Masalah Terkencing: Punca, Gejala, Rawatan dan Bila Perlu Jumpa Doktor

Masalah terkencing atau air kencing terlepas tanpa sengaja boleh berlaku dalam pelbagai keadaan. Ada orang mengalami sedikit kebocoran ketika batuk, bersin atau ketawa. Ada pula yang tiba-tiba terasa hendak kencing dengan sangat kuat sehingga tidak sempat sampai ke tandas.

Dalam perubatan, keadaan ini dikenali sebagai inkontinens urin atau urinary incontinence. Ia merujuk kepada kehilangan kawalan pundi kencing sehingga air kencing keluar tanpa disengajakan.

Walaupun masalah ini menjadi lebih biasa apabila usia meningkat, ia bukan sesuatu yang mesti diterima sebagai proses normal penuaan. Inkontinens urin juga boleh berlaku kepada orang yang lebih muda, wanita selepas bersalin, individu dengan masalah saraf serta lelaki yang mengalami masalah prostat.

Tahapnya juga berbeza. Sesetengah orang hanya mengalami beberapa titis air kencing sekali-sekala, manakala yang lain mengalami kebocoran yang cukup kerap sehingga mengganggu pekerjaan, tidur, aktiviti fizikal dan kehidupan sosial.

Berita baiknya, banyak kes boleh dikawal atau diperbaiki apabila jenis dan punca sebenar dikenal pasti.

Apa Itu Masalah Terkencing atau Inkontinens Urin?

Pundi kencing berfungsi sebagai tempat menyimpan air kencing sebelum ia dikeluarkan melalui uretra. Kawalan kencing bergantung kepada beberapa komponen yang bekerja bersama, termasuk:

• pundi kencing
• otot sfinkter uretra
• otot lantai pelvis
• saraf yang mengawal pundi kencing
• otak dan saraf tunjang

Apabila sistem ini terganggu, seseorang mungkin mengalami kebocoran air kencing.

Namun, beberapa masalah kencing yang lain tidak semestinya bermaksud seseorang mempunyai inkontinens urin.

Sebagai contoh:

• Kerap kencing bermaksud seseorang perlu membuang air kecil lebih kerap daripada biasa.
• Urgency bermaksud rasa hendak kencing datang secara mendadak dan sukar ditahan.
• Urinary retention pula bermaksud pundi kencing sukar dikosongkan dengan sempurna.
• Inkontinens urin secara khusus merujuk kepada air kencing yang keluar tanpa disengajakan.

Seseorang boleh mengalami lebih daripada satu masalah ini pada masa yang sama.

Jenis Jenis Masalah Terkencing

Corak kebocoran air kencing boleh memberikan petunjuk penting tentang jenis inkontinens yang dialami.

1. Stress Incontinence

Stress incontinence berlaku apabila tekanan fizikal pada pundi kencing meningkat sehingga air kencing terlepas.

Ia boleh berlaku ketika:

• batuk
• bersin
• ketawa
• berlari
• melompat
• bersenam
• mengangkat barang berat

Perkataan “stress” dalam keadaan ini merujuk kepada tekanan fizikal pada pundi kencing, bukannya stres emosi.

Keadaan ini sering dikaitkan dengan kelemahan otot lantai pelvis atau sfinkter uretra. Ia lebih lazim dalam kalangan wanita, termasuk selepas kehamilan dan kelahiran.

2. Urge Incontinence

Urge incontinence berlaku apabila seseorang mengalami rasa hendak membuang air kecil yang sangat kuat dan mendadak, kemudian air kencing terlepas sebelum sempat sampai ke tandas.

Sesetengah pesakit turut mengalami:

• kerap membuang air kecil
• sukar menahan kencing
• bangun beberapa kali pada waktu malam
• rasa hendak kencing apabila mendengar bunyi air

Urge incontinence sering dikaitkan dengan keadaan yang dikenali sebagai overactive bladder, walaupun kedua-duanya tidak semestinya perkara yang sama.

3. Overflow Incontinence

Dalam overflow incontinence, pundi kencing tidak dapat dikosongkan dengan sempurna. Apabila ia terlalu penuh, air kencing boleh menitis atau bocor sedikit demi sedikit.

Gejala lain yang mungkin berlaku termasuk:

• aliran air kencing lemah
• sukar memulakan kencing
• perlu meneran
• rasa pundi kencing masih penuh selepas selesai
• kerap menitis selepas membuang air kecil

Keadaan ini boleh berlaku akibat halangan pada saluran kencing atau masalah pada otot dan saraf pundi kencing.

