Kenapa Penyakit Jantung Berlaku? Kenali Punca dan Cara Mencegahnya

Penyakit jantung sering digambarkan seolah-olah ia berlaku secara tiba-tiba. Seseorang kelihatan sihat, menjalani kehidupan seperti biasa, kemudian tiba-tiba mengalami sakit dada atau serangan jantung.

Hakikatnya, bagi banyak kes penyakit jantung koronari, proses yang membawa kepada masalah tersebut boleh bermula bertahun-tahun lebih awal.

Tekanan darah tinggi, kolesterol yang tidak terkawal, diabetes, merokok, kurang aktiviti fizikal dan beberapa faktor lain boleh secara perlahan mempengaruhi kesihatan salur darah. Lama-kelamaan, plak boleh terbentuk di dalam arteri koronari yang membekalkan darah kepada otot jantung.

Namun, penting juga untuk memahami bahawa penyakit jantung bukan satu penyakit sahaja. Ada penyakit yang melibatkan salur darah, ada yang melibatkan injap jantung, otot jantung, sistem elektrik jantung atau kecacatan struktur sejak lahir. Oleh itu, tidak tepat untuk mengatakan semua penyakit jantung berlaku semata-mata kerana kolesterol tinggi.

Penyakit jantung kekal sebagai isu kesihatan yang sangat penting di Malaysia. Menurut Statistics on Causes of Death, Malaysia, 2025 oleh Jabatan Perangkaan Malaysia, penyakit jantung iskemik merupakan punca utama kematian yang disahkan secara perubatan pada tahun 2024, melibatkan 17,421 kematian atau 13.0% daripada kematian yang disahkan secara perubatan.

Berita baiknya, walaupun kita tidak boleh mengubah umur atau genetik, banyak faktor risiko penyakit jantung boleh dikenal pasti dan dikawal lebih awal.

Apa Itu Penyakit Jantung?

“Penyakit jantung” ialah istilah umum yang merangkumi pelbagai gangguan yang mempengaruhi struktur atau fungsi jantung.

Antaranya termasuk:

• penyakit jantung koronari — masalah pada salur darah yang membekalkan darah kepada otot jantung;
• serangan jantung — berlaku apabila bekalan darah ke sebahagian otot jantung terganggu secara akut;
• kegagalan jantung — keadaan apabila jantung tidak dapat mengepam atau mengendalikan darah dengan berkesan mengikut keperluan badan;
• aritmia — gangguan pada rentak atau sistem elektrik jantung;
• penyakit injap jantung;
• kardiomiopati — penyakit yang melibatkan otot jantung;
• penyakit jantung kongenital — masalah struktur jantung yang wujud sejak lahir.

WHO mentakrifkan penyakit kardiovaskular sebagai sekumpulan penyakit jantung dan salur darah. Secara global, penyakit kardiovaskular merupakan penyebab utama kematian.

Artikel ini memberi tumpuan lebih kepada penyakit jantung koronari, kerana keadaan ini mempunyai hubungan yang kuat dengan faktor risiko yang boleh dikawal seperti merokok, tekanan darah, diabetes, lipid darah, pemakanan dan aktiviti fizikal.

Bagaimana Penyakit Jantung Koronari Berlaku?

Jantung ialah otot yang bekerja tanpa henti. Untuk terus berfungsi, otot jantung memerlukan bekalan oksigen dan nutrien melalui salur darah yang dipanggil arteri koronari.

Masalah boleh berlaku apabila arteri ini menjadi sempit atau tersumbat.

1. Perubahan bermula pada dinding arteri

Dinding salur darah bukan sekadar “paip” pasif. Ia terdiri daripada tisu hidup yang berinteraksi dengan tekanan darah, lemak dalam darah, sistem imun dan pelbagai faktor metabolik.

Faktor seperti:

• tekanan darah tinggi,
• merokok,
• diabetes,
• paras lipid tertentu yang tinggi,

boleh menyumbang kepada proses yang menggalakkan aterosklerosis.

2. Plak aterosklerosis mula terbentuk

Aterosklerosis ialah proses pembentukan plak di dalam dinding arteri.

