Jangkitan Bakteria: Punca, Simptom, Rawatan Dan Bila Perlu Antibiotik

Demam, sakit tekak, batuk, cirit-birit atau luka bernanah sering dikaitkan dengan jangkitan bakteria. Namun, simptom tersebut juga boleh disebabkan oleh virus, kulat, parasit, alahan, keradangan atau masalah kesihatan lain.

Perbezaan ini penting kerana antibiotik hanya digunakan untuk merawat jangkitan tertentu yang disebabkan oleh bakteria. Antibiotik tidak berkesan terhadap selesema, influenza dan penyakit lain yang berpunca daripada virus. Malah, sesetengah jangkitan bakteria ringan boleh pulih tanpa antibiotik.

Mengambil antibiotik apabila ia tidak diperlukan tidak akan mempercepatkan pemulihan. Sebaliknya, pesakit boleh mengalami kesan sampingan seperti loya, cirit-birit, ruam atau reaksi alahan. Penggunaan antibiotik yang tidak sesuai juga mempercepatkan masalah rintangan antibiotik.

Artikel ini menerangkan bagaimana jangkitan bakteria berlaku, simptom yang mungkin dialami, cara doktor membuat diagnosis, jenis rawatan yang boleh diberikan dan bila antibiotik benar-benar diperlukan.

Apakah Maksud Jangkitan Bakteria?

Bakteria ialah organisma mikroskopik bersel tunggal yang boleh ditemui di tanah, air, udara, makanan serta pada permukaan tubuh manusia. Bakteria juga hidup secara normal pada kulit, mulut, saluran pernafasan, usus dan sistem pembiakan.

Kehadiran bakteria tidak semestinya berbahaya. Banyak bakteria yang hidup dalam tubuh membantu menghadam makanan, menyerap nutrien, menghasilkan bahan tertentu dan menghalang mikroorganisma berbahaya daripada membiak secara berlebihan.

Jangkitan bakteria berlaku apabila bakteria yang boleh menyebabkan penyakit memasuki tubuh, membiak dan merosakkan tisu. Sesetengah bakteria menghasilkan toksin yang mencederakan sel, manakala bakteria lain menyerang tisu atau mencetuskan tindak balas keradangan yang kuat.

Jangkitan boleh berlaku pada hampir semua bahagian tubuh, termasuk:

• Kulit dan tisu lembut
• Tekak dan telinga
• Paru-paru
• Saluran kencing
• Saluran penghadaman
• Tulang dan sendi
• Otak dan selaput otak
• Injap jantung
• Darah

Tahap jangkitan pula berbeza-beza. Ada yang ringan dan boleh pulih dengan rawatan sokongan, manakala sebahagian lagi boleh merebak dengan cepat serta mengancam nyawa.

Kolonisasi bukan semestinya jangkitan

Kolonisasi bermaksud bakteria hidup pada tubuh tanpa menyebabkan kerosakan atau simptom. Contohnya, seseorang boleh membawa bakteria tertentu pada kulit atau hidung tanpa jatuh sakit.

Sebaliknya, jangkitan berlaku apabila bakteria membiak pada lokasi tertentu, menyerang tisu atau mencetuskan simptom seperti sakit, demam, bengkak dan penghasilan nanah.

Oleh itu, keputusan ujian yang menunjukkan kehadiran bakteria tidak semestinya bermaksud pesakit memerlukan antibiotik. Doktor perlu mempertimbangkan simptom, lokasi sampel, cara sampel diambil dan kemungkinan pencemaran atau kolonisasi.

Bagaimanakah Jangkitan Bakteria Berlaku?

Bakteria boleh memasuki tubuh melalui beberapa laluan. Cara penularan bergantung pada jenis bakteria dan lokasi jangkitan.

1. Percikan air dan partikel pernafasan

Sesetengah bakteria merebak apabila individu yang dijangkiti batuk, bersin, bercakap atau berada dalam kontak rapat dengan orang lain. Contohnya termasuk bakteria yang menyebabkan batuk kokol dan tuberkulosis.

2. Sentuhan langsung

Bakteria boleh merebak melalui sentuhan kulit, luka, cecair tubuh atau barangan peribadi yang tercemar. Risiko meningkat apabila terdapat luka terbuka, kulit merekah atau masalah kulit yang merosakkan lapisan perlindungan tubuh.

