Paru-Paru Berair: Punca, Simptom, Diagnosis dan Rawatan

Istilah “paru-paru berair” sering digunakan apabila seseorang diberitahu bahawa terdapat cecair pada atau di sekitar paru-parunya. Namun, dari sudut perubatan, “paru-paru berair” bukanlah satu diagnosis khusus.

Istilah ini boleh merujuk kepada beberapa keadaan yang berbeza. Dua yang paling penting ialah efusi pleura, iaitu pengumpulan cecair di ruang antara paru-paru dan dinding dada, serta edema pulmonari, iaitu pengumpulan cecair di dalam tisu dan kantung udara paru-paru.

Perbezaan ini penting kerana punca, tahap kecemasan dan rawatannya tidak semestinya sama.

Contohnya, seseorang yang mengalami efusi pleura akibat pneumonia mungkin memerlukan antibiotik dan dalam keadaan tertentu drainage cecair. Sebaliknya, seseorang yang mengalami edema pulmonari akibat kegagalan jantung mungkin memerlukan rawatan segera untuk mengurangkan kesesakan cecair dan membantu pernafasan.

Apa Itu Paru-Paru Berair?

Untuk memahami keadaan ini, kita perlu mengetahui di mana cecair sebenarnya berkumpul.

Efusi pleura

Paru-paru diselaputi oleh membran nipis yang dipanggil pleura. Terdapat ruang kecil di antara lapisan pleura yang biasanya mengandungi sedikit cecair untuk membolehkan paru-paru bergerak dengan lancar ketika kita bernafas.

Efusi pleura berlaku apabila terlalu banyak cecair terkumpul di dalam ruang ini.

Cecair tersebut berada di luar paru-paru, bukan memenuhi kantung udara di dalam paru-paru.

Jika jumlah cecair banyak, ia boleh menekan paru-paru dan menyebabkan seseorang berasa sukar untuk menarik nafas.

Edema pulmonari

Edema pulmonari pula berlaku apabila cecair terkumpul di dalam tisu paru-paru dan kantung udara kecil yang dikenali sebagai alveolus.

Alveolus memainkan peranan penting dalam pertukaran oksigen dan karbon dioksida. Jika kantung udara dipenuhi cecair, proses memasukkan oksigen ke dalam darah menjadi terganggu.

Edema pulmonari akut boleh berlaku dengan cepat dan merupakan keadaan yang berpotensi mengancam nyawa. Masalah jantung merupakan antara punca utamanya, walaupun terdapat juga punca yang tidak berkaitan dengan jantung.

Efusi Pleura dan Edema Pulmonari: Apa Bezanya?

Seseorang juga boleh mempunyai kedua-dua masalah pada masa yang sama. Contohnya, kegagalan jantung boleh menyebabkan kesesakan cecair dalam paru-paru dan juga efusi pleura.

Apakah Punca Paru-Paru Berair?

Terdapat banyak punca pengumpulan cecair di sekitar atau di dalam paru-paru. Doktor biasanya cuba mengenal pasti puncanya sebelum menentukan rawatan.

1. Kegagalan jantung

Kegagalan jantung merupakan salah satu penyebab penting efusi pleura dan edema pulmonari.

Apabila jantung tidak dapat mengepam darah dengan berkesan, tekanan boleh meningkat dalam salur darah. Cecair kemudian boleh keluar daripada salur darah dan berkumpul dalam paru-paru atau ruang pleura.

Pesakit mungkin mengalami:

• sesak nafas;
• bengkak kaki;
• cepat penat;
• sesak nafas ketika berbaring;
• terjaga malam kerana sukar bernafas; atau
• peningkatan berat badan akibat pengumpulan cecair.

Garis panduan KKM mengenai kegagalan jantung turut menggunakan pemeriksaan seperti X-ray dada, ujian darah, ekokardiografi dan dalam keadaan tertentu ultrabunyi paru-paru untuk menilai kesesakan serta cecair pleura.

2. Pneumonia

Jangkitan paru-paru seperti pneumonia boleh menyebabkan keradangan berhampiran pleura.

Akibatnya, cecair boleh terkumpul di ruang pleura. Keadaan ini dikenali sebagai efusi parapneumonik.

Sesetengah kes kecil boleh pulih apabila pneumonia dirawat. Namun, jika cecair dijangkiti atau berubah menjadi nanah, drainage melalui tiub dada mungkin diperlukan.

3. Tuberkulosis

Tuberkulosis atau TB boleh melibatkan pleura dan menyebabkan efusi pleura akibat TB.

