Kegagalan Jantung: Tanda Awal, Punca, Rawatan Dan Bila Perlu Segera Ke Hospital

Kegagalan jantung ialah keadaan apabila jantung tidak mampu mengepam darah dengan cukup baik untuk memenuhi keperluan badan. Ramai orang salah faham istilah ini. “Kegagalan jantung” bukan bermaksud jantung terus berhenti berdenyut. Jantung masih berfungsi, tetapi keupayaannya untuk mengepam darah sudah lemah, tidak efisien atau terbeban.

Masalahnya, tanda awal kegagalan jantung kadang-kadang nampak seperti perkara biasa. Pesakit mungkin hanya rasa cepat penat, mudah semput, kaki bengkak atau sukar tidur apabila baring. Ada yang menyangka ia cuma kesan usia, kurang stamina, berat badan naik atau kurang tidur. Sedangkan dalam sesetengah keadaan, simptom ini boleh menjadi petanda bahawa jantung sedang mengalami tekanan yang serius.

Kegagalan jantung boleh berlaku secara perlahan-lahan selama beberapa bulan atau tahun. Ia juga boleh berlaku secara tiba-tiba, terutama selepas serangan jantung, masalah injap jantung, jangkitan tertentu atau gangguan irama jantung. Jika tidak dirawat, keadaan ini boleh menyebabkan cecair berkumpul dalam paru-paru, kaki, perut dan organ lain.

Apa Itu Kegagalan Jantung?

Kegagalan jantung berlaku apabila jantung tidak dapat mengepam darah dengan berkesan. Darah membawa oksigen dan nutrien ke seluruh badan. Apabila fungsi pam jantung terganggu, organ dan tisu badan mungkin tidak mendapat bekalan darah yang mencukupi.

Dalam masa yang sama, darah dan cecair boleh “bertakung” atau berkumpul di bahagian tertentu badan. Sebab itu pesakit kegagalan jantung boleh mengalami:

• semput
• cepat penat
• kaki bengkak
• perut membesar
• batuk waktu malam
• berat badan naik mendadak
• sukar tidur dalam posisi baring

Istilah lain yang sering digunakan ialah heart failure atau congestive heart failure. Perkataan “congestive” merujuk kepada pengumpulan cecair dalam badan akibat jantung yang tidak mengepam dengan baik.

Bayangkan jantung seperti pam air. Pam itu masih hidup, tetapi tekanannya tidak cukup kuat. Air masih bergerak, tetapi tidak cukup lancar untuk memenuhi keperluan seluruh sistem. Itulah gambaran mudah kegagalan jantung.

Jenis-Jenis Kegagalan Jantung

Kegagalan jantung boleh berlaku dalam beberapa bentuk. Pembaca awam tidak perlu menghafal semua istilah teknikal, tetapi memahami jenis asas boleh membantu menjelaskan kenapa simptom setiap pesakit tidak semestinya sama.

1. Kegagalan Jantung Sebelah Kiri

Kegagalan jantung sebelah kiri berlaku apabila bahagian kiri jantung tidak mampu mengepam darah ke seluruh badan dengan baik. Ini antara jenis yang kerap berlaku.

Apabila bahagian kiri jantung lemah, tekanan boleh meningkat di salur darah paru-paru. Akibatnya, cecair boleh berkumpul dalam paru-paru dan menyebabkan pesakit mengalami:

• semput ketika berjalan
• semput apabila menaiki tangga
• batuk terutama waktu malam
• sukar tidur apabila baring rata
• perlu menggunakan banyak bantal ketika tidur
• rasa cepat letih walaupun aktiviti ringan

2. Kegagalan Jantung Sebelah Kanan

Kegagalan jantung sebelah kanan pula menyebabkan darah dan cecair berkumpul di bahagian badan seperti kaki, buku lali, perut dan hati.

Antara tanda yang boleh berlaku ialah:

• kaki dan buku lali bengkak
• perut rasa penuh atau membesar
• berat badan naik dengan cepat
• kurang selera makan
• rasa tidak selesa di bahagian kanan atas abdomen
• cepat letih

Kegagalan jantung sebelah kanan boleh berlaku akibat masalah paru-paru, tekanan tinggi dalam salur darah paru-paru atau sebagai lanjutan daripada kegagalan jantung sebelah kiri.

