Kenali Dadah: Jenis, Kesan, Tanda Overdose, Rawatan dan Undang-undang Malaysia

Masalah dadah tidak semestinya bermula dengan heroin atau suntikan. Ada yang bermula dengan pil untuk kekal berjaga, ubat penenang yang dipinjam daripada orang lain, cecair vape yang kandungannya tidak diketahui atau penggunaan ubat tahan sakit melebihi arahan doktor.

Pada peringkat awal, perubahan mungkin kelihatan kecil: sukar tidur, cepat marah, kurang selera makan, prestasi kerja merosot atau kerap meminta wang. Namun, penggunaan berulang boleh berkembang menjadi kebergantungan, ketagihan, masalah kesihatan mental, kerosakan organ atau overdosis.

Perkara paling penting ialah memahami bahawa tidak semua “drug” ialah dadah haram. Sesetengah bahan seperti morfin, ketamin dan methadone mempunyai kegunaan perubatan yang sah apabila diberikan dengan dos dan pemantauan yang betul. Risiko meningkat apabila bahan digunakan tanpa pengawasan, diambil untuk tujuan bukan perubatan, dicampurkan dengan bahan lain atau diperoleh daripada pasaran haram yang kandungannya tidak dapat dipastikan.

Ringkasan penting

• Rekod rasmi Malaysia bagi tahun 2024 menunjukkan stimulan jenis amfetamin seperti metamfetamin merupakan kategori paling banyak direkodkan, bukannya heroin.
• Kesan sesuatu dadah bergantung pada jenis bahan, dos, kekuatan, cara penggunaan, keadaan kesihatan dan bahan lain yang diambil bersama.
• Ketagihan bukan sekadar masalah disiplin atau kelemahan diri. Ia ialah keadaan kesihatan yang boleh dirawat.
• Tanda seperti perubahan emosi atau penurunan prestasi tidak membuktikan seseorang menggunakan dadah.
• Overdose boleh berlaku walaupun seseorang tidak mempunyai sejarah ketagihan, terutama apabila kandungan bahan tidak diketahui.
• Rawatan sukarela boleh diperoleh melalui PUSPEN Sukarela dan pejabat AADK berhampiran.

Apa Itu Dadah dan Penyalahgunaan Dadah?

Dalam penggunaan harian di Malaysia, istilah dadah lazimnya merujuk kepada bahan psikoaktif yang disalahgunakan, dikawal atau dilarang oleh undang-undang. Namun, perkataan bahasa Inggeris “drug” turut merangkumi ubat preskripsi, ubat tanpa preskripsi dan bahan lain yang boleh mengubah fungsi tubuh atau minda.

Bahan psikoaktif boleh mempengaruhi:

• Mood dan emosi
• Tahap kewaspadaan
• Pemikiran dan pertimbangan
• Persepsi terhadap persekitaran
• Koordinasi pergerakan
• Denyutan jantung dan tekanan darah
• Pernafasan
• Tingkah laku

Penggunaan sesuatu ubat tidak semestinya dianggap penyalahgunaan. Sebagai contoh, morfin yang diberikan di hospital untuk mengawal kesakitan serius mempunyai tujuan perubatan. Sebaliknya, mengambil morfin tanpa preskripsi, menggunakan dos lebih tinggi daripada arahan atau mencampurkannya dengan alkohol boleh menyebabkan kemudaratan serius.

Secara ringkas, penyalahgunaan dadah atau ubat merujuk kepada penggunaan yang tidak selaras dengan tujuan perubatan, arahan profesional atau undang-undang sehingga meningkatkan risiko kepada kesihatan dan fungsi kehidupan.

AADK membezakan penyalahgunaan daripada penagihan. Penyalahgunaan merujuk kepada pengambilan dadah atau bahan untuk tujuan bukan perubatan, manakala penagihan melibatkan corak penggunaan kompulsif yang berterusan walaupun mendatangkan kemudaratan.

Situasi Penyalahgunaan Dadah di Malaysia

Buku Maklumat Dadah 2024 merekodkan 192,857 penyalah guna dan penagih dadah serta bahan berdasarkan data AADK, Polis Diraja Malaysia, Kementerian Kesihatan Malaysia dan pusat pemulihan dadah persendirian.

Pecahan mengikut kategori ialah:

• Stimulan jenis amfetamin: 139,909 rekod atau kira-kira 72.5%
• Opiat: 39,895 rekod atau kira-kira 20.7%
• Ganja: 7,121 rekod atau kira-kira 3.7%
• Pil psikotropik: 2,789 rekod atau kira-kira 1.4%
• Bahan lain: 3,143 rekod atau kira-kira 1.6%

Kategori stimulan merangkumi metamfetamin kristal seperti syabu, metamfetamin dalam bentuk tablet, MDMA dan amfetamin. Statistik ini menunjukkan masalah dadah semasa di Malaysia lebih banyak melibatkan stimulan berbanding opiat tradisional.