Plak mengandungi kolesterol, sel keradangan dan bahan lain. Proses ini biasanya berkembang secara perlahan dan seseorang mungkin langsung tidak mengetahui bahawa ia sedang berlaku.

Apabila plak semakin besar, ruang di dalam salur darah boleh menjadi semakin sempit.

3. Bekalan oksigen kepada jantung menjadi tidak mencukupi

Jika salur darah sudah mengecil dengan ketara, aliran darah mungkin masih mencukupi ketika berehat tetapi tidak mencukupi ketika jantung bekerja lebih kuat.

Contohnya semasa:

• berjalan laju,
• menaiki tangga,
• bersenam,
• atau melakukan aktiviti fizikal berat.

Keadaan ini boleh menghasilkan simptom seperti ketidakselesaan dada atau angina pada sesetengah pesakit.

4. Plak boleh pecah

Bahagian yang lebih berbahaya bukan sekadar penyempitan secara perlahan.

Sesetengah plak boleh menjadi tidak stabil dan pecah. Badan kemudian bertindak terhadap permukaan plak yang pecah seperti kecederaan dan membentuk darah beku.

5. Darah beku menyekat arteri

Jika darah beku menyumbat arteri koronari secara akut, bekalan darah kepada sebahagian otot jantung berkurang dengan teruk atau terhenti.

Sel jantung yang tidak mendapat oksigen boleh mengalami kerosakan atau kematian.

Inilah salah satu mekanisme utama infarksi miokardium atau serangan jantung.

CPG Acute Coronary Syndromes Malaysia 2026 menerangkan bahawa sindrom koronari akut berlaku akibat ketidakseimbangan antara keperluan oksigen otot jantung dan bekalannya, biasanya kerana pengurangan bekalan darah.

Apakah Punca Penyakit Jantung?

Soalan “apa punca penyakit jantung?” sebenarnya memerlukan sedikit penjelasan.

Dalam penyakit jantung koronari, jarang ada satu punca tunggal.

Sebaliknya, risiko biasanya terbentuk melalui gabungan beberapa faktor sepanjang masa.

WHO mengenal pasti diet tidak sihat, kurang aktiviti fizikal, penggunaan tembakau dan penggunaan alkohol yang memudaratkan sebagai faktor tingkah laku penting penyakit kardiovaskular. Kesannya boleh muncul sebagai tekanan darah tinggi, glukosa darah tinggi, lipid darah tinggi, berat badan berlebihan dan obesiti.

Faktor risiko bukan bermaksud penyakit pasti berlaku

Mempunyai satu faktor risiko tidak bermaksud seseorang pasti akan mendapat serangan jantung.

Sebaliknya:

• semakin banyak faktor risiko yang ada,
• semakin lama seseorang terdedah kepadanya,
• dan semakin tidak terkawal faktor tersebut,

semakin besar kemungkinan risiko kardiovaskular keseluruhan meningkat.

10 Faktor Risiko Penyakit Jantung yang Penting

1. Tekanan darah tinggi

Tekanan darah tinggi atau hipertensi menyebabkan dinding arteri menerima tekanan yang lebih tinggi secara berterusan.

Ia juga sering digelar masalah “senyap” kerana ramai individu tidak mengalami simptom yang jelas.

Seseorang boleh berasa sihat tetapi mempunyai tekanan darah tinggi selama bertahun-tahun.

Sebab itu tekanan darah perlu diukur, bukan diteka berdasarkan bagaimana badan terasa.

Jika sudah mengambil ubat hipertensi, jangan berhenti ubat sendiri hanya kerana bacaan kembali normal. Bacaan tersebut mungkin terkawal kerana rawatan sedang berkesan.

2. Kolesterol LDL dan lipid darah yang tidak terkawal

Kolesterol diperlukan oleh tubuh, tetapi paras lipoprotein aterogenik yang tinggi meningkatkan pendedahan dinding arteri kepada kolesterol dan menyumbang kepada aterosklerosis.

Inilah sebabnya penilaian risiko jantung tidak sepatutnya dibuat berdasarkan “jumlah kolesterol” sahaja.