3. Kegagalan Jantung Akut Dan Kronik

Kegagalan jantung juga boleh dibahagikan kepada akut dan kronik.

Kegagalan jantung akut berlaku secara tiba-tiba dan boleh menjadi kecemasan. Contohnya selepas serangan jantung besar, gangguan irama jantung yang serius atau kenaikan tekanan darah yang sangat tinggi.

Kegagalan jantung kronik pula berlaku secara perlahan-lahan. Pesakit mungkin hidup bertahun-tahun dengan keadaan ini, tetapi memerlukan pemantauan, ubat dan perubahan gaya hidup secara berterusan.

Tanda Awal Kegagalan Jantung

Tanda awal kegagalan jantung boleh berbeza antara seorang pesakit dengan pesakit lain. Ada yang bermula dengan semput ringan. Ada pula yang perasan kaki semakin bengkak atau badan cepat letih.

Antara tanda awal yang perlu diberi perhatian ialah:

1. Cepat Penat Walaupun Aktiviti Ringan

Pesakit mungkin rasa letih walaupun hanya berjalan dekat, naik beberapa anak tangga, mengemas rumah atau melakukan kerja harian biasa.

Ini berlaku kerana otot dan organ tidak mendapat bekalan darah serta oksigen yang mencukupi. Keletihan akibat kegagalan jantung biasanya bukan sekadar “mengantuk” atau “malas bergerak”. Ia boleh terasa seperti badan tidak bertenaga walaupun sudah berehat.

2. Semput Ketika Aktiviti

Semput adalah antara simptom utama kegagalan jantung. Pada peringkat awal, semput mungkin hanya berlaku ketika aktiviti fizikal seperti berjalan laju, menaiki tangga atau membawa barang berat.

Apabila keadaan semakin teruk, pesakit boleh semput walaupun melakukan aktiviti ringan atau ketika berehat.

3. Semput Bila Baring

Ini tanda penting yang tidak patut diabaikan. Sesetengah pesakit berasa sukar bernafas apabila baring rata. Mereka mungkin perlu tidur dengan dua atau tiga bantal untuk berasa lebih selesa.

Dalam istilah perubatan, keadaan ini dipanggil orthopnea. Ia berlaku apabila cecair dalam badan lebih mudah bergerak ke kawasan paru-paru ketika pesakit berbaring.

4. Terjaga Malam Kerana Sesak Nafas

Ada pesakit tiba-tiba terjaga pada waktu malam kerana rasa lemas atau sesak nafas. Mereka mungkin perlu duduk, berdiri atau membuka tingkap untuk berasa lega.

Ini boleh menjadi tanda pengumpulan cecair dalam paru-paru dan perlu dinilai oleh doktor.

5. Kaki, Buku Lali Atau Tapak Kaki Bengkak

Bengkak kaki berlaku apabila cecair berkumpul di tisu badan. Dalam kegagalan jantung, bengkak biasanya lebih ketara pada:

• buku lali
• tapak kaki
• betis
• kedua-dua belah kaki

Bengkak mungkin lebih jelas pada waktu petang atau selepas berdiri lama. Namun, bengkak kaki bukan semestinya disebabkan kegagalan jantung sahaja. Ia juga boleh berlaku akibat masalah buah pinggang, hati, urat kaki, ubat tertentu atau kehamilan. Sebab itu pemeriksaan doktor penting.

6. Berat Badan Naik Secara Mendadak

Jika berat badan naik dengan cepat dalam beberapa hari, terutama bersama kaki bengkak atau semput, ia mungkin disebabkan pengumpulan cecair, bukan semata-mata lemak.

Pesakit kegagalan jantung biasanya disarankan memantau berat badan secara berkala kerana kenaikan mendadak boleh menjadi tanda keadaan semakin tidak terkawal.

7. Batuk Berpanjangan, Terutama Waktu Malam

Batuk akibat kegagalan jantung boleh berlaku kerana cecair terkumpul dalam paru-paru. Batuk mungkin menjadi lebih teruk apabila baring.

