Tinnitus: Punca Telinga Berdesing, Simptom, Diagnosis dan Rawatan

Pernahkah anda terdengar bunyi “nging”, berdengung atau berdesir dalam telinga sedangkan keadaan di sekeliling sebenarnya senyap? Bunyi itu mungkin berlaku selama beberapa saat, datang dan pergi, atau berterusan sehingga mengganggu tidur dan tumpuan.

Keadaan ini dikenali sebagai tinnitus.

Tinnitus ialah persepsi bunyi yang tidak mempunyai sumber bunyi luaran. Ia bukan satu penyakit khusus, sebaliknya merupakan simptom yang boleh mempunyai pelbagai punca. Bunyi tersebut boleh dirasai pada sebelah telinga, kedua-dua telinga atau seolah-olah datang dari dalam kepala.

Tinnitus agak biasa. National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD) menganggarkan sekitar 10% hingga 25% orang dewasa mengalaminya. Sesetengah kes pulih dengan sendiri, manakala tinnitus yang lain boleh menjadi kronik dan berpanjangan.

Walaupun tinnitus selalunya tidak berpunca daripada penyakit serius, terdapat keadaan tertentu yang memerlukan pemeriksaan segera. Mengetahui corak bunyi, simptom lain yang berlaku bersama dan faktor pencetus boleh membantu menentukan langkah seterusnya.

Apa Itu Tinnitus?

Tinnitus berlaku apabila seseorang mendengar atau merasakan bunyi tanpa sumber luaran sebenar.

Bunyi ini boleh mempunyai nada rendah atau tinggi dan tahap kekuatan yang berbeza. Bagi sesetengah orang, tinnitus hanya kedengaran apabila suasana sunyi. Bagi orang lain, bunyinya cukup kuat sehingga mengganggu perbualan, tidur atau aktiviti harian.

Tinnitus boleh:

• berlaku pada satu atau kedua-dua telinga;
• berlaku secara berterusan atau datang dan pergi;
• berubah dari segi kekuatan dan nada;
• menjadi lebih ketara ketika berada di tempat sunyi;
• berubah apabila seseorang menggerakkan kepala, leher atau rahang.

Kebanyakan tinnitus bersifat subjektif, bermakna hanya individu yang mengalaminya boleh mendengar bunyi tersebut.

Tinnitus tidak semestinya bermaksud seseorang akan menjadi pekak. Namun, tinnitus dan kehilangan pendengaran sering berlaku bersama.

Apakah Bunyi Yang Boleh Dialami?

Istilah “telinga berdesing” kadangkala memberi gambaran bahawa tinnitus hanya menghasilkan satu jenis bunyi. Hakikatnya, pengalaman setiap individu boleh berbeza.

Antara bunyi yang sering dilaporkan termasuk:

• berdesing;
• berdenging;
• berdengung;
• mendesis;
• berdesir;
• bunyi seperti wisel;
• bunyi seperti cengkerik;
• bunyi berderum;
• bunyi klik;
• bunyi berdenyut seperti degupan jantung.

Corak bunyi juga penting. Contohnya, bunyi yang bergerak mengikut rentak nadi dikenali sebagai pulsatile tinnitus atau tinnitus berdenyut dan memerlukan penilaian yang berbeza daripada tinnitus biasa.

Jenis Tinnitus

1. Tinnitus subjektif

Ini merupakan jenis yang paling biasa.

Hanya individu yang mengalami tinnitus boleh mendengar bunyi tersebut. Ia sering dikaitkan dengan perubahan pada sistem pendengaran, termasuk kehilangan pendengaran akibat usia atau pendedahan kepada bunyi kuat.

2. Tinnitus objektif

Tinnitus objektif jauh lebih jarang berlaku.

Dalam sesetengah keadaan, bunyi yang dialami pesakit boleh turut dikesan oleh doktor ketika pemeriksaan. Puncanya mungkin melibatkan aliran darah atau pergerakan struktur berhampiran telinga.

3. Pulsatile tinnitus

Pulsatile tinnitus menghasilkan bunyi yang biasanya terasa mengikut rentak denyutan jantung.

Ia boleh mempunyai kaitan dengan perubahan aliran darah atau struktur salur darah. Garis panduan NICE mengesyorkan pengimejan bagi tinnitus berdenyut untuk mencari punca yang mungkin boleh dikenal pasti.

Apakah Punca Telinga Berdesing?

Kadangkala punca tinnitus dapat dikenal pasti dengan jelas. Dalam kes lain, puncanya mungkin tidak diketahui.

