk berdarah, darah dalam air kencing atau pendarahan faraj selepas menopaus.
5. Perubahan tabiat membuang air besar atau kecil
   • Cirit-birit, sembelit atau perubahan corak pembuangan air besar yang berterusan boleh memerlukan pemeriksaan. Begitu juga kesukaran membuang air kecil atau darah dalam air kencing.
6. Batuk atau suara serak berpanjangan
   • Batuk yang tidak pulih, semakin teruk atau disertai darah boleh mempunyai pelbagai punca, termasuk penyakit paru-paru yang serius.
7. Kesukaran menelan
   • Kesukaran menelan yang berterusan atau semakin teruk memerlukan pemeriksaan untuk menilai keadaan esofagus dan struktur berkaitan.
8. Luka yang tidak sembuh
   • Luka pada kulit atau dalam mulut yang tidak sembuh seperti biasa boleh menunjukkan masalah kesihatan yang memerlukan penilaian.
9. Perubahan pada tahi lalat atau kulit
   • Tahi lalat yang berubah saiz, bentuk atau warna, mempunyai sempadan tidak sekata atau mudah berdarah perlu diperiksa.
10. Kesakitan berterusan tanpa sebab jelas
    • Sakit yang berpanjangan, semakin teruk atau mengganggu aktiviti harian perlu dinilai, terutama jika disertai gejala lain.

Adakah Kanser Sentiasa Menyebabkan Kesakitan?

Tidak. Banyak jenis kanser tidak menyebabkan kesakitan pada peringkat awal.

Kesakitan boleh berlaku apabila ketumbuhan menekan saraf, menyebabkan keradangan, menghalang fungsi organ atau merebak ke bahagian badan tertentu.

Oleh itu, menunggu sehingga sakit menjadi teruk sebelum mendapatkan pemeriksaan bukanlah tindakan yang sesuai.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan apabila mengalami perubahan tubuh yang tidak dapat dijelaskan, berterusan, berulang atau semakin teruk.

Jangan menunggu beberapa minggu jika mengalami tanda yang membimbangkan seperti batuk berdarah, pendarahan banyak, kesukaran bernafas atau kesukaran menelan yang semakin teruk.

Pendarahan tidak terkawal, sesak nafas teruk atau gejala kecemasan lain memerlukan rawatan segera.

Jenis-Jenis Kanser yang Lazim

Kanser boleh dikelaskan berdasarkan organ asal atau jenis sel yang terlibat.

Menurut Malaysia National Cancer Registry Report 2017–2021, sebanyak 168,823 kes kanser baharu direkodkan dalam tempoh lima tahun tersebut.

Kanser payudara, kolorektal dan paru-paru merupakan antara jenis kanser yang paling kerap didaftarkan di Malaysia.

1. Kanser Payudara

Kanser payudara bermula apabila sel abnormal dalam tisu payudara membiak secara tidak terkawal.

Penyakit ini paling kerap melibatkan wanita, tetapi lelaki juga boleh menghidapinya.

Antara tanda yang memerlukan pemeriksaan ialah:

• Ketulan baharu pada payudara atau ketiak.
• Perubahan bentuk atau saiz payudara.
• Kulit payudara berkedut atau tertarik ke dalam.
• Puting tertarik ke dalam secara baharu.
• Lelehan berdarah daripada puting.

Tidak semua ketulan payudara ialah kanser. Walau bagaimanapun, ketulan baharu perlu dinilai oleh doktor.

2. Kanser Kolorektal

Kanser kolorektal melibatkan kolon atau rektum, iaitu bahagian usus besar.

Sesetengah kes bermula daripada polip yang mengalami perubahan menjadi kanser dari semasa ke semasa.

Gejala yang mungkin berlaku termasuk darah dalam najis, perubahan tabiat membuang air besar, sakit abdomen dan anemia akibat kehilangan darah secara berpanjangan.

Kanser peringkat awal mungkin tidak menunjukkan sebarang gejala. Oleh itu, saringan memainkan peranan penting dalam kumpulan yang layak.