Doktor mungkin menilai beberapa parameter seperti:

• LDL cholesterol,
• HDL cholesterol,
• trigliserida,
• non-HDL cholesterol,

bersama umur, tekanan darah, diabetes, merokok dan faktor lain.

Bagi sesetengah individu, perubahan gaya hidup sahaja mungkin mencukupi. Bagi individu berisiko lebih tinggi, ubat penurun lipid seperti statin mungkin diperlukan berdasarkan penilaian klinikal. Malaysia mempunyai CPG khusus mengenai pengurusan dyslipidaemia yang dikemas kini pada 2023.

3. Merokok dan pendedahan kepada tembakau

Merokok ialah antara faktor risiko kardiovaskular yang paling penting dan boleh diubah.

Bahan daripada asap rokok boleh:

• merosakkan salur darah,
• mempengaruhi proses aterosklerosis,
• meningkatkan kecenderungan pembentukan darah beku,
• dan mengurangkan keupayaan darah membawa oksigen.

Pendedahan kepada asap rokok orang lain juga bukan sesuatu yang boleh dianggap tidak berbahaya.

Vape pula tidak sepatutnya dianggap sebagai produk “baik untuk jantung”. Kesan jangka panjang produk vaping terus dikaji, dan pendedahan kepada nikotin serta aerosol bukanlah alasan untuk menganggapnya bebas risiko. American Heart Association memasukkan pengelakan pendedahan nikotin sebagai salah satu komponen kesihatan kardiovaskular.

4. Diabetes dan gula darah tinggi

Gula darah yang tinggi dalam jangka panjang boleh merosakkan salur darah dan meningkatkan risiko penyakit kardiovaskular.

Diabetes juga sering datang bersama masalah lain seperti:

• hipertensi,
• obesiti,
• trigliserida tinggi,
• dan gangguan metabolik lain.

Sebab itu kawalan diabetes bukan sekadar untuk “turunkan gula”. Ia juga sebahagian daripada usaha melindungi jantung, buah pinggang, mata, saraf dan salur darah.

5. Berat badan berlebihan dan obesiti

Obesiti boleh meningkatkan risiko penyakit jantung melalui beberapa laluan.

Ia sering berkait dengan:

• tekanan darah tinggi,
• diabetes jenis 2,
• masalah kolesterol,
• obstructive sleep apnea,
• kurang kecergasan fizikal.

Tetapi satu perkara perlu diperbetulkan: orang kurus tidak semestinya bebas daripada penyakit jantung.

Seseorang dengan BMI normal masih boleh mempunyai hipertensi, kolesterol tinggi, diabetes, merokok atau faktor genetik.

Jadi nombor pada penimbang bukan satu-satunya ukuran kesihatan jantung.

6. Kurang aktiviti fizikal

Tubuh manusia direka untuk bergerak.

Kurang aktiviti fizikal dikaitkan dengan peningkatan risiko penyakit tidak berjangkit termasuk penyakit kardiovaskular. Aktiviti fizikal pula membantu meningkatkan kecergasan, mengawal tekanan darah, gula darah dan berat badan.

Ini tidak bermaksud anda perlu menjadi atlet.

Berjalan pantas, berbasikal, berenang, melakukan kerja fizikal atau menaiki tangga juga boleh menyumbang kepada jumlah aktiviti harian.

7. Corak pemakanan tidak sihat

Tidak ada satu makanan yang sendirinya menjadi “punca penyakit jantung”.

Masalah lebih besar ialah corak pemakanan keseluruhan yang berterusan selama bertahun-tahun.

Antara tabiat yang boleh meningkatkan risiko metabolik termasuk pengambilan berlebihan:

• garam dan sodium,
• makanan ultra-proses,
• minuman bergula,
• lemak tepu dalam jumlah berlebihan,
• lemak trans,
• makanan tinggi kalori tetapi rendah nutrien.

Pada masa yang sama, diet mungkin kekurangan:

• sayur-sayuran,
• buah-buahan,
• kekacang,
• bijirin penuh,
• serat.

WHO mengesyorkan orang berumur lebih 10 tahun mengambil sekurang-kurangnya sekitar 400 gram buah dan sayur sehari dan mengehadkan pengambilan garam orang dewasa kepada kurang daripada 5 gram sehari.