3. Makanan dan air tercemar

Makanan yang tidak dimasak dengan sempurna, disimpan pada suhu tidak sesuai atau tercemar ketika penyediaan boleh membawa bakteria penyebab keracunan makanan dan gastroenteritis.

4. Hubungan seksual

Jangkitan bakteria seperti gonorea, sifilis dan klamidia boleh merebak melalui hubungan seksual dengan individu yang dijangkiti.

5. Luka, gigitan atau prosedur perubatan

Bakteria boleh memasuki tubuh melalui luka, gigitan haiwan, pembedahan, suntikan, kateter atau peralatan perubatan tertentu.

6. Daripada ibu kepada bayi

Sesetengah bakteria boleh berpindah daripada ibu kepada bayi ketika kehamilan, proses kelahiran atau selepas kelahiran.

7. Bakteria daripada tubuh sendiri

Tidak semua jangkitan diperoleh daripada orang lain. Bakteria yang biasanya hidup pada kulit atau dalam usus boleh menyebabkan jangkitan apabila memasuki lokasi yang tidak sepatutnya.

Sebagai contoh, bakteria dari kawasan sekitar dubur boleh memasuki saluran kencing, manakala bakteria pada kulit boleh memasuki tisu lebih dalam melalui luka. MedlinePlus menyenaraikan percikan pernafasan, permukaan tercemar, luka, sentuhan kulit, makanan, air serta penularan daripada ibu kepada bayi sebagai antara laluan jangkitan bakteria.

Jenis Jangkitan Bakteria Yang Lazim

Istilah “jangkitan bakteria” merangkumi banyak penyakit yang berbeza. Jenis simptom dan rawatan bergantung pada bahagian tubuh yang terlibat.

Jangkitan saluran pernafasan

Jangkitan bakteria pada saluran pernafasan termasuk:

• Sakit tekak streptokokus
• Batuk kokol
• Tuberkulosis
• Sesetengah kes radang paru-paru
• Sesetengah kes sinusitis

Walau bagaimanapun, kebanyakan selesema, influenza, bronkitis akut dan banyak kes sakit tekak berpunca daripada virus. Batuk atau hidung berair sahaja tidak mencukupi untuk menentukan bahawa seseorang memerlukan antibiotik.

Jangkitan kulit dan tisu lembut

Antara jangkitan bakteria pada kulit ialah:

• Impetigo
• Folikulitis
• Bisul
• Abses
• Selulitis
• Jangkitan pada luka
• Jangkitan selepas pembedahan

Kawasan yang dijangkiti mungkin menjadi merah, bengkak, panas, sakit atau mengeluarkan nanah. Kemerahan yang merebak dengan cepat, sakit yang sangat kuat atau kulit yang mula menghitam memerlukan rawatan segera.

Jangkitan saluran kencing

Jangkitan saluran kencing boleh melibatkan uretra, pundi kencing atau buah pinggang.

Simptom yang lazim termasuk:

• Pedih ketika membuang air kecil
• Kerap terasa hendak membuang air kecil
• Air kencing keruh
• Sakit di bahagian bawah abdomen
• Darah dalam air kencing

Jika jangkitan telah melibatkan buah pinggang, pesakit mungkin mengalami demam, menggigil, loya, muntah dan sakit pada bahagian belakang atau pinggang.

Jangkitan saluran penghadaman

Sesetengah bakteria boleh menyebabkan:

• Keracunan makanan
• Gastroenteritis
• Cirit-birit berdarah
• Sakit atau kekejangan perut
• Muntah dan dehidrasi

Namun, banyak kes cirit-birit akut juga berpunca daripada virus dan tidak memerlukan antibiotik. Antibiotik yang tidak sesuai bagi sesetengah jangkitan usus bahkan boleh memberikan lebih banyak mudarat berbanding manfaat.

Jangkitan telinga, hidung dan tekak

Sesetengah kes jangkitan telinga tengah, sinusitis dan tonsilitis disebabkan oleh bakteria. Walau bagaimanapun, banyak kes bermula sebagai jangkitan virus dan boleh pulih tanpa antibiotik.

NHS menyatakan bahawa antibiotik tidak digunakan secara rutin bagi banyak jangkitan ringan kerana ia mungkin tidak mempercepatkan pemulihan dan boleh menyebabkan kesan sampingan.

