Gusi Berdarah Semasa Berus Gigi: Normal atau Tanda Penyakit Gusi?

Pernahkah anda melihat kesan darah pada berus gigi atau buih ubat gigi selepas memberus? Ramai orang menganggap keadaan ini perkara biasa, terutama jika jumlah darah hanya sedikit dan gusi tidak sakit.

Namun, gusi yang sihat biasanya tidak mudah berdarah hanya kerana memberus gigi secara normal.

Kementerian Kesihatan Malaysia menyenaraikan gusi berdarah sebagai salah satu simptom penyakit periodontal. Malah, bahan pendidikan kesihatan pergigian KKM turut menyatakan bahawa gusi berdarah, terutama ketika memberus gigi, boleh menjadi antara tanda awal penyakit gusi.

Dalam banyak keadaan, puncanya ialah gingivitis, iaitu keradangan gusi pada peringkat awal akibat pengumpulan plak bakteria di sekitar gigi dan garis gusi. Gingivitis biasanya masih boleh dipulihkan dengan penjagaan kebersihan mulut dan rawatan yang sesuai. Tetapi jika keradangan dibiarkan, penyakit boleh berkembang menjadi periodontitis, yang melibatkan kerosakan pada tisu dan tulang penyokong gigi.

Jadi, bila gusi berdarah masih boleh dianggap sementara dan bila anda patut berjumpa doktor gigi?

Adakah Normal Jika Gusi Berdarah Ketika Berus Gigi?

Pendarahan sedikit yang berlaku sekali-sekala tidak semestinya bermaksud anda mempunyai penyakit gusi yang serius.

Contohnya, gusi mungkin berdarah jika:

• anda memberus terlalu kuat
• berus gigi yang digunakan terlalu keras
• anda baru mula membersihkan celah gigi dengan floss
• gusi terkena trauma kecil

American Dental Association menyatakan bahawa seseorang yang baru memulakan rutin flossing mungkin mengalami sedikit pendarahan pada awalnya dan keadaan ini biasanya akan berkurangan apabila gusi menyesuaikan diri. Memberus terlalu kuat juga boleh menyebabkan trauma kepada gusi.

Walau bagaimanapun, keadaan berbeza jika gusi:

• berdarah hampir setiap kali memberus
• mudah berdarah ketika flossing
• kelihatan merah atau bengkak
• terasa sensitif
• disertai nafas berbau yang berterusan
• semakin menyusut daripada gigi

Dalam keadaan sebegini, pendarahan tidak sepatutnya dianggap sekadar kesan memberus.

Punca Gusi Berdarah yang Biasa

Gusi berdarah ialah simptom, bukannya diagnosis. Terdapat beberapa kemungkinan punca.

1. Gingivitis

Gingivitis ialah antara punca paling lazim.

Plak ialah lapisan melekit yang mengandungi bakteria dan sentiasa terbentuk pada permukaan gigi. Jika plak tidak dibersihkan dengan baik, terutama di sekitar garis gusi dan antara gigi, bakteria boleh mencetuskan tindak balas keradangan.

Gusi kemudian boleh menjadi:

• merah
• bengkak
• sensitif
• mudah berdarah ketika memberus atau flossing

Pada peringkat ini, kerosakan pada tulang penyokong gigi belum berlaku. Gingivitis akibat plak biasanya boleh dipulihkan dengan kawalan plak yang berkesan serta rawatan profesional apabila diperlukan.

2. Periodontitis

Masalah menjadi lebih serius apabila keradangan bukan lagi terhad kepada gusi.

Periodontitis ialah penyakit radang kronik yang melibatkan kerosakan struktur yang menyokong gigi, termasuk tulang di sekelilingnya.

Ia boleh menyebabkan:

• gusi menyusut
• pembentukan poket yang lebih dalam antara gusi dan gigi
• kehilangan tulang penyokong
• perubahan kedudukan gigi
• gigi menjadi longgar
• kesukaran atau sakit ketika mengunyah

Berbeza dengan gingivitis, kehilangan struktur sokongan akibat periodontitis tidak boleh dipulihkan sepenuhnya seperti keadaan asal. Namun, penyakit ini boleh dirawat, dikawal dan diperlahankan bagi mengurangkan kerosakan selanjutnya.

