Penyakit Autoimun: Punca, Simptom Awal, Jenis Penyakit Dan Rawatan

Penyakit autoimun ialah kumpulan penyakit yang berlaku apabila sistem imun tersalah menyerang tisu badan sendiri. Dalam keadaan biasa, sistem imun bertugas melindungi badan daripada jangkitan seperti virus, bakteria dan kuman lain. Tetapi dalam penyakit autoimun, sistem pertahanan ini menjadi “keliru” lalu menyerang sel, tisu atau organ yang sebenarnya sihat.

Masalahnya, penyakit autoimun bukan satu penyakit sahaja. Ia boleh melibatkan sendi, kulit, tiroid, usus, hati, saraf, darah, buah pinggang dan banyak lagi bahagian badan. Sebab itu simptomnya boleh sangat berbeza antara seorang pesakit dengan pesakit lain.

Ada orang mula dengan sakit sendi dan letih melampau. Ada pula mengalami ruam kulit, cirit-birit kronik, rambut gugur, mata kering, berat badan turun, jantung berdebar atau demam yang datang dan pergi. Dalam sesetengah kes, simptom awal nampak seperti masalah biasa seperti stres, kurang tidur, gastrik, alahan atau sakit badan biasa.

Namun, jika simptom berlaku berulang kali, berpanjangan atau melibatkan beberapa sistem badan, pemeriksaan doktor sangat penting.

Artikel ini menerangkan maksud penyakit autoimun, punca, simptom awal, jenis penyakit yang biasa, cara diagnosis, pilihan rawatan dan bila anda perlu mendapatkan pemeriksaan doktor.

Apa Itu Penyakit Autoimun?

Penyakit autoimun berlaku apabila sistem imun menyerang tisu badan sendiri secara tersilap. Menurut NIAMS, dalam penyakit autoimun, autoantibodi boleh menyasarkan tisu sihat badan lalu memberi isyarat kepada badan untuk menyerangnya.

Secara mudah, sistem imun sepatutnya menjadi “pengawal keselamatan” badan. Ia mengenal pasti penceroboh seperti virus dan bakteria, kemudian menyerangnya. Tetapi dalam penyakit autoimun, sistem ini tersalah kenal bahagian badan sendiri sebagai ancaman.

Akibatnya, keradangan boleh berlaku. Keradangan ini boleh menyebabkan:

• Sakit
• Bengkak
• Kemerahan
• Rasa panas
• Keletihan
• Gangguan fungsi organ
• Kerosakan tisu jika tidak dikawal

Penyakit autoimun boleh bersifat ringan, sederhana atau serius. Ada keadaan yang hanya melibatkan satu bahagian badan, contohnya kulit atau tiroid. Ada juga yang melibatkan banyak organ seperti lupus.

Autoimun Tidak Sama Dengan Imun Lemah

Ramai orang salah faham dan menyangka penyakit autoimun bermaksud “imun badan lemah”. Sebenarnya, isu utama bukan semata-mata imun lemah. Penyakit autoimun lebih kepada sistem imun yang tersasar atau terlalu aktif terhadap tisu sendiri.

Sebab itu, nasihat seperti “kuatkan imun” tidak semestinya sesuai untuk semua pesakit autoimun. Dalam banyak keadaan, rawatan perubatan bertujuan mengawal sistem imun yang terlalu aktif, bukan merangsangnya secara membabi buta.

Ini penting kerana sesetengah suplemen atau produk yang mendakwa boleh “boost immune system” mungkin tidak sesuai untuk pesakit tertentu, terutama jika mereka sedang mengambil ubat immunosuppressant, steroid atau biologic therapy.

Bagaimana Penyakit Autoimun Berlaku?

Penyakit autoimun biasanya berlaku melalui gabungan beberapa proses dalam badan.

1. Sistem imun tersalah sasaran

Sistem imun menghasilkan antibodi atau sel imun yang menyerang sel sendiri. Serangan ini boleh berlaku pada sendi, kulit, tiroid, usus, hati, saraf atau organ lain.

2. Keradangan berlaku

Apabila sistem imun menyerang tisu badan, keradangan boleh berlaku. MedlinePlus menerangkan bahawa banyak penyakit autoimun menyebabkan tanda keradangan seperti kemerahan, bengkak, panas dan sakit, walaupun simptom bergantung kepada bahagian badan yang terlibat.