Dalam keadaan serius, pesakit boleh batuk dengan kahak berbuih atau berwarna merah jambu. Ini tanda bahaya dan memerlukan rawatan segera.

8. Jantung Berdebar Atau Degupan Tidak Teratur

Jantung mungkin berdegup laju kerana cuba mengepam lebih kuat untuk menampung kelemahan fungsi pam. Pesakit juga mungkin mempunyai masalah irama jantung seperti atrial fibrillation.

Jika berdebar disertai sakit dada, pening, pengsan atau sesak nafas, ia perlu dianggap serius.

9. Kurang Selera Makan Atau Cepat Kenyang

Apabila cecair berkumpul di kawasan abdomen atau hati, pesakit boleh rasa cepat kenyang, loya atau kurang selera makan. Ini kadang-kadang menyebabkan pesakit menyangka masalahnya berpunca daripada gastrik atau perut semata-mata.

10. Pening, Lemah Atau Kurang Fokus

Jika aliran darah ke otak berkurang, pesakit boleh rasa pening, keliru, lemah atau kurang fokus. Tanda ini lebih membimbangkan jika berlaku bersama tekanan darah rendah, degupan tidak teratur atau sesak nafas.

Punca Kegagalan Jantung

Kegagalan jantung biasanya bukan berlaku tanpa sebab. Ia lazimnya berpunca daripada penyakit atau keadaan yang merosakkan otot jantung, membebankan jantung atau mengganggu cara jantung mengepam darah.

1. Penyakit Jantung Koronari

Penyakit jantung koronari berlaku apabila salur darah yang membekalkan darah kepada otot jantung menjadi sempit atau tersumbat. Jika otot jantung tidak mendapat oksigen yang cukup, fungsinya boleh merosot.

Ini adalah salah satu punca utama kegagalan jantung.

2. Serangan Jantung

Serangan jantung boleh merosakkan sebahagian otot jantung. Jika kawasan yang rosak besar, jantung mungkin tidak lagi mampu mengepam darah dengan kuat seperti sebelumnya.

Sesetengah pesakit mula mengalami kegagalan jantung selepas serangan jantung, terutama jika rawatan lewat atau kerosakan otot jantung teruk.

3. Tekanan Darah Tinggi

Darah tinggi yang tidak terkawal memaksa jantung bekerja lebih kuat setiap hari. Lama-kelamaan, otot jantung boleh menebal, menjadi kaku atau lemah.

Inilah sebabnya kawalan tekanan darah sangat penting. Darah tinggi bukan hanya masalah bacaan nombor; ia boleh merosakkan jantung, otak, buah pinggang dan salur darah.

4. Diabetes

Diabetes meningkatkan risiko penyakit jantung koronari, kerosakan salur darah dan masalah buah pinggang. Semua ini boleh menyumbang kepada kegagalan jantung.

Pesakit diabetes juga boleh mengalami perubahan pada otot jantung yang menjadikan jantung kurang efisien.

5. Penyakit Injap Jantung

Injap jantung berfungsi memastikan darah mengalir ke arah yang betul. Jika injap menjadi sempit atau bocor, jantung perlu bekerja lebih kuat.

Dalam jangka panjang, masalah injap boleh menyebabkan ruang jantung membesar dan fungsi pam jantung merosot.

6. Masalah Irama Jantung

Degupan jantung yang terlalu laju, terlalu perlahan atau tidak teratur boleh melemahkan jantung. Contohnya, atrial fibrillation boleh menyebabkan jantung berdegup tidak teratur dan meningkatkan risiko komplikasi lain.

7. Penyakit Otot Jantung

Penyakit otot jantung atau cardiomyopathy boleh berlaku akibat pelbagai sebab, termasuk faktor genetik, jangkitan virus, pengambilan alkohol berlebihan, ubat tertentu atau keadaan yang tidak diketahui puncanya.

8. Faktor Lain

Faktor lain yang boleh meningkatkan risiko kegagalan jantung termasuk:

• obesiti
• merokok
• kolesterol tinggi
• penyakit buah pinggang kronik
• apnea tidur
• penyakit tiroid
• pengambilan alkohol berlebihan
• rawatan kanser tertentu
• sejarah keluarga penyakit jantung

Siapa Yang Lebih Berisiko?