3. Plak yang Bertukar Menjadi Karang Gigi

Jika plak tidak dibuang, ia boleh mengeras menjadi kalkulus atau karang gigi.

Karang gigi menghasilkan permukaan yang menyukarkan penjagaan kebersihan dan boleh menyumbang kepada keradangan gusi.

Perkara penting yang ramai tidak sedar ialah:

Karang gigi yang telah terbentuk tidak boleh dibuang sepenuhnya hanya dengan memberus atau flossing di rumah.

Ia perlu dibersihkan menggunakan instrumen profesional oleh doktor gigi atau anggota kesihatan pergigian yang terlatih.

4. Memberus Gigi Terlalu Kuat

Lebih kuat tidak bermaksud lebih bersih.

Menyental gigi secara agresif boleh mencederakan tisu gusi. NIDCR mengesyorkan memberus secara lembut menggunakan gerakan kecil dan mengelakkan pergerakan menyental kuat ke depan dan belakang.

Berus berbulu lembut biasanya merupakan pilihan yang lebih sesuai.

Namun, jika gusi terus berdarah walaupun anda sudah memperlahankan tekanan memberus, jangan terus menganggap teknik memberus sebagai satu-satunya punca.

5. Baru Mula Menggunakan Floss

Jika anda sudah lama tidak membersihkan ruang antara gigi, gusi mungkin mengalami radang.

Apabila floss mula digunakan, kawasan tersebut boleh berdarah pada peringkat awal. Tetapi ini bukan alasan untuk meninggalkan pembersihan celah gigi sepenuhnya.

Floss hendaklah dimasukkan secara perlahan dan digerakkan mengikut bentuk sisi gigi, bukannya disentap kuat ke dalam gusi.

6. Perubahan Hormon dan Kehamilan

Perubahan hormon boleh menyebabkan gusi menjadi lebih sensitif terhadap plak.

Sesetengah wanita hamil mengalami pregnancy gingivitis, yang menyebabkan gusi lebih mudah bengkak, sensitif dan berdarah ketika memberus atau flossing.

Pemeriksaan pergigian semasa kehamilan tetap penting dan tidak sepatutnya dielakkan hanya kerana gusi mudah berdarah.

7. Ubat yang Mempengaruhi Pendarahan

Sesetengah ubat, khususnya ubat yang mengurangkan keupayaan darah untuk membeku, boleh menyebabkan pendarahan gusi lebih ketara.

Jika anda mengambil ubat seperti ini dan gusi sering berdarah, maklumkan kepada doktor gigi.

Jangan hentikan ubat yang dipreskripsikan sendiri semata-mata kerana gusi berdarah. Sebarang perubahan ubat perlu dibincangkan dengan doktor yang merawat anda.

8. Keadaan Kesihatan Lain

Dalam sesetengah kes, kecenderungan mudah berdarah boleh berkaitan dengan keadaan perubatan, gangguan darah atau masalah nutrisi tertentu.

Namun, apabila seseorang mengalami pendarahan terutama di sekitar garis gusi, penyakit gusi dan faktor tempatan masih antara perkara utama yang akan dinilai.

Jika pendarahan berlaku bukan sahaja pada gusi tetapi turut disertai lebam luar biasa, pendarahan hidung berulang atau pendarahan lain yang sukar berhenti, penilaian perubatan mungkin diperlukan.

Bagaimana Penyakit Gusi Bermula?

Proses penyakit gusi boleh dibayangkan seperti satu rantaian:

1. Plak bakteria terbentuk pada gigi
2. Plak tidak dibersihkan dengan berkesan
3. Gusi menjadi radang
4. Gingivitis menyebabkan gusi merah, bengkak dan mudah berdarah
5. Sebahagian plak mengeras menjadi karang gigi
6. Pada individu yang terdedah, keradangan berterusan boleh berkembang kepada periodontitis
7. Tisu dan tulang yang menyokong gigi mula rosak
8. Gigi boleh menjadi longgar jika penyakit semakin teruk

Ini sebabnya mengapa mengesan masalah ketika masih berada pada peringkat gingivitis jauh lebih baik daripada menunggu sehingga gigi terasa longgar.

