Smartwatch dan Fitness Tracker: Adakah Data Kesihatan Anda Benar-Benar Tepat?

Smartwatch dan fitness tracker semakin menjadi sebahagian daripada kehidupan harian. Selain menunjukkan waktu dan notifikasi telefon, peranti ini boleh merekodkan jumlah langkah, denyutan jantung, tempoh tidur, kalori yang dibakar, kadar pernafasan, paras oksigen dalam darah dan dalam sesetengah model, ECG.

Apabila angka seperti 72 bpm, 98% SpO2, 6 jam 42 minit tidur atau 523 kcal dibakar muncul pada skrin, mudah untuk menganggap bahawa angka tersebut ialah ukuran tepat tentang keadaan tubuh kita.

Hakikatnya lebih kompleks.

Smartwatch moden sememangnya semakin baik. Kajian menunjukkan sesetengah ukuran seperti denyutan jantung dan jumlah langkah boleh memberikan maklumat yang berguna. Namun ketepatan tidak sama bagi setiap fungsi, setiap jenama, setiap aktiviti atau setiap individu. Anggaran kalori, tahap tidur dan beberapa ukuran lain mempunyai batasan yang jauh lebih besar.

Jadi, persoalannya bukan sekadar sama ada smartwatch “tepat” atau “tidak tepat”.

Persoalan yang lebih penting ialah:

Data mana yang boleh kita gunakan dengan lebih yakin, data mana yang sekadar anggaran, dan bila bacaan smartwatch perlu disahkan dengan pemeriksaan perubatan?

Bagaimana Smartwatch Mengukur Data Kesihatan?

Smartwatch tidak mempunyai akses secara langsung kepada semua proses yang berlaku di dalam tubuh. Sebaliknya, ia menggunakan beberapa sensor dan algoritma untuk mengesan isyarat tertentu sebelum menganggarkan apa yang sedang berlaku.

Antara teknologi yang biasa digunakan ialah:

1. Accelerometer

Accelerometer mengesan pergerakan dan perubahan kelajuan.

Data ini boleh digunakan untuk menganggarkan:

• jumlah langkah
• tahap aktiviti
• tempoh tidak aktif
• sebahagian maklumat berkaitan tidur

2. Gyroscope

Gyroscope membantu mengenal pasti arah dan jenis pergerakan.

Apabila digabungkan dengan accelerometer, ia membantu peranti membezakan antara berjalan, berlari dan beberapa jenis aktiviti lain.

3. Photoplethysmography atau PPG

Anda mungkin pernah melihat lampu hijau berkelip di bahagian bawah smartwatch.

Teknologi PPG menggunakan cahaya untuk mengesan perubahan jumlah darah pada salur darah kecil di bawah kulit. Daripada perubahan tersebut, algoritma boleh menganggarkan denyutan jantung.

PPG juga digunakan dalam beberapa fungsi berkaitan irama jantung dan ukuran fisiologi lain.

4. ECG

Sesetengah smartwatch mempunyai elektrod yang membolehkan pengguna merekodkan ECG satu lead atau single-lead ECG.

Ia berbeza daripada ECG 12-lead yang biasanya dilakukan di klinik atau hospital.

5. Sensor oksigen darah

Sesetengah peranti menggunakan cahaya pada beberapa panjang gelombang untuk menganggarkan oxygen saturation atau SpO2.

6. Sensor suhu

Model tertentu turut mengesan perubahan suhu kulit, terutama ketika tidur.

Namun sensor hanyalah sebahagian daripada sistem.

Selepas data diperoleh, algoritma pengeluar akan memprosesnya untuk menghasilkan angka seperti kalori, tahap tidur, VO2 max atau recovery score.

Sebab itulah dua smartwatch berlainan boleh memberikan keputusan berbeza walaupun dipakai oleh orang yang sama pada masa yang sama.

Sejauh Mana Tepat Bacaan Denyutan Jantung Smartwatch?

Denyutan jantung merupakan antara fungsi wearable yang paling banyak dikaji.

Secara keseluruhan, bukti menunjukkan smartwatch moden boleh mengukur denyutan jantung dengan agak baik dalam banyak keadaan, terutama ketika seseorang berada dalam keadaan stabil atau berehat. Satu umbrella review besar mendapati ukuran heart rate merupakan antara parameter wearable yang menunjukkan prestasi lebih baik berbanding beberapa ukuran lain.

Kajian sistematik khusus terhadap Apple Watch yang diterbitkan pada 2025 juga mendapati prestasi ukuran denyutan jantung secara keseluruhan adalah baik, walaupun ketepatan berubah mengikut keadaan pengguna dan aktiviti.