1. Pendedahan kepada bunyi kuat

Pendedahan kepada bunyi kuat ialah salah satu faktor penting yang berkaitan dengan tinnitus dan kehilangan pendengaran.

Ia boleh berlaku selepas:

• konsert;
• mercun;
• aktiviti menembak;
• mesin industri;
• kerja pembinaan;
• pembesar suara yang terlalu kuat;
• penggunaan fon telinga pada volum tinggi.

Selepas konsert, misalnya, seseorang mungkin mengalami telinga terasa “pekak” sementara bersama bunyi berdenging.

WHO menerangkan bahawa pendedahan kepada bunyi kuat boleh menyebabkan keletihan atau kerosakan pada sel sensori dalam telinga. Pendedahan berulang atau terlalu kuat boleh menyebabkan kehilangan pendengaran kekal, tinnitus atau kedua-duanya.

2. Kehilangan pendengaran

Ramai individu dengan tinnitus juga mempunyai tahap kehilangan pendengaran tertentu.

Apabila input bunyi ke otak berubah akibat kerosakan sistem pendengaran, aktiviti dalam rangkaian saraf yang memproses bunyi turut boleh berubah. Salah satu teori utama ialah perubahan ini memainkan peranan dalam persepsi tinnitus.

Kehilangan pendengaran mungkin berlaku akibat:

• peningkatan usia;
• pendedahan bunyi kuat berulang;
• penyakit telinga;
• faktor lain yang mempengaruhi sistem pendengaran.

3. Tahi telinga tersumbat

Tahi telinga sebenarnya mempunyai fungsi melindungi saluran telinga.

Namun, pengumpulan berlebihan boleh menyekat saluran telinga dan menyebabkan:

• pendengaran menjadi kurang jelas;
• rasa penuh atau tersumbat;
• ketidakselesaan;
• tinnitus.

Jangan cuba membuang tahi telinga dengan memasukkan putik kapas, pin atau objek lain jauh ke dalam saluran telinga kerana ia boleh menolak tahi telinga lebih dalam atau mencederakan telinga.

4. Jangkitan atau masalah telinga

Tinnitus juga boleh muncul apabila terdapat masalah seperti jangkitan atau pengumpulan cecair yang mempengaruhi sistem pendengaran.

Dalam keadaan sebegini, merawat masalah yang mendasari mungkin membantu mengurangkan tinnitus.

5. Kecederaan kepala atau leher

Trauma pada kepala atau leher boleh mempengaruhi:

• telinga dalam;
• saraf pendengaran;
• struktur berhampiran;
• bahagian otak yang terlibat dalam pemprosesan bunyi.

Tinnitus yang bermula selepas kecederaan kepala patut dibincangkan dengan doktor, terutamanya jika terdapat simptom lain.

6. Ubat tertentu

Sesetengah ubat boleh menyebabkan atau memburukkan tinnitus pada sesetengah individu, terutamanya bergantung pada jenis ubat dan dos.

Antara kumpulan ubat yang pernah dikaitkan dengan tinnitus termasuk sesetengah:

• ubat anti-radang bukan steroid;
• antibiotik tertentu;
• ubat antikanser;
• ubat antimalaria;
• ubat lain yang boleh mempengaruhi sistem pendengaran.

7. Penyakit Ménière

Penyakit Ménière ialah gangguan pada telinga dalam yang boleh menyebabkan kombinasi:

• vertigo;
• tinnitus;
• perubahan pendengaran;
• rasa penuh atau tekanan pada telinga.

Tinnitus sahaja tidak bermaksud seseorang mempunyai penyakit Ménière.

8. Masalah sendi rahang

Sendi temporomandibular atau TMJ menghubungkan rahang bawah dengan tengkorak dan terletak berhampiran telinga.

Masalah TMJ, tabiat mengetap gigi atau ketegangan otot rahang boleh dikaitkan dengan tinnitus pada sesetengah individu.

Jika bunyi berubah apabila menggerakkan rahang atau leher, maklumat ini patut diberitahu kepada doktor.

9. Masalah salur darah

Sesetengah tinnitus berdenyut mempunyai kaitan dengan aliran darah di kawasan kepala dan leher.

Inilah salah satu sebab tinnitus yang selari dengan denyutan nadi tidak sepatutnya dianggap sama seperti tinnitus biasa.

Faktor Yang Boleh Membuatkan Tinnitus Terasa Lebih Teruk

Kekuatan tinnitus tidak semestinya kekal sama sepanjang hari.

