Hepatitis B: Punca, Tanda Awal, Cara Jangkitan Dan Rawatan

Hepatitis B ialah sejenis jangkitan virus yang menyerang hati. Masalahnya, ramai orang tidak sedar mereka menghidap Hepatitis B kerana penyakit ini boleh berlaku tanpa tanda yang jelas, terutama pada peringkat awal.

Ada orang hanya tahu mereka positif Hepatitis B selepas membuat ujian darah semasa pemeriksaan kesihatan, sebelum bekerja, ketika menderma darah, semasa hamil atau selepas pasangan disahkan menghidap Hepatitis B.

Inilah sebab Hepatitis B tidak boleh dipandang ringan. Ia bukan sekadar “penyakit kuning” biasa. Dalam sesetengah kes, jangkitan ini boleh menjadi kronik dan menyebabkan kerosakan hati secara perlahan. Jika tidak dipantau, ia boleh meningkatkan risiko sirosis hati, kegagalan hati dan kanser hati.

Namun berita baiknya, Hepatitis B boleh dicegah melalui vaksin. Bagi mereka yang sudah dijangkiti pula, pemeriksaan berkala dan rawatan yang betul boleh membantu mengawal risiko komplikasi.

Apa Itu Hepatitis B?

Hepatitis bermaksud keradangan hati. Hepatitis B pula ialah keradangan hati yang disebabkan oleh virus Hepatitis B atau HBV.

Hati ialah organ penting yang melakukan banyak kerja besar dalam badan, antaranya:

• Menapis bahan toksik daripada darah
• Membantu pencernaan melalui penghasilan hempedu
• Menyimpan tenaga dalam bentuk glikogen
• Memproses ubat dan bahan kimia
• Menghasilkan protein penting untuk pembekuan darah
• Membantu mengawal metabolisme lemak, gula dan protein

Apabila virus Hepatitis B masuk ke dalam badan, virus ini boleh menyerang sel hati. Sistem imun badan kemudian cuba melawan jangkitan tersebut. Proses inilah yang boleh menyebabkan keradangan.

Dalam sesetengah orang, jangkitan ini hanya berlaku untuk tempoh singkat dan kemudian pulih. Dalam orang lain pula, virus boleh kekal dalam badan untuk tempoh lama dan menjadi Hepatitis B kronik.

Hepatitis B Akut Dan Hepatitis B Kronik

Hepatitis B boleh dibahagikan kepada dua bentuk utama, iaitu akut dan kronik.

1. Hepatitis B Akut

Hepatitis B akut bermaksud jangkitan baru yang berlaku dalam tempoh singkat. Sesetengah pesakit mungkin mengalami simptom seperti demam, letih, loya, sakit perut dan mata kuning. Namun ada juga yang langsung tidak mengalami sebarang tanda.

Dalam kebanyakan orang dewasa yang sihat, sistem imun boleh melawan jangkitan akut ini. Tetapi pesakit tetap perlu dipantau kerana sesetengah kes boleh menjadi serius.

2. Hepatitis B Kronik

Hepatitis B kronik berlaku apabila virus kekal dalam badan untuk jangka masa panjang. Keadaan ini lebih membimbangkan kerana ia boleh merosakkan hati secara perlahan walaupun pesakit kelihatan sihat.

Ramai pesakit Hepatitis B kronik tidak mempunyai simptom selama bertahun-tahun. Mereka boleh bekerja, makan, tidur dan hidup seperti biasa. Tetapi di dalam hati, keradangan mungkin masih berlaku.

Sebab itu pemeriksaan berkala sangat penting. Jangan tunggu kulit menjadi kuning atau perut membengkak baru hendak berjumpa doktor.

Punca Hepatitis B

Punca Hepatitis B ialah jangkitan virus Hepatitis B. Virus ini boleh masuk ke dalam badan melalui darah dan cecair badan tertentu daripada individu yang dijangkiti.