Namun, “agak tepat” tidak bermaksud “sentiasa tepat”.

Ketika bersenam, bacaan boleh berubah

PPG lebih mudah terganggu apabila tangan bergerak dengan banyak.

Antara aktiviti yang boleh menyebabkan bacaan kurang konsisten ialah:

• latihan interval intensiti tinggi
• latihan menggunakan pemberat
• pergerakan tangan berulang
• aktiviti dengan perubahan kelajuan mendadak

Kajian terhadap wearable juga menunjukkan jenis aktiviti boleh mempengaruhi ketepatan heart rate.

Faktor lain yang boleh mempengaruhi bacaan

Antaranya:

• jam dipakai terlalu longgar
• sensor tidak berada pada kedudukan yang baik
• banyak pergerakan tangan
• sentuhan sensor dengan kulit tidak stabil
• tatu pada kawasan sensor
• ciri kulit individu

Kajian berkaitan warna kulit menunjukkan bukti masih tidak sepenuhnya konsisten. Sesetengah kajian menemui penurunan ketepatan pada kulit lebih gelap manakala kajian lain tidak menemui perbezaan besar, menunjukkan kesannya juga bergantung pada peranti dan keadaan penggunaan.

Kajian terhadap sensor optik pada kawasan bertatu pula menunjukkan tatu boleh menjejaskan ketepatan sesetengah peranti.

Jadi, satu bacaan luar biasa tidak sepatutnya terus dianggap sebagai masalah jantung.

Sebaliknya, perhatikan sama ada bacaan tersebut berulang dan sama ada anda mempunyai simptom.

Adakah Kiraan Langkah Smartwatch Tepat?

Jumlah langkah merupakan satu lagi fungsi yang secara relatifnya berguna.

Smartwatch biasanya mengesan langkah melalui corak pergerakan badan dan tangan. Dalam banyak keadaan biasa, angka tersebut cukup baik untuk membantu pengguna memahami tahap aktiviti harian.

Namun ia masih tidak semestinya sama dengan jumlah langkah sebenar.

Antara situasi yang boleh menyebabkan kesilapan ialah:

• tangan tidak banyak bergerak ketika berjalan
• menolak troli
• menggunakan alat bantuan berjalan
• melakukan kerja rumah
• pergerakan tangan yang berulang
• sesetengah perjalanan dalam kenderaan

Kelajuan berjalan dan kedudukan peranti juga boleh mempengaruhi ketepatan pengiraan langkah.

Apa yang lebih penting ialah trend.

Sebagai contoh, jika anda biasanya berjalan sekitar 3,000 langkah sehari dan secara beransur-ansur meningkat kepada 6,000 langkah sehari, perubahan itu lebih bermakna daripada mempersoalkan sama ada jumlah sebenar pada satu hari ialah 5,940 atau 6,120 langkah.

Bolehkah Anda Percaya Angka Kalori Dibakar?

Di sinilah pengguna perlu lebih berhati-hati.

Smartwatch tidak mengukur setiap kalori yang digunakan oleh badan secara langsung.

Sebaliknya, ia menganggarkan energy expenditure berdasarkan kombinasi maklumat seperti:

• umur
• jantina
• berat badan
• ketinggian
• denyutan jantung
• pergerakan
• jenis aktiviti
• tempoh aktiviti

Masalahnya ialah penggunaan tenaga manusia sangat kompleks.

Kajian sistematik terhadap pelbagai wearable mendapati ukuran energy expenditure mempunyai ketepatan yang lebih lemah berbanding heart rate atau jumlah langkah. Beberapa kajian juga mendapati tiada satu jenama yang konsisten tepat untuk menganggarkan kalori dalam semua keadaan.

Ini mempunyai implikasi praktikal.

Jika smartwatch menunjukkan anda membakar 600 kcal semasa bersenam, jangan anggap angka itu sebagai “kredit” tepat untuk menambah 600 kcal makanan.

Adakah Sleep Tracker Benar-Benar Tahu Anda Sedang Tidur?

Smartwatch tidak membaca otak seperti ujian tidur klinikal.

Sebaliknya, algoritma mungkin menggunakan kombinasi:

• pergerakan badan
• denyutan jantung
• heart rate variability
• kadar pernafasan
• perubahan fisiologi lain

untuk menganggarkan bila anda tidur.

Masalahnya ialah tidak bergerak tidak semestinya bermaksud tidur.

Sebagai contoh, anda mungkin berbaring selama 30 minit sambil membaca tetapi jam menganggap sebahagian waktu tersebut sebagai tidur.