Gingivitis vs Periodontitis: Apa Bezanya?

CDC menerangkan gingivitis sebagai bentuk penyakit gusi yang lebih ringan dan boleh dipulihkan, manakala periodontitis melibatkan kehilangan tulang di sekitar gigi dan perlu dikawal melalui rawatan profesional.

Tanda Awal Penyakit Gusi yang Ramai Tidak Sedar

Gusi berdarah bukan satu-satunya petanda.

Perhatikan juga:

• gusi merah
• gusi bengkak atau sensitif
• nafas berbau yang tidak hilang
• gusi semakin menyusut
• gigi kelihatan lebih panjang daripada sebelumnya
• gigi menjadi sensitif
• sakit ketika mengunyah
• perubahan pada kedudukan gigi
• gigi mula longgar

Cabaran utama ialah penyakit gusi tidak semestinya menyebabkan sakit pada peringkat awal. Seseorang boleh berasa giginya “okay” sedangkan keradangan sudah berlaku.

Ini berbeza daripada sakit gigi akibat masalah tertentu yang mungkin memberikan simptom lebih jelas.

Siapa Lebih Berisiko Mendapat Penyakit Gusi?

Semua orang yang mempunyai gigi boleh mengalami masalah periodontal, tetapi beberapa faktor meningkatkan risiko.

Antaranya:

Kebersihan mulut yang tidak mencukupi

Plak yang tidak dibersihkan ialah pencetus utama keradangan gingiva.

Merokok atau penggunaan tembakau

Penggunaan tembakau merupakan faktor risiko penting untuk penyakit periodontal dan juga boleh menjejaskan keberkesanan rawatan.

Diabetes

Diabetes, terutama apabila kawalan gula darah kurang baik, berkait dengan risiko masalah periodontal yang lebih tinggi. Hubungannya juga bersifat dua hala kerana penyakit gusi boleh menyukarkan kawalan gula darah bagi sesetengah individu.

Faktor genetik

Sesetengah individu mungkin lebih mudah mengalami periodontitis walaupun faktor gaya hidup turut memainkan peranan.

Perubahan hormon

Contohnya semasa kehamilan.

Ubat dan keadaan yang menyebabkan mulut kering

Pengurangan air liur boleh mengubah persekitaran mulut dan meningkatkan risiko masalah pergigian tertentu.

Usia

Risiko periodontitis meningkat apabila umur bertambah, tetapi penyakit gusi bukan sesuatu yang perlu diterima sebagai proses penuaan normal.

Bagaimana Doktor Gigi Memeriksa Gusi Berdarah?

Doktor gigi tidak menentukan diagnosis berdasarkan jumlah darah pada berus semata-mata.

Pemeriksaan boleh merangkumi:

1. Sejarah kesihatan dan ubat
   Termasuk diabetes, penggunaan tembakau dan ubat yang boleh mempengaruhi pendarahan.
2. Pemeriksaan gusi
   Doktor melihat warna, bengkak, pendarahan dan sama ada gusi telah menyusut.
3. Pemeriksaan plak dan karang gigi
4. Pengukuran poket periodontal
   Probe kecil digunakan untuk mengukur ruang antara gusi dan gigi.
5. Pemeriksaan kestabilan gigi
6. X-ray pergigian jika diperlukan
   X-ray membantu doktor menilai sama ada berlaku kehilangan tulang di sekitar gigi.

Pesakit dengan periodontitis yang lebih kompleks mungkin dirujuk kepada pakar periodontik, iaitu doktor gigi yang memberi tumpuan kepada penyakit tisu penyokong gigi.

Cara Mengatasi Gusi Berdarah

Rawatan bergantung kepada punca. Jika pendarahan berpunca daripada gingivitis akibat plak, asas rawatannya ialah kawalan plak yang konsisten.

1. Teruskan Memberus Gigi Dua Kali Sehari

Gunakan ubat gigi berfluorida dan berus berbulu lembut.

Berus secara lembut di sekitar garis gusi. Jangan menyental dengan terlalu kuat.