Antara cecair badan yang boleh membawa virus ini termasuk:

• Darah
• Air mani
• Cecair faraj
• Cecair badan tertentu yang tercemar dengan darah

Virus ini kemudian bergerak ke hati dan membiak dalam sel hati. Apabila sistem imun cuba melawan virus tersebut, keradangan boleh berlaku. Jika keradangan berpanjangan, struktur hati boleh rosak secara perlahan.

Yang penting, Hepatitis B bukan berpunca daripada makanan pedas, mandi malam, angin, terkena hujan atau berkongsi pinggan semata-mata. Ia ialah jangkitan virus yang mempunyai cara penularan tertentu.

Cara Jangkitan Hepatitis B

Bahagian ini penting kerana ramai orang masih keliru. Ada yang terlalu takut sehingga menjauhi ahli keluarga sendiri, sedangkan Hepatitis B tidak merebak melalui sentuhan biasa.

1. Daripada Ibu Kepada Bayi Semasa Kelahiran

Salah satu cara jangkitan penting ialah daripada ibu kepada bayi semasa proses kelahiran. Jika ibu mempunyai Hepatitis B, bayi boleh terdedah kepada virus ketika lahir.

Sebab itu saringan Hepatitis B semasa hamil sangat penting. Jika status ibu diketahui awal, pasukan kesihatan boleh merancang perlindungan untuk bayi selepas lahir.

Bayi yang lahir daripada ibu dengan Hepatitis B biasanya memerlukan vaksin Hepatitis B dan, dalam keadaan tertentu, imunoglobulin Hepatitis B mengikut penilaian doktor dan protokol hospital.

2. Hubungan Seks Tanpa Perlindungan

Hepatitis B boleh berjangkit melalui hubungan seksual dengan individu yang dijangkiti, terutama jika tiada perlindungan. Risiko lebih tinggi jika seseorang mempunyai ramai pasangan seksual atau tidak mengetahui status kesihatan pasangan.

Pasangan kepada pesakit Hepatitis B wajar menjalani ujian darah. Jika belum mempunyai imuniti, doktor mungkin mencadangkan vaksinasi.

3. Perkongsian Jarum Atau Peralatan Suntikan

Perkongsian jarum ialah laluan jangkitan yang sangat berisiko. Ini termasuk penggunaan jarum yang tercemar dalam konteks penyalahgunaan dadah suntikan atau prosedur yang tidak selamat.

Virus Hepatitis B boleh berada dalam darah. Jika jarum digunakan oleh individu yang dijangkiti dan kemudian digunakan oleh orang lain, jangkitan boleh berlaku.

4. Terdedah Kepada Darah Yang Dijangkiti

Jangkitan juga boleh berlaku jika darah yang mengandungi virus masuk ke dalam badan melalui luka, tusukan jarum atau permukaan kulit yang terbuka.

Golongan petugas kesihatan, pekerja makmal, penjaga pesakit dan individu yang kerap terdedah kepada darah perlu lebih berhati-hati serta memastikan vaksinasi lengkap.

5. Peralatan Tidak Steril Untuk Tatu, Piercing Atau Prosedur Kulit

Tatu, piercing, rawatan kecantikan invasif atau prosedur tradisional yang melibatkan tusukan kulit boleh menjadi risiko jika peralatan tidak disterilkan dengan betul.

Sebelum melakukan sebarang prosedur yang menembusi kulit, pastikan tempat tersebut mengamalkan kebersihan, menggunakan peralatan steril dan tidak berkongsi jarum.

6. Berkongsi Barang Peribadi Yang Mungkin Terkena Darah

Barang seperti pencukur, gunting kuku dan berus gigi boleh tercemar dengan darah dalam jumlah kecil. Walaupun nampak remeh, barang seperti ini tidak patut dikongsi, terutama jika ada ahli keluarga yang diketahui mempunyai Hepatitis B.

Cara Hepatitis B Tidak Berjangkit

Ini bahagian yang ramai orang perlu faham. Hepatitis B tidak merebak melalui pergaulan biasa.