Pesakit mungkin mengalami simptom seperti:

• batuk;
• demam;
• berpeluh malam;
• hilang selera makan;
• penurunan berat badan; atau
• sesak nafas.

TB pleura merupakan salah satu bentuk tuberkulosis di luar parenkima paru-paru dan memerlukan penilaian serta rawatan khusus.

4. Kanser

Sesetengah kanser boleh menyebabkan efusi pleura, terutamanya kanser yang melibatkan paru-paru atau pleura atau yang telah merebak dari bahagian badan lain.

Antaranya termasuk:

• kanser paru-paru;
• kanser payudara;
• limfoma; dan
• kanser lain yang telah merebak.

Walau bagaimanapun, mempunyai efusi pleura tidak bermaksud seseorang semestinya mempunyai kanser. Kegagalan jantung dan jangkitan juga merupakan punca penting efusi pleura.

5. Penyakit buah pinggang

Buah pinggang membantu mengawal jumlah air, garam dan bahan buangan dalam badan.

Jika fungsi buah pinggang merosot dengan teruk, badan boleh mengalami lebihan cecair. Dalam keadaan tertentu, ini boleh menyumbang kepada kesesakan paru-paru atau efusi pleura.

Sindrom nefrotik juga merupakan antara keadaan buah pinggang yang boleh dikaitkan dengan efusi pleura.

6. Penyakit hati

Sirosis hati boleh mengganggu keseimbangan tekanan dan cecair dalam badan.

Pesakit dengan penyakit hati yang teruk boleh mengalami pengumpulan cecair dalam abdomen dan kadangkala cecair di ruang pleura.

7. Embolisme pulmonari

Embolisme pulmonari berlaku apabila darah beku, lazimnya dari vena di kaki, bergerak ke salur darah paru-paru.

Keadaan ini boleh menyebabkan:

• sesak nafas secara tiba-tiba;
• sakit dada;
• degupan jantung cepat;
• batuk berdarah; atau
• pengsan.

Embolisme pulmonari juga merupakan salah satu punca efusi pleura yang perlu dipertimbangkan, terutama apabila simptom muncul secara tiba-tiba.

8. Penyakit autoimun

Penyakit keradangan tertentu boleh melibatkan pleura.

Antaranya termasuk:

• systemic lupus erythematosus atau SLE; dan
• rheumatoid arthritis.

9. Kecederaan atau pembedahan

Kecederaan dada, pembedahan jantung, pembedahan abdomen tertentu dan beberapa prosedur perubatan juga boleh menyebabkan pengumpulan cecair di ruang pleura.

10. Punca edema pulmonari bukan daripada jantung

Tidak semua edema pulmonari disebabkan kegagalan jantung.

Antara keadaan lain yang boleh menyebabkan cecair masuk ke dalam paru-paru termasuk:

• acute respiratory distress syndrome atau ARDS;
• pneumonia yang teruk;
• sepsis;
• aspirasi kandungan perut;
• penyedutan asap atau bahan toksik;
• tindak balas terhadap sesetengah ubat;
• kecederaan serius; dan
• keadaan tertentu selepas transfusi darah.

Oleh itu, pemberian ubat untuk membuang air bukanlah rawatan universal untuk semua pesakit edema pulmonari. Rawatan mesti disesuaikan dengan puncanya.

Apakah Simptom Paru-Paru Berair?

Simptom bergantung kepada lokasi cecair, jumlahnya dan penyakit yang menyebabkannya.

Simptom efusi pleura

Antara simptom yang boleh berlaku ialah:

• sesak nafas;
• sakit dada yang bertambah ketika menarik nafas dalam;
• batuk kering;
• rasa berat atau tidak selesa di dada; dan
• cepat penat ketika melakukan aktiviti.

Efusi yang kecil kadangkala tidak menimbulkan sebarang simptom dan hanya ditemui apabila X-ray dilakukan atas sebab lain.

Simptom edema pulmonari

Edema pulmonari boleh menyebabkan:

• sesak nafas;
• pernafasan cepat;
• rasa seperti tidak mendapat cukup udara;
• sukar bernafas ketika berbaring;
• terjaga ketika tidur akibat sesak nafas;
• batuk;
• bunyi pernafasan berbuih atau abnormal; dan
• dalam kes tertentu, kahak berbuih atau bercampur darah.

Jika edema pulmonari berlaku secara mendadak, keadaan boleh merosot dengan cepat.

Tanda Bahaya: Bila Perlu Ke Hospital?

Sesak nafas tidak patut dianggap ringan, terutamanya apabila simptom muncul secara tiba-tiba atau semakin teruk.