Data tersebut juga tidak menyokong tanggapan bahawa masalah dadah hanya berlaku dalam kalangan remaja. Pada tahun 2024, kumpulan dewasa berumur 30 hingga 59 tahun merupakan kumpulan terbesar yang direkodkan. Walaupun golongan muda tetap memerlukan perhatian, pencegahan dan rawatan perlu merangkumi pekerja, ibu bapa, orang pertengahan umur dan warga emas.

Angka ini ialah rekod yang dihimpunkan oleh agensi berkaitan. Ia tidak semestinya menggambarkan jumlah sebenar semua individu yang menggunakan dadah dalam masyarakat atau kadar kelaziman penduduk Malaysia.

Jenis-jenis Dadah yang Biasa Disalahgunakan

Dadah boleh dikategorikan berdasarkan cara bahan tersebut mempengaruhi otak dan tubuh. Sesetengah bahan mempunyai lebih daripada satu kesan, menyebabkan sempadan antara kategori tidak selalu jelas.

1. Stimulan

Stimulan meningkatkan aktiviti sistem saraf pusat. Contohnya termasuk:

• Metamfetamin atau syabu
• Metamfetamin dalam bentuk tablet yang sering dipanggil pil kuda atau yaba
• Amfetamin
• Kokain
• MDMA atau ekstasi

Dalam jangka pendek, stimulan boleh menyebabkan seseorang berasa lebih bertenaga, banyak bercakap, kurang mengantuk dan kurang berselera. Pada masa yang sama, ia boleh meningkatkan denyutan jantung, tekanan darah dan suhu badan.

Penggunaan dos tinggi atau berulang boleh menyebabkan:

• Insomnia
• Keresahan dan serangan panik
• Perubahan mood
• Agresif atau tingkah laku tidak terkawal
• Paranoia
• Halusinasi atau psikosis
• Sakit dada
• Gangguan rentak jantung
• Sawan
• Strok
• Kerosakan jantung, buah pinggang atau organ lain

Metamfetamin ialah stimulan sintetik yang mempunyai potensi ketagihan tinggi. Tablet atau serbuk yang dijual secara haram juga mungkin mengandungi campuran yang tidak dinyatakan. Warna, logo, bentuk atau nama jalanan tidak boleh digunakan untuk memastikan kandungannya.

2. Opiat dan opioid

Opiat ialah bahan yang berasal daripada pokok popi, manakala opioid merangkumi bahan semula jadi, separa sintetik dan sintetik yang bertindak pada reseptor opioid.

Contohnya termasuk:

• Heroin
• Morfin
• Kodein
• Fentanyl
• Tramadol
• Methadone
• Buprenorphine

Beberapa opioid digunakan secara sah untuk merawat kesakitan. Methadone dan buprenorphine pula boleh digunakan di bawah pengawasan profesional sebagai sebahagian daripada rawatan kebergantungan opioid.

Risiko utama opioid ialah ia boleh memperlahankan pusat pernafasan di otak. Overdose opioid boleh menyebabkan seseorang tidak sedarkan diri, mempunyai anak mata yang sangat kecil dan bernafas dengan perlahan atau tidak bernafas.

Risiko menjadi lebih tinggi apabila opioid:

• Diambil dengan dos yang tidak diketahui
• Digunakan semula selepas tempoh berhenti sehingga toleransi menurun
• Dicampurkan dengan alkohol
• Dicampurkan dengan ubat penenang
• Mengandungi opioid sintetik yang sangat kuat
• Digunakan oleh individu yang mempunyai penyakit paru-paru, hati atau jantung

WHO menegaskan bahawa penggunaan opioid tanpa pengawasan boleh menyebabkan kebergantungan, masalah kesihatan dan kematian akibat overdose.

3. Ganja atau kanabis

Kanabis mengandungi pelbagai sebatian, termasuk tetrahydrocannabinol atau THC yang menghasilkan kesan psikoaktif.

Kesan jangka pendek boleh merangkumi:

• Perubahan persepsi masa
• Rasa tenang atau euforia
• Koordinasi dan tindak balas yang lebih perlahan
• Gangguan perhatian dan ingatan
• Selera makan meningkat
• Mulut kering dan mata merah
• Kebimbangan, panik atau paranoia

Kesan tidak sama bagi setiap orang. Produk dengan kandungan THC tinggi boleh menghasilkan kesan yang lebih kuat dan tidak dapat dijangka, terutama bagi pengguna baharu.

