Kulit Mengelupas dan Gatal Berulang? Kenali Tanda Psoriasis dan Cara Merawatnya

Kulit yang kering, gatal, mengelupas atau bersisik sering dianggap sebagai masalah biasa. Ada yang menyangka ia disebabkan oleh alahan, cuaca panas, sabun yang tidak sesuai atau sekadar kulit terlalu kering.

Namun, jika tompok kulit kerap muncul semula, menjadi tebal dan bersisik, terasa gatal atau pedih, salah satu keadaan yang perlu dipertimbangkan ialah psoriasis.

Psoriasis bukan sekadar masalah kosmetik pada kulit. Ia merupakan penyakit keradangan kronik yang dimediasi sistem imun. Penyakit ini boleh melalui tempoh gejala menjadi lebih aktif atau flare, diikuti tempoh apabila keadaan kulit menjadi lebih baik.

Selain kulit, psoriasis juga boleh melibatkan kuku. Sebahagian pesakit pula boleh mengalami keradangan sendi yang dikenali sebagai psoriatic arthritis.

Apa Itu Psoriasis?

Psoriasis berlaku apabila proses keradangan yang melibatkan sistem imun menyebabkan pembentukan sel kulit berlaku lebih cepat daripada biasa. Sel kulit kemudian terkumpul pada permukaan kulit dan boleh menghasilkan kawasan yang tebal serta bersisik.

Psoriasis plak merupakan jenis psoriasis yang paling lazim. Ia biasanya menyebabkan kawasan kulit yang meninggi, jelas sempadannya dan diliputi sisik.

Penyakit ini biasanya berlaku secara kronik. Maksudnya, seseorang mungkin mempunyai psoriasis selama bertahun-tahun walaupun tahap keterukannya boleh berubah.

Ada masa kulit kelihatan hampir normal. Pada masa lain pula, psoriasis boleh kembali aktif akibat pencetus tertentu.

Keadaan ini dikenali sebagai flare psoriasis.

Psoriasis juga:

• bukan disebabkan kulit kotor
• bukan akibat kebersihan diri yang buruk
• bukan penyakit berjangkit
• tidak boleh berpindah daripada seorang kepada orang lain melalui sentuhan

Walaupun psoriasis belum mempunyai penawar yang menjamin penyakit itu hilang secara kekal, pelbagai rawatan kini boleh membantu mengawal keradangan, mengurangkan gatal dan sisik serta menghasilkan kulit yang jauh lebih bersih.

Apakah Tanda dan Gejala Psoriasis?

Rupa psoriasis boleh berbeza antara individu. Ia juga boleh kelihatan berbeza bergantung kepada jenis psoriasis, lokasi pada badan dan tona kulit.

Antara tanda yang biasa berlaku termasuk:

1. Tompok kulit tebal dan bersisik

Psoriasis plak biasanya menyebabkan kawasan kulit yang lebih tebal dan meninggi.

Pada kulit cerah, kawasan radang mungkin kelihatan merah atau merah jambu dengan sisik berwarna putih keperakan.

Pada tona kulit yang lebih gelap, psoriasis boleh kelihatan keunguan, kelabu, coklat gelap atau mempunyai sisik yang lebih kelabu. Oleh itu, jangan bergantung kepada perkataan “merah” sahaja untuk mengenal pasti psoriasis.

2. Kulit gatal, pedih atau terasa terbakar

Gatal boleh berlaku pada tahap ringan hingga teruk.

Sesetengah pesakit lebih terganggu oleh rasa pedih atau terbakar berbanding gatal.

Menggaru kawasan berkenaan boleh menyebabkan kulit semakin luka dan dalam sesetengah orang, kecederaan pada kulit sendiri boleh mencetuskan psoriasis baharu.

3. Kulit kering dan mudah merekah

Plak yang sangat kering boleh:

• merekah
• terasa sakit
• berdarah sedikit
• menjadi semakin tidak selesa apabila bergerak

Ini lebih ketara jika psoriasis berlaku berhampiran sendi, tapak tangan atau tapak kaki.

4. Tompok kulit datang dan pergi

Satu ciri penting psoriasis ialah sifatnya yang boleh berulang.