3. Simptom datang dan pergi

Sesetengah pesakit mengalami tempoh simptom aktif dan tempoh stabil. Tempoh simptom menjadi lebih teruk sering dipanggil flare-up.

4. Kerosakan organ boleh berlaku

Jika keradangan tidak dikawal, ia boleh menyebabkan kerosakan jangka panjang. Contohnya, rheumatoid arthritis boleh merosakkan sendi, lupus boleh melibatkan buah pinggang, manakala autoimmune hepatitis boleh merosakkan hati.

Punca Penyakit Autoimun

Tiada satu punca tunggal yang menjelaskan semua penyakit autoimun. Kebanyakan keadaan berlaku akibat gabungan faktor genetik, persekitaran, hormon dan pencetus tertentu.

1. Faktor genetik

Seseorang mungkin mempunyai kecenderungan genetik untuk mendapat penyakit autoimun. Jika ada ahli keluarga dengan lupus, rheumatoid arthritis, psoriasis, penyakit tiroid autoimun atau penyakit celiac, risiko mungkin lebih tinggi.

Namun, sejarah keluarga bukan jaminan seseorang pasti mendapat penyakit autoimun. Ada orang yang mempunyai risiko genetik tetapi tidak pernah mengalami penyakit tersebut.

2. Faktor jangkitan

Sesetengah jangkitan boleh mencetuskan tindak balas imun yang tidak normal pada individu yang mempunyai kecenderungan tertentu. Ini tidak bermaksud semua jangkitan akan menyebabkan autoimun, tetapi jangkitan boleh menjadi salah satu pencetus dalam sesetengah kes.

3. Faktor hormon

Beberapa penyakit autoimun lebih kerap berlaku dalam kalangan wanita. Ini menunjukkan hormon mungkin memainkan peranan dalam sesetengah keadaan, walaupun mekanismenya tidak selalu mudah.

4. Faktor persekitaran

Faktor persekitaran boleh mempengaruhi risiko atau mencetuskan flare-up pada sesetengah pesakit. Contohnya:

• Merokok
• Pendedahan sinaran matahari berlebihan bagi pesakit lupus tertentu
• Bahan kimia tertentu
• Tekanan fizikal yang berat
• Kurang tidur
• Jangkitan berulang
• Tekanan emosi yang berpanjangan

5. Gabungan beberapa faktor

Paling praktikal untuk difahami: penyakit autoimun jarang berlaku kerana satu punca sahaja. Ia biasanya berpunca daripada gabungan kecenderungan badan dan pencetus luar.

Siapa Yang Lebih Berisiko?

Penyakit autoimun boleh berlaku kepada sesiapa sahaja, tetapi beberapa kumpulan mungkin mempunyai risiko lebih tinggi.

Antara faktor risiko termasuk:

• Wanita
• Ada sejarah keluarga penyakit autoimun
• Pernah mempunyai penyakit autoimun lain
• Merokok
• Mengalami simptom keradangan berulang
• Terdedah kepada pencetus tertentu
• Mengalami jangkitan atau stres fizikal yang besar
• Mempunyai masalah hormon tertentu

Walau bagaimanapun, seseorang tanpa faktor risiko yang jelas juga masih boleh mengalami penyakit autoimun.

Simptom Awal Penyakit Autoimun

Simptom penyakit autoimun sangat bergantung kepada jenis penyakit dan organ yang terlibat. Ini antara sebab utama penyakit autoimun boleh mengambil masa untuk dikenal pasti.

Antara simptom awal yang boleh berlaku ialah:

• Letih melampau walaupun cukup tidur
• Demam ringan yang datang dan pergi
• Sakit sendi
• Sendi bengkak atau kaku
• Sakit otot
• Ruam kulit
• Rambut gugur luar biasa
• Ulser mulut berulang
• Mata kering
• Mulut kering
• Berat badan turun tanpa sebab jelas
• Berat badan naik bersama simptom tiroid kurang aktif
• Kebas atau rasa mencucuk
• Cirit-birit kronik
• Sakit perut berulang
• Sensitif kepada cahaya matahari
• Bengkak kaki atau muka
• Air kencing berbuih
• Perubahan warna jari apabila sejuk
• Jantung berdebar
• Kulit atau mata menjadi kuning

Namun, simptom ini tidak semestinya bermaksud seseorang pasti mempunyai penyakit autoimun. Masalah seperti anemia, jangkitan, gangguan tiroid bukan autoimun, kemurungan, kurang tidur, tekanan kerja, kekurangan vitamin dan penyakit kronik lain juga boleh menyebabkan simptom yang hampir sama.