3. Kanser Paru-Paru

Kanser paru-paru bermula daripada sel abnormal dalam tisu paru-paru.

Merokok ialah faktor risiko utama, tetapi kanser paru-paru juga boleh berlaku dalam kalangan individu yang tidak pernah merokok.

Gejala yang mungkin berlaku termasuk batuk berpanjangan, batuk berdarah, sesak nafas, sakit dada dan penurunan berat badan.

4. Kanser Hati

Kanser hati primer bermula dalam tisu hati, dengan karsinoma hepatoselular merupakan jenis utama.

Faktor risiko penting termasuk hepatitis B kronik, hepatitis C kronik dan sirosis hati.

Sesetengah pesakit mengalami sakit pada bahagian kanan atas abdomen, hilang selera makan, penurunan berat badan atau jaundis, iaitu kekuningan pada kulit dan mata.

Namun, gejala mungkin tidak jelas pada peringkat awal.

5. Kanser Serviks

Kanser serviks berlaku pada pangkal rahim dan kebanyakannya berkaitan dengan jangkitan HPV berisiko tinggi yang berterusan.

Tanda yang boleh berlaku termasuk pendarahan selepas hubungan seksual, pendarahan antara haid, pendarahan selepas menopaus dan lelehan faraj yang luar biasa.

Vaksin HPV dan saringan serviks dapat membantu mencegah banyak kes kanser ini.

6. Kanser Prostat

Kanser prostat melibatkan kelenjar prostat pada lelaki.

Risikonya meningkat dengan usia. Banyak kes awal tidak menyebabkan gejala yang jelas.

Sesetengah pesakit mengalami masalah kencing, tetapi gejala ini juga boleh berpunca daripada pembesaran prostat bukan kanser.

7. Leukemia dan Limfoma

Leukemia ialah kumpulan kanser yang melibatkan sel pembentuk darah, biasanya dalam sumsum tulang dan darah.

Limfoma pula melibatkan limfosit, sejenis sel darah putih dalam sistem imun.

Gejala boleh merangkumi demam berpanjangan, peluh malam yang banyak, mudah lebam, keletihan dan pembengkakan nodus limfa.

Jenis leukemia dan limfoma yang berbeza mempunyai kadar perkembangan serta pendekatan rawatan yang berbeza.

Tahap Kanser: Tahap 1 hingga Tahap 4

Tahap kanser menerangkan sejauh mana penyakit berkembang atau merebak dalam tubuh.

Maklumat ini membantu doktor memilih rawatan yang bersesuaian serta menganggarkan prognosis.

Apakah Sistem TNM?

Sistem TNM digunakan untuk menentukan tahap banyak jenis kanser pepejal.

• T (Tumor): Saiz atau sejauh mana tumor primer menyerang tisu berdekatan.
• N (Node): Sama ada kanser melibatkan nodus limfa serantau.
• M (Metastasis): Sama ada kanser telah merebak ke lokasi jauh dalam tubuh.

Gabungan maklumat tersebut, bersama ciri penyakit yang lain, digunakan untuk menentukan tahap kanser.

Maksud Tahap Kanser

Tahap yang lebih tinggi secara umum menunjukkan penyakit lebih lanjut, tetapi definisinya berbeza mengikut jenis kanser.

Sesetengah kanser darah dan tumor sistem saraf pusat menggunakan sistem pengelasan atau tahap yang berbeza daripada jadual ini.

Adakah Kanser Tahap 4 Masih Boleh Dirawat?

Ya. Diagnosis kanser tahap 4 tidak bermaksud semua rawatan perlu dihentikan.

Rawatan boleh membantu mengawal pertumbuhan kanser, mengurangkan gejala, memanjangkan hayat dan mengekalkan kualiti hidup.

Sesetengah pesakit boleh hidup selama bertahun-tahun dengan kanser metastatik yang terkawal. Dalam keadaan tertentu, rawatan yang bertujuan menyembuhkan penyakit juga masih boleh dipertimbangkan.

Walau bagaimanapun, peluang rawatan dan jangkaan hasilnya sangat bergantung pada jenis kanser, lokasi penyebaran, ciri biologi penyakit serta keadaan pesakit.