Gejala mungkin bertambah teruk selama beberapa minggu atau bulan sebelum berkurang untuk satu tempoh.

Corak ini menyebabkan sesetengah orang menyangka masalah sudah sembuh sepenuhnya apabila tompok menghilang, sedangkan penyakit boleh kembali aktif kemudian.

5. Perubahan pada kuku

Psoriasis bukan hanya berlaku pada permukaan kulit.

Kuku tangan atau kaki boleh mengalami:

• lekuk kecil seperti titik
• perubahan warna
• penebalan
• kuku rapuh
• perubahan bentuk
• kuku terangkat daripada dasarnya

Perubahan kuku juga boleh berlaku bersama psoriatic arthritis.

6. Sakit, bengkak atau kekakuan sendi

Jika seseorang mempunyai psoriasis dan mula mengalami:

• sendi sakit
• bengkak
• kekakuan terutama selepas bangun tidur
• jari tangan atau kaki membengkak
• sakit pada tumit
• sakit atau kekakuan belakang

jangan menganggapnya sekadar sakit biasa.

Ia mungkin berkaitan dengan psoriatic arthritis, iaitu penyakit keradangan sendi yang boleh berlaku pada pesakit psoriasis.

Rawatan awal penting kerana keradangan sendi yang berterusan boleh menyebabkan kerosakan sendi yang tidak dapat dipulihkan.

Psoriasis Boleh Muncul Di Bahagian Mana?

Psoriasis boleh muncul hampir di mana-mana bahagian badan.

Lokasi yang lazim termasuk:

• kulit kepala
• belakang telinga
• siku
• lutut
• belakang badan
• dada dan abdomen
• tangan
• kaki
• tapak tangan
• tapak kaki
• kuku

Psoriasis juga boleh berlaku pada kawasan lipatan seperti:

• ketiak
• pangkal paha
• bawah payudara
• kawasan genital
• celah punggung

Psoriasis pada lipatan kulit mungkin tidak mempunyai sisik tebal seperti psoriasis plak klasik. Ini antara sebab diagnosis berdasarkan gambar internet sahaja boleh mengelirukan.

Kenali Jenis Jenis Psoriasis

Psoriasis mempunyai beberapa bentuk yang berbeza.

Psoriasis plak

Ini merupakan bentuk yang paling biasa.

Ciri utamanya ialah plak kulit yang tebal, meninggi dan bersisik. Kawasan seperti siku, lutut, belakang badan dan kulit kepala sering terlibat.

Guttate psoriasis

Guttate psoriasis biasanya menghasilkan banyak tompok kecil berbentuk seperti titisan.

Ia lebih kerap berlaku pada kanak-kanak dan golongan dewasa muda serta boleh muncul selepas jangkitan tertentu seperti jangkitan streptokokus pada tekak.

Inverse psoriasis

Jenis ini berlaku pada lipatan kulit seperti:

• ketiak
• bawah payudara
• pangkal paha
• sekitar punggung

Disebabkan kawasan ini lembap dan sering bergesel, permukaan psoriasis mungkin kelihatan lebih licin dan tidak mempunyai sisik tebal yang biasa dilihat pada psoriasis plak.

Pustular psoriasis

Pustular psoriasis menyebabkan pembentukan pustul atau benjolan yang mengandungi cecair.

Ia mempunyai beberapa bentuk dan sesetengah bentuk yang berlaku secara meluas boleh menjadi serius.

Erythrodermic psoriasis

Ini ialah bentuk psoriasis yang jarang tetapi berpotensi berbahaya.

Kulit boleh menjadi sangat meradang dan pengelupasan boleh melibatkan kawasan badan yang luas.

Pesakit yang mengalami perubahan kulit secara cepat dan meluas bersama rasa tidak sihat perlu mendapatkan rawatan segera.

Apa Punca Psoriasis?

Tiada satu punca tunggal yang menerangkan semua kes psoriasis.

Penyelidikan menunjukkan psoriasis berkaitan dengan interaksi antara sistem imun, faktor genetik dan faktor persekitaran.