8. Pengambilan alkohol yang memudaratkan

Idea bahawa seseorang perlu mula minum alkohol “untuk jantung” bukan nasihat kesihatan yang wajar.

Pengambilan alkohol yang berlebihan boleh meningkatkan risiko pelbagai masalah termasuk tekanan darah tinggi, aritmia dan beberapa bentuk kerosakan jantung.

Jika anda tidak minum alkohol, tidak ada sebab untuk mula mengambilnya sebagai strategi pencegahan penyakit jantung.

9. Tidur yang tidak mencukupi atau berkualiti rendah

Tidur kini dianggap sebahagian daripada kesihatan kardiovaskular, bukan sekadar masa untuk berehat.

American Heart Association memasukkan tidur sebagai salah satu daripada lapan komponen utama kesihatan kardiovaskular dan menyatakan kebanyakan orang dewasa memerlukan sekitar 7 hingga 9 jam tidur setiap malam.

Masalah tertentu seperti obstructive sleep apnea juga boleh berkait dengan hipertensi dan masalah kardiovaskular.

Dapatkan penilaian jika anda:

• berdengkur sangat kuat,
• kerap terjaga tercungap-cungap,
• mengalami rasa mengantuk berlebihan pada siang hari,
• atau pasangan menyedari pernafasan anda kerap terhenti ketika tidur.

10. Stres kronik

Stres sering dipersalahkan sebagai “punca serangan jantung”, tetapi realitinya lebih kompleks.

Stres bukan biasanya satu-satunya punca aterosklerosis.

Namun stres yang berpanjangan boleh mempengaruhi:

• tekanan darah,
• kualiti tidur,
• corak pemakanan,
• aktiviti fizikal,
• penggunaan rokok atau alkohol,
• pematuhan kepada rawatan.

Oleh itu, stres tetap relevan tetapi tidak sepatutnya digunakan untuk mengabaikan faktor risiko lain yang boleh diukur seperti tekanan darah, gula dan kolesterol.

Faktor Risiko yang Tidak Boleh Diubah

Tidak semua risiko berada di bawah kawalan kita.

Umur

Risiko penyakit kardiovaskular secara umum meningkat dengan pertambahan usia kerana seseorang mempunyai tempoh pendedahan yang lebih lama kepada faktor risiko dan perubahan pada sistem kardiovaskular.

Namun penyakit jantung bukan penyakit warga emas semata-mata.

Sejarah keluarga dan genetik

Sesetengah orang mewarisi kecenderungan yang meningkatkan risiko penyakit kardiovaskular.

Contohnya ialah familial hypercholesterolaemia, keadaan genetik yang boleh menyebabkan paras LDL sangat tinggi sejak usia muda.

Sejarah keluarga menjadi lebih penting apabila terdapat penyakit jantung pada usia yang lebih muda daripada biasa.

Tetapi genetik bukan “hukuman”.

Mengetahui risiko lebih awal memberi peluang untuk pemeriksaan dan rawatan lebih awal.

Faktor biologi dan jantina

Risiko dan corak penyakit kardiovaskular boleh berbeza antara lelaki dan wanita, serta berubah mengikut usia dan peringkat kehidupan.

Kehamilan dan menopause juga boleh memberikan maklumat tambahan tentang risiko kardiovaskular seorang wanita.

Bolehkah Orang Muda Mendapat Penyakit Jantung?

Ya.

Walaupun risiko meningkat dengan usia, aterosklerosis tidak semestinya bermula ketika seseorang sudah tua.

Faktor seperti:

• merokok,
• diabetes,
• obesiti,
• tekanan darah tinggi,
• kolesterol yang sangat tinggi,
• penyakit buah pinggang kronik,
• sejarah keluarga yang kuat,

boleh menyebabkan seseorang mempunyai risiko lebih tinggi pada usia lebih muda.

Ini juga sebabnya ayat seperti “saya masih muda, tak perlu periksa kolesterol” boleh memberikan rasa selamat yang palsu.

Pemeriksaan yang diperlukan bergantung pada umur, sejarah keluarga dan profil risiko seseorang.