Simptom Yang Tidak Patut Diabaikan

Dapatkan pemeriksaan doktor jika anda mengalami:

1. Sakit sendi lebih daripada beberapa minggu
2. Sendi bengkak, panas atau kaku pada waktu pagi
3. Letih melampau sehingga mengganggu kerja harian
4. Demam berulang tanpa punca jelas
5. Ruam muka berbentuk rama-rama
6. Ruam kulit yang bertambah teruk selepas terdedah kepada matahari
7. Cirit-birit kronik atau najis berdarah
8. Mata dan mulut terlalu kering
9. Berat badan turun tanpa sebab
10. Bengkak kaki, muka atau air kencing berbuih
11. Sesak nafas atau sakit dada
12. Lemah otot yang semakin teruk
13. Kebas, masalah keseimbangan atau penglihatan kabur
14. Kulit atau mata menjadi kuning

Tanda-tanda ini tidak patut dianggap biasa, terutama jika berlaku berulang kali atau semakin teruk.

Kenapa Penyakit Autoimun Susah Dikesan Awal?

Penyakit autoimun boleh menjadi mencabar untuk dikenal pasti kerana:

• Simptom boleh datang dan pergi.
• Simptom awal boleh nampak seperti keletihan biasa.
• Banyak penyakit autoimun mempunyai simptom yang bertindih.
• Ujian darah mungkin tidak terus memberi jawapan muktamad.
• Sesetengah keputusan ujian boleh positif walaupun pesakit tidak mempunyai penyakit autoimun tertentu.
• Diagnosis memerlukan corak simptom, pemeriksaan fizikal dan ujian yang sesuai.

Contohnya, ujian ANA boleh membantu dalam penilaian penyakit autoimun tertentu, tetapi keputusan ANA positif tidak bermaksud seseorang automatik mempunyai lupus. Cleveland Clinic menerangkan bahawa ANA test mencari tanda kemungkinan penyakit autoimun, tetapi keputusan perlu ditafsir dalam konteks klinikal.

Jenis-Jenis Penyakit Autoimun Yang Biasa

Terdapat banyak jenis penyakit autoimun. MedlinePlus menyatakan terdapat lebih daripada 80 penyakit autoimun. Berikut ialah antara jenis yang lebih kerap dibincangkan.

1. Rheumatoid Arthritis

Rheumatoid arthritis ialah penyakit autoimun kronik yang biasanya menyerang sendi. Ia boleh menyebabkan sakit, bengkak, kaku dan kehilangan fungsi sendi. NIAMS menerangkan bahawa rheumatoid arthritis berlaku apabila sistem imun menyerang tisu sendiri, terutama sendi.

Simptom rheumatoid arthritis

• Sakit sendi
• Sendi bengkak
• Sendi terasa panas
• Kaku sendi pada waktu pagi
• Sakit pada kedua-dua belah badan, contohnya kedua-dua tangan
• Letih
• Demam ringan
• Hilang selera makan

Jika tidak dirawat, rheumatoid arthritis boleh menyebabkan kerosakan sendi kekal.

2. Lupus

Lupus atau systemic lupus erythematosus ialah penyakit autoimun jangka panjang yang boleh melibatkan banyak bahagian badan. NHS menyatakan lupus boleh menyebabkan sakit sendi, ruam kulit dan keletihan, dan simptom boleh bertambah baik jika rawatan dimulakan awal.

Simptom lupus

• Letih melampau
• Sakit sendi
• Bengkak sendi
• Ruam muka
• Sensitif kepada cahaya matahari
• Ulser mulut
• Rambut gugur
• Demam berulang
• Sakit dada
• Bengkak kaki atau muka
• Air kencing berbuih jika buah pinggang terlibat

Lupus boleh ringan, tetapi ia juga boleh serius jika melibatkan buah pinggang, darah, paru-paru, jantung atau sistem saraf.

3. Psoriasis

Psoriasis ialah penyakit kulit kronik yang berkaitan dengan sistem imun terlalu aktif. NIAMS menerangkan bahawa psoriasis berlaku apabila sistem imun menjadi terlalu aktif sehingga sel kulit membiak terlalu cepat.