4. Functional Incontinence

Dalam keadaan ini, sistem urinari mungkin berfungsi secara relatif normal tetapi individu tidak dapat sampai ke tandas tepat pada waktunya.

Contohnya, seseorang dengan:

• arthritis yang teruk
• kesukaran berjalan
• kecacatan fizikal tertentu
• gangguan kognitif
• masalah membuka pakaian dengan cepat

mungkin terkencing walaupun kawalan asas pundi kencing tidak mengalami kerosakan yang sama seperti jenis inkontinens lain.

5. Mixed Incontinence

Mixed incontinence bermaksud seseorang mempunyai lebih daripada satu jenis inkontinens.

Gabungan yang sering berlaku ialah stress incontinence dan urge incontinence.

Apakah Gejala Masalah Terkencing?

Gejala bergantung kepada jenis dan puncanya.

Antara tanda yang boleh berlaku ialah:

• air kencing terlepas ketika batuk, bersin atau ketawa
• terkencing ketika berlari atau bersenam
• rasa hendak kencing secara tiba-tiba dan sangat kuat
• tidak sempat sampai ke tandas
• air kencing menitis tanpa disedari
• kebocoran ketika tidur
• aliran kencing lemah
• rasa pundi kencing tidak kosong
• perlu kerap mencari tandas
• mengurangkan aktiviti kerana takut terkencing

Ada juga individu yang mula merancang perjalanan berdasarkan lokasi tandas atau mengelakkan keluar rumah kerana bimbang berlaku kebocoran.

Kesan psikologi dan sosial seperti ini penting kerana keterukan inkontinens bukan sekadar ditentukan oleh jumlah air kencing yang keluar. Kesan terhadap kualiti hidup seseorang juga perlu dipertimbangkan.

Apakah Punca Masalah Terkencing?

Masalah terkencing bukan satu penyakit khusus. Ia boleh berpunca daripada pelbagai keadaan.

Punca Sementara

Sesetengah masalah hanya berlaku untuk tempoh tertentu dan boleh bertambah baik apabila puncanya dirawat.

Antaranya:

Jangkitan saluran kencing

Jangkitan pada pundi kencing boleh menyebabkan rasa hendak kencing menjadi sangat kuat dan kerap sehingga sesetengah orang mengalami kebocoran.

Gejala lain boleh termasuk pedih ketika kencing, air kencing berbau kuat atau sakit pada bahagian bawah abdomen.

Sembelit

Najis yang keras dan banyak dalam rektum boleh memberikan tekanan kepada struktur berdekatan dan mempengaruhi fungsi pundi kencing.

Kafein dan alkohol

Kopi, teh, minuman berkafein dan alkohol boleh memburukkan simptom pada sesetengah individu.

Sesetengah ubat

Ubat tertentu boleh meningkatkan penghasilan air kencing atau mempengaruhi fungsi pundi kencing.

Jangan berhenti mengambil ubat yang dipreskripsikan sendiri. Bincangkan dengan doktor jika simptom bermula selepas anda mengambil sesuatu ubat.

Punca Berpanjangan

Masalah yang berterusan pula boleh dikaitkan dengan:

• kelemahan otot lantai pelvis
• kehamilan dan kelahiran
• perubahan berkaitan usia
• obesiti
• diabetes
• kerosakan saraf
• penyakit Parkinson
• multiple sclerosis
• strok
• kecederaan otak atau saraf tunjang
• prolaps organ pelvis
• pembesaran prostat
• halangan saluran kencing
• kesan sesetengah pembedahan atau rawatan prostat

NIDDK turut menyenaraikan jangkitan, sembelit, diabetes, berat badan berlebihan, batuk kronik serta masalah sistem saraf sebagai antara keadaan yang boleh menyebabkan atau menyumbang kepada masalah kawalan pundi kencing.

Kenapa Wanita Lebih Mudah Mengalami Masalah Terkencing?

Wanita mempunyai beberapa faktor tambahan yang boleh mempengaruhi lantai pelvis dan kawalan kencing.

Kehamilan

Semasa hamil, peningkatan tekanan pada lantai pelvis serta perubahan hormon boleh menyebabkan sesetengah wanita mengalami kebocoran air kencing.

Kelahiran

Kelahiran melalui faraj boleh meregangkan otot, tisu penyokong dan saraf lantai pelvis.

Ini tidak bermaksud semua wanita yang bersalin akan mengalami inkontinens, tetapi ia merupakan salah satu faktor risiko.

Menopaus dan Peningkatan Usia

Perubahan hormon dan perubahan struktur tisu selepas menopaus boleh turut mempengaruhi sistem urinari dan lantai pelvis.