Begitu juga, seseorang yang terjaga pada waktu malam tetapi berbaring tanpa banyak bergerak mungkin tidak direkodkan sebagai terjaga dengan sempurna.

Meta-analisis yang membandingkan wearable pengguna dengan polysomnography menemui perbezaan bermakna bagi beberapa ukuran termasuk tempoh tidur keseluruhan, sleep efficiency dan waktu terjaga selepas tidur bermula.

Bagaimana Dengan Deep Sleep dan REM Sleep?

Smartwatch sering membahagikan malam anda kepada:

• light sleep
• deep sleep
• REM sleep
• awake

Paparan ini kelihatan sangat terperinci, tetapi ia masih merupakan anggaran algoritma.

Dalam penilaian klinikal, tahap tidur diukur menggunakan polysomnography, yang boleh merakam aktiviti otak, pergerakan mata, aktiviti otot, pernafasan dan parameter lain.

American Academy of Sleep Medicine menegaskan bahawa teknologi tidur pengguna tidak sepatutnya digunakan sendiri untuk mendiagnosis atau merawat gangguan tidur.

Jadi, jangan terlalu risau jika jam mengatakan deep sleep anda hanya 48 minit pada satu malam.

Lebih berguna untuk melihat:

• pukul berapa anda tidur
• berapa lama anda tidur
• konsistensi waktu tidur
• sama ada anda kerap terjaga
• bagaimana anda rasa pada waktu siang

Sejauh Mana Tepat SpO2 Pada Smartwatch?

SpO2 ialah anggaran peratus hemoglobin dalam darah yang membawa oksigen.

Sesetengah smartwatch mempunyai sensor yang cuba menganggarkan nilai ini melalui kulit.

Kajian wearable menunjukkan perbezaan ukuran SpO2 berbanding rujukan mungkin kecil pada sesetengah peranti dan keadaan, tetapi ketepatan tetap bergantung pada teknologi serta keadaan penggunaan.

Antara faktor yang boleh mempengaruhi bacaan optik termasuk:

• pergerakan
• kedudukan sensor
• perfusi darah yang rendah
• suhu kulit
• karakteristik kulit
• reka bentuk peranti

Malah pulse oximeter sendiri mempunyai batasan. FDA menyatakan bahawa ketepatan pulse oximeter boleh dipengaruhi oleh beberapa faktor dan terdapat kebimbangan berkaitan perbezaan prestasi pada pigmentasi kulit yang berbeza.

Oleh itu, bacaan SpO2 pada smartwatch tidak wajar ditafsir secara bersendirian.

Jika anda mengalami sesak nafas, sakit dada, kebiruan, kekeliruan atau simptom serius lain, jangan tunggu smartwatch untuk menentukan sama ada anda memerlukan rawatan.

Bagaimana Dengan ECG Pada Smartwatch?

ECG merupakan antara ciri smartwatch yang paling menarik dari sudut kesihatan.

Sesetengah peranti membolehkan pengguna menyentuh elektrod pada jam untuk menghasilkan rakaman elektrik jantung.

Kebanyakannya ialah single-lead ECG.

Sebaliknya, ECG standard di hospital biasanya menggunakan 12 lead untuk melihat aktiviti elektrik jantung dari beberapa sudut.

Bolehkah smartwatch mengesan atrial fibrillation?

Pada peranti yang mempunyai fungsi berkenaan, smartwatch boleh membantu mengenal pasti corak yang mencurigakan untuk atrial fibrillation atau AFib.

Meta-analisis terkini menunjukkan ECG smartwatch mempunyai prestasi yang baik untuk mengesan AFib, tetapi ketepatannya tidak sempurna. Dalam analisis tersebut, pembacaan algoritma mempunyai sensitiviti sekitar 86% dan spesifisiti sekitar 94%, manakala interpretasi manual oleh profesional terlatih menunjukkan prestasi lebih tinggi.

Ini menunjukkan teknologi tersebut boleh membantu, tetapi bukan bermaksud jam boleh menggantikan doktor.

FDA turut menyatakan bagi ECG smartwatch tertentu bahawa data tersebut bertujuan sebagai maklumat tambahan dan bukan menggantikan kaedah diagnosis atau rawatan tradisional.

Jika jam berulang kali memberi amaran kemungkinan AFib, tunjukkan data tersebut kepada doktor.

American Heart Association juga menyarankan pengguna memaklumkan profesional kesihatan jika smartwatch mengesan irama jantung tidak normal kerana maklumat itu boleh membantu penilaian lanjut.

Bolehkah Smartwatch Mengesan Serangan Jantung?

Jangan gunakan smartwatch untuk menentukan sama ada anda sedang mengalami serangan jantung.