Kegagalan jantung boleh berlaku kepada sesiapa, tetapi risikonya lebih tinggi dalam kumpulan tertentu.

Anda lebih berisiko jika mempunyai:

1. Tekanan darah tinggi
2. Diabetes
3. Sejarah serangan jantung
4. Penyakit jantung koronari
5. Masalah injap jantung
6. Obesiti
7. Kolesterol tinggi
8. Penyakit buah pinggang kronik
9. Tabiat merokok
10. Sejarah keluarga penyakit jantung
11. Umur yang semakin meningkat
12. Gaya hidup kurang aktif

Gabungan beberapa faktor risiko menjadikan risiko lebih tinggi. Contohnya, seseorang yang mempunyai diabetes, darah tinggi, obesiti dan merokok mempunyai beban risiko jantung yang jauh lebih besar berbanding seseorang yang hanya mempunyai satu faktor risiko.

Bagaimana Doktor Mengesahkan Kegagalan Jantung?

Diagnosis kegagalan jantung tidak dibuat berdasarkan satu simptom sahaja. Doktor akan menilai sejarah penyakit, pemeriksaan fizikal dan beberapa ujian sokongan.

1. Sejarah Penyakit

Doktor mungkin bertanya tentang:

• bila semput bermula
• sama ada semput berlaku ketika aktiviti atau waktu rehat
• sama ada pesakit semput apabila baring
• sejarah sakit dada atau serangan jantung
• sejarah darah tinggi, diabetes atau buah pinggang
• ubat yang sedang diambil
• perubahan berat badan
• bengkak kaki
• tahap aktiviti harian

Maklumat ini penting kerana simptom kegagalan jantung boleh bertindih dengan masalah paru-paru, buah pinggang, anemia dan penyakit lain.

2. Pemeriksaan Fizikal

Doktor mungkin memeriksa:

• tekanan darah
• kadar nadi
• tahap oksigen
• bunyi paru-paru
• bunyi jantung
• bengkak kaki
• pembesaran urat leher
• tanda pengumpulan cecair dalam badan

3. Ujian Darah

Ujian darah boleh membantu menilai:

• fungsi buah pinggang
• tahap elektrolit
• fungsi hati
• paras gula
• kolesterol
• anemia
• hormon tertentu seperti BNP atau NT-proBNP jika sesuai

BNP atau NT-proBNP boleh meningkat apabila jantung berada dalam keadaan tertekan, tetapi keputusan perlu ditafsir bersama keadaan klinikal pesakit.

4. ECG

ECG membantu melihat aktiviti elektrik jantung. Ia boleh menunjukkan tanda irama tidak normal, serangan jantung lama atau tekanan pada bahagian tertentu jantung.

5. X-ray Dada

X-ray dada boleh membantu melihat sama ada jantung membesar atau terdapat tanda cecair dalam paru-paru.

6. Echocardiogram

Echocardiogram ialah ultrasound jantung. Ini antara ujian penting untuk menilai:

• kekuatan pam jantung
• saiz ruang jantung
• fungsi injap
• pergerakan otot jantung
• ejection fraction

Ejection fraction ialah ukuran berapa banyak darah dipam keluar daripada jantung setiap kali degupan. Bacaan ini membantu doktor menentukan jenis dan tahap kegagalan jantung.

Rawatan Kegagalan Jantung

Rawatan kegagalan jantung bergantung kepada punca, tahap penyakit, simptom, umur pesakit dan penyakit lain yang ada. Matlamat rawatan ialah:

• mengurangkan simptom
• mengurangkan pengumpulan cecair
• memperbaiki fungsi harian
• mengurangkan risiko kemasukan hospital
• memperlahankan kemerosotan penyakit
• merawat punca asas jika boleh

Perkara penting: jangan berhenti ubat sendiri walaupun simptom bertambah baik. Dalam banyak kes, ubat kegagalan jantung perlu diambil secara berterusan.

1. Perubahan Gaya Hidup

Perubahan gaya hidup bukan rawatan sampingan yang kecil. Ia adalah sebahagian penting dalam penjagaan kegagalan jantung.