Prolaps Organ Pelvis

Apabila struktur yang menyokong organ pelvis menjadi lemah, pundi kencing, rahim atau struktur lain boleh turun daripada kedudukan asal.

Prolaps dan inkontinens boleh berlaku bersama dalam sesetengah wanita.

Masalah Terkencing Dalam Kalangan Lelaki

Walaupun inkontinens sering dikaitkan dengan wanita, lelaki juga boleh mengalaminya.

Salah satu faktor penting ialah prostat.

Pembesaran Prostat

Prostat terletak mengelilingi bahagian awal uretra. Apabila prostat membesar, ia boleh menyempitkan aliran air kencing.

Lelaki mungkin mengalami:

• sukar memulakan kencing
• aliran kencing perlahan
• perlu meneran
• kerap kencing
• pundi kencing tidak kosong sepenuhnya

Dalam keadaan tertentu, pundi kencing yang terlalu penuh boleh menyebabkan overflow incontinence.

Selepas Rawatan Prostat

Pembedahan atau radioterapi untuk kanser prostat juga boleh mempengaruhi saraf, sfinkter atau fungsi pundi kencing dan menyebabkan inkontinens.

Sesetengah masalah akan bertambah baik secara beransur-ansur, manakala kes lain memerlukan rawatan khusus.

Faktor Yang Meningkatkan Risiko Masalah Terkencing

Antara faktor yang boleh meningkatkan kemungkinan seseorang mengalami inkontinens ialah:

1. Usia semakin meningkat
2. Kehamilan dan kelahiran
3. Berat badan berlebihan atau obesiti
4. Diabetes
5. Penyakit neurologi
6. Masalah prostat
7. Sembelit kronik
8. Batuk kronik
9. Merokok
10. Sesetengah pembedahan pelvis

Namun, mempunyai faktor risiko tidak bermaksud seseorang pasti akan mengalami inkontinens.

Bagaimana Doktor Mendiagnosis Masalah Terkencing?

Rawatan yang berkesan bergantung kepada diagnosis yang betul. Tidak semua kebocoran air kencing mempunyai punca atau rawatan yang sama.

1. Sejarah Simptom

Doktor mungkin bertanya:

• Bilakah kebocoran bermula?
• Adakah ia berlaku ketika batuk atau bersin?
• Adakah anda terasa hendak kencing terlebih dahulu?
• Berapa kerap kebocoran berlaku?
• Adakah anda bangun pada waktu malam?
• Adakah aliran kencing menjadi lemah?
• Adakah terdapat pedih, darah atau sakit ketika kencing?
• Apakah ubat yang sedang diambil?
• Adakah anda pernah menjalani pembedahan?

2. Bladder Diary

Anda mungkin diminta menyimpan rekod selama beberapa hari mengenai:

• apa dan berapa banyak anda minum
• masa membuang air kecil
• jumlah air kencing
• bila rasa urgency berlaku
• bila air kencing terlepas
• apa yang sedang dilakukan ketika kebocoran berlaku

Bladder diary selama dua hingga tiga hari boleh membantu doktor mengenal pasti corak simptom.

3. Pemeriksaan Fizikal

Pemeriksaan akan disesuaikan mengikut gejala dan keadaan individu.

Dalam sesetengah kes, doktor mungkin meminta pesakit batuk ketika pundi kencing berisi untuk melihat sama ada kebocoran berlaku.

4. Ujian Air Kencing

Urinalysis boleh digunakan untuk mencari kemungkinan:

• jangkitan
• darah dalam air kencing
• beberapa masalah lain pada sistem urinari

5. Pemeriksaan Baki Air Kencing

Jumlah air kencing yang masih tertinggal selepas seseorang selesai kencing dikenali sebagai post void residual.

Ia boleh diperiksa menggunakan ultrasound atau kaedah lain.

Jumlah yang tinggi boleh mencadangkan bahawa pundi kencing tidak kosong dengan sempurna akibat halangan atau masalah fungsi saraf dan otot pundi kencing.

6. Ujian Lanjut

Jika diperlukan, doktor boleh mempertimbangkan:

• ultrasound
• urodynamic testing
• cystoscopy
• ujian pengimejan tertentu

Tidak semua pesakit memerlukan ujian ini.

Bagaimana Masalah Terkencing Dirawat?

Pendekatan kurang invasif biasanya dipertimbangkan terlebih dahulu sebelum prosedur atau pembedahan.

1. Merawat Punca Asas

Jika inkontinens disebabkan oleh masalah tertentu, rawatan mungkin difokuskan kepada keadaan tersebut.