Sesetengah individu mendapati ia menjadi lebih jelas apabila:

• berada di tempat terlalu sunyi;
• kurang tidur;
• letih;
• tertekan;
• mengalami keresahan;
• terdedah kepada bunyi kuat.

Ada juga individu yang merasakan makanan, kafein atau alkohol mempengaruhi tinnitus mereka. Namun, tindak balas ini tidak sama bagi semua orang. Tidak ada sebab untuk menghapuskan pelbagai jenis makanan atau minuman daripada diet melainkan anda sendiri mengenal pasti corak yang konsisten atau dinasihatkan oleh profesional kesihatan.

Simptom Tinnitus

Selain mendengar bunyi yang tidak mempunyai sumber luaran, tinnitus boleh menjejaskan kehidupan harian dengan cara yang berbeza.

Antara masalah yang boleh berlaku ialah:

• sukar tidur;
• kerap terjaga malam;
• sukar memberi tumpuan;
• sukar menikmati suasana senyap;
• rasa terganggu ketika membaca atau bekerja;
• tekanan emosi;
• keresahan terhadap maksud bunyi tersebut.

Tinnitus yang teruk boleh memberi kesan kepada kesejahteraan emosi. Oleh sebab itu, tahap gangguan yang dialami seseorang sama penting dengan kekuatan bunyi itu sendiri.

Tinnitus Sebelah Telinga: Adakah Ia Berbahaya?

Tinnitus boleh berlaku pada sebelah telinga tanpa bermaksud terdapat penyakit serius.

Walau bagaimanapun, tinnitus yang berterusan pada satu telinga, khususnya jika disertai kehilangan pendengaran yang tidak sama antara kedua-dua telinga, patut dinilai.

Garis panduan NICE menyarankan pertimbangan rujukan untuk tinnitus unilateral yang berterusan dan penilaian lanjut apabila terdapat tinnitus bersama kehilangan pendengaran unilateral atau tidak simetri. Dalam situasi tertentu, doktor mungkin mempertimbangkan MRI.

Tujuannya bukan kerana kebanyakan kes disebabkan penyakit serius, tetapi untuk memastikan punca tertentu yang kurang biasa tidak terlepas.

Bila Telinga Berdesing Perlu Diperiksa Segera?

Kebanyakan tinnitus tidak memerlukan rawatan kecemasan. Tetapi terdapat beberapa tanda amaran yang tidak patut ditunggu.

Dapatkan penilaian perubatan segera jika tinnitus berlaku bersama:

• kehilangan pendengaran yang berlaku secara tiba-tiba;
• kelemahan atau kebas pada muka atau anggota badan;
• masalah pertuturan atau tanda yang mungkin menunjukkan strok;
• vertigo akut yang sangat teruk atau tidak terkawal;
• kecederaan kepala yang serius.

Kehilangan pendengaran secara tiba-tiba sangat penting. NICE mengesyorkan orang dewasa dengan kehilangan pendengaran yang berlaku dalam tempoh 3 hari atau kurang dalam 30 hari terakhir dirujuk segera untuk dinilai dalam tempoh 24 jam jika ia tidak dapat dijelaskan oleh masalah telinga luar atau telinga tengah.

Buat pemeriksaan doktor jika:

• tinnitus hanya pada satu telinga dan berterusan;
• tinnitus berdenyut mengikut nadi;
• pendengaran semakin merosot;
• tinnitus mengganggu tidur, kerja atau aktiviti harian;
• terdapat vertigo berulang;
• tinnitus berubah dengan ketara;
• simptom tidak reda atau semakin mengganggu.

Jangan hanya menganggap tinnitus berpanjangan sebagai akibat “stres” tanpa pemeriksaan, khususnya jika terdapat tanda amaran di atas.

Bagaimana Doktor Mendiagnosis Tinnitus?

Tiada satu ujian tunggal yang boleh menerangkan semua kes tinnitus.

Penilaian biasanya bermula dengan sejarah simptom dan pemeriksaan fizikal.

Doktor mungkin bertanya:

• Bila bunyi bermula?
• Adakah berlaku secara tiba-tiba atau perlahan-lahan?
• Sebelah atau kedua-dua telinga?
• Adakah bunyi berterusan?
• Adakah ia mengikut denyutan nadi?
• Adakah pendengaran berubah?
• Pernah terdedah kepada bunyi kuat?
• Adakah terdapat vertigo?
• Apakah ubat dan suplemen yang sedang diambil?
• Pernah mengalami kecederaan kepala atau leher?

