GERD atau Gastrik? Kenali Perbezaan Pedih Ulu Hati dan Rasa Masam di Mulut

Pedih ulu hati, rasa panas di dada, kerap sendawa atau rasa masam naik ke tekak sering membuatkan seseorang berkata, “gastrik datang lagi.”

Namun, simptom seperti ini tidak semestinya berpunca daripada apa yang biasa kita panggil sebagai gastrik. Jika rasa panas di dada disertai rasa masam atau makanan seperti naik semula ke tekak, masalah tersebut mungkin lebih berkaitan dengan acid reflux atau gastroesophageal reflux disease (GERD).

GERD dan gastritis bukan penyakit yang sama. GERD terutama melibatkan aliran kandungan perut kembali ke dalam esofagus, manakala gastritis ialah keradangan pada lapisan perut. Pada masa yang sama, seseorang juga boleh mengalami kedua-dua keadaan serentak.

Lebih mengelirukan, perkataan “gastrik” bukan diagnosis perubatan yang khusus. Dalam percakapan harian di Malaysia, istilah ini sering digunakan untuk pelbagai masalah seperti sakit perut, gastritis, dyspepsia, ulser peptik dan kadangkala GERD.

Jadi, bagaimana hendak membezakan GERD daripada “gastrik”?

Apa Itu GERD?

GERD ialah singkatan kepada gastroesophageal reflux disease, iaitu keadaan apabila kandungan dari perut berulang kali mengalir semula ke esofagus dan menyebabkan simptom yang mengganggu atau komplikasi.

Esofagus ialah saluran yang membawa makanan dari mulut ke perut.

Di bahagian bawah esofagus terdapat struktur otot yang dikenali sebagai lower esophageal sphincter (LES). Ia berfungsi seperti injap. Selepas makanan masuk ke dalam perut, LES sepatutnya membantu menghalang kandungan perut daripada naik kembali.

Apabila LES menjadi lemah atau relaks pada waktu yang tidak sepatutnya, kandungan perut boleh mengalir ke atas.

Secara ringkas:

Perut → kandungan perut naik semula → esofagus → pedih ulu hati dan regurgitation

Asid dalam perut memang diperlukan untuk proses pencernaan. Masalah GERD bukan semata-mata kerana seseorang mempunyai “terlalu banyak asid”, tetapi kerana kandungan perut berada di tempat yang tidak sepatutnya ia berada.

Acid Reflux Tidak Semestinya GERD

Seseorang boleh mengalami acid reflux sekali-sekala, contohnya selepas makan terlalu banyak.

Ini tidak bermaksud dia secara automatik mempunyai GERD.

Gastroesophageal reflux (GER) merujuk kepada keadaan kandungan perut mengalir semula ke esofagus. Ia boleh berlaku sekali-sekala pada individu yang sihat.

GERD pula merupakan keadaan yang lebih berpanjangan atau berulang sehingga menyebabkan simptom yang mengganggu atau komplikasi.

Contohnya:

Makan besar → pedih ulu hati sekali-sekala → belum tentu GERD

Tetapi jika pedih ulu hati, regurgitation atau simptom berkaitan kerap berlaku dan mengganggu kehidupan, GERD perlu dipertimbangkan.

Apa Pula Yang Dimaksudkan Dengan “Gastrik”?

Di Malaysia, “gastrik” sering digunakan sebagai istilah umum.

Seseorang mungkin mengatakan dia mempunyai gastrik apabila mengalami:

• sakit bahagian atas perut
• perut terasa pedih apabila lapar
• kembung
• loya
• cepat kenyang
• sendawa
• pedih ulu hati
• perut tidak selesa selepas makan

Masalahnya, simptom tersebut boleh disebabkan oleh pelbagai keadaan.

Antaranya:

• gastritis
• dyspepsia atau ketidakhadaman
• ulser peptik
• jangkitan Helicobacter pylori
• GERD
• kesan ubat tertentu
• penyakit lain pada sistem penghadaman

Sebab itu, mengatakan seseorang mempunyai “gastrik” berdasarkan simptom sahaja tidak semestinya memberikan diagnosis sebenar.

Apa Itu Gastritis?

Gastritis ialah keradangan pada lapisan perut.

Ia berbeza daripada GERD kerana GERD terutama melibatkan reflux kandungan perut ke dalam esofagus.

Antara punca gastritis ialah jangkitan bakteria Helicobacter pylori atau H. pylori. Penggunaan ubat anti-radang bukan steroid atau NSAID juga boleh merosakkan lapisan perut dalam keadaan tertentu.

