Rawatan Methadone Untuk Ketagihan Opioid: Cara Ia Berfungsi, Kesan Sampingan Dan Tempoh Rawatan

Berhenti menggunakan heroin atau opioid lain bukan sekadar soal kemahuan. Apabila tubuh sudah terbiasa dengan opioid, penghentian secara mendadak boleh menyebabkan sakit badan, muntah, cirit-birit, sukar tidur, keresahan dan keinginan yang sangat kuat untuk mengambil opioid semula.

Bagi sesetengah individu, gejala ini menjadi begitu berat sehingga mereka kembali menggunakan heroin walaupun benar-benar mahu berhenti. Penggunaan semula selepas tempoh berhenti juga boleh meningkatkan risiko overdos kerana toleransi tubuh mungkin telah menurun.

Rawatan methadone digunakan untuk membantu mengawal gejala penarikan opioid dan mengurangkan keinginan terhadap heroin atau opioid lain. Methadone ialah ubat opioid bertindak lama yang diberikan secara terkawal sebagai sebahagian daripada rawatan ketagihan opioid.

Di Malaysia, Rawatan Terapi Gantian Methadone merupakan salah satu pendekatan pengurangan kemudaratan. Antara matlamatnya adalah mengurangkan penggunaan opioid secara tidak terkawal serta perilaku berisiko seperti perkongsian jarum yang boleh menyebarkan HIV, hepatitis B dan hepatitis C. Methadone diberikan sebagai ubat preskripsi di bawah pengawasan profesional kesihatan.

Apakah Methadone?

Methadone ialah ubat opioid sintetik yang bertindak pada reseptor opioid dalam otak dan tubuh. Ia boleh digunakan dalam rawatan ketagihan opioid serta dalam keadaan perubatan tertentu untuk mengawal kesakitan.

Walau bagaimanapun, penggunaan methadone untuk rawatan ketagihan tidak sama dengan mengambil ubat tahan sakit biasa. Ia perlu diberikan melalui program yang teratur dengan penilaian, preskripsi, pemantauan dan susulan.

Methadone dikenali sebagai agonis opioid penuh. Ini bermaksud ia mengaktifkan reseptor opioid, tetapi kesannya biasanya lebih perlahan, lama dan stabil berbanding heroin atau beberapa opioid bertindak pendek.

Apabila digunakan pada dos rawatan yang sesuai, methadone bertujuan untuk:

• mengurangkan gejala penarikan opioid;
• mengawal keinginan kuat terhadap opioid;
• membantu pesakit berhenti atau mengurangkan penggunaan heroin;
• mengurangkan turun naik antara keadaan khayal dan penarikan;
• membantu pesakit menjalani kehidupan harian dengan lebih stabil.

Methadone merupakan salah satu ubat berasaskan bukti yang digunakan untuk ketagihan opioid. Pilihan lain termasuk buprenorphine dan naltrexone, bergantung pada keadaan pesakit, akses rawatan dan penilaian klinikal.

Apakah Yang Dimaksudkan Dengan Opioid?

Opioid ialah kumpulan bahan yang bertindak pada reseptor opioid dalam sistem saraf. Sesetengah opioid digunakan secara sah untuk merawat kesakitan, manakala yang lain mungkin digunakan secara tidak sah.

Contoh opioid termasuk:

• heroin;
• morfin;
• fentanyl;
• codeine;
• oxycodone;
• hydrocodone;
• tramadol;
• methadone.

Penggunaan opioid untuk tempoh panjang, penggunaan tanpa pengawasan atau penyalahgunaan boleh menyebabkan kebergantungan fizikal, toleransi dan ketagihan opioid.

Ketagihan Opioid, Kebergantungan Dan Toleransi: Apakah Perbezaannya?

Tiga istilah ini sering dianggap sama, tetapi mempunyai maksud yang berbeza.

