Sakit Tulang Biasa atau Kanser Tulang? Kenali Perbezaan dan Tanda Amaran

Sakit pada kaki, lengan, pinggul atau bahagian tubuh lain memang mudah membuat seseorang risau, terutama jika sakit itu berlarutan atau kerap berlaku pada waktu malam. Apabila mencari simptom di internet, tidak sukar untuk menemui perkataan kanser tulang dan dari situ kebimbangan boleh meningkat dengan cepat.

Namun, perkara paling penting untuk difahami ialah kebanyakan sakit pada tulang, otot dan sendi bukan disebabkan oleh kanser tulang. Kanser tulang primer adalah penyakit yang jarang berlaku, manakala kecederaan, penggunaan berlebihan, arthritis dan pelbagai masalah muskuloskeletal lain jauh lebih biasa.

Pada masa yang sama, sakit yang semakin teruk, berterusan tanpa sebab jelas atau disertai bengkak tidak sepatutnya diabaikan.

Jadi, bagaimana hendak membezakan sakit biasa daripada tanda yang perlu diperiksa doktor?

Apa Sebenarnya Yang Dimaksudkan Dengan Sakit Tulang?

Tidak semua rasa sakit yang dirasakan “pada tulang” benar benar berasal daripada tulang.

Tubuh kita mempunyai banyak struktur yang terletak berdekatan antara satu sama lain seperti:

• tulang
• otot
• tendon
• ligamen
• sendi
• saraf
• tisu lembut

Oleh sebab itu, seseorang mungkin menyangka lututnya mengalami sakit tulang sedangkan puncanya sebenarnya datang daripada sendi, tendon atau otot di sekelilingnya.

Secara umum, sakit tulang kadangkala digambarkan sebagai rasa sakit yang lebih dalam dan setempat, manakala sakit otot boleh terasa lebih menyebar. Sakit sendi pula sering dikaitkan dengan kekakuan dan perubahan ketika sendi digerakkan. Namun, ciri ini tidak cukup tepat untuk menentukan diagnosis hanya berdasarkan rasa sakit.

Pemeriksaan doktor dan, apabila perlu, ujian imaging adalah jauh lebih penting.

Apakah Punca Sakit Yang Lebih Biasa?

Sebelum memikirkan kanser, terdapat banyak punca lain yang jauh lebih lazim.

Antaranya:

1. Kecederaan
   • Jatuh, hentakan, terseliuh atau kecederaan ketika bersukan boleh menyebabkan sakit berpanjangan.
2. Penggunaan berlebihan
   • Aktiviti berulang seperti berlari, mengangkat berat atau pekerjaan fizikal boleh memberi tekanan kepada otot, tendon dan tulang.
3. Ketegangan otot
   • Muscle strain merupakan salah satu punca sakit muskuloskeletal yang sangat biasa.
4. Osteoarthritis
   • Kehausan sendi boleh menyebabkan sakit, kekakuan dan kesukaran bergerak.
5. Tendon atau ligamen yang cedera
   • Tendonitis dan kecederaan ligamen boleh menghasilkan sakit berhampiran tulang atau sendi.
6. Patah tulang atau stress fracture
   • Sesetengah patah kecil boleh berlaku akibat tekanan berulang dan mungkin tidak mempunyai sejarah kemalangan besar.
7. Osteoporosis
   • Osteoporosis meningkatkan risiko patah tulang, walaupun osteoporosis itu sendiri sering tidak menyebabkan simptom sehingga berlaku fracture.
8. Jangkitan tulang
   • Osteomyelitis boleh menyebabkan sakit tulang dan memerlukan rawatan perubatan.
9. Masalah saraf atau tulang belakang
   • Saraf yang terhimpit boleh menyebabkan sakit menjalar sehingga seseorang menyangka masalah berasal daripada tulang.

MedlinePlus menyenaraikan trauma, penggunaan berlebihan, osteoporosis, jangkitan tulang dan beberapa penyakit lain sebagai antara punca sakit tulang selain kanser.

Apakah Kanser Tulang?

Kanser tulang primer ialah kanser yang bermula daripada sel atau tisu dalam tulang.

Ia berbeza daripada kanser yang bermula di organ lain kemudian merebak ke tulang.

Contohnya:

• kanser payudara yang merebak ke tulang
• kanser prostat yang merebak ke tulang
• kanser paru paru yang merebak ke tulang

Keadaan ini dipanggil metastasis tulang atau kanser tulang sekunder, bukannya kanser tulang primer. Malah, pada orang dewasa, kanser yang merebak ke tulang adalah jauh lebih biasa berbanding kanser yang bermula pada tulang.