Kenapa Orang yang Nampak Sihat Boleh Tiba-Tiba Kena Serangan Jantung?

Ini antara perkara yang paling membingungkan orang ramai.

Jawapannya ialah penampilan fizikal bukan ujian jantung.

Seseorang mungkin:

• tidak mengalami sakit dada,
• mempunyai berat badan normal,
• boleh bekerja seperti biasa,

tetapi masih mempunyai hipertensi atau kolesterol tinggi.

Aterosklerosis juga boleh wujud tanpa simptom. WHO menyatakan penyakit salur darah yang mendasari serangan jantung boleh tidak menunjukkan simptom dan kejadian akut boleh menjadi petanda pertama masalah tersebut.

Selain itu, serangan jantung tidak semestinya berlaku hanya apabila arteri telah menjadi 100% sempit secara perlahan.

Plak yang tidak stabil boleh pecah dan menyebabkan pembentukan darah beku secara akut.

Tidak sakit tidak semestinya bermaksud tiada faktor risiko.

Sebab itulah pemeriksaan pencegahan mempunyai nilai sebelum simptom bermula.

Apakah Tanda Penyakit Jantung?

Simptom berbeza mengikut jenis penyakit jantung.

Antara simptom yang boleh berlaku termasuk:

• ketidakselesaan, tekanan atau sakit dada;
• sesak nafas;
• cepat letih yang tidak biasa;
• berdebar-debar;
• pening atau hampir pengsan;
• pengsan;
• bengkak pada kaki dalam sesetengah keadaan;
• toleransi terhadap aktiviti fizikal semakin berkurangan.

Tetapi simptom tersebut tidak khusus kepada penyakit jantung sahaja.

Sebagai contoh, sesak nafas juga boleh berpunca daripada masalah paru-paru, anemia dan pelbagai keadaan lain.

Diagnosis tidak boleh dibuat berdasarkan satu simptom sahaja.

Tanda Serangan Jantung yang Perlu Dianggap Serius

Sindrom koronari akut ialah keadaan kecemasan.

CPG Malaysia 2026 menyatakan sakit atau tekanan dada merupakan simptom paling lazim bagi acute coronary syndrome pada lelaki dan wanita. Namun sebahagian pesakit boleh datang dengan simptom lain, termasuk berpeluh berlebihan, sakit bahu atau lengan, masalah pada bahagian epigastrik, sesak nafas, loya, pening, pengsan, sakit rahang atau keletihan.

Antara tanda amaran termasuk:

• tekanan, rasa berat, ketat atau sakit di dada;
• sakit atau ketidakselesaan merebak ke lengan, bahu, rahang, leher atau belakang;
• sesak nafas;
• peluh sejuk;
• loya atau muntah;
• pening atau rasa hendak pengsan;
• keletihan atau ketidakselesaan luar biasa pada sesetengah individu.

Jangan tunggu sehingga sakit menjadi “tidak tertanggung”.

Jangan juga mengambil aspirin sendiri secara rutin sebagai langkah “pencegahan” tanpa nasihat doktor. Manfaat dan risiko ubat antiplatelet berbeza mengikut individu dan ia boleh menyebabkan pendarahan pada sesetengah orang.

Bagaimana Mengetahui Risiko Penyakit Jantung?

Tiada satu ujian tunggal yang boleh memberitahu keseluruhan risiko seseorang.

Doktor biasanya melihat beberapa perkara bersama.

Tekanan darah

Tekanan darah perlu diperiksa secara berkala kerana hipertensi sering tidak mempunyai simptom jelas.

Jika mengukur sendiri di rumah:

• gunakan alat yang sesuai;
• gunakan saiz cuff yang betul;
• duduk dan berehat terlebih dahulu;
• ambil bacaan dengan teknik yang konsisten.

Ujian darah

Bergantung pada keadaan, pemeriksaan boleh melibatkan:

• profil lipid;
• glukosa darah;
• HbA1c;
• fungsi buah pinggang.

Berat badan dan ukur lilit pinggang

Kedua-duanya boleh memberi gambaran tentang risiko metabolik, tetapi tidak sepatutnya dinilai secara berasingan daripada faktor lain.