Jangkitan kelamin bakteria

Jangkitan kelamin yang disebabkan oleh bakteria termasuk:

• Gonorea
• Sifilis
• Klamidia

Seseorang boleh mengalami jangkitan tanpa simptom yang jelas. Pemeriksaan dan rawatan penting untuk mengurangkan risiko komplikasi serta penularan kepada pasangan.

Jangkitan bakteria yang serius

Jangkitan yang memerlukan penilaian segera termasuk:

• Meningitis bakteria
• Jangkitan darah
• Endokarditis
• Jangkitan tulang
• Jangkitan sendi
• Radang paru-paru yang teruk
• Sepsis

Jangkitan ini lazimnya memerlukan rawatan di hospital, antibiotik intravena atau prosedur tambahan.

Punca Dan Faktor Risiko Jangkitan Bakteria

Sesiapa sahaja boleh mendapat jangkitan bakteria. Namun, beberapa keadaan meningkatkan risiko mendapat jangkitan atau mengalami komplikasi.

Faktor pendedahan

Risiko boleh meningkat akibat:

• Kontak rapat dengan individu yang dijangkiti
• Kebersihan tangan yang tidak baik
• Makanan mentah atau tidak dimasak sempurna
• Air yang tercemar
• Hubungan seksual tanpa perlindungan
• Berkongsi barangan peribadi
• Tinggal atau bekerja di tempat yang sesak
• Perjalanan ke kawasan dengan penyakit tertentu

Kerosakan pada perlindungan tubuh

Kulit dan lapisan mukosa bertindak sebagai penghalang semula jadi. Risiko jangkitan meningkat apabila terdapat:

• Luka terbuka
• Melecur
• Ulser kaki
• Luka pembedahan
• Ekzema yang teruk
• Gigitan haiwan
• Tisu mati
• Saluran tersumbat

Keadaan kesihatan tertentu

Individu berikut mungkin lebih mudah mengalami jangkitan serius:

• Pesakit diabetes yang tidak terkawal
• Pesakit kanser
• Individu yang menjalani kemoterapi
• Penerima pemindahan organ
• Pesakit yang menggunakan ubat penekan sistem imun
• Individu dengan penyakit buah pinggang, hati atau paru-paru kronik
• Individu tanpa limpa atau dengan fungsi limpa yang lemah
• Pesakit yang kekurangan zat makanan

Penggunaan alat dan rawatan perubatan

Kateter air kencing, tiub pernafasan, akses intravena, implan dan prosedur pembedahan boleh membuka laluan untuk bakteria memasuki tubuh.

Risiko juga boleh meningkat selepas rawatan antibiotik kerana antibiotik boleh mengubah keseimbangan mikroorganisma normal dalam tubuh.

Umur dan kehamilan

Bayi, warga emas dan wanita hamil mungkin memerlukan penilaian lebih awal kerana sesetengah jangkitan boleh berkembang lebih cepat atau menyebabkan komplikasi yang lebih serius.

Simptom Jangkitan Bakteria

Tiada satu simptom khusus yang boleh mengesahkan semua jangkitan bakteria. Simptom bergantung pada bakteria yang terlibat, lokasi jangkitan, usia pesakit dan keadaan sistem imun.

Simptom umum

Antara simptom yang mungkin berlaku ialah:

• Demam
• Menggigil
• Keletihan
• Hilang selera makan
• Sakit badan
• Pembengkakan kelenjar
• Rasa tidak sihat
• Denyutan jantung lebih cepat

Simptom ini juga boleh berlaku dalam jangkitan virus dan keadaan bukan berjangkit.

Simptom jangkitan pernafasan

• Batuk
• Kahak
• Sakit dada
• Sesak nafas
• Pernafasan laju
• Demam
• Tahap oksigen rendah

Simptom jangkitan kulit

• Kulit merah
• Bengkak
• Terasa panas
• Sakit apabila disentuh
• Nanah
• Lepuh
• Luka yang lambat sembuh
• Garisan merah yang merebak daripada luka

Simptom jangkitan saluran kencing

• Pedih ketika membuang air kecil
• Kerap membuang air kecil
• Sukar menahan kencing
• Air kencing keruh atau berdarah
• Sakit bawah abdomen
• Demam dan sakit pinggang jika buah pinggang terlibat

Simptom jangkitan penghadaman

• Cirit-birit
• Muntah
• Kekejangan perut
• Demam
• Darah atau lendir dalam najis
• Tanda dehidrasi

Simptom jangkitan sistem saraf

Meningitis atau jangkitan yang melibatkan sistem saraf boleh menyebabkan:

• Sakit kepala teruk
• Leher kaku
• Sensitif terhadap cahaya
• Kekeliruan
• Sawan
• Sukar dikejutkan
• Tahap kesedaran menurun

Keadaan ini perlu dinilai sebagai kecemasan.

