Kerap Kembung Selepas Makan? Kenali Food Intolerance dan Bezanya Dengan Gastrik

Perut mula kembung selepas minum susu. Beberapa jam selepas makan makanan tertentu, anda banyak kentut, perut memulas atau terpaksa berulang kali ke tandas. Apabila keadaan ini kerap berlaku, ramai menganggap mereka mempunyai “gastrik”.

Namun, kembung selepas makan tidak semestinya berpunca daripada gastrik. Dalam sesetengah individu, masalah tersebut mungkin berkaitan dengan food intolerance atau intoleransi makanan, iaitu keadaan apabila tubuh sukar menghadam atau memproses makanan atau komponen tertentu.

Food intolerance juga tidak sama dengan food allergy atau alahan makanan. Walaupun kedua-duanya boleh berlaku selepas seseorang mengambil makanan tertentu, mekanisme, tahap bahaya dan rawatannya berbeza.

Lebih penting, kembung sendiri bukan bukti bahawa anda mempunyai food intolerance. Sindrom usus rengsa atau IBS, sembelit, penyakit seliak, dispepsia dan pelbagai masalah penghadaman lain juga boleh menghasilkan simptom yang hampir sama.

Jadi, bagaimana hendak mengetahui sama ada kembung selepas makan benar-benar disebabkan oleh food intolerance atau masalah lain?

Apa Itu Food Intolerance?

Food intolerance atau intoleransi makanan merujuk kepada kesukaran tubuh menghadam makanan atau bahan tertentu dalam makanan. Simptom lazimnya melibatkan sistem penghadaman dan boleh muncul beberapa jam selepas makanan pencetus diambil.

Contoh paling mudah ialah intoleransi laktosa.

Laktosa ialah gula semula jadi yang terdapat dalam susu dan produk tenusu. Untuk menyerapnya, usus kecil memerlukan enzim yang dipanggil lactase.

Jika penghasilan lactase terlalu rendah:

1. Sebahagian laktosa tidak dapat dihadam di usus kecil.
2. Laktosa yang tidak diserap bergerak ke usus besar.
3. Bakteria usus memecahkan laktosa tersebut.
4. Proses ini menghasilkan gas dan meningkatkan kandungan cecair dalam usus.
5. Individu berkenaan boleh mengalami kembung, banyak angin, sakit perut atau cirit-birit.

Mekanisme ini diterangkan dengan baik dalam lactose intolerance.

Food intolerance biasanya menyebabkan ketidakselesaan tetapi tidak mempunyai mekanisme yang sama seperti alahan makanan yang boleh menyebabkan reaksi serius seperti anafilaksis.

Apakah Tanda Food Intolerance?

Simptom boleh berbeza mengikut makanan, jumlah yang dimakan dan tahap toleransi seseorang.

Antara simptom yang kerap dikaitkan dengan intoleransi makanan ialah:

• perut kembung;
• banyak angin atau kentut;
• sakit atau kejang perut;
• bunyi perut yang kuat;
• cirit-birit;
• loya;
• rasa tidak selesa selepas makan;
• dan kadangkala sembelit.

Untuk lactose intolerance khususnya, simptom boleh bermula dalam beberapa jam selepas mengambil makanan atau minuman mengandungi laktosa. Tahap keterukan juga boleh berubah mengikut jumlah laktosa yang diambil.

Ini memberikan satu petunjuk penting:

Food intolerance biasanya menunjukkan corak. Makanan atau bahan yang sama cenderung mencetuskan simptom yang sama berulang kali, walaupun tahap simptom mungkin berubah mengikut kuantiti.

Sebagai contoh, seseorang mungkin boleh minum sedikit susu tanpa masalah tetapi mengalami kembung apabila mengambil satu gelas besar atau makan beberapa produk tenusu dalam tempoh yang singkat.

Malah, ramai individu dengan lactose intolerance masih mampu mengambil sejumlah laktosa tanpa mengalami simptom.

Kenapa Food Intolerance Boleh Menyebabkan Kembung?

Kembung tidak semestinya bermaksud perut anda dipenuhi makanan atau sistem penghadaman “tidak berfungsi”.

Sebahagian daripada gas dalam usus terbentuk melalui proses fermentasi oleh bakteria.

Apabila karbohidrat tertentu tidak diserap sepenuhnya di usus kecil, lebih banyak daripadanya sampai ke bahagian usus yang mengandungi bakteria. Fermentasi bahan tersebut boleh meningkatkan penghasilan gas.

Pada individu tertentu, keadaan ini boleh menyebabkan:

• rasa perut penuh;
• tekanan dalam abdomen;
• kentut lebih kerap;
• sakit atau kejang;
• dan perubahan pola najis.