Contohnya:

• merawat jangkitan saluran kencing
• mengatasi sembelit
• menilai masalah prostat
• mengubah ubat tertentu jika sesuai
• mengurus diabetes atau masalah neurologi

2. Mengubah Tabiat Minum

Sesetengah orang cuba mengatasi masalah terkencing dengan mengurangkan air sebanyak mungkin.

Ini bukan pendekatan yang baik.

Menghadkan cecair secara keterlaluan boleh menyebabkan dehidrasi.

Sebaliknya, doktor mungkin mencadangkan perubahan masa atau jumlah pengambilan cecair berdasarkan simptom, aktiviti, cuaca dan keadaan kesihatan individu.

3. Kurangkan Pencetus

Jika simptom bertambah selepas pengambilan:

• kopi
• teh
• minuman berkafein
• minuman berkarbonat
• alkohol

anda boleh berbincang dengan doktor tentang mengurangkannya dan melihat sama ada simptom berubah.

4. Pengurusan Berat Badan

Bagi individu yang mempunyai berat badan berlebihan, pengurangan berat badan boleh membantu mengurangkan tekanan pada pundi kencing dan lantai pelvis.

5. Senaman Otot Lantai Pelvis

Latihan otot lantai pelvis atau pelvic floor muscle training membantu menguatkan otot yang menyokong pundi kencing dan uretra.

Ia sangat relevan untuk stress incontinence dan boleh menjadi sebahagian daripada rawatan jenis inkontinens lain.

Ahli fisioterapi yang mempunyai latihan dalam kesihatan lantai pelvis boleh membantu memastikan otot yang betul digunakan.

6. Bladder Training

Bladder training bertujuan membantu seseorang mengawal rasa urgency dan secara beransur-ansur memanjangkan masa antara kunjungan ke tandas.

Ia sering digunakan untuk urge incontinence atau overactive bladder.

7. Ubat

Sesetengah masalah seperti urgency incontinence atau overactive bladder boleh dirawat dengan ubat.

Terdapat beberapa kumpulan ubat yang mempengaruhi aktiviti otot pundi kencing.

Namun, ubat bukan rawatan universal untuk semua jenis inkontinens. Pilihan bergantung kepada jenis simptom, penyakit lain serta risiko kesan sampingan.

8. Prosedur dan Pembedahan

Jika simptom kekal teruk walaupun rawatan konservatif telah dilakukan, pilihan lain mungkin dipertimbangkan.

Bergantung kepada keadaan, ia boleh merangkumi:

• prosedur untuk stress incontinence
• suntikan tertentu pada pundi kencing untuk overactive bladder
• stimulasi saraf
• prosedur sling
• artificial urinary sphincter dalam kes lelaki tertentu
• pembedahan untuk membuang halangan saluran kencing

Keputusan mengenai prosedur atau pembedahan perlu dibuat selepas manfaat, risiko dan pilihan alternatif dibincangkan dengan pakar.

Adakah Senaman Kegel Boleh Membantu?

Ya, senaman Kegel atau latihan otot lantai pelvis boleh membantu sesetengah individu dengan inkontinens.

Untuk mengenal pasti otot lantai pelvis, bayangkan anda sedang cuba menahan kentut dan kencing pada masa yang sama. Otot di sekitar uretra dan dubur akan mengecut.

Namun, jangan jadikan menghentikan aliran air kencing ketika sedang kencing sebagai cara rutin untuk melakukan senaman Kegel.

Antara kesilapan yang biasa berlaku ialah:

• mengetatkan otot perut sahaja
• mengetatkan punggung
• menahan nafas
• melakukan senaman tanpa relaksasi yang mencukupi
• terlalu banyak latihan sehingga otot menjadi tegang

Jika anda tidak pasti sama ada teknik dilakukan dengan betul, ahli fisioterapi lantai pelvis boleh membantu.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Bincangkan masalah ini dengan doktor jika kebocoran:

• berlaku berulang kali
• semakin kerap
• semakin banyak
• mengganggu tidur
• mengganggu kerja atau aktiviti fizikal
• menyebabkan anda mengelakkan perjalanan atau aktiviti sosial
• disertai aliran kencing yang lemah
• disertai rasa pundi kencing tidak kosong
• bermula selepas pembedahan
• berlaku bersama masalah saraf atau penyakit neurologi

Rasa malu menyebabkan ramai orang tidak mendapatkan rawatan. Namun, inkontinens merupakan masalah kesihatan yang sebenar dan terdapat pelbagai pilihan rawatan.

Tanda Bahaya: Bila Perlu Mendapatkan Rawatan Segera?

Sesetengah simptom kencing perlu dinilai dengan lebih segera.