Antara langkah yang sering disarankan ialah:

• berhenti merokok
• kawal tekanan darah
• kawal diabetes
• kurangkan garam
• jaga berat badan
• aktif secara fizikal mengikut kemampuan
• elakkan alkohol berlebihan
• tidur mencukupi
• ambil ubat seperti diarahkan
• hadir temu janji susulan

Pesakit perlu berbincang dengan doktor tentang had pengambilan air atau garam kerana keperluan setiap pesakit tidak sama.

2. Ubat-Ubatan

Rawatan ubat biasanya melibatkan beberapa jenis ubat, bukan satu ubat sahaja. NHS menyenaraikan beberapa kumpulan ubat yang digunakan dalam rawatan kegagalan jantung seperti ACE inhibitor, ARB, beta blocker, mineralocorticoid receptor antagonist, diuretik, sacubitril valsartan dan SGLT2 inhibitor.

Secara umum, ubat boleh membantu:

• mengurangkan beban kerja jantung
• mengawal tekanan darah
• membuang cecair berlebihan
• mengurangkan bengkak
• memperbaiki fungsi jantung jangka panjang
• mengurangkan risiko komplikasi
• mengawal irama jantung jika perlu

Jangan ubah dos ubat tanpa nasihat doktor. Sesetengah ubat memerlukan pemantauan tekanan darah, fungsi buah pinggang dan elektrolit.

3. Rawatan Punca Asas

Jika kegagalan jantung berpunca daripada salur darah tersumbat, injap jantung rosak atau irama jantung tidak normal, rawatan khusus mungkin diperlukan.

Contohnya:

• angioplasty
• pembedahan bypass
• rawatan injap jantung
• pacemaker
• implantable cardioverter defibrillator
• rawatan masalah irama jantung
• rawatan penyakit tiroid
• rawatan apnea tidur

Dalam kes yang sangat teruk dan terpilih, pemindahan jantung atau alat bantuan jantung mungkin dipertimbangkan.

Apa Yang Pesakit Boleh Pantau Di Rumah?

Pesakit kegagalan jantung perlu belajar mengenali perubahan kecil sebelum ia menjadi kecemasan. Antara perkara yang boleh dipantau di rumah ialah:

1. Berat Badan Harian

Timbang berat badan pada waktu yang sama setiap hari, contohnya setiap pagi selepas buang air kecil dan sebelum sarapan.

Kenaikan berat badan mendadak boleh menandakan pengumpulan cecair.

2. Tahap Semput

Perhatikan sama ada semput semakin teruk. Contohnya:

• dulu boleh berjalan jauh, sekarang cepat berhenti
• dulu boleh naik tangga, sekarang tidak mampu
• mula semput ketika rehat
• mula semput apabila baring

3. Bengkak Kaki

Perhatikan sama ada kasut menjadi ketat, stoking meninggalkan kesan dalam atau bengkak semakin naik ke betis.

4. Tekanan Darah Dan Nadi

Jika doktor menyarankan, catat tekanan darah dan nadi. Ini membantu menilai tindak balas kepada ubat.

5. Senarai Ubat

Simpan senarai ubat terkini, termasuk dos dan waktu makan. Bawa senarai ini setiap kali berjumpa doktor.

Bila Perlu Segera Ke Hospital?

Bahagian ini sangat penting. Kegagalan jantung boleh menjadi kecemasan jika simptom bertambah teruk secara tiba-tiba.

Dapatkan rawatan segera jika mengalami:

• sakit dada
• sesak nafas teruk secara tiba-tiba
• pengsan
• rasa lemah teruk
• bibir atau muka kebiruan
• degupan jantung sangat laju atau tidak teratur bersama semput, sakit dada atau pening
• batuk dengan kahak putih atau merah jambu berbuih
• tidak mampu bercakap kerana terlalu semput
• semput ketika rehat
• bengkak kaki atau berat badan naik mendadak bersama semput yang semakin teruk

Mayo Clinic menyarankan bantuan kecemasan untuk gejala seperti sakit dada, pengsan, kelemahan teruk, degupan jantung laju atau tidak teratur bersama sesak nafas atau sakit dada, serta sesak nafas teruk secara tiba-tiba dengan kahak berbuih putih atau merah jambu.