Sistem imun

Dalam psoriasis, sistem imun menjadi terlalu aktif dan menghasilkan proses keradangan yang mempercepatkan perubahan pada kulit.

Sebab sebenar mengapa proses ini bermula masih belum difahami sepenuhnya.

Faktor genetik

Psoriasis boleh berlaku dalam keluarga.

Seseorang yang mempunyai ahli keluarga dengan psoriasis mungkin mempunyai risiko lebih tinggi berbanding individu tanpa sejarah keluarga.

Walau bagaimanapun:

Mempunyai gen yang meningkatkan risiko psoriasis tidak bermaksud seseorang pasti akan mendapat psoriasis.

Begitu juga, seseorang boleh mengalami psoriasis walaupun tidak mengetahui sesiapa dalam keluarganya yang mempunyai penyakit tersebut.

Faktor persekitaran

Pada individu yang mempunyai kecenderungan tertentu, faktor persekitaran boleh mencetuskan permulaan atau flarepsoriasis.

Apa Yang Boleh Mencetuskan Psoriasis?

Pencetus psoriasis tidak sama bagi setiap orang.

Antara yang diketahui boleh memburukkan psoriasis ialah:

1. Tekanan

Tekanan emosi merupakan antara pencetus yang kerap dilaporkan.

Psoriasis sendiri pula boleh menyebabkan tekanan kerana perubahan pada penampilan, gatal atau gangguan tidur.

Ini boleh menghasilkan satu kitaran yang sukar bagi sesetengah pesakit.

2. Kecederaan pada kulit

Psoriasis baru kadangkala muncul pada kawasan kulit yang mengalami:

• luka
• calar
• gigitan serangga
• geseran
• sunburn

Fenomena psoriasis muncul pada kawasan kulit yang cedera dikenali sebagai fenomena Koebner.

3. Jangkitan tertentu

Sesetengah jangkitan boleh mencetuskan psoriasis.

Hubungan dengan jangkitan streptokokus pada tekak terutamanya dikenali dalam guttate psoriasis.

4. Cuaca

Cuaca sejuk dan kering boleh memburukkan keadaan sesetengah pesakit.

Walaupun Malaysia tidak mengalami musim sejuk, kulit yang terlalu kering akibat persekitaran berhawa dingin atau faktor lain juga boleh menambah ketidakselesaan.

5. Merokok

Merokok dikaitkan dengan psoriasis dan boleh menjadi faktor yang memburukkan penyakit.

6. Alkohol berlebihan

Pengambilan alkohol secara berlebihan juga boleh mencetuskan atau memburukkan psoriasis dalam sesetengah individu.

7. Sesetengah ubat

Ubat tertentu boleh mencetuskan atau memburukkan psoriasis pada sesetengah orang.

Namun, jangan berhenti mengambil ubat preskripsi secara tiba-tiba hanya kerana mengesyaki ubat tersebut menjadi pencetus.

Bincangkan dengan doktor yang memberikan ubat berkenaan terlebih dahulu.

Psoriasis, Ekzema atau Alahan: Apa Bezanya?

Inilah antara kekeliruan paling biasa.

Psoriasis dan ekzema sama-sama boleh menyebabkan kulit gatal serta meradang, tetapi kedua-duanya bukan penyakit yang sama.

Namun jadual ini hanyalah panduan.

Inverse psoriasis, sebagai contoh, mungkin kelihatan licin dan kurang bersisik. Ekzema pula mempunyai pelbagai rupa.

Kurap, seborrheic dermatitis, contact dermatitis dan penyakit kulit lain juga boleh menyerupai psoriasis.

Oleh sebab itu, jangan mendiagnosis sendiri hanya berdasarkan satu gambar di media sosial.

Adakah Psoriasis Berjangkit?

Tidak. Psoriasis tidak berjangkit.

Anda tidak boleh mendapat psoriasis hanya kerana:

• menyentuh kulit pesakit
• memeluk seseorang dengan psoriasis
• berkongsi tempat duduk
• makan bersama
• berenang bersama

Psoriasis juga bukan petanda seseorang tidak menjaga kebersihan.

Memahami fakta ini penting kerana stigma sosial boleh memberi kesan besar terhadap keyakinan diri dan kesihatan mental pesakit.