NIDCR dan ADA mengesyorkan memberus gigi dua kali sehari dengan ubat gigi berfluorida serta membersihkan antara gigi secara berkala.

2. Jangan Sengaja Elakkan Kawasan yang Berdarah

Ini antara kesilapan paling biasa.

Apabila gusi berdarah, sesetengah orang berhenti memberus kawasan tersebut kerana takut pendarahan bertambah.

Masalahnya, jika keradangan berpunca daripada plak, meninggalkan kawasan itu akan membolehkan lebih banyak plak terkumpul.

KKM turut menekankan bahawa memberus gigi tetap merupakan langkah penting untuk mengurangkan masalah gusi dan seseorang dengan gusi berdarah perlu mendapatkan pemeriksaan pergigian.

3. Bersihkan Celah Antara Gigi

Berus biasa sukar mencapai semua permukaan antara dua gigi.

Pilihan boleh termasuk:

• dental floss
• berus interdental
• alat pembersihan ruang antara gigi yang disyorkan doktor gigi
• water flosser bagi individu tertentu

Pilihan terbaik bergantung kepada jarak antara gigi, keadaan gusi, implan, jambatan pergigian atau pendakap gigi.

4. Dapatkan Scaling Jika Terdapat Karang Gigi

Jika plak sudah mengeras menjadi karang gigi, memberus lebih kuat tidak akan menyelesaikannya.

Scaling digunakan untuk membuang plak dan karang gigi pada kawasan yang tidak dapat dibersihkan dengan penjagaan di rumah biasa.

Untuk periodontitis, rawatan mungkin memerlukan scaling dan root planing, iaitu pembersihan lebih mendalam di bawah garis gusi. Kes lanjut pula mungkin memerlukan rawatan tambahan atau pembedahan periodontal.

5. Berhenti Merokok

Berhenti menggunakan tembakau bukan sahaja baik untuk paru-paru dan jantung tetapi juga boleh meningkatkan peluang rawatan periodontal berjaya.

6. Kawal Diabetes

Jika anda mempunyai diabetes, kawalan gula darah yang baik perlu berjalan seiring dengan penjagaan kesihatan mulut.

Adakah Mouthwash Boleh Menghentikan Gusi Berdarah?

Mouthwash mungkin berguna sebagai rawatan tambahan dalam keadaan tertentu, tetapi ia bukan pengganti memberus, membersihkan celah gigi atau scaling apabila karang gigi sudah terbentuk.

Doktor gigi mungkin mencadangkan mouthwash antiseptik tertentu seperti chlorhexidine untuk tempoh tertentu. Namun, chlorhexidine biasanya digunakan untuk rawatan jangka pendek dan penggunaan berpanjangan boleh menyebabkan kesan seperti pewarnaan pada gigi.

Jadi, membeli mouthwash paling “kuat” bukan penyelesaian kepada semua kes gusi berdarah.

Lebih penting ialah mengetahui mengapa gusi berdarah.

Bagaimana Dengan Air Garam dan Rawatan Tradisional?

Berkumur dengan air garam suam mungkin memberikan kelegaan sementara kepada sesetengah orang, tetapi ia tidak mampu:

• membuang karang gigi
• memulihkan kehilangan tulang
• menggantikan scaling
• merawat periodontitis yang aktif

Begitu juga dengan minyak kelapa, herba atau produk yang mendakwa boleh “detox” gusi.

Jika puncanya ialah penyakit periodontal, masalah perlu dinilai dan dirawat berdasarkan tahap penyakit.

Bila Perlu Jumpa Doktor Gigi?

Buat pemeriksaan jika:

• gusi kerap berdarah ketika memberus atau flossing
• pendarahan terus berulang walaupun teknik memberus sudah diperbaiki
• gusi merah atau bengkak
• nafas berbau berterusan
• gusi semakin menyusut
• terdapat nanah di sekitar gusi
• mengunyah menjadi sakit
• gigi terasa longgar
• kedudukan atau gigitan gigi berubah

ADA menyarankan seseorang mendapatkan pemeriksaan jika gusi berdarah secara tetap atau pendarahan cukup banyak sehingga menimbulkan kebimbangan.