Adakah kahak atau hingus hijau bermaksud jangkitan bakteria?

Tidak semestinya. Kahak berwarna kuning atau hijau boleh berlaku dalam jangkitan dada yang kemudiannya pulih sendiri. Warna lendir perlu dinilai bersama tempoh simptom, pernafasan, demam, pemeriksaan paru-paru dan keadaan keseluruhan pesakit.

Oleh itu, jangan menggunakan warna kahak atau hingus sebagai satu-satunya alasan untuk mengambil antibiotik.

Jangkitan Bakteria Atau Virus: Apakah Perbezaannya?

Jangkitan bakteria dan virus boleh menghasilkan simptom yang hampir sama.

Seseorang tidak boleh menentukan punca jangkitan hanya berdasarkan demam, sakit tekak, warna lendir atau tahap keletihan. Dalam keadaan tertentu, jangkitan virus juga boleh diikuti oleh jangkitan bakteria sekunder.

Antibiotik hanya merawat jangkitan bakteria tertentu. Ia tidak merawat selesema atau influenza dan tidak patut digunakan semata-mata untuk “berjaga-jaga”.

Bagaimanakah Doktor Mendiagnosis Jangkitan Bakteria?

Diagnosis bermula dengan sejarah kesihatan dan pemeriksaan fizikal. Tidak semua pesakit memerlukan setiap ujian.

Sejarah perubatan

Doktor mungkin bertanya tentang:

• Bila simptom bermula
• Sama ada simptom bertambah baik atau semakin teruk
• Pendedahan kepada individu yang sakit
• Sejarah perjalanan
• Makanan yang dimakan
• Hubungan seksual
• Penyakit kronik
• Ubat yang sedang digunakan
• Penggunaan antibiotik sebelum ini
• Sejarah alahan ubat

Pemeriksaan fizikal

Pemeriksaan boleh melibatkan:

• Suhu badan
• Tekanan darah
• Denyutan jantung
• Kadar pernafasan
• Tahap oksigen
• Tekak dan telinga
• Bunyi paru-paru
• Abdomen
• Kulit dan luka
• Tahap kesedaran

Ujian darah dan air kencing

Ujian darah boleh membantu menilai tanda keradangan, fungsi organ dan tahap keseriusan penyakit. Ujian air kencing pula boleh mengesan sel darah putih, darah atau tanda lain yang menyokong kemungkinan jangkitan saluran kencing.

Keputusan ujian tidak sepatutnya ditafsir secara berasingan daripada simptom dan pemeriksaan klinikal.

Kultur bakteria

Kultur dilakukan dengan mengambil sampel seperti:

• Darah
• Air kencing
• Kahak
• Nanah
• Sampel luka
• Najis
• Cecair tertentu dalam tubuh

Sampel diletakkan dalam keadaan makmal yang membolehkan bakteria tumbuh. Kultur boleh membantu mengenal pasti bakteria yang mungkin menyebabkan jangkitan.

Ujian sensitiviti antibiotik

Selepas bakteria dikenal pasti, makmal boleh menguji antibiotik yang berkemungkinan berkesan atau tidak berkesan terhadap bakteria tersebut.

Ujian sensitiviti membantu doktor memilih rawatan yang lebih tepat, terutama apabila jangkitan serius, berulang atau disebabkan oleh bakteria yang disyaki mempunyai rintangan.

Pewarnaan Gram dan ujian molekul

Pewarnaan Gram boleh memberikan maklumat awal tentang kumpulan dan bentuk bakteria. Sampel boleh diambil daripada luka, kahak, air kencing atau cecair tubuh lain.

Dalam keadaan tertentu, ujian molekul seperti PCR digunakan untuk mencari bahan genetik bakteria dengan lebih cepat.

Pengimejan

Doktor mungkin mencadangkan:

• Sinar X dada
• Ultrabunyi
• Imbasan CT
• MRI

Pengimejan membantu mengesan radang paru-paru, abses, jangkitan tulang, saluran tersumbat atau komplikasi lain.

Adakah Semua Jangkitan Bakteria Memerlukan Antibiotik?

Tidak.

