Tragedi Selaman Maldives: Apa Itu Decompression Sickness Dan Mengapa Penyelam Perlu Ambil Serius

Tragedi selaman di Maldives baru-baru ini menjadi peringatan besar bahawa aktiviti menyelam bukan sekadar pengalaman pelancongan yang indah. Di sebalik laut biru, terumbu karang dan gua bawah laut yang kelihatan memukau, terdapat risiko fisiologi yang sangat serius apabila tekanan air, kedalaman, masa selaman dan proses naik ke permukaan tidak dikawal dengan betul.

Dalam insiden di Vaavu Atoll, Maldives, beberapa penyelam Itali dilaporkan hilang ketika meneroka gua bawah laut pada kedalaman sekitar 60 meter. Kedalaman ini jauh lebih berisiko berbanding had selaman rekreasi biasa di Maldives. Operasi mencari dan membawa keluar mangsa menjadi sangat mencabar kerana keadaan gua, arus kuat, penglihatan yang rendah dan bentuk muka bumi bawah laut yang berbahaya.

Lebih menyedihkan, seorang anggota Maldivian National Defense Force, Mohamed Mahudhee, turut meninggal dunia semasa operasi pencarian. Menurut laporan CBS News yang memetik kenyataan jurucakap Presiden Maldives, Mohamed Hussain Shareef, Mahudhee dilaporkan meninggal dunia akibat underwater decompression sickness selepas dipindahkan ke hospital di Malé. Sky News turut melaporkan perkara yang sama berdasarkan kenyataan jurucakap tersebut.

Artikel ini tidak bertujuan mensensasikan tragedi tersebut. Sebaliknya, ia bertujuan menerangkan satu keadaan perubatan penting dalam dunia selaman, iaitu decompression sickness, atau penyakit penyahmampatan. Keadaan ini boleh berlaku apabila gas yang terlarut dalam badan membentuk gelembung akibat perubahan tekanan yang terlalu cepat, terutama apabila penyelam naik terlalu cepat atau tidak mengikut prosedur decompression dengan betul.

Apa Yang Berlaku Dalam Tragedi Selaman Maldives?

Menurut laporan AP, sekumpulan penyelam Itali hilang ketika meneroka gua bawah laut di Vaavu Atoll. Gua tersebut dilaporkan berada sekitar 60 meter di bawah permukaan laut, iaitu kira-kira dua kali ganda had kedalaman selaman rekreasi biasa di Maldives. Operasi pemulihan mangsa dilaporkan sangat mencabar kerana penglihatan rendah, arus kuat dan keadaan kawasan yang berbahaya.

Reuters melaporkan bahawa pasukan penyelam pakar dari Finland turut membantu membawa keluar mayat mangsa. Pihak berkuasa Maldives juga sedang menyiasat sama ada kumpulan penyelam tersebut turun lebih dalam daripada perancangan asal. Laporan itu menyebut tragedi ini dianggap antara kemalangan selaman paling serius dalam sejarah Maldives.

Dalam operasi pencarian tersebut, Mohamed Mahudhee, seorang anggota Maldivian National Defense Force, dilaporkan meninggal dunia selepas mengalami underwater decompression sickness. Beliau dikatakan dipindahkan ke hospital di ibu negara Maldives sebelum meninggal dunia. Perkara ini dilaporkan oleh CBS News dan Sky News berdasarkan kenyataan jurucakap Presiden Maldives.

Fakta ini penting kerana ia menunjukkan bahawa risiko selaman dalam bukan sahaja mengancam penyelam asal, tetapi juga anggota penyelamat yang terlibat dalam operasi berisiko tinggi. Penyelam penyelamat perlu berdepan tekanan fizikal, tekanan masa, keadaan laut yang tidak stabil, risiko gua bawah laut, had bekalan gas dan risiko decompression yang sama seperti penyelam lain.

Namun begitu, pembaca perlu faham bahawa tidak semua kematian dalam insiden selaman semestinya disebabkan oleh decompression sickness. Dalam kemalangan selaman, punca kematian boleh melibatkan lemas, kehabisan gas, masalah peralatan, panik, tersesat dalam gua, oxygen toxicity, arterial gas embolism, trauma atau gabungan beberapa faktor. Sebab itu, laporan rasmi dan siasatan forensik tetap penting sebelum membuat kesimpulan muktamad.