Menariknya, ramai individu dengan gastritis langsung tidak mengalami simptom.

Jika simptom berlaku, ia boleh termasuk:

• sakit atau tidak selesa di bahagian atas abdomen
• loya atau muntah
• cepat kenyang semasa makan
• terlalu kenyang selepas makan
• kurang selera makan

Jadi, gastritis juga tidak boleh dikenal pasti hanya berdasarkan satu simptom seperti “perut pedih”.

GERD vs Gastrik: Apa Perbezaannya?

Jika istilah “gastrik” digunakan untuk merujuk kepada gastritis, perbezaannya boleh diringkaskan seperti berikut:

Jadual ini hanyalah panduan umum.

Simptom GERD, gastritis, dyspepsia dan penyakit lain boleh bertindih. Malah, seseorang boleh mempunyai GERD dan gastritis pada masa yang sama.

Simptom GERD Yang Ramai Keliru Dengan Gastrik

Dua simptom yang paling klasik bagi GERD ialah heartburn dan regurgitation.

1. Pedih ulu hati atau rasa panas di dada

Heartburn biasanya terasa seperti perasaan panas atau terbakar di bahagian tengah dada, di belakang tulang dada.

Rasa panas tersebut boleh bergerak dari bahagian bawah dada ke arah tekak.

Ia sering berlaku:

• selepas makan
• selepas hidangan yang banyak
• apabila membongkok
• apabila berbaring
• pada waktu malam bagi sesetengah individu

Walaupun namanya “heartburn”, simptom ini bukan bermaksud jantung sedang terbakar.

Namun, sakit dada tidak boleh terus dianggap sebagai GERD kerana penyakit jantung juga boleh menyebabkan rasa sakit, tekanan, sesak atau terbakar di dada.

2. Rasa masam atau pahit di mulut

Jika kandungan perut naik sehingga ke tekak atau mulut, seseorang mungkin terasa:

• masam
• pahit
• makanan seperti naik kembali
• cecair masuk semula ke tekak

Keadaan ini dipanggil regurgitation.

Ia merupakan salah satu petunjuk yang lebih kuat kepada reflux berbanding sekadar sakit perut.

3. Makanan terasa naik semula

Regurgitation berbeza daripada muntah.

Dalam regurgitation, kandungan perut boleh naik ke tekak atau mulut tanpa proses muntah yang kuat.

Ada pesakit menggambarkannya seperti:

“Makanan macam naik balik selepas makan.”

Jika perkara ini kerap berlaku, GERD patut dipertimbangkan.

4. Sakit dada

GERD boleh menyebabkan sakit dada.

Namun, bahagian ini tidak boleh dipandang ringan.

Jika sakit dada berlaku secara tiba-tiba atau kuat, terasa seperti tekanan atau ketat, atau disertai sesak nafas, peluh sejuk, loya, pening, atau sakit merebak ke lengan, belakang, leher atau rahang, dapatkan rawatan kecemasan.

Simptom serangan jantung kadangkala boleh disalah anggap sebagai acid reflux atau masalah penghadaman.

5. Batuk kronik atau suara serak

GERD juga boleh dikaitkan dengan simptom di luar esofagus seperti:

• batuk kronik
• suara serak
• rasa tidak selesa pada tekak

Tetapi simptom ini tidak khusus kepada GERD.

Batuk kronik, misalnya, mempunyai banyak punca lain. Oleh itu, jangan menganggap semua batuk malam berpunca daripada GERD semata-mata.

Bagaimana Simptom Gastritis Biasanya Berbeza?

Gastritis lebih cenderung menyebabkan simptom berkaitan bahagian atas abdomen.

Antaranya:

• rasa sakit atau tidak selesa di bahagian atas perut
• loya
• muntah
• rasa cepat kenyang
• rasa terlalu penuh selepas makan
• kurang selera makan

Namun, majoriti individu dengan gastritis atau gastropathy mungkin langsung tidak mempunyai simptom.

Ini satu lagi sebab kenapa diagnosis gastritis tidak patut dibuat hanya berdasarkan simptom.

Adakah Sakit Apabila Lambat Makan Bermaksud Gastrik?

Tidak semestinya.

Kepercayaan bahawa “lambat makan menyebabkan gastrik” terlalu mudah dan boleh mengelirukan.

Penyelidikan menunjukkan bahawa diet bukan punca utama bagi kebanyakan kes gastritis atau gastropathy.