Antibiotik diperlukan apabila manfaat rawatan dijangka melebihi risiko. Banyak jangkitan bakteria ringan boleh pulih dengan sistem imun, rawatan sokongan dan pemantauan.

NHS menyatakan bahawa banyak jangkitan bakteria ringan pulih sendiri tanpa antibiotik. CDC juga menjelaskan bahawa antibiotik hanya merawat jangkitan bakteria tertentu, bukan semua penyakit yang mempunyai simptom jangkitan.

Antibiotik lebih berkemungkinan diperlukan apabila:

1. Jangkitan bakteria telah disahkan atau sangat disyaki.
2. Jangkitan sederhana atau teruk.
3. Organ penting seperti otak, jantung atau buah pinggang terlibat.
4. Jangkitan telah memasuki darah.
5. Pesakit mempunyai sistem imun yang lemah.
6. Risiko komplikasi tinggi.
7. Jangkitan tidak menunjukkan pemulihan seperti dijangkakan.
8. Antibiotik boleh mengurangkan penularan penyakit bakteria tertentu.
9. Jangkitan berlaku selepas pembedahan atau melibatkan alat perubatan.
10. Terdapat tanda sepsis.

Antibiotik mungkin tidak diperlukan apabila:

• Jangkitan disebabkan oleh virus
• Jangkitan bakteria ringan dijangka pulih sendiri
• Simptom baru bermula dan pemantauan masih selamat
• Bakteria ditemui tetapi tiada bukti ia menyebabkan penyakit
• Batuk, selesema atau sakit tekak tidak memenuhi kriteria jangkitan bakteria
• Risiko kesan sampingan lebih besar daripada manfaat

Terdapat pengecualian bagi keadaan tertentu, termasuk sesetengah wanita hamil dan pesakit yang bakal menjalani prosedur tertentu. Oleh itu, keputusan tidak patut dibuat sendiri berdasarkan keputusan ujian sahaja.

Mengapa doktor mungkin mencadangkan pemantauan dahulu?

Strategi ini dikenali sebagai pemantauan aktif atau watchful waiting. Pesakit dipantau untuk melihat sama ada simptom bertambah baik tanpa antibiotik.

Pendekatan ini membantu:

• Mengelakkan rawatan yang tidak diperlukan
• Mengurangkan kesan sampingan
• Mengurangkan tekanan terhadap bakteria untuk menjadi rintang
• Menentukan sama ada penyakit sedang pulih atau semakin teruk

Pemantauan hanya sesuai apabila keadaan pesakit stabil dan terdapat rancangan yang jelas untuk mendapatkan rawatan semula jika simptom bertambah buruk.

Bagaimanakah Antibiotik Dipilih?

Tidak ada satu antibiotik yang sesuai untuk semua jangkitan. Pemilihan bergantung pada beberapa faktor.

Lokasi jangkitan

Antibiotik untuk jangkitan kulit mungkin tidak sama dengan antibiotik untuk jangkitan saluran kencing, meningitis atau tuberkulosis.

Bakteria yang disyaki

Doktor mempertimbangkan bakteria yang lazim menyebabkan jangkitan pada lokasi tersebut. Keputusan kultur dan ujian sensitiviti boleh digunakan untuk mengubah rawatan jika diperlukan.

Tahap keseriusan

Jangkitan ringan mungkin dirawat dengan ubat makan. Jangkitan serius mungkin memerlukan antibiotik intravena di hospital.

Faktor pesakit

Pemilihan, dos dan tempoh rawatan boleh dipengaruhi oleh:

• Umur
• Berat badan
• Kehamilan
• Penyusuan
• Fungsi buah pinggang
• Fungsi hati
• Sejarah alahan
• Ubat lain yang digunakan
• Sistem imun
• Rawatan antibiotik terdahulu

Jangan menggunakan nama antibiotik daripada pengalaman orang lain. Simptom yang kelihatan sama boleh mempunyai punca yang berbeza.

Rawatan Jangkitan Bakteria Selain Antibiotik

Antibiotik bukan satu-satunya rawatan. Sesetengah jangkitan tidak akan pulih sepenuhnya jika punca fizikal tidak dirawat.

Rawatan sokongan

Rawatan boleh merangkumi:

• Rehat
• Pengambilan cecair
• Larutan rehidrasi oral
• Ubat untuk mengawal sakit atau demam
• Pemakanan yang mencukupi
• Pemantauan suhu dan simptom

Mengeluarkan nanah

Abses ialah pengumpulan nanah dalam ruang tertutup. Antibiotik sahaja mungkin tidak mencukupi jika nanah perlu dikeluarkan melalui prosedur saliran.