Penggunaan kanabis boleh menjejaskan keupayaan memandu, mengendalikan mesin atau membuat keputusan. Dalam sesetengah individu, terutama mereka yang mempunyai kerentanan terhadap masalah kesihatan mental, penggunaannya boleh dikaitkan dengan simptom psikosis.

Istilah “semula jadi” tidak bermaksud sesuatu bahan bebas risiko. Produk kanabis pasaran haram juga mungkin mempunyai kekuatan yang tidak diketahui atau dicampur dengan bahan lain.

4. Dadah depresan dan ubat penenang

Dadah depresan memperlahankan aktiviti sistem saraf pusat. Contohnya termasuk:

• Benzodiazepine
• Sesetengah ubat tidur
• Barbiturate
• Gamma hydroxybutyrate atau GHB
• Alkohol

Benzodiazepine dan ubat tidur mempunyai kegunaan perubatan tertentu. Masalah berlaku apabila ia digunakan tanpa preskripsi, diambil melebihi dos, digunakan terlalu lama tanpa pemantauan atau dicampurkan dengan bahan lain.

Kesan yang boleh berlaku termasuk:

• Mengantuk
• Percakapan tidak jelas
• Koordinasi lemah
• Ingatan terganggu
• Pertimbangan merosot
• Kekeliruan
• Pernafasan perlahan

Menggabungkan ubat penenang dengan opioid atau alkohol boleh meningkatkan risiko pernafasan terhenti. Individu yang telah bergantung kepada sesetengah ubat penenang pula tidak sepatutnya berhenti secara mendadak tanpa penilaian doktor kerana gejala tarikan boleh menjadi serius.

Jangan meminjam, berkongsi atau membeli ubat tidur dan ubat penenang daripada sumber tidak sah walaupun seseorang mendakwa ubat tersebut “sama seperti ubat klinik”.

5. Halusinogen dan dadah disosiatif

Halusinogen mengubah persepsi, pemikiran dan pengalaman deria. Contohnya termasuk LSD dan psilocybin.

Dadah disosiatif pula boleh menyebabkan seseorang berasa terpisah daripada tubuh atau persekitaran. Contohnya termasuk:

• Ketamin
• Phencyclidine atau PCP
• Dextromethorphan pada dos yang disalahgunakan

Kesan yang mungkin berlaku termasuk:

• Halusinasi
• Persepsi masa dan ruang yang berubah
• Panik dan ketakutan melampau
• Kekeliruan
• Pertimbangan yang lemah
• Pergerakan tidak stabil
• Tekanan darah atau denyutan jantung berubah
• Kehilangan kesedaran pada dos tinggi

Ketamin mempunyai kegunaan perubatan sebagai ubat bius. Derivatifnya juga digunakan bagi keadaan tertentu di bawah pengawasan perubatan. Penggunaan perubatan terkawal tidak sama dengan pengambilan ketamin pasaran haram.

Penggunaan ketamin secara kerap dan bukan perubatan turut dikaitkan dengan masalah saluran kencing dan pundi kencing.

6. Inhalan

Inhalan ialah wap atau gas daripada produk tertentu yang dihidu untuk mendapatkan kesan khayal. Ia boleh melibatkan:

• Gam
• Petrol
• Cecair pelarut
• Penipis cat
• Gas pemetik api
• Produk aerosol
• Bahan kimia industri tertentu

Produk ini mungkin mudah dibeli, tetapi tidak dihasilkan untuk disedut ke dalam paru-paru.

Inhalan boleh menyebabkan:

• Pening dan loya
• Percakapan tidak jelas
• Hilang koordinasi
• Kekeliruan
• Halusinasi
• Kekurangan oksigen
• Gangguan rentak jantung
• Sawan
• Tidak sedarkan diri

Penggunaan berulang boleh merosakkan otak, saraf, hati, buah pinggang dan organ lain. Kematian mengejut juga boleh berlaku akibat gangguan jantung, lemas, kekurangan oksigen atau tercekik muntah.

7. Ketum, dadah psikoaktif baharu dan ubat preskripsi

AADK turut menyenaraikan ketum, kokain, ketamin, bahan disosiatif, halusinogen, inhalan dan bahan lain dalam kategori tambahan yang dipantau.

Ketum mengandungi bahan psikoaktif dan boleh menghasilkan kesan rangsangan atau sedatif bergantung pada jumlah dan produk. Label “herba” atau “tradisional” bukan jaminan bahawa sesuatu minuman selamat, terutama jika dicampurkan dengan ubat, alkohol atau bahan yang tidak diketahui.

Dadah psikoaktif baharu atau new psychoactive substances pula ialah bahan sintetik yang direka untuk menghasilkan kesan menyerupai dadah lain. Contohnya termasuk kanabinoid sintetik dan campuran stimulan baharu. Kandungannya boleh berubah antara satu paket, tablet atau cecair dengan yang lain.