Pemeriksaan telinga

Doktor boleh memeriksa saluran telinga dan gegendang telinga bagi mencari kemungkinan seperti:

• tahi telinga tersumbat;
• jangkitan;
• cecair;
• masalah pada gegendang telinga.

Ujian pendengaran

Penilaian audiologi sangat penting kerana tinnitus sering berkaitan dengan kehilangan pendengaran.

NICE mengesyorkan penilaian audiologi bagi individu yang mengalami tinnitus. Ujian seperti audiometri boleh mengukur tahap pendengaran pada frekuensi yang berbeza.

MRI, CT atau pengimejan lain

Tidak semua pesakit memerlukan imbasan.

Sebagai contoh, NICE tidak mengesyorkan pengimejan rutin untuk tinnitus tidak berdenyut yang berlaku secara simetri tanpa tanda neurologi, masalah telinga atau simptom kepala dan leher lain.

Pengimejan lebih relevan dalam keadaan tertentu seperti:

• tinnitus berdenyut;
• tinnitus unilateral tertentu;
• simptom neurologi;
• kehilangan pendengaran tidak simetri;
• kecurigaan terhadap masalah struktur.

Adakah Tinnitus Boleh Sembuh?

Jawapannya bergantung pada punca.

Jika tinnitus disebabkan masalah yang boleh dirawat seperti tahi telinga tersumbat atau keadaan tertentu pada telinga, merawat punca tersebut mungkin mengurangkan atau menghilangkan tinnitus.

Namun, bagi ramai individu dengan tinnitus kronik, tiada rawatan tunggal yang boleh menjamin bunyi hilang sepenuhnya.

Matlamat rawatan kemudian adalah untuk:

• mengenal pasti dan merawat punca jika ada;
• memperbaiki pendengaran;
• mengurangkan sejauh mana tinnitus menarik perhatian;
• memperbaiki tidur;
• mengurangkan tekanan atau distress;
• membantu pesakit kembali menjalani kehidupan seperti biasa.

NIDCD menyatakan bahawa pada masa ini tiada satu penawar universal untuk tinnitus, tetapi terdapat beberapa pendekatan yang boleh membantu mengurangkan kesannya.

Rawatan Tinnitus

Rawatan perlu disesuaikan mengikut punca dan kesannya kepada kehidupan individu.

1. Rawat punca yang boleh dikenal pasti

Contohnya:

• membuang tahi telinga yang tersumbat secara selamat;
• merawat masalah telinga tertentu;
• menilai semula ubat bersama doktor;
• mengurus masalah rahang jika berkaitan.

Ini sebabnya pemeriksaan lebih berguna daripada sekadar mencari “ubat tinnitus” sendiri.

2. Alat bantu pendengaran

Jika tinnitus berlaku bersama kehilangan pendengaran, alat bantu pendengaran boleh membantu sesetengah pesakit.

Apabila bunyi persekitaran dan percakapan menjadi lebih jelas, tinnitus mungkin kurang menonjol.

NICE mengesyorkan alat amplifikasi seperti alat bantu pendengaran untuk pesakit tinnitus yang mempunyai kehilangan pendengaran sehingga menjejaskan komunikasi.

Ia tidak disyorkan semata-mata sebagai rawatan tinnitus kepada seseorang yang tidak mempunyai kehilangan pendengaran.

3. Terapi tingkah laku kognitif

Cognitive behavioural therapy (CBT) tidak bertujuan untuk “mematikan” bunyi tinnitus.

Sebaliknya, ia membantu seseorang mengubah cara mereka memberi perhatian dan bertindak balas terhadap tinnitus supaya bunyi tersebut kurang menguasai kehidupan.

CBT boleh membantu apabila tinnitus menyebabkan:

• keresahan;
• tekanan;
• gangguan tidur;
• kesukaran menumpukan perhatian;
• gangguan terhadap aktiviti harian.

NICE mengesyorkan pendekatan terapi psikologi secara berperingkat untuk tinnitus yang terus memberi kesan kepada kesejahteraan emosi dan kehidupan seharian.

4. Bunyi latar atau sound therapy

Sesetengah individu berasa lebih selesa dengan bunyi latar seperti:

• kipas;
• bunyi hujan;
• bunyi alam;
• muzik lembut;
• penjana bunyi.

Ia boleh menjadikan perbezaan antara tinnitus dan persekitaran senyap kurang ketara, terutama ketika hendak tidur.