Jangan memecahkan atau mencucuk abses sendiri kerana tindakan tersebut boleh menyebarkan jangkitan dan mencederakan tisu.

Membersihkan luka dan membuang tisu mati

Luka yang dijangkiti mungkin memerlukan:

• Pembersihan
• Penyaliran
• Penukaran balutan
• Pembuangan tisu mati
• Pemeriksaan aliran darah
• Kawalan gula dalam darah

Mengeluarkan punca jangkitan

Kateter, implan atau alat perubatan yang dijangkiti mungkin perlu diganti atau dikeluarkan. Saluran kencing atau hempedu yang tersumbat pula mungkin memerlukan prosedur untuk memulihkan aliran.

Rawatan hospital

Pesakit yang serius mungkin memerlukan:

• Cecair intravena
• Oksigen
• Antibiotik intravena
• Pemantauan tekanan darah
• Sokongan pernafasan
• Pembedahan
• Rawatan di unit rawatan rapi

Cara Mengambil Antibiotik Dengan Betul

Jika antibiotik dipreskripsikan, pengambilan yang betul membantu meningkatkan keberkesanan dan mengurangkan risiko.

1. Ikut arahan preskripsi

Ambil dos mengikut waktu dan tempoh yang ditetapkan. Jangan mengurangkan, menambah, memanjangkan atau menghentikan antibiotik tanpa berbincang dengan doktor atau ahli farmasi.

Arahan mungkin berbeza mengikut jenis jangkitan dan antibiotik. Oleh itu, ikuti preskripsi khusus yang diberikan kepada anda.

2. Semak sama ada perlu diambil bersama makanan

Sesetengah antibiotik perlu diambil bersama makanan bagi mengurangkan ketidakselesaan perut. Antibiotik lain mungkin mempunyai arahan berlainan.

Baca label dan tanya ahli farmasi jika tidak pasti.

3. Jangan berkongsi antibiotik

Jangan memberikan antibiotik kepada pasangan, anak atau ahli keluarga walaupun simptom mereka kelihatan sama.

4. Jangan menggunakan baki ubat lama

Baki antibiotik mungkin:

• Bukan jenis yang sesuai
• Tidak mencukupi untuk rawatan
• Telah tamat tempoh
• Menutup simptom tanpa merawat punca sebenar
• Melambatkan diagnosis penyakit yang lebih serius

5. Ketahui tindakan jika terlupa dos

Semak risalah ubat atau hubungi ahli farmasi. Jangan mengambil dua dos serentak kecuali diarahkan oleh profesional kesihatan.

6. Maklumkan semua alahan dan ubat

Sesetengah antibiotik boleh berinteraksi dengan ubat, makanan atau suplemen tertentu. Beritahu doktor jika anda hamil, menyusu atau mempunyai penyakit buah pinggang atau hati.

Kesan Sampingan Antibiotik

Antibiotik boleh menyelamatkan nyawa, tetapi semua ubat mempunyai risiko.

Kesan sampingan yang lazim

Antara kesan yang mungkin berlaku ialah:

• Loya
• Muntah
• Sakit perut
• Cirit-birit
• Kembung
• Ruam
• Sakit kepala
• Jangkitan kulat pada mulut atau faraj

Hubungi doktor atau ahli farmasi jika kesan sampingan mengganggu pengambilan ubat. Jangan menghentikan rawatan sendiri tanpa mendapatkan nasihat.

Tanda reaksi alahan serius

Dapatkan rawatan kecemasan jika berlaku:

• Bengkak pada muka, bibir, lidah atau tekak
• Kesukaran bernafas
• Bunyi berdehit
• Pening teruk
• Pengsan
• Ruam atau lepuh yang merebak dengan cepat

Cirit-birit teruk selepas antibiotik

Antibiotik boleh mengganggu keseimbangan bakteria normal dalam usus dan meningkatkan risiko jangkitan Clostridioides difficile atau C. difficile.

Dapatkan pemeriksaan jika cirit-birit:

• Sangat kerap atau berair
• Mengandungi darah
• Disertai demam
• Menyebabkan sakit perut yang kuat
• Berlaku ketika atau selepas rawatan antibiotik

CDC menyatakan bahawa kebanyakan jangkitan C. difficile berlaku ketika seseorang mengambil antibiotik atau tidak lama selepas rawatan tersebut.