Kebergantungan fizikal

Kebergantungan fizikal berlaku apabila tubuh sudah menyesuaikan diri dengan kehadiran opioid. Jika opioid dihentikan atau dikurangkan terlalu cepat, individu boleh mengalami gejala penarikan.

Kebergantungan fizikal boleh berlaku walaupun ubat diambil mengikut preskripsi. Ia tidak semestinya bermaksud seseorang mempunyai gangguan ketagihan.

Toleransi

Toleransi bermaksud tubuh memerlukan jumlah opioid yang lebih tinggi untuk menghasilkan kesan yang pernah diperoleh dengan jumlah lebih rendah.

Toleransi boleh menurun selepas seseorang berhenti mengambil opioid untuk suatu tempoh. Inilah sebabnya penggunaan semula dos lama selepas berhenti boleh menyebabkan overdos.

Ketagihan opioid

Ketagihan opioid berlaku apabila seseorang sukar mengawal penggunaan opioid dan terus menggunakannya walaupun ia menyebabkan masalah kesihatan, pekerjaan, hubungan, kewangan atau keselamatan.

Ia merupakan masalah kesihatan yang boleh dirawat, bukannya bukti bahawa seseorang lemah, malas atau tidak mempunyai disiplin.

Bagaimanakah Methadone Berfungsi?

Heroin dan opioid bertindak pendek boleh menghasilkan perubahan yang cepat. Selepas kesannya berkurangan, individu mungkin mengalami gejala penarikan dan keinginan kuat untuk menggunakan opioid sekali lagi.

Methadone bertindak lebih lama dan menghasilkan paras ubat yang lebih stabil apabila diambil secara konsisten mengikut arahan.

Secara umum, methadone membantu melalui tiga mekanisme utama.

1. Mengurangkan gejala penarikan

Methadone mengaktifkan reseptor opioid secukupnya untuk membantu mengawal gejala seperti:

• sakit otot dan sendi;
• hidung berair;
• berpeluh;
• keresahan;
• kekejangan perut;
• muntah;
• cirit-birit;
• sukar tidur.

2. Mengurangkan keinginan terhadap opioid

Keinginan kuat atau craving bukan semata-mata fikiran yang boleh diabaikan. Ia boleh dipengaruhi oleh perubahan pada otak, tekanan, trauma, persekitaran dan gejala penarikan.

Apabila penarikan dikawal, pesakit biasanya mempunyai lebih banyak ruang untuk memberi perhatian kepada kaunseling, keluarga, pekerjaan dan pembinaan semula rutin harian.

3. Mengurangkan kesan turun naik opioid

Methadone bertindak lebih lama daripada heroin. Apabila rawatan sudah stabil, ia membantu mengurangkan kitaran berulang antara penggunaan opioid, rasa khayal, penurunan kesan dan penarikan.

Methadone boleh terkumpul dalam tubuh selama beberapa hari sebelum mencapai paras yang stabil. Kesan penekanan pernafasan juga boleh berlaku lebih lewat dan bertahan lebih lama daripada kesan lain yang dirasai pesakit. Oleh sebab itu, pelarasan dos mesti dibuat secara berhati-hati.

Adakah Methadone Membuatkan Pesakit Khayal?

Methadone masih merupakan ubat opioid dan boleh menyebabkan rasa khayal, mengantuk atau euforia jika disalahgunakan, diambil terlalu banyak atau dicampurkan dengan bahan lain.

Namun, matlamat rawatan bukan untuk membuatkan pesakit khayal. Dos rawatan yang sesuai sepatutnya membantu mengawal penarikan dan keinginan tanpa menyebabkan pesakit terlalu mengantuk atau hilang kawalan.

Pesakit yang stabil biasanya dan sepatutnya boleh berkomunikasi, berjalan dan menjalankan aktiviti biasa tanpa kelihatan terlalu mengantuk.

Tanda seperti berikut perlu dinilai:

• sukar membuka mata;
• percakapan tidak jelas;
• sering terlelap ketika bercakap;
• berjalan tidak stabil;
• sukar dikejutkan;
• pernafasan perlahan.