Gastritis boleh berpunca daripada keadaan seperti:

• jangkitan H. pylori
• ubat NSAID
• penyakit autoimun
• alkohol dalam keadaan tertentu
• masalah perubatan lain

Jika seseorang sering mengalami sakit apabila perut kosong, terdapat beberapa kemungkinan lain termasuk dyspepsia atau ulser peptik.

Punca sebenar hanya boleh dinilai melalui sejarah simptom, pemeriksaan dan ujian tertentu apabila diperlukan.

Siapa Yang Lebih Mudah Mengalami GERD?

Antara faktor yang dikaitkan dengan GERD termasuk:

• berat badan berlebihan atau obesiti
• kehamilan
• merokok
• pendedahan kepada asap rokok
• sesetengah jenis ubat

Faktor ini boleh mempengaruhi fungsi LES atau meningkatkan kecenderungan kandungan perut naik ke esofagus.

Namun, individu yang tidak mempunyai faktor tersebut masih boleh mengalami GERD.

Bagaimana Makanan Mempengaruhi GERD?

Ramai pesakit mendapati makanan tertentu memburukkan simptom mereka.

Antara pencetus yang sering dilaporkan termasuk:

• makanan berlemak
• makanan pedas
• coklat
• kopi atau minuman berkafein
• minuman berkarbonat
• makanan berasid tertentu
• alkohol

Namun, tidak semua pesakit mempunyai pencetus makanan yang sama.

Pendekatan yang lebih praktikal ialah mengenal pasti makanan yang benar-benar mencetuskan simptom anda, bukannya mengharamkan terlalu banyak makanan tanpa sebab.

Jika sambal tidak mencetuskan simptom anda, contohnya, tidak semestinya anda perlu berhenti memakannya hanya kerana ia berada dalam senarai “makanan GERD”.

Bolehkah GERD dan Gastritis Berlaku Serentak?

Ya.

GERD dan gastritis melibatkan mekanisme yang berbeza.

GERD:

Perut → reflux → esofagus

Gastritis:

Keradangan → lapisan perut

Seseorang boleh mempunyai gastritis akibat H. pylori dan pada masa yang sama mengalami GERD.

Oleh sebab itu, tidak semestinya seseorang perlu memilih antara “GERD atau gastrik”. Kadangkala kedua-duanya atau masalah lain boleh wujud bersama.

Bagaimana Doktor Mendiagnosis GERD?

Tidak semua pesakit yang disyaki mempunyai GERD perlu menjalani endoskopi.

Dalam banyak kes, doktor boleh memulakan penilaian berdasarkan:

• jenis simptom
• berapa kerap simptom berlaku
• bila simptom berlaku
• sejarah perubatan
• ubat yang sedang diambil
• kewujudan tanda bahaya

Jika seseorang mempunyai simptom klasik seperti pedih ulu hati dan regurgitation tanpa tanda bahaya, rawatan awal mungkin diberikan tanpa melakukan ujian invasif terlebih dahulu.

Percubaan rawatan PPI

Garis panduan ACG dan AGA menyokong percubaan rawatan proton pump inhibitor (PPI) dalam situasi klinikal tertentu bagi pesakit dengan simptom tipikal GERD yang tidak mempunyai tanda amaran.

AGA, contohnya, mencadangkan percubaan PPI sekitar empat hingga lapan minggu dalam situasi tertentu, manakala rawatan seterusnya disesuaikan berdasarkan tindak balas pesakit.

Ini bukan bermaksud semua orang yang mengalami pedih ulu hati perlu membeli PPI dan mengambilnya sendiri untuk jangka panjang.

Endoskopi

Endoskopi mungkin diperlukan apabila:

• terdapat tanda bahaya
• simptom tidak bertambah baik dengan rawatan
• doktor mengesyaki komplikasi
• terdapat kemungkinan penyakit lain
• diagnosis masih tidak jelas

Endoskopi menggunakan tiub fleksibel dengan kamera untuk melihat esofagus, perut dan bahagian awal usus kecil.

Pemantauan reflux atau pH

Dalam kes tertentu, ujian pemantauan reflux boleh digunakan untuk mengukur sama ada reflux benar-benar berlaku dan melihat kaitannya dengan simptom.

Ujian ini biasanya lebih relevan apabila diagnosis GERD masih tidak pasti atau rawatan biasa tidak memberikan hasil yang dijangka.

Bagaimana Gastritis Didiagnosis?

Jika gastritis disyaki, doktor akan menilai sejarah perubatan, simptom dan penggunaan ubat.