Simptom psoriasis

• Tompok kulit merah atau gelap
• Kulit bersisik
• Kulit kering
• Gatal
• Pedih atau sakit
• Kulit merekah
• Kuku berubah bentuk atau menebal
• Sakit sendi jika ada psoriatic arthritis

Psoriasis tidak berjangkit. Ia bukan disebabkan kebersihan yang buruk.

4. Penyakit Tiroid Autoimun

Penyakit tiroid autoimun boleh menyebabkan tiroid menjadi kurang aktif atau terlalu aktif.

Hashimoto thyroiditis

Hashimoto biasanya menyebabkan hypothyroidism, iaitu tiroid kurang aktif.

Simptom yang boleh berlaku:

• Letih
• Berat badan naik
• Tidak tahan sejuk
• Sembelit
• Kulit kering
• Rambut gugur
• Haid tidak teratur
• Mood rendah
• Degupan jantung perlahan

Graves disease

Graves disease ialah penyakit autoimun yang boleh menyebabkan hyperthyroidism atau tiroid terlalu aktif. NIDDK menerangkan Graves disease sebagai gangguan autoimun yang menyebabkan tiroid menghasilkan hormon berlebihan.

Simptom yang boleh berlaku:

• Berat badan turun
• Jantung berdebar
• Tangan menggigil
• Mudah berpeluh
• Susah tidur
• Cepat cemas
• Kerap membuang air besar
• Mata kelihatan menonjol pada sesetengah pesakit

5. Type 1 Diabetes

Type 1 diabetes berlaku apabila sistem imun menyerang sel pankreas yang menghasilkan insulin. Akibatnya, badan tidak dapat menghasilkan insulin yang mencukupi.

Simptom type 1 diabetes

• Kerap kencing
• Cepat haus
• Cepat lapar
• Berat badan turun
• Letih
• Penglihatan kabur
• Luka lambat sembuh

Keadaan ini memerlukan rawatan insulin dan pemantauan gula darah.

6. Penyakit Celiac

Penyakit celiac ialah penyakit autoimun yang dicetuskan oleh gluten. Gluten ialah protein yang terdapat dalam gandum, barli dan rai. Menurut NIDDK, pesakit celiac perlu membuang makanan dan minuman yang mengandungi gluten daripada diet, dan diet bebas gluten boleh membantu melegakan simptom.

Simptom penyakit celiac

• Cirit-birit kronik
• Perut kembung
• Sakit perut
• Berat badan turun
• Anemia
• Letih
• Ulser mulut
• Ruam kulit tertentu
• Masalah tumbesaran pada kanak-kanak

Penting: Jangan terus berhenti gluten sebelum pemeriksaan doktor jika anda belum didiagnosis, kerana ia boleh mempengaruhi keputusan ujian.

7. Inflammatory Bowel Disease

Inflammatory bowel disease atau IBD merangkumi Crohn disease dan ulcerative colitis. Ia menyebabkan keradangan kronik pada saluran pencernaan.

Simptom IBD

• Cirit-birit berpanjangan
• Najis berdarah
• Sakit perut
• Berat badan turun
• Demam
• Letih
• Hilang selera makan

IBD tidak sama dengan irritable bowel syndrome atau IBS. IBD melibatkan keradangan sebenar pada usus dan boleh menyebabkan komplikasi jika tidak dirawat.

8. Multiple Sclerosis

Multiple sclerosis atau MS ialah penyakit autoimun yang melibatkan sistem saraf pusat, iaitu otak dan saraf tunjang. Cleveland Clinic menerangkan MS sebagai keadaan autoimun sistem saraf pusat yang menyebabkan kerosakan myelin dan boleh mencetuskan simptom seperti lemah otot serta masalah penglihatan.

Simptom MS

• Kebas
• Lemah anggota badan
• Masalah keseimbangan
• Penglihatan kabur
• Sakit atau gangguan penglihatan
• Kekejangan otot
• Keletihan melampau
• Sukar berjalan

Simptom MS boleh datang dan pergi, dan perlu dinilai oleh doktor pakar neurologi.

9. Sjögren Syndrome

Sjögren syndrome ialah penyakit autoimun yang sering menyerang kelenjar air mata dan air liur.