Mengantuk yang ketara mungkin berpunca daripada methadone yang terlalu kuat untuk keadaan semasa pesakit, penggunaan alkohol, benzodiazepine, opioid lain atau interaksi dengan ubat tertentu.

Adakah Methadone Hanya Menggantikan Satu Ketagihan Dengan Ketagihan Lain?

Ini ialah salah faham yang paling biasa tentang rawatan methadone.

Memang benar bahawa penggunaan methadone secara berterusan boleh menyebabkan kebergantungan fizikal. Jika dihentikan secara mendadak, pesakit boleh mengalami gejala penarikan.

Namun, kebergantungan fizikal terhadap ubat tidak sama dengan penggunaan dadah secara tidak terkawal.

Rawatan methadone biasanya melibatkan:

• dos yang ditetapkan;
• sumber ubat yang diketahui;
• pemantauan klinikal;
• pengambilan mengikut jadual;
• penilaian kesan sampingan;
• kaunseling dan sokongan;
• usaha mengurangkan penggunaan bahan lain.

Sebaliknya, ketagihan heroin mungkin melibatkan penggunaan yang tidak menentu, sumber bahan yang tidak diketahui, risiko overdos, perkongsian jarum, aktiviti berbahaya dan gangguan kehidupan harian.

Kejayaan rawatan tidak patut dinilai hanya berdasarkan sama ada seseorang masih mengambil methadone. Ukuran yang lebih bermakna termasuk sama ada pesakit tidak lagi menggunakan heroin, tidak mengalami overdos, lebih sihat, mampu bekerja dan mempunyai hubungan yang lebih stabil.

WHO mengiktiraf rawatan agonis opioid seperti methadone sebagai sebahagian daripada rawatan farmakologi yang boleh digabungkan dengan sokongan psikososial untuk kebergantungan opioid.

Siapakah Yang Mungkin Sesuai Menjalani Rawatan Methadone?

Rawatan methadone biasanya dipertimbangkan untuk individu yang mengalami ketagihan opioid, terutamanya apabila melibatkan heroin atau opioid lain yang menyebabkan kebergantungan.

Individu yang mungkin mendapat manfaat termasuk mereka yang:

• mengalami gejala penarikan apabila berhenti menggunakan opioid;
• mempunyai keinginan kuat terhadap heroin;
• berulang kali kembali menggunakan opioid selepas cuba berhenti;
• menggunakan opioid melalui suntikan;
• pernah mengalami overdos;
• sukar mengekalkan pemulihan tanpa ubat;
• memerlukan rawatan jangka panjang yang lebih berstruktur;
• mengalami masalah kesihatan atau sosial akibat penggunaan opioid.

Methadone tidak sesuai dimulakan hanya kerana seseorang pernah mengambil opioid sekali-sekala. Diagnosis, tahap kebergantungan dan risiko keselamatan perlu dinilai terlebih dahulu.

Penilaian Sebelum Memulakan Rawatan

Doktor perlu memahami keadaan pesakit secara menyeluruh sebelum methadone dimulakan.

Penilaian boleh merangkumi:

1. Jenis opioid yang digunakan.
2. Cara opioid diambil, seperti ditelan, dihidu atau disuntik.
3. Tempoh dan kekerapan penggunaan.
4. Masa opioid terakhir digunakan.
5. Sejarah gejala penarikan.
6. Sejarah overdos.
7. Penggunaan alkohol, benzodiazepine atau bahan lain.
8. Penyakit hati, buah pinggang, paru-paru atau jantung.
9. Ubat preskripsi, ubat farmasi, suplemen dan produk herba.
10. Keadaan kesihatan mental.
11. Status kehamilan atau penyusuan.
12. Sokongan keluarga, perumahan dan kemampuan hadir ke pusat rawatan.

Doktor juga perlu memastikan pesakit tidak berada dalam keadaan mabuk, terlalu mengantuk atau mengalami masalah pernafasan ketika dos hendak diberikan.