Ubat preskripsi juga boleh disalahgunakan apabila seseorang:

• Mengambil ubat orang lain
• Mengambil dos lebih tinggi daripada arahan
• Mengambilnya untuk berasa khayal
• Mengubah bentuk ubat untuk digunakan dengan cara lain
• Mencampurkannya dengan alkohol atau dadah
• Membeli daripada laman web atau penjual tidak sah

Produk pasaran haram tidak boleh dianggap selamat hanya kerana pembungkusannya menyerupai ubat farmasi.

Perbezaan Antara Penggunaan, Toleransi, Kebergantungan dan Ketagihan

Istilah berkaitan dadah sering digunakan secara bercampur, sedangkan maknanya berbeza.

Penggunaan

Seseorang mengambil sesuatu bahan. Penggunaan boleh berlaku secara perubatan atau bukan perubatan.

Penyalahgunaan

Bahan digunakan dengan cara yang meningkatkan kemudaratan, seperti mengambil ubat tanpa preskripsi, mengambil dos berlebihan atau menggunakan dadah untuk mendapatkan kesan khayal.

Toleransi

Tubuh menjadi kurang responsif terhadap dos yang sama. Seseorang mungkin memerlukan dos lebih tinggi untuk mendapatkan kesan terdahulu.

Toleransi juga boleh berlaku semasa rawatan perubatan tertentu dan tidak semestinya membuktikan ketagihan.

Kebergantungan fizikal

Tubuh telah menyesuaikan diri dengan kehadiran sesuatu bahan. Apabila bahan dikurangkan atau dihentikan, gejala tarikan boleh berlaku.

Gejala tarikan

Gejala bergantung pada bahan dan boleh merangkumi:

• Keresahan
• Berpeluh
• Sukar tidur
• Sakit otot
• Loya atau cirit-birit
• Menggigil
• Perubahan mood
• Sawan bagi sesetengah bahan

Gangguan penggunaan dadah atau ketagihan

Corak penggunaan menjadi sukar dikawal. Individu terus menggunakan bahan walaupun menyedari kesannya kepada kesihatan, pekerjaan, keluarga atau keselamatan.

Contohnya, seseorang yang mengambil ubat tahan sakit mengikut arahan doktor mungkin mengalami kebergantungan fizikal selepas rawatan panjang tetapi tidak semestinya mengalami ketagihan. Sebaliknya, seseorang yang berulang kali mencari dan menggunakan dadah walaupun telah mengalami kemalangan, kehilangan kerja atau masalah keluarga mungkin menunjukkan ketagihan dadah.

Ketagihan perlu dinilai secara profesional. Ia tidak boleh disahkan melalui satu tanda, satu ujian air kencing atau penampilan seseorang sahaja.

Mengapa Seseorang Boleh Terlibat dengan Dadah?

Tiada satu punca tunggal yang menerangkan semua kes penyalahgunaan dadah. Faktor biasanya saling berkaitan.

Antara faktor yang boleh meningkatkan risiko ialah:

• Pengaruh rakan dan persekitaran
• Trauma atau pengalaman buruk semasa kecil
• Kemurungan, keresahan atau masalah kesihatan mental
• Kesakitan kronik
• Tekanan pekerjaan
• Konflik keluarga
• Kesunyian dan pengasingan sosial
• Kemudahan mendapatkan bahan
• Sejarah penggunaan dadah dalam keluarga
• Masalah kewangan atau perumahan
• Penggunaan ubat preskripsi tanpa pemantauan
• Keinginan untuk kekal berjaga atau meningkatkan prestasi
• Sifat ingin mencuba

Faktor risiko tidak bermaksud seseorang pasti akan mengalami ketagihan. Dalam masa yang sama, orang yang mempunyai keluarga baik, pekerjaan tetap atau pendidikan tinggi juga boleh mengalami masalah dadah.

Menyalahkan ibu bapa, agama, pasangan atau “kelemahan iman” semata-mata boleh menyebabkan seseorang malu untuk mendapatkan rawatan. Pendekatan yang lebih berguna ialah mengenal pasti faktor biologi, psikologi dan sosial yang boleh dirawat atau diperbaiki. WHO dan UNODC mengesyorkan rawatan yang beretika, berasaskan bukti dan menghormati maruah individu.

Kesan Penyalahgunaan Dadah kepada Kesihatan dan Kehidupan

Tidak semua orang mengalami kesan yang sama. Risiko dipengaruhi oleh jenis bahan, dos, tempoh penggunaan, umur, penyakit sedia ada dan penggunaan beberapa bahan serentak.