Jika ragu-ragu, lebih selamat dapatkan pemeriksaan segera. Menunggu terlalu lama boleh menyebabkan keadaan menjadi lebih sukar dirawat.

Bolehkah Kegagalan Jantung Dicegah?

Tidak semua kes boleh dicegah, tetapi banyak faktor risiko boleh dikawal. Pencegahan bermula jauh sebelum seseorang disahkan mengalami kegagalan jantung.

Langkah penting termasuk:

1. Kawal tekanan darah
2. Kawal diabetes
3. Rawat kolesterol tinggi
4. Berhenti merokok
5. Kurangkan berat badan jika obes
6. Aktif secara fizikal
7. Kurangkan garam berlebihan
8. Hadkan alkohol
9. Rawat apnea tidur jika ada
10. Buat pemeriksaan berkala jika berisiko

CDC menyenaraikan gejala lazim kegagalan jantung seperti sesak nafas semasa aktiviti harian, sukar bernafas ketika baring, kenaikan berat badan dengan bengkak pada kaki atau abdomen, serta rasa letih atau lemah.

Pencegahan yang paling praktikal ialah jangan tunggu simptom berat baru mahu bertindak. Tekanan darah, gula dan kolesterol yang tidak terkawal selama bertahun-tahun boleh merosakkan jantung secara perlahan.

Mitos Tentang Kegagalan Jantung

Mitos 1: Kegagalan Jantung Bermaksud Jantung Sudah Berhenti

Ini salah. Jika jantung berhenti, itu keadaan henti jantung atau cardiac arrest. Kegagalan jantung bermaksud jantung masih berdenyut tetapi tidak mengepam darah dengan cukup baik.

Mitos 2: Cepat Penat Dan Semput Cuma Sebab Umur

Umur boleh mengurangkan stamina, tetapi semput yang semakin teruk, kaki bengkak atau sukar baring rata bukan perkara yang patut dianggap normal.

Mitos 3: Kalau Sudah Makan Ubat, Gaya Hidup Tidak Penting

Ini juga salah. Ubat membantu mengawal keadaan, tetapi garam berlebihan, merokok, berat badan tidak terkawal dan tidak patuh rawatan boleh menyebabkan simptom kembali teruk.

Mitos 4: Pesakit Kegagalan Jantung Tidak Boleh Bergerak Langsung

Tidak semestinya. Ramai pesakit masih boleh melakukan aktiviti fizikal yang sesuai, tetapi tahap aktiviti perlu dipandu oleh doktor atau pasukan kesihatan.

Mitos 5: Kaki Bengkak Pasti Disebabkan Jantung

Tidak semestinya. Kaki bengkak boleh disebabkan masalah buah pinggang, hati, urat kaki, ubat tertentu atau sebab lain. Namun, jika bengkak disertai semput, cepat penat atau berat badan naik mendadak, pemeriksaan jantung perlu dipertimbangkan.

Kesimpulan

Kegagalan jantung ialah keadaan serius tetapi boleh dikawal dengan rawatan dan pemantauan yang betul. Ia bukan bermaksud jantung terus berhenti, tetapi menandakan jantung tidak lagi mengepam darah sebaik yang diperlukan oleh badan.

Tanda seperti cepat penat, semput ketika aktiviti, semput bila baring, kaki bengkak, batuk waktu malam dan berat badan naik mendadak tidak patut diabaikan, terutama jika seseorang mempunyai darah tinggi, diabetes, sejarah serangan jantung atau penyakit buah pinggang.

Rawatan kegagalan jantung biasanya melibatkan gabungan ubat, perubahan gaya hidup, rawatan punca asas dan pemantauan berterusan. Lebih awal keadaan ini dikesan, lebih baik peluang untuk mengawal simptom dan mengurangkan risiko komplikasi.

Jika anda atau ahli keluarga mengalami sesak nafas teruk, sakit dada, pengsan, kahak berbuih merah jambu atau berdebar bersama lemah dan semput, dapatkan rawatan kecemasan segera.

FAQ Tentang Kegagalan Jantung