ECG smartwatch biasanya direka untuk tujuan tertentu seperti klasifikasi irama, bukannya penilaian menyeluruh terhadap semua penyakit jantung.

Seseorang juga boleh mendapat keputusan smartwatch yang kelihatan normal walaupun mempunyai masalah kesihatan yang serius.

Jika anda mengalami:

• sakit atau tekanan di dada
• sesak nafas
• peluh sejuk
• pengsan
• sakit dada yang menjalar ke lengan, belakang atau rahang
• simptom serius yang baru berlaku

dapatkan rawatan perubatan dengan segera berdasarkan simptom, bukan berdasarkan keputusan jam.

Bagaimana Pula Dengan Tekanan Darah?

Ciri tekanan darah pada smartwatch memerlukan perhatian khusus.

Tekanan darah biasanya diukur menggunakan cuff yang mengembang di sekeliling lengan.

Sebaliknya, banyak sistem cuffless cuba menganggarkan tekanan darah secara tidak langsung menggunakan PPG, pulse transit time, algoritma atau gabungan beberapa sensor.

Sesetengah teknologi juga memerlukan kalibrasi menggunakan monitor tekanan darah biasa.

American Heart Association pada 2025 menyatakan ketepatan dan kegunaan klinikal peranti tekanan darah cuffless masih belum cukup kukuh dan boleh dipengaruhi oleh pergerakan, posisi sensor, kedudukan badan serta proses kalibrasi.

Malah garis panduan tekanan darah AHA dan ACC 2025 menyatakan kebergantungan kepada peranti cuffless termasuk smartwatch untuk ukuran tekanan darah tepat perlu dielakkan sehingga ketepatan dan kebolehpercayaannya lebih kukuh.

Jika anda perlu memantau hipertensi, gunakan monitor tekanan darah yang sesuai seperti yang disarankan oleh profesional kesihatan.

Data Smartwatch Mana Yang Lebih Boleh Dipercayai?

Secara umum, tahap kegunaan boleh dilihat begini:

Jadual ini bukan bermaksud semua model mempunyai ketepatan sama.

Kajian menunjukkan perbezaan besar boleh berlaku antara model, jenama dan keadaan penggunaan.

Mengapa Dua Smartwatch Memberikan Bacaan Berbeza?

Bayangkan anda memakai dua smartwatch ketika berlari selama 30 minit.

Satu mengatakan anda membakar 310 kcal.

Satu lagi mengatakan 430 kcal.

Ini tidak semestinya bermaksud salah satu rosak.

Perbezaan mungkin berpunca daripada:

1. sensor berbeza
2. algoritma berbeza
3. sampling rate berbeza
4. lokasi jam pada tangan
5. data profil pengguna
6. cara setiap pengeluar menganggarkan aktiviti
7. perubahan firmware atau software

Inilah sebabnya angka daripada dua ekosistem wearable tidak semestinya boleh dibandingkan secara terus.

Cara Mendapatkan Bacaan Yang Lebih Konsisten

Anda boleh mengurangkan beberapa sumber ralat dengan beberapa langkah mudah.

1. Pakai jam dengan betul

Pastikan sensor bersentuhan dengan kulit dan tali tidak terlalu longgar.

2. Masukkan maklumat profil yang betul

Pastikan umur, ketinggian dan berat badan dikemas kini.

Maklumat ini sering digunakan dalam algoritma pengiraan kalori dan kecergasan.

3. Pilih jenis senaman yang sesuai

Jika anda berlari, pilih mod larian. Jika anda berbasikal, pilih mod berbasikal.

4. Jangan menilai berdasarkan satu bacaan

Satu nilai luar biasa mungkin berpunca daripada artefak sensor.

Lihat sama ada ia berulang.

5. Perhatikan simptom

Bacaan smartwatch tidak boleh mengatasi apa yang tubuh anda sedang beritahu.

6. Gunakan satu peranti secara konsisten

Jika matlamat anda ialah melihat perubahan jangka panjang, menggunakan peranti yang sama biasanya lebih berguna daripada bertukar-tukar antara beberapa model dan membandingkan angka mutlak.

Trend Lebih Penting Daripada Satu Nombor

Inilah mungkin prinsip paling berguna untuk pengguna smartwatch.

Anggap wearable sebagai alat untuk menjawab soalan seperti:

• Adakah saya semakin aktif?
• Adakah resting heart rate berubah secara konsisten?
• Adakah tempoh tidur semakin pendek?
• Adakah rutin senaman saya semakin konsisten?