Kesan kepada otak dan kesihatan mental

Dadah boleh menjejaskan perhatian, ingatan, pertimbangan dan kawalan impuls.

Komplikasi yang mungkin berlaku termasuk:

• Keresahan
• Kemurungan
• Serangan panik
• Paranoia
• Halusinasi
• Psikosis
• Tingkah laku impulsif
• Pemikiran untuk mencederakan diri
• Masalah tidur

Sesetengah simptom berkurang selepas kesan bahan hilang. Namun, ada yang memerlukan penilaian dan rawatan lanjut, terutama jika simptom berterusan atau individu mempunyai masalah kesihatan mental sedia ada.

Kesan kepada tubuh

Bergantung pada jenis dadah, komplikasi boleh melibatkan:

• Jantung dan salur darah
• Paru-paru dan pernafasan
• Otak dan sistem saraf
• Hati
• Buah pinggang
• Saluran pencernaan
• Pundi kencing
• Sistem imun
• Kesihatan seksual dan reproduktif

Penggunaan melalui suntikan juga boleh meningkatkan risiko kecederaan, jangkitan kulit, HIV dan hepatitis virus apabila peralatan dikongsi.

Kesan kepada keselamatan

Seseorang yang berada di bawah pengaruh dadah mungkin mengalami tindak balas perlahan, pertimbangan lemah atau koordinasi terganggu. Ini meningkatkan risiko:

• Kemalangan jalan raya
• Terjatuh
• Lemas
• Kemalangan di tempat kerja
• Kecederaan akibat pergaduhan
• Hubungan seksual tanpa perlindungan
• Menjadi mangsa penipuan atau keganasan

Kesan kepada keluarga dan pekerjaan

Masalah dadah boleh menyebabkan ketidakhadiran, prestasi merosot, konflik, hutang dan kehilangan kepercayaan.

Namun, tidak tepat untuk menganggap semua orang yang menggunakan dadah pasti ganas, melakukan jenayah atau gagal menjaga keluarga. Tumpuan perlu diberikan pada tingkah laku dan risiko sebenar seseorang, bukan label semata-mata.

Tanda Seseorang Mungkin Menyalahgunakan Dadah

Tanda berikut boleh menimbulkan kebimbangan, tetapi tidak membuktikan penggunaan dadah:

Perubahan tingkah laku

• Kerap tidak hadir ke sekolah atau tempat kerja
• Prestasi merosot secara mendadak
• Sukar tidur atau tidur pada waktu luar biasa
• Cepat marah atau terlalu gelisah
• Menjauhkan diri daripada keluarga
• Kerap keluar tanpa penjelasan
• Berahsia tentang wang atau pergaulan
• Aktiviti harian berubah secara mendadak

Perubahan fizikal

• Berat badan berubah
• Kurang menjaga kebersihan
• Mata merah atau anak mata terlalu kecil atau besar
• Percakapan tidak jelas
• Pergerakan terlalu aktif atau terlalu perlahan
• Menggigil
• Luka suntikan atau jangkitan kulit
• Bau bahan kimia pada pakaian atau nafas

Tanda di persekitaran

• Ubat hilang daripada simpanan keluarga
• Bekas ubat tanpa label
• Bungkusan atau cecair yang tidak dikenali
• Masalah kewangan yang tidak dapat dijelaskan
• Barangan rumah kerap hilang

Depresi, buli, kurang tidur, penyakit tiroid, kesan sampingan ubat dan pelbagai keadaan lain boleh menghasilkan tanda yang hampir sama. Elakkan terus menuduh.

Pendekatan yang lebih selamat ialah berkata:

“Saya perasan awak semakin sukar tidur dan kerap tidak datang kerja. Saya risau tentang kesihatan awak. Ada apa-apa bahan atau ubat yang awak sedang ambil?”

Pilih masa ketika individu sedar, tidak terlalu marah dan persekitaran selamat.

Tanda Overdose Dadah dan Bila Perlu Hubungi 999

Overdose berlaku apabila jumlah atau gabungan bahan mengganggu fungsi penting tubuh. Ia boleh berlaku selepas dos tinggi, penggunaan bahan sangat kuat, campuran beberapa bahan atau pengambilan produk dengan kandungan yang tidak diketahui.

Tanda kecemasan umum

Hubungi 999 jika seseorang mengalami:

• Tidak sedarkan diri atau sukar dikejutkan
• Tidak bernafas atau bernafas sangat perlahan
• Bibir atau hujung jari kelihatan kebiruan atau kelabu
• Sawan
• Sakit dada
• Denyutan jantung sangat laju atau tidak teratur
• Suhu badan terlalu tinggi
• Kekeliruan atau halusinasi teruk
• Agresif sehingga membahayakan diri atau orang lain
• Muntah berulang ketika separuh sedar
• Rebah secara tiba-tiba
• Kelemahan sebelah badan atau pertuturan pelo

Tanda overdose opioid

WHO menyenaraikan tiga tanda utama:

1. Anak mata sangat kecil
2. Tidak sedarkan diri
3. Kesukaran bernafas

Jangan tunggu ketiga-tiganya muncul sebelum mendapatkan bantuan.