Antara jenis kanser tulang primer yang utama ialah:

Osteosarcoma

Bermula daripada sel yang membentuk tulang. Ia lebih kerap berlaku pada kanak-kanak, remaja dan dewasa muda, walaupun boleh berlaku pada usia lain.

Ewing sarcoma

Lebih kerap berlaku pada kanak-kanak dan remaja serta boleh bermula pada tulang atau, dalam kes tertentu, tisu lembut.

Chondrosarcoma

Bermula daripada tisu yang menghasilkan cartilage dan lebih kerap berlaku dalam kalangan orang dewasa.

Apakah Tanda Awal Kanser Tulang?

Simptom berbeza mengikut lokasi, saiz dan jenis tumor. Walau bagaimanapun, beberapa pola lebih kerap dilaporkan.

1. Sakit Yang Berterusan

Sakit merupakan simptom kanser tulang yang paling biasa.

Pada peringkat awal, sakit mungkin:

• datang dan pergi
• tidak terlalu kuat
• berlaku hanya pada waktu tertentu

Apabila penyakit berkembang, sakit boleh menjadi lebih berterusan.

Namun, ini juga boleh berlaku dalam banyak masalah bukan kanser.

Yang lebih penting ialah pola perubahan sakit dari masa ke masa.

2. Sakit Yang Semakin Teruk

Sakit selepas aktiviti atau kecederaan biasanya menunjukkan kecenderungan untuk beransur pulih.

Sebaliknya, sakit yang:

• tidak semakin baik
• semakin kuat
• semakin kerap
• berlaku tanpa kecederaan jelas

memerlukan penilaian perubatan.

American Cancer Society menekankan bahawa simptom kanser tulang jauh lebih mungkin disebabkan keadaan lain, tetapi simptom yang berlarutan atau semakin teruk tetap perlu diperiksa.

3. Sakit Ketika Berehat atau Waktu Malam

Sakit waktu malam sering dikaitkan dengan kanser tulang dalam carian internet.

Tetapi penting untuk tidak menyalah tafsir perkara ini.

Sakit malam tidak bermaksud seseorang mempunyai kanser.

Arthritis, kecederaan, masalah otot, masalah tulang belakang dan posisi tidur juga boleh menyebabkan kesakitan pada waktu malam.

Namun, sakit tulang yang kerap berlaku ketika berehat atau semakin kuat pada waktu malam dianggap sebagai satu tanda yang memerlukan perhatian, terutama jika ia berterusan atau semakin teruk. Garis panduan bone sarcoma UK menyifatkan sakit tulang waktu malam sebagai red flag yang wajar disiasat.

4. Bengkak atau Benjolan

Tumor tulang boleh menyebabkan:

• bengkak
• benjolan
• perubahan bentuk kawasan tertentu
• rasa sakit atau tenderness

Benjolan tidak semestinya hadir pada peringkat awal dan mungkin sukar dirasakan jika tumor berada jauh di dalam tubuh seperti pelvis.

5. Kesukaran Bergerak

Jika tumor berlaku berhampiran sendi, seseorang mungkin mengalami:

• kekakuan
• pergerakan sendi terhad
• sakit apabila bergerak
• tempang ketika berjalan

Kanak-kanak atau remaja yang tiba-tiba mula tempang tanpa kecederaan jelas juga wajar diperiksa.

6. Tulang Patah Dengan Trauma Yang Minimum

Tumor tertentu boleh melemahkan struktur tulang.

Dalam keadaan jarang berlaku, tulang boleh patah selepas trauma yang biasanya tidak cukup kuat untuk menyebabkan fracture.

Ini dipanggil pathological fracture.

Walaupun simptom ini jarang berlaku, ia memerlukan penilaian perubatan.

7. Simptom Umum

Sesetengah pesakit mungkin mengalami:

• keletihan
• demam
• kurang selera makan
• kehilangan berat badan tanpa disengajakan

Tetapi simptom ini sangat tidak spesifik dan boleh berlaku dalam banyak keadaan lain.

Sakit Tulang Biasa vs Tanda Yang Perlu Diperiksa

Jadual ini bukan alat diagnosis.

Seseorang yang mempunyai beberapa tanda di sebelah kanan tidak semestinya mempunyai kanser.