Dapatkan rawatan kecemasan dengan segera jika terdapat:

1. sesak nafas yang teruk atau berlaku secara tiba-tiba;
2. kesukaran bercakap kerana terlalu sesak;
3. bibir atau kulit kelihatan kebiruan atau kelabu;
4. sakit dada yang kuat;
5. batuk berdarah;
6. pengsan atau hampir pengsan;
7. kekeliruan atau mengantuk luar biasa;
8. pernafasan yang sangat cepat;
9. keadaan semakin merosot dalam masa singkat; atau
10. bacaan oksigen yang sangat rendah, terutama bersama simptom.

Edema pulmonari akut merupakan kecemasan perubatan dan memerlukan penilaian segera.

Bagaimana Paru-Paru Berair Didiagnosis?

Doktor tidak boleh menentukan punca hanya berdasarkan simptom.

Beberapa pemeriksaan mungkin diperlukan.

Pemeriksaan fizikal

Doktor akan bertanya tentang:

• bila sesak nafas bermula;
• sama ada terdapat batuk atau demam;
• penyakit jantung;
• penyakit buah pinggang atau hati;
• sejarah kanser;
• risiko TB;
• sakit atau bengkak kaki;
• ubat yang digunakan; dan
• sejarah pembedahan.

Doktor juga akan mendengar bunyi pernafasan menggunakan stetoskop.

X-ray dada

X-ray dada ialah salah satu pemeriksaan awal yang lazim digunakan.

Ia boleh membantu menunjukkan:

• pengumpulan cecair pleura;
• tanda kesesakan paru-paru;
• pneumonia;
• pembesaran jantung; atau
• keabnormalan lain.

Walau bagaimanapun, X-ray sahaja tidak semestinya dapat menentukan punca sebenar.

Ultrabunyi dada

Ultrabunyi sangat berguna untuk mengesan cecair pleura.

Ia boleh membantu doktor:

• mengesahkan kewujudan cecair;
• menilai kuantiti dan sifat cecair;
• mengenal pasti kawasan yang selamat untuk prosedur; dan
• membimbing thoracentesis.

Garis panduan British Thoracic Society mengesyorkan prosedur thoracentesis dilakukan dengan panduan imej bagi mengurangkan risiko komplikasi.

CT scan dada

CT scan memberikan gambaran yang lebih terperinci mengenai paru-paru, pleura dan struktur dalam dada.

Ia mungkin digunakan jika doktor mengesyaki:

• kanser;
• jangkitan kompleks;
• embolisme pulmonari; atau
• punca yang tidak jelas daripada X-ray.

CT scan yang kelihatan normal juga tidak semestinya menolak sepenuhnya kemungkinan kanser pleura jika terdapat petunjuk klinikal yang kuat.

Ujian darah

Ujian darah boleh membantu mencari punca atau menilai tahap penyakit.

Antaranya termasuk:

• kiraan darah;
• fungsi buah pinggang;
• elektrolit;
• fungsi hati;
• penanda jangkitan;
• biomarker jantung tertentu; dan
• ujian lain mengikut keadaan pesakit.

Pulse oximetry

Alat kecil pada jari boleh digunakan untuk mengukur anggaran paras oksigen dalam darah.

Bacaan yang rendah membantu doktor menentukan tahap gangguan pernafasan tetapi tidak memberitahu punca secara khusus.

Apakah Itu Thoracentesis?

Thoracentesis, atau aspirasi pleura, ialah prosedur untuk mengeluarkan cecair dari ruang pleura menggunakan jarum atau kateter.

Prosedur ini boleh mempunyai dua tujuan.

Untuk diagnosis

Sampel cecair boleh dihantar ke makmal bagi menilai perkara seperti:

• protein;
• lactate dehydrogenase;
• tahap glukosa atau pH dalam keadaan tertentu;
• sel darah;
• bakteria;
• TB;
• dan sel malignan jika kanser disyaki.

Analisis ini membantu membezakan jenis efusi dan mencari puncanya.

Untuk mengurangkan simptom

Jika efusi besar menyebabkan tekanan pada paru-paru dan sesak nafas, mengeluarkan sebahagian cecair boleh membantu pesakit bernafas dengan lebih selesa.

Namun, tidak semua efusi perlu menjalani thoracentesis.

Sebagai contoh, efusi kecil pada kedua-dua belah paru-paru dalam pesakit yang mempunyai kegagalan jantung yang jelas dan bertindak balas terhadap rawatan mungkin tidak memerlukan prosedur diagnostik segera. Sebaliknya, efusi baru yang tidak dapat dijelaskan, terutama jika hanya pada sebelah dada, mungkin memerlukan pemeriksaan lebih lanjut.

Adakah thoracentesis berisiko?