Apa Itu Decompression Sickness?

Decompression sickness, juga dikenali sebagai DCS atau “the bends”, ialah keadaan yang berlaku apabila gas terlarut dalam badan, terutamanya nitrogen, membentuk gelembung dalam tisu badan atau saluran darah akibat penurunan tekanan yang terlalu cepat.

Ketika seseorang menyelam, tekanan air meningkat apabila kedalaman bertambah. Semakin dalam seseorang turun, semakin tinggi tekanan yang dikenakan ke atas badan. Dalam keadaan ini, gas daripada udara pernafasan, termasuk nitrogen, boleh larut dalam darah dan tisu badan pada kadar yang lebih tinggi.

Masalah berlaku apabila penyelam naik ke permukaan terlalu cepat. Tekanan sekeliling menurun dengan cepat, tetapi badan belum sempat membuang nitrogen secara perlahan melalui pernafasan. Akibatnya, nitrogen boleh keluar daripada larutan dan membentuk gelembung gas. Gelembung ini boleh mengganggu peredaran darah, merosakkan tisu, menekan saraf dan mencetuskan keradangan.

CDC menjelaskan bahawa rawatan definitif untuk decompression illness ialah recompression dan pemberian oksigen dalam hyperbaric chamber. Ini menunjukkan bahawa decompression sickness bukan sekadar “sakit badan selepas menyelam”, tetapi keadaan perubatan yang boleh memerlukan rawatan kecemasan khusus.

Bagaimana Decompression Sickness Berlaku?

Untuk memahami decompression sickness, bayangkan botol minuman berkarbonat. Apabila botol masih tertutup, gas berada dalam cecair di bawah tekanan. Jika penutup dibuka perlahan-lahan, gas keluar secara terkawal. Tetapi jika tekanan dilepaskan secara mengejut, buih akan keluar dengan banyak.

Prinsip yang sama boleh berlaku dalam badan penyelam. Semasa berada di kedalaman tinggi, gas larut dalam badan di bawah tekanan. Apabila penyelam naik terlalu cepat, gas tersebut boleh membentuk gelembung sebelum badan sempat membuangnya dengan selamat.

Proses ini dipengaruhi oleh beberapa perkara:

• Kedalaman selaman
• Tempoh masa berada di bawah air
• Kadar naik ke permukaan
• Bilangan selaman dalam sehari
• Rehat antara selaman
• Suhu air
• Tahap hidrasi
• Keletihan fizikal
• Keadaan kesihatan penyelam
• Kepatuhan kepada jadual decompression atau dive computer

Sebab itu penyelam tidak boleh naik sesuka hati. Dalam selaman tertentu, mereka perlu melakukan safety stop atau decompression stop, iaitu berhenti pada kedalaman tertentu untuk memberi masa kepada badan melepaskan gas secara lebih selamat.

Mengapa Selaman Dalam Lebih Berisiko?

Semakin dalam seseorang menyelam, semakin tinggi tekanan air. Ini menyebabkan lebih banyak nitrogen larut dalam badan. Apabila kedalaman dan tempoh selaman meningkat, beban nitrogen dalam badan juga meningkat.

Namun, ayat “semakin dalam selaman, semakin tinggi risiko” perlu difahami dengan tepat. Risiko tidak bergantung kepada kedalaman semata-mata. Risiko sebenar dipengaruhi oleh gabungan kedalaman, tempoh masa di bawah air, kadar naik, profil selaman, latihan penyelam, jenis gas yang digunakan, keadaan badan dan faktor persekitaran.

Selaman pada kedalaman sekitar 60 meter bukan selaman rekreasi biasa. Ia lebih hampir kepada kategori technical diving, yang memerlukan latihan khas, perancangan gas yang lebih kompleks, peralatan tambahan dan prosedur decompression yang lebih teliti.

Dalam tragedi Maldives, gua bawah laut dilaporkan berada sekitar 60 meter dalam dan operasi pemulihan mangsa memerlukan penyelam pakar dengan peralatan lanjutan seperti closed circuit rebreather. Ini memberi gambaran bahawa persekitaran tersebut bukan lokasi selaman biasa untuk orang awam.

Mengapa Selaman Gua Bawah Laut Sangat Berbahaya?