Apakah Rintangan Antibiotik?

Rintangan antibiotik berlaku apabila bakteria berubah sehingga antibiotik yang sebelum ini berkesan tidak lagi dapat membunuh atau mengawal bakteria tersebut.

Tubuh manusia bukan menjadi “kebal” terhadap antibiotik. Bakteria yang menjadi rintang.

Bakteria boleh menjadi rintang melalui perubahan genetik atau memperoleh gen rintangan daripada bakteria lain. Bakteria yang terselamat boleh terus membiak dan merebak.

Faktor yang mempercepatkan rintangan

• Menggunakan antibiotik apabila tidak diperlukan
• Mengambil antibiotik tanpa pengawasan
• Menggunakan antibiotik yang tidak sesuai
• Dos atau tempoh rawatan yang tidak tepat
• Kawalan jangkitan yang lemah
• Penyebaran bakteria rintang di hospital dan komuniti
• Penggunaan antimikrob yang tidak bertanggungjawab dalam pelbagai sektor

Mengapa rintangan antibiotik berbahaya?

Jangkitan rintang boleh menyebabkan:

• Rawatan biasa gagal
• Tempoh penyakit menjadi lebih panjang
• Rawatan di hospital diperlukan
• Penggunaan ubat yang lebih kompleks
• Kesan sampingan yang lebih serius
• Kos rawatan meningkat
• Risiko komplikasi dan kematian bertambah

WHO melaporkan bahawa satu daripada enam jangkitan bakteria biasa yang disahkan melalui makmal di seluruh dunia pada tahun 2023 menunjukkan rintangan terhadap antibiotik yang diuji.

Di Malaysia, sistem Malaysia One Health Antimicrobial Resistance menyatakan bahawa penyalahgunaan agen antimikrob merupakan antara pemacu utama rintangan. Malaysia turut menjalankan pemantauan rintangan antibiotik melalui National Surveillance of Antibiotic Resistance.

Tanda Bahaya Jangkitan Bakteria

Dapatkan rawatan segera jika pesakit mengalami:

• Kesukaran bernafas
• Pernafasan sangat laju
• Bibir atau kulit kebiruan
• Keliru atau bercakap tidak tentu arah
• Sukar dikejutkan
• Pengsan
• Sawan
• Sakit kepala teruk dengan leher kaku
• Denyutan jantung sangat laju atau lemah
• Kulit sejuk, lembap atau berpeluh
• Kesakitan yang sangat kuat
• Tidak membuang air kecil atau air kencing sangat sedikit
• Muntah berterusan
• Dehidrasi teruk
• Kemerahan kulit yang merebak dengan cepat
• Luka mengeluarkan bau busuk
• Tisu bertukar gelap atau hitam
• Demam bersama ruam yang tidak pudar apabila ditekan
• Keadaan merosot dengan cepat

Apakah sepsis?

Sepsis ialah tindak balas tubuh yang melampau terhadap jangkitan sehingga boleh menyebabkan kerosakan organ. Ia merupakan kecemasan perubatan yang mengancam nyawa.

Tanda sepsis boleh termasuk:

• Kekeliruan
• Sesak nafas
• Demam, menggigil atau terasa sangat sejuk
• Denyutan jantung tinggi atau nadi lemah
• Kesakitan atau ketidakselesaan melampau
• Kulit lembap atau berpeluh

Sepsis tidak boleh disahkan atau ditolak hanya berdasarkan satu simptom. Jika seseorang kelihatan sangat sakit atau merosot dengan cepat, dapatkan rawatan kecemasan.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Buat pemeriksaan jika:

• Demam berpanjangan atau semakin tinggi
• Simptom tidak bertambah baik
• Simptom kembali selepas sempat pulih
• Kesakitan semakin kuat
• Terdapat nanah
• Luka tidak sembuh
• Terdapat darah dalam kahak, air kencing atau najis
• Pesakit tidak dapat makan atau minum
• Air kencing semakin berkurangan
• Batuk berpanjangan
• Sesak nafas
• Pesakit sedang hamil
• Pesakit ialah bayi kecil atau warga emas
• Pesakit mempunyai diabetes atau sistem imun lemah
• Jangkitan berlaku selepas pembedahan
• Pesakit menggunakan kateter atau alat perubatan
• Keadaan bertambah teruk selepas memulakan antibiotik
• Simptom tidak berubah seperti yang dijangkakan selepas rawatan

Jangan menunggu sehingga semua tanda bahaya muncul. Perubahan ketara daripada keadaan biasa pesakit juga perlu diambil serius.