Simptom Sjögren syndrome

• Mata kering
• Mulut kering
• Sukar menelan makanan kering
• Sakit sendi
• Letih
• Kulit kering
• Kelenjar air liur bengkak

Walaupun nampak seperti masalah “kering” sahaja, Sjögren syndrome boleh melibatkan bahagian badan lain pada sesetengah pesakit.

10. Autoimmune Hepatitis

Autoimmune hepatitis berlaku apabila sistem imun menyerang hati. Jika tidak dirawat, keradangan hati boleh menyebabkan parut hati atau sirosis.

Simptom autoimmune hepatitis

• Letih
• Hilang selera makan
• Loya
• Sakit bahagian kanan atas perut
• Kulit atau mata kuning
• Air kencing gelap
• Gatal kulit
• Sendi sakit

Pesakit dengan simptom kuning, air kencing gelap atau sakit perut berpanjangan perlu mendapatkan pemeriksaan.

11. Vitiligo

Vitiligo ialah keadaan autoimun yang menyebabkan kehilangan pigmen kulit.

Simptom vitiligo

• Tompok putih pada kulit
• Perubahan warna rambut atau bulu di kawasan terlibat
• Tompok boleh membesar secara perlahan
• Selalunya tidak sakit, tetapi boleh memberi kesan emosi dan keyakinan diri

Vitiligo tidak berjangkit.

12. Alopecia Areata

Alopecia areata berlaku apabila sistem imun menyerang folikel rambut.

Simptom alopecia areata

• Rambut gugur bertompok
• Tompok botak bulat
• Rambut gugur secara tiba-tiba
• Boleh melibatkan janggut, kening atau bulu badan
• Kuku boleh berubah pada sesetengah pesakit

Perbezaan Autoimun, Alahan Dan Imun Lemah

Ramai pembaca keliru antara autoimun, alahan dan imun lemah. Ketiga-tiganya melibatkan sistem imun, tetapi bukan perkara yang sama.

Perbezaan ini penting kerana rawatannya tidak sama. Pesakit autoimun tidak boleh bergantung kepada produk “kuatkan imun” tanpa nasihat doktor.

Apa Itu Flare-Up Autoimun?

Flare-up ialah keadaan apabila simptom penyakit autoimun menjadi aktif atau lebih teruk selepas tempoh stabil. Ada pesakit mengalami flare-up secara jelas, manakala ada yang hanya rasa badan semakin letih, sakit atau tidak stabil.

Pencetus flare-up yang mungkin berlaku

• Jangkitan
• Stres berat
• Kurang tidur
• Terlalu penat
• Tidak mengambil ubat seperti diarahkan
• Merokok
• Perubahan hormon
• Pendedahan matahari bagi sesetengah pesakit lupus
• Makanan tertentu bagi sesetengah pesakit, bergantung kepada penyakit

Tanda flare-up

• Letih bertambah teruk
• Sakit sendi meningkat
• Ruam muncul semula
• Demam ringan
• Bengkak bertambah
• Simptom lama kembali
• Pergerakan menjadi lebih sukar

Pesakit yang sudah didiagnosis biasanya digalakkan mencatat simptom, pencetus dan ubat yang diambil supaya corak flare-up lebih mudah dikenal pasti.

Bagaimana Penyakit Autoimun Didiagnosis?

Tiada satu ujian tunggal yang boleh mengesan semua penyakit autoimun. Diagnosis bergantung kepada jenis simptom dan organ yang disyaki terlibat.

1. Sejarah kesihatan

Doktor akan bertanya tentang:

• Bila simptom bermula
• Simptom datang dan pergi atau berterusan
• Bahagian badan yang terlibat
• Sejarah keluarga
• Ubat atau suplemen yang diambil
• Penyakit lain
• Corak tidur, stres dan jangkitan
• Perubahan berat badan
• Simptom kulit, sendi, usus, mata, mulut atau saraf

2. Pemeriksaan fizikal

Pemeriksaan mungkin melibatkan:

• Sendi
• Kulit
• Mata dan mulut
• Abdomen
• Sistem saraf
• Tekanan darah
• Bengkak kaki atau muka
• Tanda keradangan

3. Ujian darah

Antara ujian yang mungkin digunakan:

• Full blood count
• ESR
• CRP
• ANA
• Rheumatoid factor
• Anti CCP
• Ujian fungsi hati
• Ujian fungsi buah pinggang
• Ujian tiroid
• Ujian antibodi khusus
• Ujian gula darah
• Ujian vitamin atau zat besi jika perlu

Cleveland Clinic menyatakan CRP meningkat sebagai tindak balas kepada keradangan, manakala ESR membantu mengesan keradangan. Namun, ujian ini tidak khusus untuk satu penyakit sahaja.