Selaman gua atau cave diving adalah antara bentuk selaman paling berisiko. Dalam selaman terbuka, penyelam biasanya boleh naik secara menegak ke permukaan jika berlaku kecemasan. Dalam gua bawah laut, laluan keluar mungkin jauh, sempit, gelap dan mengelirukan.

Risiko utama selaman gua termasuk:

• Penglihatan menjadi sifar akibat pasir atau sedimen yang terangkat
• Penyelam tersesat dalam sistem gua
• Arus kuat menyukarkan pergerakan
• Laluan keluar sempit atau bercabang
• Keperluan membawa gas tambahan
• Risiko panik apabila berlaku masalah
• Sukar melakukan penyelamatan dengan cepat
• Tidak boleh naik terus ke permukaan jika berlaku kecemasan

Inilah sebabnya cave diving bukan sekadar “scuba diving di tempat cantik”. Ia memerlukan latihan khusus, disiplin tinggi dan protokol keselamatan yang jauh lebih ketat berbanding selaman rekreasi biasa.

Bagi anggota penyelamat pula, operasi membawa keluar mangsa dari gua bawah laut boleh menjadi sangat berbahaya. Mereka bukan sahaja perlu mengurus risiko sendiri, tetapi juga perlu bekerja dalam keadaan tekanan fizikal, emosi dan teknikal yang tinggi.

Gejala Decompression Sickness Yang Perlu Dikenali

Gejala decompression sickness boleh muncul sejurus selepas naik ke permukaan, tetapi ada juga yang muncul beberapa jam kemudian. Dalam sesetengah kes, gejala mungkin kelihatan ringan pada awalnya sebelum menjadi lebih serius.

Antara gejala yang boleh berlaku termasuk:

• Sakit sendi, terutama bahu, siku, lutut atau buku lali
• Sakit otot
• Keletihan luar biasa
• Rasa kebas atau mencucuk
• Lemah tangan atau kaki
• Pening
• Loya atau muntah
• Ruam kulit
• Gatal-gatal
• Sukar berjalan
• Hilang keseimbangan
• Sesak nafas
• Sakit dada
• Batuk
• Keliru
• Masalah pertuturan
• Penglihatan terganggu
• Pengsan

Merck Manual menyatakan bahawa gejala decompression sickness boleh melibatkan sakit otot dan sendi, tetapi dalam kes lebih serius boleh menyerupai strok, termasuk kebas, lemah anggota, tidak stabil, vertigo, sukar bernafas dan sakit dada.

Gejala neurologi seperti lemah anggota, kebas, susah berjalan, keliru, pengsan atau gangguan pertuturan perlu dianggap sebagai kecemasan. Jangan tunggu sehingga gejala menjadi lebih teruk.

Jenis Decompression Sickness

Secara umum, decompression sickness sering dibahagikan kepada dua kategori utama.

DCS Jenis 1

DCS jenis 1 biasanya dianggap lebih ringan, tetapi masih tidak boleh diabaikan. Ia sering melibatkan sendi, otot, kulit atau sistem limfa.

Gejala yang mungkin berlaku termasuk:

• Sakit sendi
• Sakit otot
• Ruam
• Gatal-gatal
• Bengkak
• Keletihan luar biasa

Walaupun jenis ini biasanya kurang berbahaya berbanding DCS jenis 2, penyelam tetap perlu mendapatkan penilaian perubatan kerana gejala awal kadang-kadang boleh berkembang menjadi lebih serius.

DCS Jenis 2

DCS jenis 2 lebih serius kerana melibatkan sistem saraf, otak, saraf tunjang, paru-paru atau jantung.

Gejala yang mungkin berlaku termasuk:

• Lemah kaki atau tangan
• Kebas
• Sukar berjalan
• Hilang koordinasi
• Keliru
• Sukar bernafas
• Sakit dada
• Pengsan
• Gangguan penglihatan
• Masalah kawalan kencing

Kes seperti ini memerlukan rawatan kecemasan. Kelewatan mendapatkan rawatan boleh meningkatkan risiko komplikasi jangka panjang.

Decompression Sickness Berbanding Decompression Illness

Istilah decompression sickness merujuk kepada pembentukan gelembung gas akibat perubahan tekanan. Namun dalam perubatan selaman, doktor juga menggunakan istilah decompression illness atau DCI.