Tanda keracunan stimulan

Metamfetamin, kokain atau stimulan lain boleh menyebabkan:

• Kesakitan dada
• Suhu badan sangat tinggi
• Peluh berlebihan
• Sakit kepala teruk
• Sawan
• Kekeliruan
• Paranoia atau psikosis
• Pergerakan tidak terkawal
• Rebah

Apa perlu dilakukan?

1. Hubungi 999 dengan segera. Beritahu bahawa anda mengesyaki overdose atau keracunan.
2. Periksa tindak balas dan pernafasan. Ikut arahan operator kecemasan.
3. Mulakan CPR jika diarahkan atau jika anda terlatih dan mangsa tidak bernafas secara normal.
4. Jika mangsa tidak sedar tetapi masih bernafas, baringkannya dalam posisi pemulihan sekiranya selamat.
5. Jangan tinggalkan mangsa bersendirian.
6. Jangan paksa mangsa muntah.
7. Jangan beri kopi, makanan, minuman, ubat atau petua tradisional.
8. Jangan masukkan mangsa ke dalam mandian sejuk.
9. Kumpulkan bekas, label atau maklumat bahan untuk diberikan kepada petugas kesihatan.
10. Beritahu petugas apa yang diketahui dengan jujur, termasuk anggaran jumlah, masa penggunaan dan bahan lain yang mungkin diambil.

Naloxone boleh membalikkan kesan overdose opioid apabila diberikan tepat pada masanya. Jika naloxone tersedia dan seseorang telah dilatih menggunakannya, berikan mengikut arahan tetapi tetap hubungi 999 kerana kesannya mungkin sementara.

Untuk nasihat keracunan, Pusat Racun Negara menyediakan talian 04-6536 999. Waktu perkhidmatannya perlu disemak pada laman rasmi. Bagi kecemasan yang mengancam nyawa, hubungi 999 terlebih dahulu.

Bahaya Mencampurkan Dadah, Alkohol dan Ubat

Penggunaan beberapa bahan serentak dikenali sebagai penggunaan poli-dadah. Kesannya tidak semestinya sekadar “bertambah”; gabungan tertentu boleh meningkatkan risiko dengan mendadak.

Antara gabungan yang berbahaya ialah:

• Opioid dengan alkohol
• Opioid dengan benzodiazepine
• Ubat tidur dengan alkohol
• Beberapa jenis stimulan serentak
• Dadah dengan ubat jantung atau ubat psikiatri
• Cecair vape yang tidak diketahui dengan alkohol atau ubat
• Ketum dengan ubat penenang atau bahan lain

Mengambil stimulan bersama depresan juga tidak bermaksud kedua-duanya “saling membatalkan”. Seseorang mungkin kurang menyedari tahap keracunan dan mengambil lebih banyak bahan.

Risiko turut meningkat jika individu hamil, mempunyai penyakit jantung, asma, penyakit hati, penyakit buah pinggang atau masalah kesihatan mental.

Bolehkah Ketagihan Dadah Dirawat?

Ya. Ketagihan dan gangguan penggunaan dadah boleh dirawat. Namun, tiada satu rawatan yang sesuai untuk semua orang.

WHO dan UNODC mengesyorkan rawatan yang:

• Berasaskan bukti
• Sukarela apabila boleh
• Menghormati privasi dan maruah
• Disesuaikan mengikut jenis dadah
• Menangani kesihatan fizikal dan mental
• Melibatkan penjagaan susulan
• Mengelakkan hukuman atau penghinaan sebagai kaedah rawatan

Rawatan boleh merangkumi beberapa komponen.

1. Penilaian awal

Doktor atau pasukan rawatan akan menilai:

• Bahan yang digunakan
• Kekerapan dan jumlah
• Risiko overdose
• Gejala tarikan
• Penyakit fizikal
• Kesihatan mental
• Risiko mencederakan diri
• Keadaan keluarga, pekerjaan dan tempat tinggal

2. Rawatan kecemasan atau detoksifikasi

Sesetengah individu memerlukan pemantauan di hospital atau fasiliti rawatan untuk mengurus keracunan dan gejala tarikan.

Detoksifikasi sahaja biasanya tidak mencukupi. Tanpa rawatan susulan, seseorang mungkin kembali menggunakan dadah.