Bagaimana Doktor Mengesahkan Psoriasis?

Tiada satu ujian darah khusus yang diperlukan untuk mengesahkan semua kes psoriasis.

Doktor biasanya akan:

1. Memeriksa kawasan kulit yang terlibat.
2. Memeriksa kulit kepala.
3. Melihat perubahan pada kuku.
4. Bertanya tentang gatal, pedih atau sakit.
5. Bertanya bila gejala bermula.
6. Menilai sama ada terdapat pencetus tertentu.
7. Meneliti ubat yang sedang digunakan.
8. Bertanya tentang sejarah psoriasis dalam keluarga.
9. Bertanya tentang sakit, bengkak atau kekakuan sendi.

Bagi banyak kes, rupa dan corak penyakit sudah memberikan maklumat yang mencukupi.

Namun jika diagnosis masih tidak jelas, doktor mungkin mengambil sampel kulit kecil atau biopsi kulit untuk diperiksa dengan lebih lanjut dan menolak penyakit lain yang menyerupai psoriasis.

Bagaimana Psoriasis Dirawat?

Tiada satu rawatan yang sesuai untuk semua pesakit.

Pelan rawatan bergantung kepada:

• jenis psoriasis
• lokasi pada badan
• keluasan kawasan terlibat
• tahap keterukan
• kesan penyakit terhadap kehidupan
• masalah kesihatan lain
• ubat yang sedang digunakan
• respons terhadap rawatan terdahulu

Matlamat rawatan bukan sekadar menghilangkan sisik. Rawatan bertujuan mengawal keradangan, mengurangkan gatal dan kesakitan serta meningkatkan kualiti hidup.

1. Pelembap dan penjagaan kulit

Pelembap atau emollient boleh membantu:

• mengurangkan kulit kering
• melembutkan sisik
• mengurangkan rasa tegang pada kulit
• mengurangkan ketidakselesaan

Gunakan produk yang sesuai untuk kulit sensitif dan berhati-hati dengan produk yang menyebabkan pedih atau iritasi.

Pelembap membantu penjagaan kulit tetapi tidak menggantikan rawatan anti-radang apabila rawatan tersebut diperlukan.

2. Ubat sapuan

Psoriasis ringan atau setempat sering dirawat dengan ubat topikal.

Antara kategori yang digunakan termasuk:

• corticosteroid topikal
• analog vitamin D
• retinoid topikal tertentu
• rawatan lain bergantung kepada lokasi dan jenis psoriasis

Potensi dan tempoh penggunaan steroid topikal perlu disesuaikan dengan kawasan badan.

Jangan menggunakan steroid kuat pada muka atau kawasan sensitif untuk tempoh panjang tanpa arahan doktor.

3. Phototherapy

Phototherapy menggunakan cahaya ultraviolet dalam dos yang dikawal untuk merawat psoriasis.

Rawatan ini mungkin dipertimbangkan apabila psoriasis lebih meluas atau apabila rawatan topikal sahaja tidak mencukupi.

Phototherapy bukan sama dengan berjemur di bawah matahari sesuka hati.

Sunburn sendiri boleh mencetuskan flare psoriasis pada sesetengah individu.

4. Ubat sistemik

Psoriasis sederhana hingga teruk mungkin memerlukan ubat yang bertindak pada seluruh badan.

Antara ubat yang boleh digunakan dalam situasi tertentu termasuk:

• methotrexate
• cyclosporine
• retinoid oral tertentu
• terapi oral yang menyasarkan laluan keradangan tertentu

Rawatan ini memerlukan penilaian doktor dan sesetengah ubat memerlukan pemantauan berkala.

5. Ubat biologik

Ubat biologik ialah rawatan yang mensasarkan bahagian tertentu dalam laluan sistem imun yang terlibat dalam psoriasis.

Ia boleh digunakan untuk pesakit tertentu, terutamanya dalam penyakit sederhana hingga teruk atau keadaan yang tidak memberikan respons mencukupi terhadap rawatan lain.

Pilihan ubat mesti dibuat secara individu kerana faktor seperti jangkitan, penyakit lain, kehamilan, ubat semasa dan keperluan pemantauan boleh mempengaruhi rawatan.