Ujian mungkin termasuk:

• ujian H. pylori
• urea breath test
• ujian najis
• ujian darah
• endoskopi
• biopsi semasa endoskopi dalam keadaan tertentu

Endoskopi membolehkan doktor melihat lapisan perut dan mengambil sampel tisu jika diperlukan.

Ini menunjukkan kenapa istilah “saya ada gastrik” tidak semestinya sama dengan diagnosis gastritis yang disahkan.

Bagaimana GERD Dirawat?

Rawatan bergantung kepada tahap simptom, kekerapan, komplikasi dan keadaan individu.

1. Perubahan gaya hidup

Beberapa perubahan boleh membantu mengurangkan simptom.

Antaranya:

1. Turunkan berat badan jika mempunyai berat badan berlebihan atau obesiti
2. Elakkan terus berbaring selepas makan
3. Kenal pasti makanan yang mencetuskan simptom
4. Berhenti merokok
5. Laraskan posisi tidur jika reflux kerap berlaku pada waktu malam
6. Elakkan hidangan yang terlalu besar jika ia mencetuskan simptom

Langkah seperti penurunan berat badan bagi individu yang mempunyai berat badan berlebihan serta meninggikan bahagian kepala ketika tidur dalam situasi tertentu merupakan antara strategi yang digunakan untuk membantu simptom GERD.

2. Antacid

Antacid boleh membantu melegakan pedih ulu hati ringan dengan lebih cepat.

Namun, ia bukan penyelesaian untuk simptom yang kerap atau teruk.

Jika seseorang perlu mengambil antacid hampir setiap hari, lebih baik berbincang dengan doktor daripada terus merawat simptom sendiri.

3. H2 blocker

H2 blocker mengurangkan penghasilan asid dalam perut.

Ia boleh membantu sesetengah pesakit, tetapi secara umum PPI lebih berkesan untuk penyembuhan esofagus akibat GERD.

4. Proton Pump Inhibitor atau PPI

PPI mengurangkan penghasilan asid perut dengan lebih kuat.

Ia merupakan antara rawatan utama GERD dan lebih berkesan daripada H2 blocker untuk kebanyakan pesakit dengan GERD yang memerlukan rawatan penindasan asid.

PPI secara amnya dianggap berkesan dan selamat apabila terdapat indikasi yang sesuai. AGA turut menekankan kepentingan menerangkan manfaat dan keselamatan PPI kepada pesakit, selain menilai semula keperluan rawatan jangka panjang secara berkala.

Jangan menghentikan, meningkatkan atau menggunakan ubat untuk jangka panjang tanpa berbincang dengan doktor jika ia telah diberikan sebagai rawatan untuk penyakit tertentu.

5. Pembedahan dan prosedur anti-reflux

Sebilangan kecil pesakit mungkin dipertimbangkan untuk rawatan pembedahan atau prosedur tertentu.

Ini biasanya melibatkan pesakit terpilih selepas GERD disahkan dan penilaian yang sesuai dilakukan.

Ia bukan rawatan rutin untuk semua pesakit yang mengalami pedih ulu hati.

Rawatan Gastritis Tidak Semestinya Sama

Inilah sebab utama membezakan diagnosis sangat penting.

Jika seseorang mempunyai gastritis akibat H. pylori, rawatan boleh melibatkan kombinasi antibiotik dan ubat penurunan asid bagi membasmi bakteria tersebut.

Selepas rawatan H. pylori, ujian susulan juga mungkin dilakukan untuk memastikan bakteria telah dibasmi.

Jika masalah berkaitan penggunaan NSAID, pendekatan rawatan mungkin melibatkan semakan terhadap ubat tersebut.

Sebaliknya, jika simptom sebenarnya disebabkan GERD, rawatan lebih memberi fokus kepada kawalan reflux.

Jadi:

“Ubat gastrik” bukan satu rawatan universal untuk semua sakit perut atau pedih ulu hati.

Rawatan yang betul bergantung kepada punca sebenar.

Bila Pedih Ulu Hati Perlu Diperiksa Doktor?