Dalam sesetengah keadaan, pemeriksaan darah, ujian air kencing atau elektrokardiogram mungkin dipertimbangkan berdasarkan sejarah perubatan dan faktor risiko pesakit.

Bagaimanakah Program Rawatan Methadone Dijalankan?

Program boleh berbeza antara fasiliti, tetapi rawatan biasanya melalui beberapa fasa.

1. Fasa penilaian dan perancangan

Pasukan rawatan akan menilai tahap penggunaan opioid, kesihatan fizikal, kesihatan mental dan matlamat pesakit.

Matlamat awal mungkin bukan terus berhenti methadone. Keutamaan pertama selalunya ialah:

• menghentikan atau mengurangkan heroin;
• mengawal penarikan;
• mengurangkan suntikan;
• mencegah overdos;
• menstabilkan kesihatan;
• meningkatkan kehadiran ke rawatan.

2. Fasa permulaan rawatan

Methadone perlu dimulakan secara berhati-hati kerana toleransi opioid setiap individu berbeza.

Jumlah heroin yang dilaporkan oleh pesakit tidak boleh diterjemahkan secara mudah kepada dos methadone. Kekuatan bahan haram juga tidak diketahui dengan tepat.

Pada fasa awal, pasukan rawatan akan memerhatikan:

• tahap penarikan;
• rasa mengantuk;
• pernafasan;
• tekanan darah;
• penggunaan bahan lain;
• tempoh kesan ubat;
• keinginan terhadap opioid.

Risiko masalah pernafasan paling membimbangkan ketika rawatan baru dimulakan dan selepas perubahan dos. Methadone juga boleh mengambil beberapa hari untuk mencapai paras stabil, menyebabkan pengambilan tambahan secara sendiri sangat berbahaya.

3. Fasa penstabilan

Dalam fasa ini, pelan rawatan disesuaikan sehingga pesakit:

• tidak lagi mengalami penarikan yang ketara;
• mempunyai keinginan opioid yang lebih terkawal;
• tidak terlalu mengantuk;
• tidak kelihatan khayal;
• boleh menjalani aktiviti harian;
• dapat mengikuti rawatan secara konsisten.

Pesakit perlu jujur tentang penggunaan heroin, alkohol, ubat tidur atau bahan lain. Menyembunyikan penggunaan bahan boleh menyebabkan pasukan rawatan membuat keputusan berdasarkan maklumat yang tidak lengkap.

4. Fasa penyelenggaraan

Setelah stabil, pesakit boleh meneruskan methadone untuk suatu tempoh yang bersesuaian.

Pemantauan biasanya melibatkan:

• tindak balas terhadap methadone;
• penggunaan opioid atau bahan lain;
• kesan sampingan;
• kesihatan fizikal;
• kesihatan mental;
• pematuhan rawatan;
• fungsi sosial dan pekerjaan;
• risiko overdos;
• keperluan kaunseling.

5. Dos di bawah pengawasan dan ubat bawa pulang

Pada peringkat tertentu, methadone mungkin diambil di hadapan profesional kesihatan. Ini membantu memastikan dos diberikan kepada pesakit yang betul dan mengurangkan risiko penyalahgunaan atau pengalihan ubat.

Kelayakan membawa methadone pulang bergantung pada kestabilan, pematuhan, keselamatan penyimpanan dan polisi program.

Pesakit tidak sepatutnya menganggap dos bawa pulang sebagai hak automatik. Methadone yang tertinggal di rumah boleh membawa maut jika diminum oleh kanak-kanak atau individu yang tidak mempunyai toleransi opioid.

Garis panduan Kementerian Kesihatan Malaysia menetapkan polisi dan prosedur berkaitan preskripsi, pendispensan, pengawasan serta keselamatan rawatan methadone.

Apakah Manfaat Rawatan Methadone?

Rawatan methadone bukan sekadar mengurangkan rasa sakit ketika berhenti heroin. Ia boleh menghasilkan manfaat kesihatan dan sosial yang lebih luas.