Walau bagaimanapun, jumlah gas sahaja tidak menentukan sama ada seseorang mengalami masalah. Sesetengah individu mempunyai usus yang lebih sensitif terhadap perubahan tekanan dan regangan, seperti yang boleh berlaku dalam IBS.

Sebab itu dua orang yang makan hidangan sama tidak semestinya mengalami simptom yang sama.

Jenis Food Intolerance dan Masalah Penghadaman Makanan Yang Biasa

Istilah “food intolerance” digunakan secara agak luas. Tidak semua makanan yang membuatkan seseorang kembung bermaksud mereka mempunyai penyakit tertentu.

Beberapa keadaan yang lebih jelas ialah:

1. Intoleransi Laktosa

Ini merupakan antara intoleransi makanan yang paling dikenali.

Laktosa terdapat terutamanya dalam susu dan pelbagai produk tenusu.

Jika seseorang mempunyai lactose malabsorption, usus kecil menghasilkan lactase yang tidak mencukupi untuk mencerna semua laktosa yang diambil.

Simptom boleh merangkumi:

• kembung;
• gas;
• sakit abdomen;
• cirit-birit;
• loya;
• dan bunyi perut.

Namun, lactose intolerance tidak bermaksud semua produk tenusu perlu dielakkan secara automatik.

Tahap toleransi setiap individu boleh berbeza.

2. Masalah Penyerapan Fruktosa

Fruktosa ialah sejenis gula yang terdapat secara semula jadi dalam buah, madu dan sesetengah makanan serta minuman.

Pada individu tertentu, fruktosa tidak diserap dengan baik di usus kecil. Ini boleh menyumbang kepada gas, kembung dan cirit-birit.

Hydrogen breath test boleh digunakan dalam keadaan tertentu untuk menilai masalah penghadaman karbohidrat seperti laktosa dan fruktosa.

Jangan keliru keadaan ini dengan hereditary fructose intolerance, iaitu penyakit genetik yang jarang berlaku dan jauh lebih serius.

3. FODMAP

FODMAP ialah kumpulan karbohidrat rantai pendek yang boleh diserap dengan kurang baik dan difermentasi dalam usus.

Antaranya termasuk:

• laktosa;
• fruktosa dalam keadaan tertentu;
• fructans;
• galacto oligosaccharides;
• sorbitol;
• mannitol.

Makanan tinggi FODMAP boleh memburukkan kembung, gas, sakit abdomen atau perubahan najis pada sesetengah pesakit IBS. American College of Gastroenterology mencadangkan percubaan diet rendah FODMAP untuk memperbaiki simptom keseluruhan IBS, walaupun kekuatan bukti adalah terhad.

Ini tidak bermaksud semua orang yang kembung perlu mengamalkan diet low FODMAP.

Food Intolerance atau Gastrik: Apa Perbezaannya?

Di Malaysia, perkataan “gastrik” digunakan untuk pelbagai jenis ketidakselesaan perut. Dari sudut perubatan, ia bukan diagnosis yang cukup spesifik.

Dua keadaan yang sering termasuk dalam gambaran “gastrik” ialah dispepsia dan gastritis.

Dispepsia merujuk kepada kumpulan simptom yang biasanya melibatkan bahagian atas abdomen, manakala gastritis bermaksud terdapat keradangan pada lapisan perut.

Dispepsia boleh menyebabkan sakit atau rasa terbakar di bahagian atas abdomen, cepat kenyang, rasa terlalu penuh selepas makan, kembung, loya dan sendawa.

Gastritis pula tidak semestinya mempunyai simptom. Jika simptom berlaku, ia juga boleh menyerupai dispepsia seperti sakit bahagian atas abdomen, loya, muntah atau cepat kenyang.

Food intolerance lebih mencurigakan apabila:

• simptom berulang selepas makanan tertentu;
• terdapat banyak gas atau kembung;
• cirit-birit berlaku bersama simptom;
• simptom muncul beberapa jam selepas makan;
• dan simptom bertambah dengan kuantiti makanan pencetus.

Tetapi simptom sahaja masih tidak mencukupi untuk mengesahkan diagnosis.

Food Intolerance Tidak Sama Dengan Food Allergy

Ini merupakan perbezaan paling penting untuk difahami.

Food intolerance lazimnya melibatkan masalah penghadaman makanan.

Food allergy pula melibatkan tindak balas sistem imun terhadap makanan tertentu dan boleh menjadi serius.

Food allergy boleh menyebabkan:

• urtikaria atau ruam gatal;
• bengkak bibir, muka atau mata;
• batuk;
• wheezing;
• kesukaran bernafas;
• muntah;
• sakit perut;
• cirit-birit;
• pening;
• dan dalam keadaan tertentu, anafilaksis.

Jangan cuba melakukan “food challenge” sendiri di rumah jika anda mengesyaki alahan makanan yang berpotensi serius.