Sejarah keluarga

Beritahu doktor jika ibu bapa atau adik-beradik mempunyai:

• penyakit jantung,
• serangan jantung,
• kolesterol yang sangat tinggi,

terutamanya jika berlaku pada usia yang muda.

Faktor klinikal lain

Penilaian juga boleh mengambil kira:

• umur,
• diabetes,
• merokok,
• penyakit buah pinggang,
• ubat yang digunakan,
• penyakit sedia ada,
• dan keputusan pemeriksaan fizikal.

Doktor kemudian boleh menganggarkan risiko kardiovaskular keseluruhan, bukannya membuat keputusan berdasarkan satu nombor sahaja.

10 Cara Mencegah Penyakit Jantung

Tidak semua penyakit jantung boleh dicegah, tetapi banyak faktor yang menyumbang kepada penyakit jantung koronari boleh dikurangkan.

1. Berhenti merokok

Jika anda merokok, berhenti merokok ialah antara perubahan paling bernilai untuk kesihatan jantung.

Jika sukar berhenti sendiri, dapatkan bantuan profesional. Rawatan ketagihan nikotin bukan sekadar soal “kuat semangat”; sokongan tingkah laku dan rawatan tertentu boleh membantu.

2. Bergerak dengan lebih banyak

Sasarkan aktiviti secara konsisten dan bina tahap kecergasan secara beransur-ansur.

WHO mengesyorkan orang dewasa melakukan sekurang-kurangnya:

• 150 hingga 300 minit aktiviti aerobik intensiti sederhana seminggu, atau
• 75 hingga 150 minit aktiviti intensiti tinggi, atau
• gabungan kedua-duanya.

Latihan menguatkan otot pula disyorkan sekurang-kurangnya dua hari seminggu.

Contoh aktiviti sederhana:

• berjalan pantas;
• berbasikal santai;
• berenang;
• senaman aerobik;
• aktiviti rumah yang meningkatkan kadar pernafasan.

Jika sekarang langsung tidak aktif, jangan tunggu sehingga mampu mencapai 150 minit.

Mulakan dengan 10 hingga 20 minit dan tingkatkan secara beransur-ansur.

Sebarang aktiviti lebih baik daripada tiada aktiviti.

3. Kurangkan masa duduk terlalu lama

Walaupun seseorang bersenam pada waktu petang, duduk hampir sepanjang hari masih bukan corak pergerakan yang ideal.

Cuba:

• berdiri secara berkala;
• berjalan ketika membuat panggilan;
• gunakan tangga apabila praktikal;
• berjalan selepas makan;
• masukkan pergerakan pendek sepanjang hari.

Matlamatnya bukan sekadar “workout”, tetapi kehidupan yang lebih aktif secara keseluruhan.

4. Amalkan corak pemakanan mesra jantung

Utamakan:

• sayur-sayuran;
• buah-buahan;
• kekacang;
• bijirin penuh;
• ikan;
• sumber protein yang sesuai;
• kacang dan bijian;
• makanan yang kurang diproses.

Kurangkan:

• makanan tinggi garam;
• minuman bergula;
• daging diproses;
• makanan ultra-proses;
• makanan dengan lemak trans;
• pengambilan lemak tepu yang berlebihan.

WHO menekankan bahawa kualiti lemak penting dan lemak tidak tepu umumnya lebih baik digunakan untuk menggantikan lemak tepu dan lemak trans.

5. Kurangkan pengambilan garam

Garam berlebihan boleh menyumbang kepada tekanan darah tinggi.

WHO mengesyorkan kurang daripada 5 gram garam sehari bagi orang dewasa, bersamaan kurang daripada 2 gram sodium.

Perhatikan juga sodium “tersembunyi” dalam:

• kicap;
• sos;
• stok kiub;
• makanan segera;
• daging diproses;
• mi segera;
• makanan dalam paket.

Mengurangkan garam bukan sekadar berhenti menambah garam di meja.

6. Kawal tekanan darah

Jika anda telah didiagnosis dengan hipertensi:

• pantau tekanan darah seperti disarankan;
• ambil ubat secara konsisten;
• kekalkan aktiviti fizikal;
• kurangkan sodium;
• jaga berat badan;
• hadir susulan perubatan.