Adakah Sakit Waktu Malam Pasti Kanser Tulang?

Tidak.

Ini antara salah faham paling biasa.

Sakit malam boleh berpunca daripada:

• osteoarthritis
• kecederaan
• strain otot
• masalah tendon
• sakit belakang
• posisi tidur
• aktiviti fizikal pada siang hari

Tetapi sakit malam menjadi lebih relevan apabila berlaku bersama tanda lain seperti:

• semakin kuat dari minggu ke minggu
• mengganggu tidur secara berulang
• sakit pada satu tempat yang sama
• bengkak
• benjolan
• tempang
• kesukaran bergerak

NHS menyenaraikan sakit atau tenderness pada tulang yang mungkin berterusan atau datang dan pergi serta menjadi lebih teruk pada waktu malam sebagai antara simptom utama yang perlu diperiksa.

Kanser Tulang Pada Kanak-Kanak dan Remaja

Sakit kaki atau lutut dalam kalangan kanak-kanak dan remaja amat biasa, terutama mereka yang aktif bersukan.

Osteosarcoma dan Ewing sarcoma pula merupakan antara kanser tulang yang lebih banyak berlaku dalam kumpulan usia muda.

Ini tidak bermakna setiap sakit kaki perlu disyaki kanser.

Namun, ibu bapa sebaiknya mendapatkan pemeriksaan jika anak mengalami:

• sakit setempat yang berterusan
• sakit semakin teruk
• pembengkakan
• benjolan
• kekakuan sendi
• tempang tanpa sebab jelas
• masalah berjalan
• patah tulang tanpa trauma yang munasabah

Jangan hanya menganggap sakit berpanjangan sebagai “growing pains” tanpa penilaian jika pola simptomnya berubah atau semakin teruk.

Siapa Yang Lebih Berisiko?

Bagi kebanyakan pesakit, punca sebenar kanser tulang primer tidak dapat dikenal pasti.

Sesetengah faktor bagaimanapun dikaitkan dengan peningkatan risiko jenis kanser tulang tertentu.

Antaranya:

• pernah menerima radioterapi pada tulang
• penyakit Paget pada tulang
• hereditary retinoblastoma
• Li-Fraumeni syndrome
• beberapa keadaan genetik yang jarang berlaku

Faktor risiko juga berbeza mengikut jenis tumor.

Penting juga difahami bahawa seseorang boleh mendapat kanser tulang walaupun tiada faktor risiko yang diketahui.

Bila Sakit Tulang Perlu Diperiksa Doktor?

Tiada satu tempoh masa yang sesuai untuk semua orang.

Namun, buat pemeriksaan jika sakit:

1. berterusan dan tidak menunjukkan tanda semakin pulih
2. semakin teruk dari masa ke masa
3. berlaku tanpa sebab atau kecederaan yang jelas
4. mengganggu tidur secara berulang
5. berlaku ketika berehat
6. disertai bengkak atau benjolan
7. menyebabkan pergerakan semakin terhad
8. menyebabkan seseorang tempang
9. disertai kehilangan berat badan tanpa disengajakan
10. berlaku selepas sejarah kanser yang pernah dirawat

Jika simptom masih berterusan walaupun pemeriksaan awal tidak menemui punca, jangan takut untuk mendapatkan penilaian semula.

Tanda Yang Memerlukan Rawatan Segera

Sesetengah keadaan berkaitan tulang atau tulang belakang memerlukan perhatian segera walaupun ia bukan kanser.

Dapatkan rawatan kecemasan jika berlaku:

• sakit sangat kuat selepas kecederaan
• anggota badan berubah bentuk
• tidak mampu berdiri atau menggunakan anggota tertentu
• kehilangan kekuatan secara tiba-tiba
• kebas yang semakin teruk
• sakit belakang bersama kelemahan kaki
• kehilangan kawalan kencing atau najis

Bagi seseorang yang diketahui mempunyai kanser, kombinasi sakit belakang, kelemahan kaki, kebas atau kehilangan kawalan kencing dan najis boleh menunjukkan tekanan pada saraf tunjang dan perlu dianggap sebagai kecemasan.

Bagaimana Doktor Menilai Sakit Tulang?

Doktor biasanya bermula dengan mendapatkan sejarah simptom secara terperinci.