Adakah Semua Kembung Selepas Makan Disebabkan Food Intolerance?

Tidak.

Kembung sangat tidak spesifik dan mempunyai banyak kemungkinan punca.

Antaranya:

• IBS;
• sembelit;
• penyakit seliak;
• dispepsia;
• gastritis;
• ulser peptik;
• lactose intolerance;
• masalah penyerapan karbohidrat tertentu;
• pertumbuhan bakteria berlebihan dalam usus kecil atau SIBO;
• dan beberapa penyakit usus lain.

Malah, NIDDK menyatakan IBS, penyakit seliak, penyakit radang usus dan small intestinal bacterial overgrowth boleh memberikan simptom yang menyerupai lactose intolerance.

Oleh itu, jangan membuat kesimpulan:

“Saya kembung selepas makan, jadi saya mesti intoleran kepada makanan tersebut.”

Corak simptom, sejarah kesihatan dan dalam keadaan tertentu ujian perubatan diperlukan untuk mencari punca sebenar.

Bagaimana Doktor Mengesan Food Intolerance?

Tidak ada satu ujian tunggal yang boleh mengesan semua jenis food intolerance.

Pendekatan biasanya bergantung pada simptom dan makanan yang disyaki.

1. Sejarah simptom

Doktor mungkin bertanya:

• apakah makanan yang dimakan;
• berapa banyak;
• berapa lama selepas makan simptom bermula;
• apakah simptom yang berlaku;
• berapa lama ia berterusan;
• dan sama ada pola yang sama berlaku berulang kali.

2. Food and symptom diary

Catatan makanan boleh membantu mengenal pasti pola.

Anda boleh merekodkan:

• waktu makan;
• makanan dan minuman;
• jumlah anggaran;
• waktu simptom bermula;
• jenis simptom;
• tahap keterukan;
• dan pola najis.

Namun, jangan terus menyalahkan makanan terakhir yang dimakan. Simptom penghadaman boleh mempunyai banyak faktor pencetus.

3. Diet eliminasi dan reintroduction

Doktor atau dietitian mungkin mencadangkan anda mengurangkan makanan tertentu untuk tempoh tertentu dan kemudian memperkenalkannya semula.

Prinsipnya ialah:

1. mengenal pasti makanan yang munasabah untuk disyaki;
2. mengurangkan atau menghentikannya sementara;
3. melihat sama ada simptom bertambah baik;
4. memperkenalkan semula makanan;
5. menilai sama ada simptom kembali.

Pendekatan eliminasi dan pengenalan semula turut digunakan dalam penilaian food intolerance.

4. Hydrogen breath test

Jika lactose intolerance disyaki, doktor boleh melakukan hydrogen breath test.

Pesakit mengambil minuman yang mengandungi jumlah laktosa tertentu dan sampel nafas diukur beberapa kali. Peningkatan hidrogen bersama kemunculan simptom boleh membantu menyokong diagnosis lactose intolerance.

5. Mencari penyakit lain

Bergantung kepada simptom, doktor mungkin perlu menilai kemungkinan:

• penyakit seliak;
• IBS;
• gastritis;
• H. pylori;
• penyakit radang usus;
• atau keadaan lain.

Diagnosis yang tepat lebih berguna daripada sekadar mendapatkan senarai panjang makanan yang kononnya perlu dielakkan.

Bagaimana Dengan Ujian Food Intolerance IgG?

Berhati-hati jika anda melihat pakej ujian darah yang mendakwa mampu mengesan intoleransi terhadap puluhan atau ratusan jenis makanan.

Antara ujian yang sering dipasarkan ialah food specific IgG test.

Masalahnya, pengesanan antibodi IgG terhadap sesuatu makanan tidak membuktikan bahawa makanan tersebut menyebabkan intoleransi.

American Academy of Allergy Asthma and Immunology menyatakan ujian IgG makanan tidak terbukti mampu mendiagnosis food allergy atau food intolerance dan organisasi profesional telah mengesyorkan agar ia tidak digunakan untuk tujuan tersebut. Kehadiran IgG kepada makanan malah boleh mencerminkan pendedahan normal terhadap makanan.

NHS turut memberi amaran bahawa sesetengah ujian food intolerance di rumah tidak disyorkan kerana bukti ketepatannya terhad dan keputusan boleh menyebabkan seseorang membuang terlalu banyak makanan daripada diet.

Risikonya termasuk:

• diet menjadi terlalu ketat;
• kekurangan nutrien;
• perbelanjaan yang tidak perlu;
• kebimbangan terhadap makanan;
• dan diagnosis sebenar mungkin terlepas.

Cara Mengurus Food Intolerance

Rawatan bergantung kepada pencetus.

Matlamat utama biasanya bukan menghapuskan sebanyak mungkin makanan, tetapi mencari tahap toleransi individu sambil mengekalkan diet yang seimbang.