DCI ialah istilah lebih luas yang boleh merangkumi:

• Decompression sickness
• Arterial gas embolism
• Keadaan berkaitan perubahan tekanan selepas menyelam

Dalam situasi kecemasan, gejala DCS dan arterial gas embolism boleh bertindih. Sebab itu, penyelam yang mengalami gejala serius selepas menyelam perlu dirawat sebagai kes kecemasan sehingga dibuktikan sebaliknya.

Faktor Risiko Decompression Sickness

Tidak semua penyelam mempunyai risiko yang sama. Risiko boleh meningkat apabila terdapat gabungan beberapa faktor.

Antara faktor risiko utama ialah:

• Menyelam terlalu dalam
• Berada terlalu lama di bawah air
• Naik terlalu cepat
• Tidak mengikut jadual decompression
• Mengabaikan safety stop
• Melakukan selaman berulang dalam tempoh singkat
• Terbang terlalu awal selepas menyelam
• Dehidrasi
• Keletihan
• Menyelam dalam air sejuk
• Menyelam ketika tidak sihat
• Kurang latihan
• Menggunakan peralatan tanpa pemeriksaan betul
• Technical diving tanpa latihan mencukupi
• Cave diving tanpa kelayakan khusus

Merck Manual turut menyenaraikan beberapa faktor yang boleh meningkatkan risiko, termasuk dehidrasi, keletihan, air sejuk, peningkatan kedalaman, tempoh berada dalam tekanan, kadar naik terlalu cepat dan kegagalan mengikuti prosedur decompression yang sesuai.

Bagi penyelam rekreasi, perkara paling praktikal ialah jangan menyelam melebihi tahap latihan sendiri. Sijil asas scuba tidak menjadikan seseorang layak untuk selaman dalam, technical diving atau cave diving.

Rawatan Kecemasan Untuk Decompression Sickness

Jika decompression sickness disyaki, tindakan awal sangat penting. Jangan cuba “tunggu dan lihat” jika gejala melibatkan saraf, pernafasan, kesedaran atau kelemahan anggota badan.

Langkah umum yang perlu diambil termasuk:

• Hentikan aktiviti menyelam
• Berikan oksigen 100% jika tersedia dan dikendalikan oleh individu terlatih
• Hubungi bantuan kecemasan
• Dapatkan nasihat daripada pakar perubatan selaman atau pusat hyperbaric
• Pastikan pesakit berehat
• Catat profil selaman jika ada, termasuk kedalaman, masa, kadar naik dan bilangan selaman
• Jangan benarkan pesakit menyelam semula untuk cuba merawat dirinya
• Rujuk ke hospital atau pusat rawatan yang sesuai

Divers Alert Network menyatakan bahawa rawatan untuk decompression illness ialah recompression, dan pengurusan awal bagi arterial gas embolism serta decompression sickness yang serius termasuk pemberian oksigen dan penstabilan pesakit di fasiliti perubatan yang sesuai sebelum dipindahkan ke chamber.

StatPearls pula menyebut rawatan biasanya melibatkan oksigen aliran tinggi dan hyperbaric oxygen therapy untuk kes yang lebih serius. Pencegahan pula melibatkan amalan selaman selamat, termasuk kadar naik yang sesuai, pematuhan kepada jadual decompression, safety stop dan perancangan selaman konservatif.

Apa Itu Hyperbaric Chamber?

Hyperbaric chamber ialah ruang rawatan khas yang membolehkan pesakit bernafas oksigen dalam keadaan tekanan tinggi secara terkawal. Dalam konteks decompression sickness, rawatan ini membantu mengurangkan saiz gelembung gas, meningkatkan penghantaran oksigen ke tisu dan membantu badan membuang nitrogen dengan lebih selamat.

Rawatan ini bukan rawatan biasa yang boleh dibuat sendiri. Ia perlu dilakukan oleh pasukan perubatan terlatih kerana tekanan, tempoh rawatan dan pemantauan pesakit perlu dikawal dengan teliti.

Dalam kes DCS yang serius, rawatan awal boleh memberi kesan besar kepada pemulihan. Kelewatan mendapatkan rawatan boleh menyebabkan kerosakan saraf, masalah pernafasan, kecacatan jangka panjang atau kematian.