Bagaimana Kanser Didiagnosis?

Diagnosis kanser memerlukan gabungan sejarah perubatan, pemeriksaan fizikal dan ujian yang dipilih mengikut keadaan pesakit.

Tidak ada satu ujian yang mampu mengesan semua jenis kanser dengan tepat.

1. Pemeriksaan Fizikal dan Sejarah Perubatan

Doktor akan bertanya tentang gejala, tempoh penyakit, sejarah keluarga, tabiat merokok dan faktor risiko lain.

Pemeriksaan fizikal boleh melibatkan kawasan yang mengalami ketulan, pembengkakan atau perubahan luar biasa.

Maklumat awal ini membantu menentukan ujian susulan yang diperlukan.

2. Ujian Darah

Ujian darah boleh membantu menilai keadaan kesihatan dan mencari petunjuk penyakit.

Antara ujian yang mungkin dilakukan ialah:

• Kiraan darah penuh.
• Ujian fungsi hati dan buah pinggang.
• Ujian biokimia tertentu.
• Ujian penanda tumor apabila mempunyai indikasi klinikal.

Penanda tumor seperti CEA, CA-125 atau PSA digunakan dalam keadaan tertentu, tetapi keputusan abnormal tidak semestinya bermaksud seseorang menghidap kanser.

Begitu juga, keputusan ujian darah yang normal tidak boleh menolak kemungkinan semua jenis kanser.

3. Pemeriksaan Pengimejan

Pengimejan membantu doktor melihat struktur dalaman badan dan mengenal pasti kawasan yang mencurigakan.

Antara kaedah yang digunakan ialah:

• X-ray: Menghasilkan imej struktur tertentu, termasuk dada.
• Ultrasound: Menilai organ atau ketumbuhan menggunakan gelombang bunyi.
• CT scan: Menghasilkan imej keratan rentas badan yang terperinci.
• MRI: Membantu menilai tisu lembut dan struktur tertentu.
• PET scan: Boleh membantu menilai aktiviti metabolik dan penyebaran penyakit dalam situasi terpilih.

Setiap kaedah mempunyai kegunaan dan batasan tersendiri.

4. Biopsi dan Pemeriksaan Patologi

Biopsi ialah prosedur mengambil sampel tisu atau sel untuk diperiksa di makmal.

Pakar patologi akan menilai ciri sel bagi menentukan sama ada terdapat kanser, jenisnya dan ciri tertentu yang berkaitan dengan rawatan.

Biopsi merupakan kaedah utama untuk mengesahkan banyak jenis kanser, walaupun prosedur diagnostik yang diperlukan berbeza mengikut penyakit.

5. Ujian Biomarker dan Molekul

Sesetengah kanser memerlukan ujian tambahan untuk mengenal pasti perubahan genetik atau protein tertentu.

Sebagai contoh, ujian biomarker boleh membantu menentukan sama ada pesakit kanser paru-paru tertentu sesuai menerima terapi sasaran.

Ujian ini tidak diperlukan untuk semua pesakit. Keperluannya ditentukan berdasarkan jenis kanser, tahap penyakit dan pilihan rawatan yang tersedia.

Rawatan Kanser yang Tersedia

Rawatan kanser bergantung pada jenis penyakit, tahap kanser, keputusan ujian patologi, keadaan kesihatan dan keutamaan pesakit.

Sesetengah pesakit memerlukan satu jenis rawatan, manakala pesakit lain mungkin menerima beberapa rawatan secara berperingkat atau serentak.

1. Pembedahan

Pembedahan bertujuan membuang tumor atau tisu yang mengandungi sel kanser.

Kaedah ini sering digunakan untuk kanser pepejal yang masih setempat, seperti kanser payudara atau kolorektal tertentu.

Pembedahan juga boleh digunakan untuk mendapatkan sampel tisu, mengurangkan saiz ketumbuhan atau melegakan gejala akibat tekanan pada organ.

2. Kemoterapi

Kemoterapi menggunakan ubat untuk membunuh atau menghalang pembiakan sel kanser.