4. Ujian air kencing

Ujian air kencing berguna jika doktor mengesyaki buah pinggang terlibat, contohnya dalam lupus.

5. Imbasan

Bergantung kepada simptom, doktor mungkin mencadangkan:

• X-ray
• Ultrasound
• MRI
• CT scan
• Endoskopi atau kolonoskopi untuk simptom usus tertentu

6. Biopsi

Dalam sesetengah kes, sampel tisu mungkin diperlukan. Contohnya biopsi kulit, hati, buah pinggang atau usus.

Rawatan Penyakit Autoimun

Rawatan penyakit autoimun bergantung kepada jenis penyakit, organ terlibat, tahap keterukan, umur pesakit, penyakit lain dan ubat yang sedang diambil.

Matlamat rawatan biasanya ialah:

• Mengurangkan keradangan
• Mengawal simptom
• Mencegah flare-up
• Melindungi organ
• Mengekalkan fungsi harian
• Mengurangkan komplikasi
• Meningkatkan kualiti hidup

AHRQ menyatakan rawatan bergantung kepada penyakit, tetapi dalam banyak kes, matlamat penting ialah mengurangkan keradangan, dan doktor boleh menggunakan corticosteroid atau ubat lain.

Jenis Rawatan Yang Biasa Digunakan

1. Ubat tahan sakit dan anti-radang

Ubat ini boleh membantu mengurangkan sakit dan keradangan ringan hingga sederhana. Namun, ia perlu digunakan dengan berhati-hati, terutama bagi pesakit buah pinggang, gastrik, tekanan darah tinggi, penyakit jantung atau yang mengambil ubat cair darah.

2. Steroid

Steroid boleh mengurangkan keradangan dengan cepat. Ia sering digunakan semasa flare-up atau apabila penyakit aktif. Namun, penggunaan jangka panjang boleh menyebabkan kesan sampingan seperti berat badan naik, gula darah meningkat, tekanan darah meningkat, tulang rapuh dan risiko jangkitan.

Sebab itu steroid perlu digunakan mengikut arahan doktor.

3. Immunosuppressant

Ubat immunosuppressant membantu mengawal aktiviti sistem imun yang terlalu aktif. Ia boleh digunakan dalam penyakit seperti lupus, rheumatoid arthritis, autoimmune hepatitis, IBD dan penyakit autoimun lain yang sederhana hingga serius.

Pesakit yang mengambil ubat ini biasanya memerlukan pemantauan darah berkala.

4. Biologic therapy

Biologic therapy ialah rawatan yang menyasarkan bahagian tertentu dalam sistem imun. Ia boleh digunakan untuk penyakit tertentu seperti rheumatoid arthritis, psoriasis, IBD dan beberapa keadaan lain.

Rawatan ini boleh berkesan, tetapi memerlukan penilaian doktor kerana ia boleh meningkatkan risiko jangkitan tertentu.

5. Rawatan khusus mengikut penyakit

Contohnya:

• Insulin untuk type 1 diabetes
• Levothyroxine untuk Hashimoto yang menyebabkan hypothyroidism
• Ubat antitiroid untuk Graves disease
• Diet bebas gluten untuk penyakit celiac
• Ubat khusus untuk MS
• Ubat pelindung organ jika buah pinggang, hati atau paru-paru terlibat

6. Fisioterapi dan rehabilitasi

Fisioterapi boleh membantu pesakit yang mengalami sakit sendi, kaku sendi, lemah otot atau kesukaran bergerak.

7. Pemantauan berkala

Pesakit autoimun mungkin memerlukan pemeriksaan berkala seperti:

• Ujian darah
• Ujian air kencing
• Pemeriksaan mata
• Pemeriksaan tekanan darah
• Pemeriksaan fungsi hati
• Pemeriksaan fungsi buah pinggang
• Penilaian kesan sampingan ubat

Bolehkah Penyakit Autoimun Sembuh?

Kebanyakan penyakit autoimun bersifat kronik. Ini bermaksud ia boleh dikawal, tetapi tidak semestinya hilang sepenuhnya.