3. Rawatan psikososial

Rawatan boleh melibatkan:

• Kaunseling motivasi
• Terapi tingkah laku
• Latihan mengurus pencetus
• Pencegahan relaps
• Intervensi keluarga
• Sokongan rakan sebaya
• Pemulihan kemahiran sosial
• Bantuan pekerjaan dan perumahan

4. Rawatan ubat

Bagi kebergantungan opioid, methadone dan buprenorphine boleh digunakan sebagai rawatan penyelenggaraan di bawah pemantauan profesional.

WHO pada tahun 2026 menegaskan semula bahawa rawatan agonis opioid menggunakan methadone atau buprenorphine mempunyai bukti kukuh bagi rawatan kebergantungan opioid. Malaysia juga mempunyai garis panduan rasmi bagi pendispensan methadone.

Methadone bukan “menggantikan satu ketagihan dengan ketagihan lain” apabila digunakan sebagai ubat dalam program klinikal. Dosnya diselaraskan untuk mengurangkan gejala tarikan dan keinginan menggunakan opioid, sambil membantu seseorang menstabilkan kehidupan.

Namun, methadone tetap opioid dan boleh menyebabkan overdose jika disalahgunakan atau dicampurkan dengan bahan lain.

5. Rawatan penyakit lain

Individu mungkin turut memerlukan rawatan untuk:

• Kemurungan atau keresahan
• Psikosis
• HIV
• Hepatitis B atau C
• Jangkitan kulit
• Penyakit hati
• Masalah jantung
• Kesakitan kronik
• Masalah tidur

6. Penjagaan susulan

Pemulihan ialah proses jangka panjang. Relaps boleh berlaku dan tidak semestinya bermaksud seseorang gagal atau rawatan tidak berguna.

Relaps menunjukkan pelan rawatan perlu dinilai semula. Tahap sokongan mungkin perlu ditambah, pencetus baharu mungkin perlu ditangani atau rawatan kesihatan mental mungkin perlu diperbaiki.

Cara Membantu Ahli Keluarga yang Menggunakan Dadah

Keluarga boleh membantu, tetapi mereka tidak mampu mengawal sepenuhnya tindakan orang lain.

Langkah yang boleh diambil

1. Pilih masa yang sesuai. Jangan berbincang ketika individu sedang khayal, sangat gelisah atau agresif.
2. Gunakan pemerhatian, bukan tuduhan. Sebut perubahan yang anda lihat.
3. Dengar sebelum memberi ceramah. Cuba fahami bahan yang digunakan dan sebab penggunaannya.
4. Utamakan keselamatan. Hubungi 999 jika ada ancaman keganasan, psikosis, sawan, overdose atau risiko bunuh diri.
5. Galakkan penilaian profesional. Tawarkan untuk menemani individu ke klinik, hospital atau AADK.
6. Tetapkan sempadan. Jangan berikan wang yang mungkin digunakan untuk membeli dadah.
7. Lindungi kanak-kanak dan warga rentan. Jangan biarkan mereka berada dalam situasi tidak selamat.
8. Jaga ubat di rumah. Simpan ubat terkawal dalam kabinet berkunci.
9. Dapatkan sokongan untuk keluarga. Ahli keluarga juga boleh mengalami tekanan, trauma dan masalah kewangan.

Elakkan:

• Memukul atau mengurung individu
• Memalukan mereka di media sosial
• Mengugut tanpa pelan keselamatan
• Menganggap doa sahaja menggantikan rawatan perubatan
• Membayar semua hutang tanpa mengetahui tujuannya
• Memberikan ubat penenang untuk “menidurkan” individu
• Memaksa berhenti secara mendadak tanpa penilaian kesihatan

Sokongan agama dan spiritual boleh menjadi sebahagian daripada pemulihan jika individu menginginkannya, tetapi ia sepatutnya melengkapkan rawatan yang sesuai, bukan menggantikannya.

Undang-undang Dadah di Malaysia

Bahagian ini memberi penerangan umum dan bukan nasihat undang-undang.

Akta Dadah Berbahaya 1952

Akta Dadah Berbahaya 1952 atau Akta 234 mengawal pelbagai perkara berkaitan dadah berbahaya, termasuk:

• Import dan eksport
• Pengeluaran
• Pemilikan
• Penggunaan
• Pengedaran
• Penanaman bahan tertentu

Hukuman bergantung pada jenis dadah, jumlah, pertuduhan, bukti dan keadaan kes. Oleh itu, jadual ringkas di internet tidak sepatutnya digunakan untuk menentukan hukuman seseorang tanpa melihat teks undang-undang terkini dan mendapatkan nasihat peguam.