Thoracentesis lazimnya dilakukan menggunakan bius setempat dan panduan ultrabunyi.

Walaupun biasanya selamat apabila dilakukan dengan teknik yang betul, komplikasi boleh berlaku seperti:

• pneumothorax atau paru-paru kempis;
• pendarahan;
• jangkitan;
• sakit atau ketidakselesaan; dan
• komplikasi lain yang jarang berlaku.

Doktor akan mempertimbangkan manfaat dan risiko sebelum prosedur dilakukan.

Bagaimana Paru-Paru Berair Dirawat?

Prinsip utama rawatan ialah:

Jangan hanya merawat cecair. Penyakit yang menyebabkan cecair terkumpul juga perlu dirawat.

1. Rawatan kegagalan jantung

Jika masalah berpunca daripada kegagalan jantung, rawatan mungkin melibatkan:

• diuretik untuk mengurangkan kesesakan cecair;
• ubat kegagalan jantung;
• kawalan tekanan darah;
• pengurusan penyakit jantung asas; dan
• pemantauan fungsi buah pinggang serta elektrolit.

Penggunaan diuretik perlu dikawal kerana dos yang berlebihan juga boleh menyebabkan tekanan darah rendah atau gangguan fungsi buah pinggang. Garis panduan KKM menekankan penggunaan diuretik untuk mengawal kesesakan dengan dos yang sesuai mengikut keadaan pesakit.

2. Antibiotik

Jika pneumonia bakteria atau jangkitan pleura merupakan puncanya, antibiotik mungkin diberikan.

Jenis dan tempoh antibiotik bergantung kepada:

• jenis jangkitan;
• tahap penyakit;
• keputusan kultur; dan
• keadaan pesakit.

Antibiotik tidak memberi manfaat untuk semua jenis efusi pleura.

3. Rawatan TB

Efusi pleura akibat TB memerlukan rawatan anti-tuberkulosis mengikut regimen yang ditetapkan oleh doktor.

Pesakit perlu melengkapkan rawatan seperti diarahkan walaupun simptom telah bertambah baik.

4. Drainage cecair pleura

Jika cecair banyak dan menyebabkan sesak nafas, doktor mungkin melakukan thoracentesis untuk mengeluarkan cecair.

Namun, jika terdapat jangkitan pleura kompleks atau nanah, prosedur yang lebih berterusan mungkin diperlukan.

5. Tiub dada

Tiub dada boleh dimasukkan untuk mengalirkan cecair daripada ruang pleura.

Ia lebih kerap diperlukan apabila:

• terdapat empyema atau nanah;
• efusi parapneumonik yang kompleks;
• cecair perlu dialirkan berterusan; atau
• keadaan tertentu yang tidak dapat dirawat dengan aspirasi sekali sahaja.

6. Rawatan efusi pleura akibat kanser

Efusi akibat kanser boleh berulang.

Bergantung kepada keadaan pesakit, pilihan mungkin termasuk:

• rawatan kanser;
• thoracentesis;
• tiub atau kateter pleura jangka panjang;
• pleurodesis; atau
• prosedur lain.

British Thoracic Society menekankan bahawa pilihan rawatan efusi malignan perlu disesuaikan dengan keadaan pesakit, kemungkinan cecair berulang dan keutamaan pesakit.

7. Rawatan edema pulmonari akut

Edema pulmonari akut memerlukan rawatan segera.

Rawatan bergantung kepada punca dan keterukan, tetapi mungkin merangkumi:

• oksigen jika paras oksigen rendah;
• sokongan pernafasan menggunakan tekanan positif;
• ventilator bagi kes yang sangat serius;
• diuretik untuk kes berkaitan kesesakan cecair akibat jantung;
• rawatan tekanan darah; dan
• rawatan penyakit jantung atau punca lain.

Diuretik tidak semestinya sesuai untuk edema pulmonari akibat ARDS, toksin atau beberapa punca bukan jantung.

Bolehkah Paru-Paru Berair Sembuh?

Ya, sesetengah keadaan boleh pulih sepenuhnya apabila puncanya dirawat.

Contohnya, efusi yang berkaitan dengan jangkitan mungkin berkurang selepas jangkitan pulih.

Namun, prognosis berbeza antara pesakit.

Ia bergantung kepada:

• punca;
• tahap penyakit;
• jumlah cecair;
• fungsi jantung dan paru-paru;
• usia;
• penyakit lain; dan
• respons terhadap rawatan.

Efusi akibat penyakit kronik atau kanser juga boleh berulang.

Berapa Lama Masa Untuk Pulih?