Ada pesakit mencapai remisi, iaitu simptom sangat berkurang atau penyakit menjadi tidak aktif untuk tempoh tertentu. Ada juga pesakit yang mengalami flare-up dari semasa ke semasa.

Jawapan paling selamat ialah: penyakit autoimun biasanya boleh dikawal dengan rawatan, pemantauan dan penjagaan diri yang betul. Namun, jangan mudah percaya dakwaan bahawa autoimun boleh “sembuh sepenuhnya” dengan detox, pantang ekstrem atau suplemen tertentu.

Komplikasi Jika Tidak Dirawat

Komplikasi bergantung kepada jenis penyakit dan organ yang terlibat. Antara komplikasi yang boleh berlaku ialah:

• Kerosakan sendi kekal
• Sakit kronik
• Kerosakan buah pinggang
• Masalah hati
• Masalah paru-paru
• Masalah jantung dan salur darah
• Masalah saraf
• Anemia
• Masalah penglihatan
• Malnutrisi bagi penyakit usus tertentu
• Risiko jangkitan akibat penyakit atau rawatan tertentu
• Masalah kehamilan bagi sesetengah penyakit
• Kualiti hidup merosot

Pemeriksaan awal membantu mengurangkan risiko komplikasi, terutama jika penyakit melibatkan organ penting.

Penjagaan Harian Untuk Pesakit Autoimun

Penjagaan harian bukan pengganti ubat, tetapi boleh membantu mengawal simptom dan mengurangkan risiko flare-up.

1. Ambil ubat seperti diarahkan

Jangan berhenti ubat sendiri walaupun rasa semakin baik. Berhenti ubat secara tiba-tiba boleh menyebabkan flare-up atau komplikasi.

2. Catat simptom

Catatan boleh membantu pesakit dan doktor mengenal pasti corak penyakit. Catat perkara seperti:

• Tahap letih
• Sakit sendi
• Ruam
• Demam
• Tidur
• Makanan
• Stres
• Aktiviti fizikal
• Ubat yang diambil

3. Tidur secukupnya

Kurang tidur boleh memburukkan keletihan dan menyukarkan badan pulih. Pesakit autoimun perlu menjaga rutin tidur sebaik mungkin.

4. Lakukan aktiviti fizikal yang sesuai

Aktiviti fizikal ringan hingga sederhana boleh membantu kekuatan otot, sendi dan mood. Contohnya:

• Berjalan
• Regangan
• Berenang
• Senaman kekuatan ringan
• Fisioterapi

Namun, ketika flare-up teruk, pesakit mungkin perlu mengurangkan intensiti dan mendapatkan nasihat doktor.

5. Makan secara seimbang

Tiada satu diet yang sesuai untuk semua penyakit autoimun. Namun, pemakanan seimbang boleh membantu kesihatan umum.

Pilih makanan seperti:

• Sayur-sayuran
• Buah-buahan
• Protein berkualiti
• Ikan
• Kekacang
• Bijirin penuh jika sesuai
• Makanan tinggi serat
• Air secukupnya

Kurangkan:

• Makanan ultra-proses
• Minuman manis
• Gula berlebihan
• Lemak trans
• Alkohol berlebihan

6. Elakkan merokok

Merokok boleh memburukkan keradangan dan meningkatkan risiko komplikasi bagi beberapa penyakit autoimun.

7. Lindungi diri daripada matahari jika perlu

Pesakit lupus atau penyakit kulit tertentu mungkin lebih sensitif kepada cahaya matahari. Gunakan pelindung matahari, pakaian sesuai dan elakkan panas melampau jika ia mencetuskan simptom.

8. Urus stres secara realistik

Stres bukan punca tunggal penyakit autoimun, tetapi boleh memburukkan simptom pada sesetengah orang. Teknik seperti pernafasan perlahan, jadual kerja lebih seimbang, sokongan keluarga dan kaunseling boleh membantu.

Makanan Dan Suplemen Untuk Pesakit Autoimun

Bahagian ini perlu dilihat secara berhati-hati. Banyak nasihat di media sosial terlalu ekstrem.

Fakta penting:

• Tidak semua pesakit autoimun perlu elak gluten.
• Diet bebas gluten wajib untuk penyakit celiac, tetapi bukan automatik untuk semua penyakit autoimun.
• Tiada bukti kukuh bahawa detox boleh menyembuhkan autoimun.
• Suplemen tidak boleh menggantikan ubat doktor.
• Sesetengah suplemen boleh berinteraksi dengan ubat.