Antara soalan yang mungkin ditanya ialah:

• bilakah sakit bermula?
• di manakah lokasi tepat sakit?
• adakah sakit berlaku sepanjang masa?
• adakah ia semakin teruk?
• adakah berlaku pada waktu malam?
• pernah berlaku kecederaan?
• terdapat bengkak atau benjolan?
• terdapat perubahan berat badan?
• pernah mempunyai kanser sebelum ini?

Doktor kemudian melakukan pemeriksaan fizikal terhadap kawasan tersebut.

Ujian Yang Mungkin Dilakukan

Tidak semua pesakit memerlukan semua ujian.

Pilihan ujian bergantung pada simptom dan hasil pemeriksaan.

X-Ray

X-ray sering menjadi ujian imaging pertama jika terdapat kecurigaan terhadap tumor tulang.

Ia boleh menunjukkan:

• kerosakan tulang
• pembentukan tulang abnormal
• perubahan cortex tulang
• pembengkakan tisu berhampiran

Namun, perkara penting ialah:

X-ray yang kelihatan normal tidak semestinya menolak tumor tulang primer jika simptom masih mencurigakan.

Garis panduan bone sarcoma UK menyatakan bahawa sakit atau benjolan yang berterusan mungkin memerlukan MRI atau referral walaupun X-ray awal kelihatan normal.

MRI

MRI memberikan gambaran terperinci mengenai tulang dan tisu lembut di sekelilingnya.

Ia sangat berguna untuk menentukan:

• lokasi tumor
• saiz
• penglibatan struktur berdekatan
• sejauh mana perubahan berlaku dalam tulang

CT Scan

CT scan boleh digunakan dalam keadaan tertentu dan juga membantu menilai bahagian badan lain jika doktor ingin menentukan sama ada penyakit telah merebak.

Ujian Darah

Ujian darah boleh membantu menilai kesihatan umum serta beberapa parameter tertentu.

Sebagai contoh, alkaline phosphatase atau LDH mungkin meningkat dalam sesetengah pesakit, tetapi keputusan ini tidak boleh digunakan sendirian untuk mengesahkan kanser tulang. Paras alkaline phosphatase juga boleh tinggi secara normal semasa pertumbuhan kanak-kanak atau apabila tulang sedang sembuh.

Biopsi

Jika imaging menunjukkan lesion yang mencurigakan, biopsi mungkin diperlukan.

Biopsi mengambil sampel tisu untuk diperiksa oleh pakar patologi.

Ia merupakan ujian yang digunakan untuk mengesahkan sama ada lesion tersebut benar benar kanser dan mengenal pasti jenis tumor.

Satu perkara yang kurang diketahui oleh orang awam ialah biopsi tumor tulang perlu dirancang dengan teliti.

Bagi tumor yang disyaki sebagai primary malignant bone tumour, garis panduan pakar mengesyorkan referral ke pusat sarcoma sebelum biopsi kerana laluan biopsi yang tidak sesuai boleh menjejaskan perancangan pembedahan kemudian.

Jika Scan Menunjukkan Ketumbuhan, Adakah Ia Pasti Kanser?

Tidak.

Terdapat banyak tumor atau lesion tulang yang bukan kanser.

Tumor tulang boleh bersifat:

• benign
• malignant

NCI menjelaskan bahawa tumor tulang primer boleh menjadi cancerous ataupun benign, dan tumor benign tidak merebak seperti kanser.

Oleh itu, laporan imaging yang menyebut perkataan seperti:

• lesion
• mass
• cyst
• tumour

tidak bermaksud diagnosis kanser telah dibuat.

Diagnosis perlu dinilai bersama sejarah klinikal, pemeriksaan, imaging dan biopsi apabila diperlukan.

Bagaimana Kanser Tulang Dirawat?

Rawatan sangat bergantung kepada:

• jenis kanser
• lokasi
• saiz
• tahap penyakit
• umur
• keadaan kesihatan pesakit

Pembedahan

Pembedahan merupakan komponen utama rawatan untuk banyak kanser tulang.

Matlamatnya ialah membuang tumor sepenuhnya dengan margin yang sesuai sambil cuba mengekalkan fungsi anggota badan sebanyak mungkin.

Kemoterapi

Kemoterapi memainkan peranan penting dalam osteosarcoma dan Ewing sarcoma.

Namun, ia tidak digunakan dengan cara yang sama untuk setiap jenis kanser tulang.

Radioterapi

Radioterapi mempunyai peranan penting dalam beberapa keadaan, khususnya Ewing sarcoma, tetapi penggunaannya bergantung pada jenis tumor dan perancangan rawatan individu.