Bolehkah Psoriasis Sembuh Sepenuhnya?

Pada masa ini, psoriasis dianggap sebagai penyakit kronik dan belum mempunyai penawar yang menjamin ia hilang secara kekal.

Namun ini tidak bermakna rawatan tidak berkesan.

Dengan rawatan yang sesuai:

• gatal boleh berkurang
• sisik boleh berkurang
• plak boleh menjadi semakin nipis
• kulit boleh menjadi jauh lebih bersih
• flare boleh dikawal
• kualiti hidup boleh bertambah baik

Sesetengah pesakit mungkin mengalami tempoh apabila tanda psoriasis hampir tiada sebelum penyakit menjadi aktif semula.

Jadi, matlamat yang lebih realistik ialah mengawal penyakit dengan baik, bukan mengejar dakwaan rawatan yang menjanjikan “sembuh 100 peratus”.

Cara Mengawal Psoriasis Dalam Kehidupan Harian

Rawatan perubatan perlu digabungkan dengan penjagaan kulit dan gaya hidup yang sesuai.

Antara langkah praktikal ialah:

1. Gunakan pelembap secara konsisten terutama selepas mandi jika kulit mudah kering.
2. Elakkan menggaru kerana kecederaan pada kulit boleh memburukkan keadaan.
3. Kenal pasti pencetus sendiri kerana pencetus setiap pesakit tidak semestinya sama.
4. Urus tekanan melalui aktiviti yang realistik seperti bersenam, tidur mencukupi atau teknik relaksasi.
5. Berhenti merokok jika anda merokok.
6. Elakkan pengambilan alkohol secara berlebihan.
7. Ikut rawatan seperti yang diarahkan dan jangan berhenti ubat secara tiba-tiba tanpa berbincang dengan doktor.
8. Pantau perubahan kuku dan sendi.
9. Hadiri pemeriksaan susulan terutama jika psoriasis sederhana hingga teruk.
10. Berhati-hati dengan produk yang menjanjikan penyembuhan cepat tanpa bukti yang kukuh.

Adakah Makanan Tertentu Menyebabkan Psoriasis?

Soalan tentang makanan sangat biasa dalam kalangan pesakit psoriasis.

Tiada satu jenis makanan yang boleh dianggap sebagai punca tunggal psoriasis untuk semua orang.

Begitu juga, belum ada satu “diet psoriasis” yang terbukti dapat menyembuhkan semua pesakit.

Apa yang lebih praktikal ialah mengamalkan:

• diet seimbang
• pengambilan buah dan sayur yang mencukupi
• sumber protein yang sesuai
• kawalan berat badan jika berlebihan
• aktiviti fizikal secara berkala
• pengurangan alkohol berlebihan

Elakkan melakukan diet eliminasi yang sangat ketat tanpa sebab perubatan yang jelas.

Begitu juga, berhati-hati terhadap dakwaan bahawa jus tertentu, detox, herba atau suplemen boleh “membuang toksin” dan menyembuhkan psoriasis.

Suplemen tidak sepatutnya menggantikan rawatan psoriasis yang telah dinilai oleh doktor.

Psoriasis Bukan Sekadar Masalah Kulit

Psoriasis kini difahami sebagai penyakit keradangan yang boleh mempunyai implikasi lebih luas daripada kulit.

Psoriatic arthritis

Ini antara komplikasi yang paling penting untuk dikenal pasti awal.

Gejalanya boleh termasuk:

• sakit sendi
• sendi bengkak
• kekakuan pagi
• sakit tumit
• jari tangan atau kaki membengkak seperti sosej
• sakit atau kekakuan tulang belakang

Jika anda mempunyai psoriasis dan mengalami gejala ini, beritahu doktor.

Kesihatan kardiometabolik

Psoriasis dikaitkan dengan peningkatan kemungkinan beberapa keadaan lain termasuk masalah kardiovaskular dan metabolic syndrome.

Ini tidak bermaksud setiap pesakit psoriasis pasti akan mengalaminya.