Mengurangkan penggunaan heroin

Apabila gejala penarikan dan keinginan lebih terkawal, pesakit mungkin kurang terdorong untuk mencari serta menggunakan heroin.

Meningkatkan pengekalan dalam rawatan

Pengekalan dalam rawatan penting kerana ketagihan opioid sering memerlukan pengurusan jangka panjang. Rawatan berasaskan ubat dikaitkan dengan pengurangan risiko overdos dan kematian berbanding pengurusan tanpa ubat yang berkesan.

Mengurangkan risiko jangkitan

Apabila suntikan dan perkongsian jarum berkurangan, risiko pendedahan kepada HIV, hepatitis B dan hepatitis C juga boleh dikurangkan.

Membantu menstabilkan kehidupan

Pesakit yang stabil mungkin lebih mampu:

• hadir bekerja;
• mengurus keluarga;
• menghadiri temu janji kesihatan;
• mengambil ubat penyakit lain dengan konsisten;
• mengurus kewangan;
• mengurangkan aktiviti berisiko;
• mengikuti kaunseling.

Mengurangkan risiko overdos

Methadone tetap mempunyai risiko overdos. Namun, rawatan ketagihan opioid yang dikendalikan dengan betul boleh mengurangkan risiko kematian berbanding penggunaan opioid yang tidak terkawal.

Apakah Kesan Sampingan Methadone?

Seperti ubat lain, methadone boleh menyebabkan kesan sampingan. Tahap kesan berbeza antara pesakit.

Kesan sampingan yang biasa

Kesan sampingan yang boleh berlaku termasuk:

• sembelit;
• loya;
• muntah;
• pening;
• mengantuk;
• sakit kepala;
• mulut kering;
• berpeluh lebih banyak;
• gangguan tidur;
• kurang selera makan;
• perubahan fungsi seksual.

Sembelit merupakan kesan sampingan opioid yang biasa dan tidak semestinya hilang walaupun tubuh sudah menyesuaikan diri dengan beberapa kesan lain.

Langkah umum yang boleh membantu termasuk minum air secukupnya, mengambil makanan berserat dan kekal aktif mengikut kemampuan. Namun, sembelit yang teruk, sakit perut atau muntah memerlukan penilaian doktor.

Kesan sampingan yang perlu dimaklumkan kepada doktor

Beritahu pasukan rawatan jika mengalami:

• mengantuk berpanjangan;
• pening yang menyebabkan hampir terjatuh;
• pengsan atau hampir pengsan;
• jantung berdebar;
• sembelit teruk;
• sukar membuang air kecil;
• bengkak pada kaki;
• muntah berterusan;
• masalah seksual yang mengganggu;
• perubahan emosi yang ketara.

Jangan mengurangkan dos sendiri untuk mengatasi kesan sampingan. Perubahan mendadak boleh mencetuskan penarikan dan meningkatkan risiko kembali menggunakan opioid.

Risiko Serius Methadone

Walaupun berkesan, methadone mempunyai beberapa risiko serius yang perlu difahami.

Masalah pernafasan

Methadone boleh memperlahankan pernafasan. Risiko lebih tinggi ketika:

• baru memulakan rawatan;
• dos baru dinaikkan;
• mengambil lebih daripada dos yang diarahkan;
• kembali mengambil dos selepas beberapa hari terlepas;
• menggunakan opioid lain;
• mengambil benzodiazepine;
• minum alkohol;
• mengambil ubat atau bahan yang menyebabkan mengantuk.

Kesan penekanan pernafasan methadone boleh berlaku lebih lewat dan bertahan lebih lama daripada rasa mengantuk yang dirasai pada awalnya. Seseorang mungkin kelihatan agak baik sebelum keadaannya merosot.

Gangguan irama jantung

Methadone boleh memanjangkan selang QT, iaitu ukuran tertentu dalam sistem elektrik jantung. Dalam keadaan tertentu, ia boleh meningkatkan risiko gangguan irama jantung yang serius.