Namun, jangan anggap semua aplikasi atau peranti “sound therapy” sebagai rawatan yang terbukti. NICE menyatakan bukti untuk terapi bunyi secara tersendiri masih terhad dan belum mencukupi untuk mengesyorkan satu kaedah khusus kepada semua pesakit.

Adakah Terdapat Ubat Untuk Tinnitus?

Pada masa ini, tiada ubat yang boleh dianggap sebagai penawar universal tinnitus.

Ubat mungkin diperlukan untuk merawat penyakit lain yang berkaitan, tetapi ia berbeza daripada menggunakan ubat semata-mata untuk menghapuskan tinnitus.

Contohnya, NICE secara khusus menyatakan betahistine tidak patut diberikan untuk merawat tinnitus itu sendiri, walaupun ubat tersebut mempunyai kegunaan tertentu dalam penyakit Ménière.

Berhati-hati juga dengan produk yang menjanjikan tinnitus akan “sembuh sepenuhnya” melalui:

• vitamin;
• herba;
• ekstrak tertentu;
• pil detoks;
• suplemen mahal.

NIDCD menyatakan vitamin, herba dan suplemen diet yang dipromosikan sebagai penawar tinnitus belum terbukti berkesan.

Cara Mengurangkan Gangguan Tinnitus di Rumah

Beberapa langkah praktikal mungkin membantu sementara anda mendapatkan penilaian atau mengurus tinnitus kronik.

1. Elakkan suasana terlalu sunyi jika ia membuat tinnitus lebih ketara. Gunakan bunyi latar lembut jika membantu.
2. Jaga rutin tidur. Tidur tidak mencukupi boleh membuatkan tinnitus terasa lebih mengganggu.
3. Kurangkan pendedahan kepada bunyi kuat.
4. Gunakan perlindungan pendengaran apabila benar-benar berada dalam persekitaran bising.
5. Jangan mengorek telinga dengan objek.
6. Urus stres dengan senaman, relaksasi atau aktiviti yang membantu anda menumpukan perhatian kepada perkara lain.
7. Catat pola tinnitus jika anda mengesyaki pencetus tertentu.
8. Buat pemeriksaan pendengaran jika tinnitus berterusan atau anda menyedari perubahan pendengaran.

Elakkan pula memakai penyumbat telinga sepanjang hari dalam persekitaran yang sebenarnya tidak bising. Mengurangkan terlalu banyak bunyi persekitaran boleh menyebabkan tinnitus terasa lebih menonjol.

Cara Mencegah Tinnitus Akibat Bunyi Kuat

Tidak semua tinnitus dapat dicegah, tetapi kerosakan pendengaran akibat bunyi merupakan salah satu faktor yang boleh dikurangkan.

WHO mencadangkan beberapa langkah praktikal:

• kekalkan volum peranti pada tahap sederhana;
• sasarkan tidak melebihi kira-kira 60% volum maksimum;
• gunakan fon kepala yang sesuai dan mempunyai ciri pembatalan hingar jika perlu;
• berehat daripada pendedahan bunyi kuat;
• jauhkan diri daripada pembesar suara atau sumber bunyi sangat kuat;
• gunakan penyumbat telinga atau pelindung pendengaran di tempat bising;
• pantau paras bunyi jika kerap terdedah kepada audio kuat.

Lebih kuat sesuatu bunyi, lebih pendek tempoh pendedahan yang selamat.

Kesimpulan

Tinnitus atau telinga berdesing ialah persepsi bunyi tanpa sumber luar yang boleh berlaku sementara atau berpanjangan. Puncanya berbeza-beza, termasuk pendedahan kepada bunyi kuat, kehilangan pendengaran, tahi telinga tersumbat, masalah telinga, kecederaan, ubat tertentu, penyakit Ménière dan beberapa keadaan yang melibatkan rahang atau salur darah.

Walaupun tiada satu “ubat tinnitus” yang sesuai untuk semua orang, mengenal pasti punca, melakukan ujian pendengaran dan menggunakan strategi pengurusan yang betul boleh mengurangkan kesannya terhadap kehidupan.

Perkara paling penting ialah mengenali tanda amaran. Tinnitus bersama kehilangan pendengaran secara tiba-tiba, simptom neurologi, vertigo akut atau tinnitus berdenyut tidak sepatutnya diabaikan.

Jika tinnitus berterusan atau mula mengganggu tidur, tumpuan dan kehidupan harian, dapatkan pemeriksaan profesional kesihatan.

Soalan Lazim Tentang Tinnitus