Secara umum, Hepatitis B tidak berjangkit melalui:

• Bersalaman
• Berpeluk
• Duduk bersebelahan
• Berkongsi meja makan
• Batuk atau bersin
• Menggunakan tandas yang sama
• Berkongsi kolam renang
• Makan makanan yang dimasak oleh pesakit
• Sentuhan sosial biasa di sekolah, tempat kerja atau rumah

Jangan pinggirkan pesakit Hepatitis B. Mereka tidak sepatutnya dilayan seperti bahaya berjalan. Yang diperlukan ialah ilmu, langkah pencegahan dan pemeriksaan yang betul.

Tanda Awal Hepatitis B

Tanda awal Hepatitis B boleh berbeza antara individu. Sesetengah orang mengalami simptom yang jelas, manakala ramai juga tidak mengalami apa-apa tanda.

Antara tanda yang boleh berlaku termasuk:

1. Letih melampau
2. Hilang selera makan
3. Loya atau muntah
4. Demam ringan
5. Sakit otot atau sakit sendi
6. Tidak selesa di bahagian kanan atas perut
7. Air kencing menjadi gelap seperti teh
8. Najis menjadi pucat
9. Kulit atau mata menjadi kuning
10. Gatal badan
11. Rasa lemah dan tidak bermaya

Masalahnya, tanda-tanda ini tidak khusus kepada Hepatitis B sahaja. Ia juga boleh berlaku dalam penyakit hati lain, jangkitan virus lain, masalah hempedu, kesan ubat atau masalah kesihatan lain.

Sebab itu diagnosis tidak boleh dibuat berdasarkan simptom semata-mata. Ujian darah diperlukan.

Kenapa Hepatitis B Boleh Tiada Simptom?

Hati ialah organ yang sangat “senyap”. Ia boleh terus bekerja walaupun sebahagian daripadanya sedang mengalami keradangan atau kerosakan.

Sebab itu seseorang boleh kelihatan sihat, tetapi ujian darah menunjukkan jangkitan Hepatitis B. Ini bukan perkara pelik.

Inilah bahaya penyakit hati kronik. Ia boleh berkembang perlahan-lahan tanpa amaran besar. Apabila simptom serius muncul, kadang-kadang kerosakan hati sudah berada pada tahap yang lebih berat.

Antara tanda kerosakan hati yang lebih serius termasuk:

• Perut membengkak
• Kaki bengkak
• Mudah lebam atau berdarah
• Kuning yang semakin teruk
• Keliru atau mengantuk luar biasa
• Berat badan turun tanpa sebab
• Muntah darah atau najis hitam

Jika tanda seperti ini berlaku, pesakit perlu mendapatkan rawatan segera.

Siapa Yang Lebih Berisiko Mendapat Hepatitis B?

Sesiapa sahaja boleh dijangkiti jika terdedah kepada virus, tetapi beberapa kumpulan mempunyai risiko lebih tinggi.

Antaranya:

• Bayi yang lahir daripada ibu dengan Hepatitis B
• Pasangan seksual kepada pesakit Hepatitis B
• Individu dengan ramai pasangan seksual
• Pengguna dadah suntikan
• Petugas kesihatan yang terdedah kepada darah
• Ahli keluarga serumah dengan pesakit Hepatitis B
• Individu yang berkongsi pencukur, gunting kuku atau berus gigi
• Pesakit yang menjalani dialisis
• Individu yang menerima prosedur tatu atau piercing tidak steril
• Orang yang belum lengkap vaksin Hepatitis B
• Individu yang pernah menerima rawatan atau prosedur tidak selamat melibatkan darah

Jika anda berada dalam kumpulan berisiko, berbincanglah dengan doktor tentang ujian darah dan vaksinasi.

Ujian Untuk Mengesan Hepatitis B

Hepatitis B hanya boleh disahkan melalui ujian darah. Ujian ini membantu doktor mengetahui sama ada seseorang sedang dijangkiti, pernah dijangkiti, mempunyai imuniti atau memerlukan pemeriksaan lanjut.