Chondrosarcoma pula lazimnya lebih bergantung pada rawatan pembedahan.

Oleh sebab kanser tulang adalah jarang dan kompleks, rawatan biasanya memerlukan pasukan multidisiplin yang mempunyai pengalaman dalam bone sarcoma.

Adakah Kanser Tulang Boleh Sembuh?

Ya, sesetengah kanser tulang boleh dirawat dengan tujuan untuk sembuh.

Tetapi prognosis tidak boleh ditentukan hanya berdasarkan perkataan “kanser tulang”.

Ia bergantung kepada:

• jenis tumor
• tahap penyakit
• lokasi tumor
• sama ada ia telah merebak
• sama ada tumor dapat dibuang sepenuhnya
• respons terhadap rawatan

Sebab itu kadar survival umum yang dicampurkan untuk semua jenis kanser tulang boleh mengelirukan.

Jangan Abaikan Sakit, Tetapi Jangan Terus Menganggap Ia Kanser

Dua kesilapan patut dielakkan.

Kesilapan pertama: setiap kali sakit tulang berlaku, terus menganggap ia kanser.

Kesilapan kedua: mengabaikan sakit yang semakin teruk selama berminggu minggu atau berbulan bulan kerana menganggapnya sekadar lenguh biasa.

Pendekatan yang lebih baik ialah melihat pola.

Tanya:

• adakah sakit semakin baik atau semakin buruk?
• ada kecederaan yang munasabah?
• ada bengkak?
• fungsi anggota semakin terganggu?
• sakit berlaku ketika berehat?
• simptom berterusan walaupun sudah mencuba rawatan asas?

Jika jawapannya membimbangkan, pemeriksaan doktor adalah langkah yang lebih berguna daripada terus mencari simptom di internet.

Cara Memantau Sakit Sebelum Berjumpa Doktor

Catat perkara berikut selama beberapa hari:

• lokasi tepat sakit
• bila sakit bermula
• waktu sakit paling kuat
• tahap kesakitan
• aktiviti yang memburukkannya
• sama ada sakit berlaku ketika rehat
• sama ada sakit membangunkan anda daripada tidur
• kewujudan bengkak atau benjolan
• ubat atau rawatan yang telah dicuba
• sama ada pergerakan semakin terhad

Maklumat seperti ini boleh membantu doktor memahami pola simptom dengan lebih jelas.

Mitos vs Fakta Kanser Tulang

Mitos: Sakit tulang berpanjangan pasti kanser

Fakta: Banyak kecederaan dan penyakit bukan kanser boleh menyebabkan sakit berpanjangan.

Mitos: Sakit waktu malam bermaksud kanser

Fakta: Sakit malam mempunyai banyak punca. Namun, sakit tulang malam yang berterusan atau progresif memang wajar diperiksa.

Mitos: Tiada benjolan bermaksud tiada kanser

Fakta: Tidak semua tumor menghasilkan benjolan yang boleh dilihat atau dirasakan pada peringkat awal.

Mitos: X-ray normal bermaksud kanser tulang telah disingkirkan sepenuhnya

Fakta: X-ray ialah ujian awal yang penting, tetapi tumor tertentu mungkin memerlukan MRI atau penilaian lanjut jika simptom masih mencurigakan.

Mitos: Kanser tulang hanya berlaku pada orang tua

Fakta: Sesetengah jenis seperti osteosarcoma dan Ewing sarcoma lebih banyak berlaku pada kanak-kanak, remaja dan dewasa muda.

Kesimpulan

Kanser tulang boleh menyebabkan sakit, tetapi kebanyakan sakit tulang dan muskuloskeletal bukan disebabkan kanser.

Apa yang lebih penting daripada satu simptom ialah pola keseluruhan.

Sakit yang:

• tidak semakin pulih
• semakin kuat
• berlaku tanpa sebab jelas
• kerap berlaku pada waktu malam
• disertai bengkak atau benjolan
• menyebabkan tempang atau pergerakan terhad

patut dinilai oleh doktor.

Jangan panik hanya kerana mengalami sakit tulang, tetapi jangan juga menangguhkan pemeriksaan jika simptom berubah atau semakin teruk.

Diagnosis awal yang tepat adalah jauh lebih berguna daripada cuba menentukan sendiri sama ada sakit itu “biasa” atau “kanser”.

Soalan Lazim Tentang Kanser Tulang