Pertimbangkan pemeriksaan jika:

• pedih ulu hati kerap berulang
• simptom semakin teruk
• simptom mengganggu tidur
• simptom mengganggu makan atau aktiviti harian
• ubat tanpa preskripsi tidak lagi membantu
• anda memerlukan ubat dengan kerap
• simptom berterusan walaupun sudah mengubah gaya hidup
• anda tidak pasti sama ada simptom datang dari perut, esofagus atau jantung

Tanda Bahaya Yang Jangan Dianggap Sebagai “Gastrik Biasa”

Dapatkan penilaian perubatan jika terdapat:

• sukar menelan
• sakit ketika menelan
• muntah yang berterusan
• muntah darah
• muntah seperti serbuk kopi
• najis hitam seperti tar
• darah dalam najis
• hilang selera makan secara ketara
• penurunan berat badan tanpa sebab

Tanda ini boleh menunjukkan komplikasi GERD, pendarahan saluran penghadaman atau penyakit lain yang memerlukan pemeriksaan lanjut.

Jangan anggap semua sakit dada sebagai GERD

Sakit dada akibat GERD dan penyakit jantung kadangkala sukar dibezakan hanya berdasarkan rasa sakit.

Dapatkan rawatan kecemasan jika sakit dada:

• kuat atau baru berlaku
• terasa seperti tekanan, ketat atau dihimpit
• disertai sesak nafas
• disertai peluh sejuk
• disertai loya atau pening
• merebak ke lengan, bahu, belakang, leher atau rahang

Jangan menunggu untuk melihat sama ada “ubat gastrik” akan menghilangkan sakit dada jika terdapat kemungkinan masalah jantung.

Apa Boleh Berlaku Jika GERD Berpanjangan?

Kebanyakan simptom GERD boleh dikawal, tetapi GERD yang berpanjangan pada sesetengah individu boleh menyebabkan komplikasi.

Esophagitis

Pendedahan berulang kepada kandungan perut boleh menyebabkan keradangan pada esofagus.

Keadaan ini dipanggil esophagitis.

Esophageal stricture

Keradangan dan parut boleh menyebabkan esofagus menjadi lebih sempit.

Akibatnya, seseorang mungkin mengalami kesukaran menelan.

Barrett’s esophagus

GERD merupakan salah satu faktor yang meningkatkan risiko Barrett’s esophagus, iaitu perubahan pada lapisan esofagus.

Sebilangan kecil individu dengan Barrett’s esophagus akhirnya boleh mengalami adenokarsinoma esofagus, tetapi penting untuk ditekankan bahawa majoriti individu dengan Barrett’s esophagus tidak akan mendapat kanser.

Jadi, tujuan menyebut komplikasi bukan untuk menakutkan pesakit tetapi untuk menerangkan mengapa GERD yang berterusan tidak wajar diabaikan.

GERD dan Gastrik: Mitos vs Fakta

Mitos 1: Semua pedih ulu hati ialah gastrik

Fakta: Pedih ulu hati dan regurgitation merupakan simptom klasik acid reflux dan GERD.

Mitos 2: GERD berlaku kerana badan menghasilkan terlalu banyak asid

Fakta: GERD terutama berlaku apabila kandungan perut mengalir kembali ke esofagus. Jumlah asid bukan satu-satunya isu.

Mitos 3: Lambat makan pasti menyebabkan gastritis

Fakta: Kebanyakan gastritis mempunyai punca yang lebih kompleks seperti H. pylori, ubat tertentu atau keadaan lain. Diet tidak dianggap punca utama bagi kebanyakan kes gastritis.

Mitos 4: Semua pesakit GERD perlu buat endoskopi

Fakta: Ramai pesakit dengan simptom GERD yang tipikal boleh dinilai berdasarkan sejarah simptom terlebih dahulu. Endoskopi atau ujian lain digunakan apabila terdapat indikasi tertentu.

Mitos 5: PPI mesti dielakkan kerana berbahaya

Fakta: PPI masih merupakan rawatan utama GERD dan secara umumnya dianggap selamat apabila digunakan untuk indikasi yang sesuai. Penggunaannya perlu disesuaikan dengan keadaan pesakit.

Jadi, GERD atau Gastrik?

Sebagai panduan mudah:

Pedih atau panas di dada + rasa masam atau makanan naik ke tekak lebih mencadangkan acid reflux atau GERD.

Manakala:

Sakit bahagian atas perut + loya + cepat kenyang atau terlalu kenyang selepas makan lebih sesuai dengan spektrum simptom gastritis atau dyspepsia.

Namun, formula ini bukan alat diagnosis.

Simptom boleh bertindih dan seseorang boleh mengalami lebih daripada satu masalah pada masa yang sama.

Jika simptom kerap, berpanjangan atau terdapat tanda bahaya, pemeriksaan perubatan adalah pilihan yang lebih baik daripada sekadar menganggap semuanya sebagai “gastrik”.

Soalan Lazim Tentang GERD dan Gastrik