Dapatkan pemeriksaan perubatan segera jika anda:

• langsung tidak boleh membuang air kecil
• melihat darah dalam air kencing
• mengalami sakit atau pedih ketika kencing bersama tanda jangkitan
• mengalami demam dan simptom saluran kencing
• mengalami sakit pelvis, abdomen atau pinggang yang kuat

Ketidakupayaan mengosongkan pundi kencing, darah dalam air kencing dan simptom jangkitan merupakan antara keadaan yang memerlukan penilaian perubatan dengan segera.

Kebocoran Kencing Bersama Sakit Belakang atau Kebas

Ini satu situasi yang perlu diberikan perhatian khas.

Pergi ke Jabatan Kecemasan dengan segera jika masalah kawalan kencing yang baru berlaku disertai:

• sakit belakang yang teruk atau semakin teruk
• kelemahan pada kaki
• kebas pada kedua-dua kaki
• kebas di sekitar kemaluan, punggung atau bahagian dalam paha
• hilang sensasi ketika membuang air kecil
• tidak tahu sama ada pundi kencing penuh atau kosong
• kehilangan kawalan usus

Gabungan simptom ini boleh berlaku dalam keadaan neurologi serius seperti cauda equina syndrome, iaitu tekanan pada kumpulan saraf di bahagian bawah tulang belakang. Keadaan ini memerlukan penilaian kecemasan.

Bolehkah Masalah Terkencing Dicegah?

Tidak semua kes boleh dicegah. Namun, beberapa langkah boleh membantu mengurangkan risiko atau mengawal simptom.

Antaranya:

1. Kekalkan berat badan yang sesuai
   Berat badan berlebihan meningkatkan tekanan pada lantai pelvis.
2. Lakukan latihan lantai pelvis jika sesuai
   Terutama bagi individu yang mempunyai risiko kelemahan otot lantai pelvis.
3. Rawat sembelit
   Elakkan meneran secara berlebihan secara berterusan.
4. Berhenti merokok
   Merokok boleh menyumbang kepada batuk kronik yang meningkatkan tekanan pada lantai pelvis.
5. Kawal diabetes dengan baik
   Diabetes boleh mempengaruhi penghasilan air kencing dan fungsi saraf pundi kencing.
6. Kenal pasti pencetus
   Kafein atau alkohol boleh memburukkan urgency pada sesetengah orang.

Mitos dan Fakta Tentang Masalah Terkencing

Mitos 1: Terkencing adalah normal apabila sudah tua

Fakta: Risiko meningkat dengan usia, tetapi inkontinens bukan sesuatu yang mesti berlaku kepada semua orang. Ia masih patut dinilai jika mengganggu kehidupan.

Mitos 2: Masalah terkencing hanya berlaku kepada wanita

Fakta: Lelaki juga boleh mengalami inkontinens, termasuk akibat masalah prostat atau selepas rawatan prostat.

Mitos 3: Jangan minum banyak air kalau selalu terkencing

Fakta: Menghadkan air secara berlebihan boleh menyebabkan dehidrasi. Pengambilan cecair perlu disesuaikan dengan keadaan individu.

Mitos 4: Semua masalah terkencing perlu dibedah

Fakta: Banyak kes dirawat terlebih dahulu menggunakan perubahan gaya hidup, latihan lantai pelvis, bladder training atau ubat bergantung kepada jenis inkontinens.

Mitos 5: Kalau terkencing selepas bersalin, tiada apa yang boleh dilakukan

Fakta: Masalah selepas kehamilan dan kelahiran boleh dinilai dan dirawat. Pelvic floor muscle training merupakan salah satu pendekatan yang boleh digunakan.

Kesimpulan

Masalah terkencing atau inkontinens urin boleh berlaku kepada lelaki dan wanita pada pelbagai peringkat usia. Coraknya boleh berbeza daripada beberapa titis air kencing ketika batuk kepada desakan kencing yang begitu kuat sehingga seseorang tidak sempat sampai ke tandas.

Punca juga berbeza. Ia boleh berkaitan dengan kelemahan lantai pelvis, kehamilan dan kelahiran, masalah prostat, jangkitan, diabetes, gangguan saraf atau halangan saluran kencing.

Oleh sebab itu, rawatan yang sesuai bergantung kepada jenis dan punca sebenar masalah.

Jika inkontinens berlaku berulang kali atau sudah mengganggu aktiviti harian, jangan sekadar bergantung kepada penggunaan pad atau mengurangkan minum air. Pemeriksaan perubatan boleh membantu mengenal pasti punca dan menentukan sama ada perubahan gaya hidup, latihan lantai pelvis, bladder training, ubat atau rawatan lain diperlukan.

Soalan Lazim Tentang Masalah Terkencing