Bukannya:

“Kenapa jam menunjukkan 63 bpm pagi ini sedangkan semalam 66 bpm?”

Tubuh manusia memang berubah dari minit ke minit dan hari ke hari.

Fokus kepada corak, bukan obses terhadap setiap angka.

Bila Bacaan Smartwatch Patut Diperiksa?

Pertimbangkan mendapatkan nasihat perubatan jika:

• amaran irregular rhythm berlaku berulang kali
• denyutan jantung luar biasa berlaku bersama berdebar, pening atau hampir pengsan
• terdapat perubahan besar dan berterusan daripada corak biasa anda
• smartwatch merekodkan ECG yang kerap tidak normal
• anda mempunyai simptom walaupun smartwatch menunjukkan bacaan normal

Dalam banyak keadaan, doktor mungkin meminta ujian lain seperti ECG 12-lead atau ambulatory ECG monitor untuk mendapatkan gambaran yang lebih lengkap tentang irama jantung.

Bolehkah Terlalu Banyak Data Membuatkan Kita Lebih Risau?

Ya.

Salah satu kelemahan teknologi kesihatan pengguna ialah kita boleh memeriksa tubuh hampir tanpa henti.

Sesetengah orang mula:

• melihat heart rate setiap beberapa minit
• melakukan ECG berkali-kali
• bimbang apabila sleep score rendah
• takut apabila SpO2 berubah sedikit
• mengejar “perfect recovery score”

Masalahnya ialah tubuh manusia tidak menghasilkan angka yang sama sepanjang masa.

Perubahan kecil boleh berlaku secara normal.

Jika wearable membuatkan anda semakin risau dan bukannya membantu membentuk tabiat lebih sihat, cara anda menggunakan data tersebut mungkin perlu diubah.

Data yang lebih banyak tidak semestinya menghasilkan keputusan kesihatan yang lebih baik.

Smartwatch Bukan Doktor Di Pergelangan Tangan

Ada sebab sesetengah ciri smartwatch mendapat kelulusan atau kebenaran regulatori khusus sedangkan fungsi lain dianggap sebagai ciri wellness.

Satu fungsi yang dinilai untuk tujuan tertentu tidak bermaksud keseluruhan jam mampu mendiagnosis semua penyakit.

Wearable paling berguna apabila dianggap sebagai:

alat pemantauan + alat motivasi + sumber data tambahan

bukannya:

alat diagnosis lengkap

Smartwatch: Mitos vs Fakta

Mitos: Semua bacaan smartwatch tepat.
Fakta: Ketepatan berubah mengikut sensor, peranti, pengguna dan jenis aktiviti.

Mitos: ECG smartwatch sama dengan ECG hospital.
Fakta: Kebanyakan smartwatch menghasilkan single-lead ECG yang mempunyai fungsi lebih terhad berbanding ECG 12-lead.

Mitos: Sleep score menunjukkan kualiti tidur sebenar dengan tepat.
Fakta: Smartwatch menganggarkan tidur melalui sensor dan algoritma, bukan mengukur semua parameter yang digunakan dalam polysomnography.

Mitos: Jika smartwatch mengatakan jantung normal, jantung pasti sihat.
Fakta: Smartwatch hanya boleh mengenal pasti parameter tertentu dan keputusan normal tidak menolak semua penyakit.

Kesimpulan

Smartwatch dan fitness tracker bukan sekadar gimik. Teknologi wearable moden memang boleh menghasilkan data yang berguna.

Namun semua angka pada skrin tidak mempunyai tahap ketepatan yang sama.

Denyutan jantung dan jumlah langkah biasanya antara ukuran yang lebih berguna untuk pemantauan harian. Tempoh tidur boleh membantu melihat corak, tetapi pembahagian deep sleep dan REM perlu ditafsir sebagai anggaran. Pengiraan kalori pula mempunyai ketidakpastian yang lebih besar.

SpO2, ECG dan fungsi lain boleh memberikan maklumat tambahan yang bernilai dalam situasi tertentu, tetapi ia tidak sepatutnya digunakan bersendirian untuk membuat diagnosis.

Dan bagi tekanan darah cuffless, bukti semasa masih belum cukup kukuh untuk menggantikan ukuran menggunakan monitor tekanan darah yang sesuai.

Cara terbaik menggunakan smartwatch bukan dengan mempercayai setiap nombor secara mutlak.

Sebaliknya:

Gunakan smartwatch untuk melihat trend, membina tabiat lebih sihat dan mengenal pasti perubahan yang mungkin memerlukan perhatian dan gunakan pemeriksaan perubatan untuk membuat diagnosis.

Soalan Lazim Tentang Ketepatan Smartwatch