Bila Pendarahan Memerlukan Penilaian Perubatan?

Dapatkan nasihat perubatan jika pendarahan:

• banyak atau sukar berhenti
• berlaku secara spontan tanpa sebab jelas
• turut berlaku di bahagian badan lain
• disertai lebam yang luar biasa
• bermula selepas perubahan ubat tertentu

Keadaan sebegini mungkin memerlukan penilaian bukan sahaja oleh doktor gigi tetapi juga doktor perubatan.

Bolehkah Penyakit Gusi Dicegah?

Dalam banyak kes, ya.

Amalkan langkah berikut:

1. Berus gigi dua kali sehari menggunakan ubat gigi berfluorida.
2. Bersihkan antara gigi setiap hari menggunakan kaedah yang sesuai.
3. Gunakan teknik memberus lembut dan menyeluruh.
4. Jangan merokok atau menggunakan produk tembakau.
5. Dapatkan pemeriksaan pergigian berkala berdasarkan keperluan individu.
6. Lakukan pembersihan profesional apabila diperlukan.
7. Kawal diabetes dan keadaan kesihatan kronik dengan baik.
8. Jangan tunggu sehingga gigi sakit sebelum menjalani pemeriksaan.

NHS turut mengesyorkan memberus menggunakan ubat gigi berfluorida sekurang-kurangnya dua kali sehari, membersihkan antara gigi setiap hari dan menjalani pemeriksaan pergigian secara berkala.

Kesilapan Biasa Apabila Gusi Berdarah

Beberapa tindakan sebenarnya boleh memburukkan keadaan:

• Berhenti memberus kawasan berdarah
• Memberus semakin kuat kerana menyangka gigi belum cukup bersih
• Bergantung sepenuhnya kepada mouthwash
• Menganggap darah pada berus gigi sentiasa normal
• Menunggu sehingga gigi longgar sebelum berjumpa doktor gigi
• Cuba mengikis karang gigi sendiri menggunakan alat tajam
• Mengambil antibiotik tanpa pemeriksaan dan preskripsi
• Menghentikan ubat pencair darah sendiri

Jika puncanya ialah plak dan gingivitis, penyelesaiannya bukan berhenti membersihkan gigi tetapi membersihkannya dengan teknik yang betul serta mendapatkan rawatan profesional apabila diperlukan.

Adakah Gusi Berdarah Bermaksud Gigi Akan Tercabut?

Tidak semestinya.

Jika puncanya ialah gingivitis dan rawatan dilakukan awal, gusi boleh kembali sihat.

Apa yang membimbangkan ialah apabila keradangan berkembang kepada periodontitis sehingga struktur dan tulang yang memegang gigi mula rosak.

Pada peringkat lebih lanjut, gigi memang boleh menjadi longgar dan akhirnya hilang. Periodontitis merupakan salah satu punca utama kehilangan gigi dalam kalangan orang dewasa.

Sebab itu darah pada berus gigi tidak perlu menimbulkan panik, tetapi juga tidak sepatutnya diabaikan.

Kesimpulan

Gusi berdarah semasa berus gigi boleh berlaku akibat trauma kecil atau perubahan rutin flossing, tetapi pendarahan yang kerap bukan sesuatu yang patut dianggap normal.

Antara punca paling biasa ialah pengumpulan plak dan gingivitis.

Pada peringkat awal, gingivitis biasanya boleh dipulihkan dengan penjagaan kebersihan mulut yang baik dan rawatan profesional jika diperlukan. Namun, apabila penyakit berkembang menjadi periodontitis, kerosakan boleh melibatkan tulang dan struktur sokongan gigi.

Jangan berhenti memberus hanya kerana nampak darah. Gunakan berus berbulu lembut, bersihkan gigi dengan teknik yang betul dan beri perhatian kepada tanda lain seperti gusi bengkak, nafas berbau, gusi menyusut atau gigi longgar.

Jika masalah terus berulang, pemeriksaan doktor gigi adalah cara terbaik untuk mengetahui puncanya.

Soalan Lazim Tentang Gusi Berdarah