Tiada satu tempoh pemulihan yang sesuai untuk semua pesakit.

Efusi kecil akibat penyakit yang boleh dirawat mungkin berkurang dalam tempoh yang relatif singkat. Sebaliknya, penyakit kronik seperti kegagalan jantung, penyakit buah pinggang, penyakit hati atau kanser mungkin memerlukan rawatan dan pemantauan berterusan.

Perkara yang lebih penting daripada sekadar “berapa hari untuk sembuh” ialah sama ada:

• sesak nafas semakin berkurang;
• penyakit asas terkawal;
• cecair semakin berkurang pada pemeriksaan susulan; dan
• tiada komplikasi baru.

Adakah Paru-Paru Berair Boleh Berulang?

Ya.

Pengumpulan cecair boleh berlaku semula jika penyakit yang menyebabkannya masih aktif.

Contohnya:

• kegagalan jantung yang tidak terkawal;
• kanser;
• penyakit buah pinggang;
• penyakit hati;
• jangkitan tertentu; atau
• keadaan pleura kronik.

Doktor mungkin mencadangkan X-ray atau pemeriksaan susulan jika diperlukan.

Bolehkah Paru-Paru Berair Dicegah?

Tidak semua kes dapat dicegah, tetapi risiko berkaitan penyakit tertentu boleh dikurangkan.

Antara langkah yang berguna ialah:

1. Kawal tekanan darah.
2. Rawat kegagalan jantung dengan baik.
3. Ambil ubat seperti diarahkan doktor.
4. Kawal diabetes.
5. Pantau penyakit buah pinggang dan hati.
6. Berhenti merokok.
7. Dapatkan pemeriksaan jika batuk, demam atau sesak nafas berpanjangan.
8. Ikuti rawatan TB sepenuhnya jika didiagnosis.
9. Hadir temu janji susulan untuk penyakit kronik.
10. Jangan mengubah dos diuretik sendiri tanpa arahan profesional kesihatan.

Adakah Minum Banyak Air Menyebabkan Paru-Paru Berair?

Ini salah faham yang biasa.

Dalam individu yang sihat, minum air dalam jumlah biasa tidak menyebabkan air masuk terus ke dalam paru-paru.

Pengumpulan cecair biasanya berlaku kerana gangguan pada sistem badan seperti:

• fungsi jantung;
• fungsi buah pinggang;
• keseimbangan tekanan dalam salur darah;
• keradangan;
• jangkitan; atau
• sistem limfa.

Pesakit dengan kegagalan jantung atau penyakit buah pinggang tertentu mungkin diarahkan mengehadkan pengambilan cecair, tetapi arahan ini bergantung kepada keadaan individu.

Jangan menghadkan air secara melampau tanpa nasihat doktor kerana ini juga boleh mendatangkan masalah.

Apa Yang Tidak Patut Dilakukan?

Jika anda atau ahli keluarga disyaki mempunyai “paru-paru berair”:

• jangan mengambil diuretik milik orang lain;
• jangan menambah dos diuretik sendiri;
• jangan mengambil antibiotik tanpa pemeriksaan;
• jangan cuba mengeluarkan cecair sendiri;
• jangan bergantung kepada herba atau produk “buang air” sebagai pengganti rawatan;
• jangan menganggap semua sesak nafas disebabkan “angin” atau keletihan; dan
• jangan menangguhkan rawatan jika simptom semakin teruk.

Sesak nafas boleh berpunca daripada pelbagai penyakit serius termasuk masalah jantung, embolisme pulmonari, pneumonia dan edema pulmonari.

Kesimpulan

Paru-paru berair bukan satu diagnosis khusus.

Istilah ini boleh merujuk kepada efusi pleura, apabila cecair berkumpul di luar paru-paru dalam ruang pleura, atau edema pulmonari, apabila cecair terkumpul dalam tisu dan kantung udara paru-paru.

Kegagalan jantung, pneumonia, TB, penyakit buah pinggang, penyakit hati, kanser dan embolisme pulmonari merupakan antara punca yang mungkin.

Diagnosis biasanya memerlukan pemeriksaan doktor serta ujian seperti X-ray, ultrabunyi, CT scan dan kadangkala analisis cecair pleura.

Rawatan pula perlu ditujukan kepada penyakit sebenar yang menyebabkan pengumpulan cecair. Tidak semua pesakit memerlukan drainage, dan tidak semua pesakit sesuai menerima diuretik.

Yang paling penting, sesak nafas yang berlaku secara tiba-tiba, teruk atau semakin memburuk perlu dianggap sebagai tanda amaran dan dinilai segera.

Soalan Lazim Tentang Paru-Paru Berair