Antara ujian yang biasa digunakan termasuk:

1. HBsAg

HBsAg ialah penanda yang menunjukkan kehadiran virus Hepatitis B dalam badan. Jika positif, ia boleh bermaksud seseorang sedang dijangkiti Hepatitis B.

2. Anti-HBs

Anti-HBs menunjukkan sama ada seseorang mempunyai imuniti terhadap Hepatitis B. Imuniti ini boleh berlaku selepas vaksinasi atau selepas pulih daripada jangkitan lama.

3. Anti-HBc

Ujian ini membantu menunjukkan sama ada seseorang pernah terdedah kepada virus Hepatitis B sebelum ini.

4. HBeAg Dan Anti-HBe

Ujian ini boleh membantu doktor menilai aktiviti virus dan risiko penularan dalam keadaan tertentu.

5. HBV DNA

HBV DNA mengukur jumlah virus dalam darah. Ia penting untuk menilai tahap aktiviti virus dan membantu keputusan rawatan.

6. Ujian Fungsi Hati

Ujian seperti ALT dan AST membantu menilai sama ada hati sedang mengalami keradangan atau kecederaan.

Doktor mungkin juga mencadangkan ultrasound hati atau ujian lain jika perlu, terutama bagi pesakit Hepatitis B kronik.

Rawatan Hepatitis B

Rawatan Hepatitis B bergantung kepada jenis jangkitan, keputusan ujian darah, tahap keradangan hati dan risiko komplikasi.

Tidak semua pesakit memerlukan ubat antiviral serta-merta. Ini penting untuk difahami. Ada pesakit hanya memerlukan pemantauan berkala, manakala sebahagian lain memerlukan rawatan jangka panjang.

Rawatan Untuk Hepatitis B Akut

Untuk Hepatitis B akut, rawatan biasanya bersifat sokongan. Ini kerana tiada ubat khusus yang rutin diberikan untuk semua kes akut ringan.

Langkah rawatan boleh merangkumi:

• Rehat secukupnya
• Minum air mencukupi
• Makan makanan seimbang
• Mengawal loya atau muntah jika perlu
• Memantau fungsi hati
• Mengelakkan alkohol
• Mengelakkan ubat atau suplemen yang boleh membebankan hati tanpa nasihat doktor

Jika simptom teruk berlaku, pesakit mungkin perlu dimasukkan ke hospital. Contohnya jika muntah berterusan, dehidrasi, kekuningan teruk, bacaan hati sangat tinggi atau tanda kegagalan hati muncul.

Rawatan Untuk Hepatitis B Kronik

Untuk Hepatitis B kronik, doktor akan menilai beberapa perkara sebelum memulakan rawatan, termasuk:

• Jumlah virus dalam darah
• Bacaan ALT dan AST
• Tanda parut hati atau sirosis
• Umur pesakit
• Sejarah keluarga kanser hati
• Status kehamilan
• Keadaan buah pinggang
• Penyakit lain yang turut dihidapi

Ubat antiviral boleh digunakan untuk mengawal pembiakan virus. Matlamat rawatan bukan sekadar membuat pesakit “rasa sihat”, tetapi untuk mengurangkan keradangan hati dan risiko komplikasi jangka panjang.

Antara matlamat rawatan ialah:

1. Mengurangkan jumlah virus dalam darah
2. Mengawal keradangan hati
3. Melambatkan atau mencegah sirosis
4. Mengurangkan risiko kegagalan hati
5. Mengurangkan risiko kanser hati
6. Membantu pesakit hidup lebih sihat dalam jangka panjang

Pesakit tidak patut memulakan, menghentikan atau menukar ubat tanpa nasihat doktor. Menghentikan ubat antiviral secara tiba-tiba boleh menyebabkan virus aktif semula dan memburukkan keadaan hati.

Adakah Hepatitis B Boleh Sembuh?

Jawapannya bergantung kepada jenis jangkitan.

Bagi sesetengah orang dewasa yang mendapat Hepatitis B akut, sistem imun boleh membersihkan virus daripada badan. Mereka mungkin pulih dan membentuk imuniti.