Risiko mungkin lebih tinggi jika pesakit:

• mempunyai sejarah penyakit jantung;
• pernah pengsan tanpa sebab jelas;
• mempunyai paras kalium atau magnesium yang rendah;
• mengambil ubat lain yang mempengaruhi irama jantung;
• mengambil ubat yang meningkatkan paras methadone;
• mempunyai sejarah keluarga kematian jantung mengejut.

Doktor mungkin mempertimbangkan ECG bagi pesakit yang mempunyai faktor risiko. Dapatkan pemeriksaan segera jika mengalami pengsan, jantung berdebar tidak teratur atau sawan yang tidak dapat dijelaskan.

Tertelan secara tidak sengaja

Methadone sangat berbahaya kepada kanak-kanak dan individu yang tidak mempunyai toleransi opioid. Satu pengambilan secara tidak sengaja boleh menyebabkan pernafasan terhenti dan kematian.

Methadone, Alkohol Dan Ubat Penenang

Mencampurkan methadone dengan bahan yang menekan sistem saraf pusat boleh menyebabkan kesan berganda.

Bahan yang membimbangkan termasuk:

• alkohol;
• benzodiazepine;
• ubat tidur;
• opioid lain;
• ubat penenang;
• sesetengah ubat alahan yang menyebabkan mengantuk;
• sesetengah ubat sawan atau sakit saraf;
• bahan terlarang yang mempunyai kesan sedatif.

Gabungan ini boleh menyebabkan:

• mengantuk melampau;
• koordinasi terganggu;
• tekanan darah menurun;
• pernafasan perlahan;
• koma;
• kematian.

Pesakit perlu memberitahu semua doktor, doktor gigi dan ahli farmasi bahawa mereka sedang mengambil methadone.

Jika pesakit sudah mengambil benzodiazepine atau ubat penenang, jangan berhenti secara mendadak tanpa nasihat doktor. Penghentian benzodiazepine secara tiba-tiba juga boleh berbahaya. Sebaliknya, rawatan perlu diselaraskan dan dipantau dengan lebih teliti.

Penggunaan benzodiazepine tidak sepatutnya secara automatik menutup akses kepada rawatan methadone, tetapi risiko gabungan tersebut mesti diurus melalui penilaian, koordinasi rawatan dan pemantauan.

Interaksi Dengan Ubat Dan Produk Herba

Sesetengah ubat boleh meningkatkan paras methadone dalam darah, menyebabkan mengantuk atau masalah pernafasan. Ubat lain pula boleh mengurangkan paras methadone dan mencetuskan gejala penarikan.

Interaksi juga boleh berlaku apabila sesuatu ubat dimulakan, dihentikan atau dosnya diubah.

Maklumkan kepada doktor tentang semua produk yang digunakan, termasuk:

• ubat preskripsi;
• ubat farmasi tanpa preskripsi;
• antibiotik;
• ubat HIV;
• ubat sawan;
• ubat kemurungan;
• ubat jantung;
• ubat batuk dan selesema;
• antihistamin;
• suplemen;
• produk herba;
• ketum;
• bahan rekreasi lain.

Jangan menganggap produk herba selamat hanya kerana ia “semula jadi”. Sesetengah produk boleh mengubah kesan ubat atau meningkatkan rasa mengantuk.

Tanda Overdos Methadone

Overdos opioid berlaku apabila opioid menekan pernafasan sehingga otak dan organ tidak menerima oksigen yang mencukupi.

Tanda yang perlu diperhatikan termasuk:

• sukar dikejutkan;
• tidak sedarkan diri;
• pernafasan sangat perlahan atau cetek;
• pernafasan terhenti;
• bunyi berdengkur, tersedak atau nafas berbunyi luar biasa;
• bibir atau hujung jari menjadi kebiruan;
• anak mata sangat kecil;
• kulit sejuk dan lembap;
• badan terlalu lembik;
• denyutan nadi perlahan atau lemah.