Hukuman mati tidak lagi mandatori

Akta Pemansuhan Hukuman Mati Mandatori 2023 atau Akta 846 telah meminda Seksyen 39B Akta Dadah Berbahaya 1952.

Perubahan ini tidak bermaksud hukuman mati telah dimansuhkan sepenuhnya bagi kesalahan pengedaran dadah. Sebaliknya, hukuman tersebut tidak lagi diwajibkan secara automatik dalam semua sabitan yang berkaitan. Mahkamah mempunyai pilihan hukuman mengikut peruntukan undang-undang semasa.

Rawatan dan pemulihan

Akta Penagih Dadah Rawatan dan Pemulihan Pindaan 2024 atau Akta A1726 mula berkuat kuasa pada 22 Ogos 2025. Oleh itu, penerangan berasaskan undang-undang lama sahaja mungkin tidak lagi mencukupi.

AADK menyediakan laluan rawatan secara sukarela dan melalui proses undang-undang yang berkaitan. Orang ramai tidak sepatutnya membuat andaian tentang status undang-undang seseorang hanya berdasarkan keputusan ujian saringan atau kenyataan tidak rasmi.

Ubat preskripsi dan bahan lain

Ubat penenang, ubat tidur, opioid perubatan dan bahan tertentu turut dikawal melalui undang-undang farmasi dan racun.

Memiliki ubat yang sah untuk diri sendiri tidak sama dengan menjual, berkongsi atau menggunakan ubat tersebut tanpa arahan. Sentiasa simpan ubat dalam bekas asal yang mempunyai label.

Di Mana Boleh Mendapatkan Bantuan?

AADK menyatakan bahawa individu boleh hadir secara terus ke PUSPEN Sukarela yang disenaraikan atau pergi ke pejabat AADK daerah untuk mendapatkan maklumat kemasukan.

Perkhidmatan PUSPEN boleh melibatkan:

• Detoksifikasi perubatan
• Pemulihan psikologi dan mental
• Modul psikososial
• Latihan kemahiran dan vokasional
• Sokongan sosial
• Integrasi semula ke dalam masyarakat

AADK menyatakan bahawa rawatan di PUSPEN tidak dikenakan bayaran. Perincian kemasukan dan program perlu disemak terus dengan pusat berkenaan.

Hotline AADK: 1-800-22-2235
WhatsApp AADK: 019-626 2233

Nombor dan waktu operasi boleh berubah, sila semak laman rasmi AADK untuk informasi terkini.

Bawa individu ke jabatan kecemasan atau hubungi 999 jika terdapat:

• Overdose
• Sukar bernafas
• Sawan
• Psikosis teruk
• Tingkah laku ganas
• Pemikiran membunuh diri
• Kekeliruan mendadak
• Sakit dada
• Suhu badan terlalu tinggi

Cara Mengurangkan Risiko Penyalahgunaan Dadah

Pencegahan tidak berkesan jika hanya menggunakan ketakutan atau hukuman.

Antara langkah praktikal ialah:

• Bercakap dengan anak tentang dadah sebelum masalah berlaku
• Menyimpan ubat terkawal di tempat berkunci
• Tidak berkongsi ubat preskripsi
• Memulangkan ubat yang tidak diperlukan melalui saluran pelupusan sesuai
• Mendapatkan rawatan bagi kemurungan, trauma dan kesakitan kronik
• Mengelakkan pemanduan selepas mengambil bahan psikoaktif
• Tidak mengambil tablet atau cecair tanpa mengetahui sumbernya
• Mengajar pekerja mengenali tanda overdose
• Menyediakan saluran bantuan yang sulit dan tidak menghukum
• Mendapatkan bantuan awal sebelum hubungan, kesihatan atau kewangan menjadi lebih teruk

Remaja perlu diberi kemahiran membuat keputusan dan cara menolak tekanan rakan. Orang dewasa pula perlu memahami bahawa ubat preskripsi juga boleh disalahgunakan.

Kesimpulan

Dadah merangkumi pelbagai bahan dengan kesan dan risiko yang berbeza. Di Malaysia, stimulan jenis amfetamin kini merupakan kategori yang paling banyak direkodkan, tetapi opioid, ganja, ubat psikotropik, inhalan dan bahan baharu juga memerlukan perhatian.

Pencegahan terbaik bukan sekadar menakutkan orang ramai. Masyarakat perlu mengetahui tanda overdose, memahami risiko ubat preskripsi, mengelakkan stigma dan memudahkan akses kepada rawatan.

Ketagihan boleh menjadi keadaan kesihatan yang serius, tetapi pemulihan tetap mungkin dengan rawatan yang sesuai, sokongan berterusan dan bantuan yang diberikan lebih awal.

Soalan Lazim Tentang Dadah