Sebaliknya, ia menunjukkan kepentingan melihat kesihatan secara menyeluruh termasuk:

• tekanan darah
• gula darah
• kolesterol
• berat badan
• merokok
• aktiviti fizikal

Kesihatan mental

Psoriasis yang jelas kelihatan pada kulit boleh menyebabkan:

• rasa malu
• keyakinan diri menurun
• gangguan tidur
• kebimbangan
• simptom kemurungan
• pengasingan sosial

Kesan emosi psoriasis tidak patut dianggap remeh.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan jika anda mempunyai:

• kulit bersisik yang tidak pulih
• tompok yang kerap berulang
• kawasan psoriasis yang semakin meluas
• gatal atau sakit yang mengganggu tidur
• kulit yang kerap merekah atau berdarah
• psoriasis pada muka atau genital
• psoriasis pada tapak tangan atau tapak kaki yang mengganggu aktiviti
• perubahan kuku
• rawatan sedia ada yang tidak lagi berkesan
• kesan emosi yang ketara

Anda juga perlu mendapatkan pemeriksaan jika anda belum pernah didiagnosis tetapi mengesyaki mempunyai psoriasis.

Jangan abaikan sakit sendi

Jika mempunyai psoriasis bersama sakit, bengkak atau kekakuan sendi yang berulang, dapatkan penilaian doktor.

Rawatan awal psoriatic arthritis dikaitkan dengan hasil yang lebih baik dan membantu mengurangkan risiko kerosakan sendi.

Bila Psoriasis Memerlukan Rawatan Segera?

Psoriasis biasanya bukan kecemasan.

Namun, dapatkan rawatan segera jika anda mengalami perubahan kulit yang cepat atau meluas, terutamanya apabila disertai:

• pustul yang muncul secara meluas
• demam
• menggigil
• rasa sangat tidak sihat
• degupan jantung menjadi cepat
• keradangan atau pengelupasan yang melibatkan kawasan badan yang sangat luas

Bentuk psoriasis tertentu termasuk generalized pustular psoriasis atau erythrodermic psoriasis boleh menjadi serius dan memerlukan penilaian segera.

Psoriasis: Mitos vs Fakta

Mitos: Psoriasis hanyalah alahan kulit.
Fakta: Psoriasis ialah penyakit keradangan kronik yang dimediasi sistem imun.

Mitos: Psoriasis boleh berjangkit melalui sentuhan.
Fakta: Psoriasis tidak berjangkit.

Mitos: Psoriasis berlaku kerana kulit kotor.
Fakta: Kebersihan diri yang buruk bukan punca psoriasis.

Mitos: Bila tompok hilang, psoriasis sudah sembuh.
Fakta: Psoriasis boleh melalui tempoh remisi sebelum kembali aktif.

Mitos: Psoriasis hanya memberi kesan kepada kulit.
Fakta: Psoriasis boleh melibatkan kuku dan sesetengah pesakit mengalami psoriatic arthritis.

Kesimpulan

Kulit gatal, bersisik dan mengelupas secara berulang tidak sepatutnya terus dianggap sebagai “alahan”.

Jika tompok menjadi tebal, jelas sempadannya, kerap muncul semula atau turut melibatkan kulit kepala dan kuku, psoriasis merupakan antara keadaan yang perlu dipertimbangkan.

Psoriasis tidak berjangkit dan bukan disebabkan kekurangan kebersihan. Ia merupakan penyakit keradangan kronik berkaitan sistem imun dan boleh melalui episod flare serta tempoh apabila gejala menjadi lebih baik.

Walaupun psoriasis belum mempunyai penawar kekal, rawatan seperti ubat sapuan, phototherapy, ubat sistemik dan terapi biologik boleh membantu mengawal penyakit dengan berkesan bagi pesakit yang sesuai.

Lebih penting, jangan abaikan sakit, bengkak atau kekakuan sendi kerana ia mungkin menandakan psoriatic arthritis.

Jika masalah kulit berulang tanpa diagnosis yang jelas, pemeriksaan doktor lebih berguna daripada terus menukar sabun, krim atau mencuba produk yang menjanjikan penyembuhan segera.

Soalan Lazim Tentang Psoriasis