Rawatan boleh diberikan melalui suntikan, infusi intravena atau ubat makan, bergantung pada jenisnya.

Kemoterapi boleh digunakan:

• Sebelum pembedahan untuk mengecilkan tumor.
• Selepas pembedahan untuk mengurangkan risiko kanser berulang.
• Sebagai rawatan utama bagi kanser tertentu.
• Untuk mengawal kanser yang telah merebak.

Oleh sebab kemoterapi juga boleh menjejaskan sel normal yang cepat membahagi, kesan sampingan seperti loya, keletihan, keguguran rambut dan penurunan sel darah boleh berlaku.

3. Radioterapi

Radioterapi menggunakan sinaran bertenaga tinggi untuk merosakkan DNA sel kanser dan menghalang pembiakannya.

Rawatan ini boleh diberikan dari luar badan menggunakan mesin khas atau melalui kaedah dalaman seperti brakiterapi.

Radioterapi digunakan untuk merawat kanser setempat, mengurangkan risiko penyakit berulang atau melegakan gejala tertentu.

4. Imunoterapi

Imunoterapi membantu sistem imun mengenali atau menyerang sel kanser dengan lebih berkesan.

Salah satu pendekatannya ialah ubat immune checkpoint inhibitor yang menyekat mekanisme tertentu digunakan oleh sel kanser untuk mengelakkan tindak balas imun.

Walaupun imunoterapi memberikan manfaat dalam beberapa jenis kanser, rawatan ini tidak sesuai atau berkesan untuk semua pesakit.

5. Terapi Sasaran

Terapi sasaran menggunakan ubat yang bertindak terhadap protein atau perubahan molekul tertentu yang membantu sel kanser membesar.

Contohnya, sesetengah pesakit kanser paru-paru mempunyai perubahan gen EGFR yang boleh dirawat menggunakan ubat sasaran tertentu.

Kesesuaian rawatan biasanya bergantung pada keputusan ujian biomarker.

6. Terapi Hormon

Terapi hormon digunakan untuk kanser yang pertumbuhannya dipengaruhi oleh hormon tertentu.

Contohnya termasuk beberapa jenis kanser payudara dan kanser prostat.

Rawatan ini bertujuan mengurangkan penghasilan hormon atau menyekat kesannya terhadap sel kanser.

7. Pemindahan Sel Stem

Pemindahan sel stem pembentuk darah digunakan dalam rawatan beberapa jenis kanser darah, termasuk leukemia, limfoma dan multiple myeloma tertentu.

Prosedur ini membantu memulihkan pembentukan sel darah selepas rawatan intensif yang boleh merosakkan sumsum tulang.

Ia bukan rawatan rutin bagi semua jenis kanser.

8. Penjagaan Paliatif

Penjagaan paliatif bertujuan meningkatkan keselesaan dan kualiti hidup pesakit melalui pengurusan gejala serta sokongan fizikal, emosi, sosial dan rohani.

Ia boleh diberikan bersama rawatan aktif sejak peringkat diagnosis, bukan hanya apabila pesakit menghampiri penghujung hayat.

Kesan Sampingan Rawatan Kanser

Kesan sampingan bergantung pada jenis rawatan, dos, bahagian badan yang dirawat dan keadaan individu.

Antara kesan yang mungkin berlaku ialah:

• Keletihan dan kurang tenaga.
• Loya, muntah atau hilang selera makan.
• Keguguran rambut bagi rawatan tertentu.
• Luka mulut atau perubahan deria rasa.
• Perubahan kulit pada kawasan radioterapi.
• Penurunan sel darah dan peningkatan risiko jangkitan.
• Perubahan fungsi hormon, saraf atau kesuburan bagi sesetengah rawatan.

Banyak kesan sampingan boleh dikawal menggunakan ubat sokongan, pemakanan yang sesuai dan pelarasan rawatan oleh pasukan perubatan.

Pesakit juga mungkin mengalami kebimbangan, gangguan tidur atau perubahan emosi. Sokongan psikologi merupakan sebahagian daripada penjagaan kanser yang menyeluruh.