Cara Mencegah Jangkitan Bakteria

Tidak semua jangkitan boleh dicegah, tetapi beberapa langkah boleh mengurangkan risiko.

Jaga kebersihan tangan

Basuh tangan menggunakan sabun dan air:

• Sebelum menyediakan makanan
• Sebelum makan
• Selepas menggunakan tandas
• Selepas menyentuh luka
• Selepas batuk atau bersin
• Selepas menguruskan individu yang sakit

Rawat luka dengan betul

Bersihkan luka dan tutup dengan balutan yang sesuai. Dapatkan pemeriksaan jika luka semakin merah, sakit, bengkak atau bernanah.

Amalkan keselamatan makanan

• Masak makanan dengan sempurna
• Pisahkan makanan mentah daripada makanan siap dimakan
• Simpan makanan pada suhu selamat
• Gunakan air bersih
• Elakkan makanan yang telah rosak
• Bersihkan permukaan penyediaan makanan

Dapatkan vaksin yang disyorkan

Vaksin tertentu membantu mencegah penyakit bakteria seperti batuk kokol, difteria, pneumokokal dan meningokokal. Vaksinasi juga boleh mengurangkan jangkitan yang membawa kepada penggunaan antibiotik.

Amalkan hubungan seksual yang lebih selamat

Gunakan perlindungan, jalani saringan apabila berisiko dan dapatkan rawatan bersama pasangan jika diarahkan.

Gunakan antibiotik secara bertanggungjawab

• Jangan mendesak doktor memberikan antibiotik
• Jangan membeli antibiotik daripada sumber tidak sah
• Jangan berkongsi ubat
• Ikut arahan preskripsi
• Hadir semula jika simptom bertambah teruk

Mitos Dan Fakta Jangkitan Bakteria

Mitos 1: Semua demam memerlukan antibiotik

Fakta: Demam boleh disebabkan oleh virus, bakteria, keradangan dan pelbagai keadaan lain.

Mitos 2: Kahak hijau mengesahkan jangkitan bakteria

Fakta: Warna kahak sahaja tidak menentukan punca atau keperluan antibiotik.

Mitos 3: Antibiotik paling kuat ialah pilihan terbaik

Fakta: Antibiotik terbaik ialah ubat yang sesuai untuk bakteria, lokasi jangkitan dan keadaan pesakit.

Mitos 4: Antibiotik boleh merawat selesema

Fakta: Selesema disebabkan oleh virus dan tidak dirawat dengan antibiotik.

Mitos 5: Baki antibiotik boleh digunakan semula

Fakta: Simptom yang sama tidak semestinya mempunyai punca yang sama. Baki ubat juga mungkin tidak mencukupi atau tidak sesuai.

Mitos 6: Tubuh menjadi kebal terhadap antibiotik

Fakta: Bakteria yang berubah dan menjadi rintang terhadap ubat.

Mitos 7: Setiap bakteria yang ditemui dalam ujian mesti dirawat

Fakta: Bakteria boleh mewakili jangkitan, kolonisasi atau pencemaran sampel. Keputusan perlu ditafsir bersama simptom dan pemeriksaan.

Kesimpulan

Jangkitan bakteria boleh berlaku pada kulit, paru-paru, saluran kencing, usus, otak, darah dan banyak bahagian tubuh lain. Simptomnya bergantung pada lokasi dan tahap keseriusan jangkitan.

Tidak semua demam, batuk, sakit tekak atau kahak hijau bermaksud seseorang memerlukan antibiotik. Malah, tidak semua jangkitan bakteria perlu dirawat dengan antibiotik.

Diagnosis yang tepat memerlukan penilaian simptom, pemeriksaan fizikal dan kadangkala ujian makmal. Jika antibiotik diberikan, ambil mengikut arahan dan jangan berkongsi atau menggunakan baki ubat lama.

Dapatkan rawatan segera jika berlaku kekeliruan, sesak nafas, sakit melampau, leher kaku, sawan, kurang air kencing atau keadaan yang merosot dengan cepat. Jangkitan yang mencetuskan sepsis ialah kecemasan perubatan.

Soalan Lazim Tentang Jangkitan Bakteria