Namun bagi Hepatitis B kronik, virus boleh kekal dalam badan untuk tempoh lama. Rawatan antiviral boleh membantu mengawal virus, tetapi bukan semua pesakit mencapai penyembuhan sepenuhnya.

Walaupun begitu, jangan anggap Hepatitis B kronik sebagai hukuman seumur hidup yang tiada harapan. Ramai pesakit boleh hidup aktif dan normal jika mereka:

• Membuat follow up berkala
• Mengambil ubat jika diarahkan
• Mengelakkan alkohol
• Menjaga berat badan
• Mengawal diabetes, kolesterol atau darah tinggi jika ada
• Membuat saringan hati mengikut nasihat doktor

Komplikasi Hepatitis B Jika Tidak Dipantau

Hepatitis B kronik boleh menyebabkan komplikasi serius, terutama jika virus aktif dan keradangan hati berterusan.

Antara komplikasi yang boleh berlaku termasuk:

1. Sirosis Hati

Sirosis ialah keadaan apabila hati mengalami parut yang banyak. Apabila parut semakin teruk, fungsi hati boleh menurun.

2. Kegagalan Hati

Jika hati terlalu rosak, ia mungkin tidak mampu menjalankan fungsi penting seperti menapis toksin, menghasilkan protein pembekuan darah dan mengawal keseimbangan badan.

3. Kanser Hati

Hepatitis B kronik boleh meningkatkan risiko kanser hati. Sebab itu pesakit tertentu perlu menjalani pemantauan berkala walaupun mereka rasa sihat.

4. Hepatitis D

Hepatitis D hanya boleh berlaku pada individu yang mempunyai Hepatitis B. Jika seseorang dijangkiti kedua-duanya, penyakit hati boleh menjadi lebih serius.

Pencegahan Hepatitis B

Pencegahan ialah bahagian paling penting kerana Hepatitis B boleh dicegah dengan vaksin dan langkah keselamatan yang betul.

1. Ambil Vaksin Hepatitis B

Vaksin Hepatitis B ialah perlindungan utama. Di Malaysia, vaksin Hepatitis B termasuk dalam program imunisasi kanak-kanak. Bayi mendapat vaksin mengikut jadual yang ditetapkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia.

Orang dewasa yang tidak pasti status vaksin atau tidak mempunyai imuniti boleh berbincang dengan doktor untuk ujian darah dan vaksinasi.

2. Buat Saringan Semasa Hamil

Ibu hamil perlu menjalani saringan kerana jangkitan boleh dipindahkan kepada bayi semasa kelahiran. Jika ibu positif Hepatitis B, langkah perlindungan boleh dirancang lebih awal.

3. Jangan Berkongsi Jarum

Elakkan berkongsi jarum atau sebarang peralatan suntikan. Ini termasuk dalam apa-apa keadaan yang melibatkan darah.

4. Jangan Berkongsi Barang Peribadi Tertentu

Elakkan berkongsi:

• Pencukur
• Berus gigi
• Gunting kuku
• Alat mencabut bulu
• Peralatan yang mungkin terkena darah

5. Amalkan Hubungan Seks Yang Selamat

Jika pasangan mempunyai Hepatitis B atau status tidak diketahui, berbincang dengan doktor tentang ujian darah, vaksinasi dan langkah perlindungan.

6. Pilih Tempat Tatu Dan Piercing Yang Selamat

Pastikan peralatan steril dan jarum tidak digunakan semula. Jika ragu-ragu, jangan ambil risiko.

Cara Hidup Jika Disahkan Menghidap Hepatitis B

Jika anda disahkan menghidap Hepatitis B, jangan panik. Langkah pertama ialah faham status anda dengan jelas.

Tanya doktor soalan seperti:

• Adakah saya mempunyai Hepatitis B akut atau kronik?
• Adakah virus saya aktif?
• Berapa bacaan HBV DNA saya?
• Bagaimana fungsi hati saya?
• Adakah saya perlukan ubat?
• Berapa kerap saya perlu follow up?
• Adakah ahli keluarga saya perlu buat ujian?
• Adakah pasangan saya perlu vaksin?