Bolehkah Kanser Dicegah?

Tidak semua kanser boleh dicegah kerana sebahagian faktor, seperti usia dan perubahan genetik tertentu, berada di luar kawalan individu.

Namun, banyak faktor risiko boleh dikurangkan melalui langkah pencegahan berasaskan bukti.

Langkah Mengurangkan Risiko Kanser

1. Elakkan tembakau: Berhenti merokok dan kurangkan pendedahan kepada asap rokok.
2. Kekalkan berat badan sihat: Amalkan pemakanan seimbang dan aktiviti fizikal berkala.
3. Hadkan daging terproses: Utamakan sayur-sayuran, buah-buahan, bijirin penuh dan sumber protein yang pelbagai.
4. Elakkan alkohol: Tidak mengambil alkohol mengurangkan risiko berkaitan alkohol.
5. Dapatkan vaksinasi: Vaksin HPV dan hepatitis B dapat mengurangkan risiko kanser tertentu.
6. Lindungi kulit: Elakkan pendedahan sinaran UV berlebihan dan gunakan perlindungan matahari.
7. Kurangkan pendedahan karsinogen: Patuhi langkah keselamatan pekerjaan dan persekitaran.
8. Ikuti saringan yang sesuai: Berbincang dengan doktor berdasarkan usia, sejarah keluarga dan risiko individu.

Kepentingan Pemeriksaan Saringan

Saringan bertujuan mengesan kanser tertentu atau perubahan pra-kanser sebelum seseorang mengalami gejala.

Antara pemeriksaan yang digunakan di Malaysia ialah:

Sebagai contoh, program saringan HPV DNA LPPKN menyasarkan wanita berumur 30–65 tahun, manakala saringan kolorektal menggunakan iFOBT di fasiliti KKM secara tradisinya menyasarkan individu tanpa gejala berumur 50–75 tahun.

Kelayakan dan selang saringan perlu disahkan berdasarkan garis panduan serta program semasa.

Kehidupan Selepas Diagnosis Kanser

Diagnosis kanser boleh membawa perubahan besar kepada kehidupan pesakit dan keluarga.

Selain rawatan penyakit, perhatian perlu diberikan kepada pemakanan, kesihatan emosi, hubungan sosial, kewangan dan keupayaan menjalankan aktiviti harian.

Pesakit digalakkan mengekalkan pengambilan makanan yang mencukupi, melakukan aktiviti fizikal mengikut kemampuan serta berbincang dengan pasukan rawatan sebelum mengambil suplemen atau produk herba.

Pemeriksaan susulan penting untuk memantau pemulihan, mengenal pasti kesan sampingan jangka panjang dan mengesan kemungkinan kanser berulang.

Sokongan keluarga, kaunseling dan kumpulan sokongan pesakit juga boleh membantu seseorang menyesuaikan diri dengan perubahan selepas rawatan.

Mitos dan Fakta tentang Kanser

Dakwaan tentang rawatan kanser yang menjanjikan kesembuhan sepenuhnya tanpa penilaian perubatan perlu dianggap sebagai tanda amaran.

Kesimpulan

Kanser merupakan sekumpulan penyakit yang kompleks, tetapi diagnosis kanser tidak semestinya bermaksud tiada peluang untuk sembuh atau mengawal penyakit.

Memahami punca, mengenali gejala dan mendapatkan pemeriksaan apabila diperlukan merupakan langkah penting dalam penjagaan kesihatan.

Rawatan moden seperti pembedahan, kemoterapi, radioterapi, imunoterapi dan terapi sasaran memberikan pelbagai pilihan berdasarkan keadaan pesakit.

Amalan gaya hidup sihat, vaksinasi dan saringan yang sesuai pula membantu mengurangkan risiko serta meningkatkan peluang pengesanan awal.

Jika terdapat perubahan luar biasa pada tubuh yang berterusan atau semakin teruk, dapatkan pemeriksaan doktor untuk penilaian yang tepat.

Soalan Lazim Tentang Kanser