Jika anda mahu mencuba perubahan diet, lebih baik berbincang dengan doktor atau dietitian, terutama jika anda ada penyakit buah pinggang, hati, diabetes, hamil atau mengambil ubat immunosuppressant.

Mitos Tentang Penyakit Autoimun

Mitos 1: Penyakit autoimun berlaku sebab imun lemah

Fakta: Penyakit autoimun berlaku apabila sistem imun menyerang tisu sendiri secara tersilap. Ia bukan semata-mata masalah imun lemah.

Mitos 2: Semua pesakit autoimun perlu elak gluten

Fakta: Pesakit celiac perlu elak gluten. Tetapi tidak semua penyakit autoimun memerlukan diet bebas gluten.

Mitos 3: Suplemen boleh menggantikan ubat

Fakta: Suplemen tidak patut menggantikan rawatan doktor, terutama jika penyakit melibatkan organ penting.

Mitos 4: ANA positif bermaksud mesti lupus

Fakta: ANA positif perlu ditafsir bersama simptom, pemeriksaan dan ujian lain. Ia bukan diagnosis tunggal.

Mitos 5: Penyakit autoimun hanya berlaku kepada orang tua

Fakta: Penyakit autoimun boleh berlaku kepada kanak-kanak, remaja dan orang dewasa.

Mitos 6: Autoimun mesti nampak dari luar

Fakta: Tidak semua penyakit autoimun menyebabkan tanda luaran. Ada pesakit kelihatan sihat tetapi mengalami keletihan, sakit atau keradangan dalaman.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Jumpa doktor jika anda mengalami simptom berpanjangan, berulang atau semakin teruk, terutama jika melibatkan beberapa sistem badan.

Dapatkan pemeriksaan segera jika ada:

• Sesak nafas
• Sakit dada
• Lemah anggota badan
• Penglihatan terganggu secara tiba-tiba
• Najis berdarah
• Muntah darah
• Kulit atau mata kuning
• Bengkak muka atau kaki
• Air kencing berdarah atau berbuih
• Demam tinggi berpanjangan
• Sakit kepala teruk bersama simptom saraf
• Sakit perut kuat yang tidak reda

Doktor Pakar Apa Yang Merawat Penyakit Autoimun?

Pakar yang sesuai bergantung kepada organ terlibat.

• Pakar rheumatologi: lupus, rheumatoid arthritis, Sjögren syndrome, vasculitis
• Pakar dermatologi: psoriasis, vitiligo, alopecia areata
• Pakar endokrinologi: Hashimoto, Graves disease, type 1 diabetes
• Pakar gastroenterologi: celiac, Crohn disease, ulcerative colitis, autoimmune hepatitis
• Pakar neurologi: multiple sclerosis, myasthenia gravis
• Pakar nefrologi: penyakit autoimun yang melibatkan buah pinggang
• Pakar obstetrik: pesakit autoimun yang hamil atau merancang kehamilan

Dalam banyak kes, pesakit mungkin dirawat oleh lebih daripada satu pakar.

Kesimpulan

Penyakit autoimun ialah kumpulan penyakit yang berlaku apabila sistem imun tersalah menyerang tisu badan sendiri. Ia boleh melibatkan pelbagai organ dan menyebabkan simptom yang sangat berbeza antara pesakit.

Antara simptom awal yang sering berlaku ialah letih melampau, sakit sendi, ruam kulit, demam berulang, mata kering, mulut kering, cirit-birit kronik, rambut gugur dan perubahan berat badan. Namun, simptom ini juga boleh disebabkan oleh banyak masalah lain.

Sebab itu, diagnosis penyakit autoimun tidak boleh dibuat sendiri. Ia memerlukan pemeriksaan doktor, ujian darah dan penilaian menyeluruh.

Rawatan pula bergantung kepada jenis penyakit dan tahap keterukan. Ada pesakit memerlukan ubat anti-radang, steroid, immunosuppressant, biologic therapy, rawatan hormon, insulin, diet khusus atau pemantauan organ tertentu.

Yang paling penting, jangan tunggu sehingga simptom menjadi serius. Jika badan memberi tanda yang berulang, pelik atau semakin mengganggu kehidupan harian, dapatkan pemeriksaan awal.

Soalan Lazim Tentang Penyakit Autoimun