Jangan mengubah dos ubat sendiri berdasarkan beberapa bacaan sahaja.

7. Kawal kolesterol

Pemakanan dan aktiviti fizikal penting, tetapi jangan anggap semua kolesterol tinggi boleh diselesaikan dengan diet sahaja.

Sesetengah individu mempunyai risiko genetik atau risiko kardiovaskular yang cukup tinggi sehingga memerlukan ubat.

Rawatan harus berdasarkan risiko keseluruhan, bukan ketakutan terhadap ubat atau satu bacaan makmal sahaja.

8. Urus diabetes dengan baik

Jika mempunyai diabetes:

• pantau gula mengikut pelan rawatan;
• ambil ubat yang ditetapkan;
• aktif secara fizikal;
• jaga pemakanan;
• kawal tekanan darah dan lipid;
• lakukan pemeriksaan susulan.

Mengawal diabetes ialah sebahagian daripada pencegahan penyakit jantung.

9. Tidur dengan mencukupi

Bina rutin tidur yang konsisten.

Bagi kebanyakan orang dewasa, sekitar 7 hingga 9 jam tidur merupakan julat yang disarankan oleh American Heart Association.

Jika anda tidur cukup tetapi masih sangat mengantuk, berdengkur kuat atau kerap terjaga, pertimbangkan pemeriksaan untuk gangguan tidur.

10. Buat pemeriksaan sebelum sakit

Jangan tunggu sakit dada untuk mula mengambil berat tentang jantung.

Pemeriksaan adalah lebih penting jika anda mempunyai:

• sejarah keluarga penyakit jantung;
• merokok;
• diabetes;
• hipertensi;
• kolesterol tinggi;
• obesiti;
• penyakit buah pinggang;
• atau beberapa faktor risiko serentak.

Pencegahan terbaik selalunya berlaku sebelum seseorang mempunyai simptom.

Makanan Apa yang Baik untuk Jantung?

Tidak ada satu “superfood” yang boleh membersihkan arteri.

Corak pemakanan keseluruhan jauh lebih penting.

Secara praktikal, pinggan makan boleh memberi lebih ruang kepada:

• sayur-sayuran;
• buah;
• kekacang seperti dal, kacang merah dan kacang kuda;
• oat atau bijirin penuh;
• ikan;
• tauhu dan sumber protein berasaskan tumbuhan;
• sumber protein tanpa lemak berlebihan.

Bagi makanan tempatan, strategi mudah termasuk:

1. tambah satu hidangan sayur;
2. pilih air kosong berbanding minuman manis;
3. kurangkan kuah dan sos yang sangat masin;
4. pilih makanan yang kurang digoreng lebih kerap;
5. kurangkan daging diproses;
6. kawal saiz hidangan.

Jangan terlalu terperangkap dengan perdebatan mengenai satu makanan seperti telur, minyak tertentu atau satu jenis buah.

Kesihatan jantung dibentuk oleh corak pemakanan berbulan dan bertahun-tahun, bukan satu hidangan.

Mitos dan Fakta Penyakit Jantung

Mitos 1: Penyakit jantung hanya berlaku pada orang tua

Fakta: Risiko meningkat dengan usia, tetapi faktor risiko boleh bermula jauh lebih awal.

Mitos 2: Badan kurus bermaksud jantung sihat

Fakta: Individu kurus masih boleh mempunyai hipertensi, diabetes, dyslipidaemia atau faktor genetik.

Mitos 3: Kalau rajin bersenam, boleh makan apa sahaja

Fakta: Senaman tidak menghapuskan kesan semua faktor pemakanan dan metabolik.

Mitos 4: Kalau tidak sakit dada, jantung mesti normal

Fakta: Aterosklerosis, hipertensi dan lipid tinggi boleh wujud tanpa simptom.

Mitos 5: Stres ialah punca utama semua serangan jantung

Fakta: Stres boleh mempengaruhi risiko, tetapi serangan jantung biasanya melibatkan mekanisme dan faktor risiko yang jauh lebih kompleks.