Selain itu, amalkan langkah berikut:

1. Jangan derma darah
2. Tutup luka dengan baik
3. Jangan kongsi pencukur atau berus gigi
4. Maklumkan kepada doktor sebelum prosedur perubatan
5. Elakkan alkohol
6. Jangan ambil suplemen hati secara sembarangan
7. Kekalkan berat badan sihat
8. Kawal penyakit metabolik seperti diabetes dan kolesterol
9. Ikut temujanji pemeriksaan
10. Simpan rekod ujian darah

Mitos Dan Fakta Tentang Hepatitis B

Mitos 1: Hepatitis B Berjangkit Melalui Bersalaman

Fakta: Hepatitis B tidak merebak melalui bersalaman, berpeluk atau duduk berdekatan.

Mitos 2: Pesakit Hepatitis B Tidak Boleh Makan Bersama Keluarga

Fakta: Makan bersama tidak menyebabkan jangkitan Hepatitis B. Namun, jangan berkongsi barang yang mungkin terkena darah seperti berus gigi atau pencukur.

Mitos 3: Jika Tiada Simptom, Maksudnya Tidak Bahaya

Fakta: Hepatitis B kronik boleh berlaku tanpa simptom. Pemeriksaan darah dan pemantauan hati tetap penting.

Mitos 4: Semua Pesakit Hepatitis B Perlu Makan Ubat

Fakta: Tidak semua pesakit perlu ubat segera. Ada yang hanya perlu pemantauan, bergantung kepada tahap virus dan keadaan hati.

Mitos 5: Hepatitis B Sama Seperti Hepatitis A

Fakta: Hepatitis A biasanya merebak melalui makanan atau air tercemar, manakala Hepatitis B lebih berkait dengan darah, hubungan seksual dan jangkitan daripada ibu kepada bayi.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Dapatkan nasihat doktor jika:

• Ujian darah menunjukkan Hepatitis B positif
• Pasangan anda mempunyai Hepatitis B
• Ibu hamil disahkan positif Hepatitis B
• Anda pernah berkongsi jarum
• Anda pernah terdedah kepada darah yang mungkin tercemar
• Kulit atau mata menjadi kuning
• Air kencing menjadi gelap
• Sakit perut kanan atas
• Muntah berterusan
• Letih melampau tanpa sebab
• Perut atau kaki membengkak
• Anda tidak pasti status vaksin Hepatitis B

Jangan cuba rawat sendiri dengan suplemen “detox hati” atau produk yang menjanjikan sembuh cepat. Hati ialah organ penting, dan rawatan yang salah boleh memburukkan keadaan.

Kesimpulan

Hepatitis B ialah jangkitan virus yang menyerang hati dan boleh berlaku tanpa simptom. Ia boleh merebak melalui darah, hubungan seksual, perkongsian jarum, peralatan tidak steril dan daripada ibu kepada bayi semasa kelahiran.

Walaupun begitu, Hepatitis B bukan penyakit yang merebak melalui sentuhan biasa seperti bersalaman, berpeluk atau makan bersama. Pesakit tidak patut distigma atau dipinggirkan.

Perkara paling penting ialah membuat ujian darah, memahami status jangkitan, mendapatkan pemantauan berkala dan mengambil vaksin jika belum mempunyai perlindungan. Bagi pesakit Hepatitis B kronik, rawatan antiviral mungkin diperlukan bergantung kepada keadaan hati dan tahap virus.

Jika anda baru mendapat keputusan Hepatitis B positif, jangan panik. Dapatkan penerangan daripada doktor, bawa ahli keluarga atau pasangan untuk saringan jika perlu, dan ikut pelan pemantauan yang disarankan.

Dengan ilmu, vaksin dan rawatan yang betul, risiko Hepatitis B boleh dikawal dengan jauh lebih baik.

FAQ Hepatitis B