Cara Mengurangkan Risiko Decompression Sickness

Risiko decompression sickness tidak boleh dihapuskan sepenuhnya, tetapi boleh dikurangkan dengan amalan selaman yang selamat.

Antara langkah penting ialah:

• Ikut had latihan dan sijil selaman
• Jangan menyelam lebih dalam daripada kelayakan
• Gunakan dive computer dengan betul
• Ikut jadual decompression
• Naik secara perlahan
• Lakukan safety stop apabila disarankan
• Jangan menyelam ketika sakit, letih atau dehidrasi
• Elakkan alkohol sebelum dan selepas menyelam
• Rancang selaman dengan konservatif
• Pastikan peralatan diperiksa
• Jangan ikut tekanan kumpulan jika tidak yakin
• Ketahui lokasi bantuan kecemasan dan hyperbaric chamber terdekat
• Jangan terbang terlalu awal selepas menyelam

Penyelam juga perlu jujur dengan kemampuan diri. Banyak kemalangan berlaku bukan kerana seseorang tidak tahu menyelam langsung, tetapi kerana terlalu yakin, mengambil mudah risiko atau menyelam dalam persekitaran yang melebihi latihan sebenar mereka.

Bila Perlu Jumpa Doktor Selepas Menyelam?

Dapatkan bantuan perubatan segera jika selepas menyelam anda mengalami:

• Sakit sendi yang luar biasa
• Kebas
• Lemah anggota badan
• Sukar berjalan
• Pening teruk
• Muntah berterusan
• Sesak nafas
• Sakit dada
• Batuk selepas menyelam
• Keliru
• Pengsan
• Gangguan penglihatan
• Pertuturan tidak jelas
• Keletihan melampau yang tidak normal

Gejala ringan sekalipun tidak patut diabaikan jika berlaku selepas selaman, terutama jika selaman dilakukan pada kedalaman tinggi, berlangsung lama atau melibatkan beberapa selaman dalam sehari.

Pengajaran Daripada Tragedi Maldives

Tragedi Maldives memberi beberapa pengajaran penting.

Pertama, lokasi yang cantik tidak bermakna risiko rendah. Maldives terkenal sebagai destinasi selaman dunia, tetapi keadaan bawah laut tetap memerlukan disiplin dan protokol keselamatan.

Kedua, selaman gua bukan aktiviti biasa. Ia memerlukan latihan, peralatan dan pengalaman khusus. Penyelam yang tidak mempunyai kelayakan cave diving atau technical diving tidak sepatutnya memasuki persekitaran seperti ini.

Ketiga, operasi menyelamat bawah laut juga boleh menjadi sangat berbahaya. Penyelamat bukan kebal daripada risiko. Mereka juga terdedah kepada tekanan, keletihan, decompression stress, kehabisan gas dan bahaya persekitaran.

Keempat, pendidikan kesihatan selaman perlu diperluas. Ramai orang menganggap scuba diving hanya sebagai aktiviti pelancongan, sedangkan ia melibatkan sains tekanan, fisiologi badan, perancangan gas dan tindakan kecemasan.

Kesimpulan

Decompression sickness ialah keadaan perubatan serius yang boleh berlaku apabila gas terlarut dalam badan membentuk gelembung akibat perubahan tekanan yang terlalu cepat. Ia boleh menyebabkan sakit sendi, ruam, kebas, lemah anggota, masalah pernafasan, gangguan saraf, pengsan atau kematian.

Tragedi selaman Maldives menjadi peringatan bahawa menyelam, terutama selaman dalam dan selaman gua, tidak boleh dilakukan dengan sikap sambil lewa. Ia memerlukan latihan betul, peralatan sesuai, perancangan konservatif dan disiplin untuk mematuhi protokol keselamatan.

Bagi penyelam, prinsip paling penting ialah hormati had diri, hormati tekanan air dan jangan abaikan gejala selepas menyelam. Bagi orang awam, tragedi ini membantu kita memahami bahawa keselamatan selaman bukan sekadar memakai tangki oksigen dan masuk ke laut. Ia melibatkan ilmu, latihan, keputusan yang bijak dan akses kepada rawatan kecemasan yang betul.

FAQ Berkenaan Decompression Sickness