Mitos 6: Penyakit jantung keturunan tidak boleh dicegah

Fakta: Genetik tidak boleh diubah tetapi tekanan darah, merokok, aktiviti fizikal, diabetes dan lipid masih boleh dinilai serta dirawat.

Mitos 7: Vitamin atau supplement boleh “cuci salur darah”

Fakta: Tiada supplement biasa yang boleh menggantikan kawalan tekanan darah, lipid, diabetes, berhenti merokok, diet sihat dan rawatan perubatan yang sesuai.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Buat pemeriksaan perubatan jika anda:

• kerap mengalami ketidakselesaan dada;
• mengalami sesak nafas ketika aktiviti yang sebelum ini mudah dilakukan;
• cepat letih tanpa sebab jelas;
• mengalami berdebar-debar yang berulang;
• pernah pengsan atau hampir pengsan;
• mempunyai tekanan darah tinggi;
• mempunyai diabetes atau kolesterol tinggi;
• mempunyai sejarah keluarga penyakit jantung pada usia muda.

Simptom tidak semestinya disebabkan penyakit jantung, tetapi ia patut dinilai jika berulang atau semakin teruk.

Bila Perlu Mendapatkan Rawatan Kecemasan?

Dapatkan rawatan kecemasan segera jika berlaku:

• sakit atau tekanan dada yang baru atau mencurigakan;
• sakit dada bersama sesak nafas;
• sakit yang merebak ke lengan, rahang, leher atau belakang;
• berpeluh sejuk bersama ketidakselesaan dada;
• pengsan;
• sesak nafas yang teruk secara tiba-tiba;
• simptom yang mencurigakan untuk serangan jantung.

Simptom sindrom koronari akut juga tidak semestinya “klasik”. CPG Malaysia 2026 mengingatkan bahawa sesetengah pesakit boleh hadir dengan simptom selain sakit dada.

Bolehkah Penyakit Jantung Dicegah Sepenuhnya?

Tidak.

Ini ialah perkara yang perlu disebut dengan jelas kerana frasa “cegah penyakit jantung” kadangkala terlalu dipermudahkan.

Kita tidak boleh mencegah semua:

• penyakit jantung kongenital;
• kardiomiopati genetik;
• gangguan injap tertentu;
• aritmia tertentu;
• atau kesan penuaan.

Namun sebahagian besar beban penyakit kardiovaskular boleh dikurangkan dengan menangani faktor risiko yang boleh diubah. WHO menekankan kawalan tembakau, diet, aktiviti fizikal, berat badan, tekanan darah, gula darah dan lipid sebagai komponen penting pencegahan penyakit kardiovaskular.

Mesej paling penting ialah:

Jangan tunggu jantung sakit untuk mula menjaga jantung.

Tekanan darah boleh diperiksa. Gula dan kolesterol boleh diuji. Merokok boleh dihentikan. Aktiviti fizikal boleh ditambah. Pemakanan boleh diperbaiki. Rawatan boleh dimulakan apabila diperlukan.

Perubahan kecil yang dilakukan secara konsisten selama bertahun-tahun jauh lebih bermakna daripada mencari satu makanan, vitamin atau “detox” yang kononnya boleh membersihkan salur darah.

Kesimpulan

Penyakit jantung biasanya bukan hasil daripada satu punca tunggal.

Bagi penyakit jantung koronari, proses aterosklerosis boleh berkembang secara perlahan akibat gabungan faktor seperti kolesterol aterogenik, tekanan darah tinggi, diabetes, merokok, kurang aktiviti fizikal, obesiti dan corak pemakanan yang tidak sihat.

Ada juga faktor yang tidak boleh diubah seperti umur dan genetik.

Ini tidak bermakna kita tidak berdaya.

Sebaliknya, mengetahui faktor risiko membolehkan kita bertindak lebih awal.

Langkah paling praktikal ialah:

• jangan merokok;
• bergerak secara konsisten;
• makan dengan lebih baik;
• tidur mencukupi;
• kawal tekanan darah;
• kawal diabetes dan kolesterol;
• dan lakukan pemeriksaan mengikut tahap risiko.

Soalan Lazim Mengenai Penyakit Jantung