1. Kenal pasti pencetus secara sistematik

Jangan hentikan susu, gandum, telur, buah, kekacang dan pelbagai makanan lain serentak.

Jika simptom bertambah baik, anda tidak akan tahu makanan mana sebenarnya yang memainkan peranan.

2. Cari jumlah yang masih boleh diterima

Intoleransi berbeza daripada alahan.

Contohnya, ramai individu dengan lactose intolerance masih boleh mengambil sejumlah laktosa tanpa simptom.

3. Elakkan kekurangan nutrien

Jika anda mengehadkan kumpulan makanan utama seperti produk tenusu, pastikan nutrien yang biasanya dibekalkan oleh makanan tersebut digantikan dengan cara lain.

Bagi produk tenusu, perhatian mungkin diperlukan terhadap:

• kalsium;
• vitamin D;
• protein;
• dan nutrien lain.

4. Pertimbangkan bantuan dietitian

Ini sangat berguna jika:

• banyak makanan menyebabkan simptom;
• diet anda semakin terhad;
• berat badan menurun;
• kanak-kanak mempunyai simptom;
• atau anda mahu mencuba diet low FODMAP.

Perlukah Cuba Diet Low FODMAP?

Diet low FODMAP boleh membantu sesetengah pesakit IBS, khususnya bagi simptom seperti sakit, kembung dan gas. Namun, ia bukan diet universal untuk sesiapa sahaja yang mempunyai perut kembung.

Pendekatan low FODMAP yang betul mempunyai beberapa fasa:

1. Pengurangan sementara makanan tinggi FODMAP.
2. Reintroduction untuk mengenal pasti kumpulan FODMAP yang mencetuskan simptom.
3. Personalisasi, iaitu mengembalikan sebanyak mungkin makanan yang boleh diterima.

Matlamat akhirnya ialah diet yang paling kurang restrictive, bukannya kekal mengelakkan semua makanan tinggi FODMAP.

Bila Kembung Selepas Makan Perlu Diperiksa Doktor?

Dapatkan penilaian perubatan jika kembung:

• kerap berulang;
• semakin teruk;
• berlarutan;
• mengganggu kehidupan harian;
• disertai cirit-birit atau sembelit berpanjangan;
• menyebabkan anda mengelakkan banyak makanan;
• atau tidak mempunyai pencetus yang jelas.

Jangan abaikan tanda amaran

Dapatkan rawatan segera atau penilaian doktor jika terdapat:

• muntah berdarah;
• muntah seperti serbuk kopi;
• najis hitam seperti tar;
• darah dalam najis;
• sakit abdomen yang kuat dan berterusan;
• muntah kerap;
• sukar atau sakit ketika menelan;
• berat badan turun tanpa disengajakan;
• hilang selera makan;
• kembung atau pembengkakan abdomen yang berpanjangan;
• atau sesak nafas.

Simptom seperti pendarahan saluran penghadaman, kesukaran menelan dan kehilangan berat badan memerlukan penilaian kerana ia boleh menunjukkan masalah yang lebih serius.

Food Intolerance: Mitos vs Fakta

Mitos: Semua kembung selepas makan ialah food intolerance

Fakta: IBS, sembelit, dispepsia, gastritis, penyakit seliak dan pelbagai keadaan lain boleh menyebabkan kembung.

Mitos: Food intolerance sama dengan food allergy

Fakta: Food allergy melibatkan tindak balas imun dan dalam keadaan tertentu boleh menyebabkan anafilaksis.

Mitos: Jika intoleran, makanan itu mesti dielakkan sepenuhnya

Fakta: Ia bergantung kepada jenis intoleransi. Sesetengah individu masih boleh mengambil sedikit makanan pencetus tanpa simptom.

Mitos: Ujian IgG boleh memberitahu semua makanan yang badan tidak boleh terima

Fakta: Ujian IgG makanan tidak disyorkan untuk mendiagnosis food intolerance kerana bukti diagnostiknya tidak mencukupi.

Kesimpulan

Kerap kembung selepas makan tidak semestinya bermaksud anda mempunyai “gastrik”. Jika simptom berulang selepas makanan tertentu dan disertai banyak angin, sakit perut atau perubahan pola najis, food intolerance merupakan salah satu kemungkinan yang boleh dipertimbangkan.

Namun, jangan terus menghapuskan banyak makanan berdasarkan tekaan atau keputusan ujian komersial yang tidak terbukti.

Food intolerance, food allergy, IBS, dispepsia, gastritis dan penyakit lain boleh menghasilkan simptom yang bertindih.

Cara yang lebih berguna ialah mengenal pasti corak simptom, menyimpan food diary apabila perlu dan mendapatkan penilaian doktor atau dietitian jika masalah berulang.

Soalan Lazim Tentang Food Intolerance