Jangan menganggap seseorang hanya sedang tidur jika mereka tidak boleh dikejutkan.

Apa Perlu Dilakukan Jika Disyaki Overdos?

1. Hubungi 999 dengan segera.
2. Berikan naloxone jika tersedia dan anda tahu cara menggunakannya.
3. Ikut arahan petugas kecemasan.
4. Pastikan saluran pernafasan tidak terhalang.
5. Lakukan bantuan pernafasan atau CPR jika diarahkan dan anda terlatih.
6. Jika individu bernafas tetapi tidak sedarkan diri, letakkan dalam posisi mengiring.
7. Jangan biarkan individu bersendirian.
8. Berikan dos naloxone tambahan jika diarahkan dan mangsa tidak memberikan tindak balas.
9. Tunggu ambulans walaupun individu sudah sedar.

Jangan cuba merawat overdos dengan kopi, minuman tenaga, mandi air sejuk, berjalan keliling atau memaksa muntah.

Naloxone boleh membalikkan kesan overdos opioid, termasuk overdos methadone. Namun, kesan naloxone mungkin lebih singkat daripada methadone. Mangsa masih boleh kembali mengalami masalah pernafasan dan tetap memerlukan pemerhatian perubatan.

Apakah Itu Naloxone?

Naloxone ialah ubat yang menyekat sementara kesan opioid pada reseptor opioid. Ia boleh memulihkan pernafasan apabila seseorang mengalami overdos opioid.

Naloxone:

• tidak menghasilkan rasa khayal;
• tidak merawat ketagihan;
• tidak menggantikan ambulans;
• boleh digunakan apabila overdos opioid diketahui atau disyaki;
• mungkin memerlukan dos berulang;
• selamat diberikan dalam keadaan kecemasan apabila overdos opioid disyaki.

Pesakit methadone dan ahli keluarga patut bertanya kepada pasukan rawatan tentang akses kepada naloxone serta latihan menggunakannya.

Apa Perlu Dilakukan Jika Terlepas Dos Methadone?

Jangan mengambil dos berganda untuk menggantikan dos yang terlepas.

Hubungi klinik, farmasi atau pusat rawatan yang mengendalikan methadone anda untuk mendapatkan arahan.

Ini sangat penting jika lebih daripada satu dos terlepas. Toleransi boleh menurun dan dos yang sebelum ini biasa mungkin tidak lagi selamat.

Jangan:

• meminjam methadone daripada pesakit lain;
• membeli methadone daripada sumber tidak sah;
• mengambil heroin untuk “menunggu” dos seterusnya;
• menambah dos pada hari berikutnya;
• mengubah sukatan sendiri.

Panduan bagi dos yang terlepas bergantung pada berapa lama rawatan terputus, keadaan pesakit dan polisi program.

Cara Menyimpan Methadone Dengan Selamat

Methadone yang dibawa pulang perlu diurus seperti ubat berisiko tinggi.

Simpan methadone:

• dalam bekas asal;
• dengan penutup yang selamat;
• di tempat berkunci;
• jauh daripada kanak-kanak;
• jauh daripada pelawat;
• berasingan daripada makanan dan minuman;
• jauh daripada haba berlebihan;
• mengikut arahan farmasi.

Jangan:

• memindahkannya ke botol air atau minuman;
• meninggalkannya di atas meja;
• menyimpan dalam peti sejuk bersama minuman tanpa bekas berkunci;
• berkongsi dengan orang lain;
• memberikannya kepada individu yang mengalami sakit;
• membuangnya tanpa mengikuti arahan klinik atau farmasi.

Methadone yang dipreskripsikan untuk seorang pesakit boleh menyebabkan overdos maut kepada orang lain.

Bolehkah Pesakit Methadone Memandu Dan Bekerja?

Ketika baru memulakan rawatan atau selepas perubahan dos, pesakit mungkin mengalami mengantuk, pening atau reaksi yang lebih perlahan.

Elakkan memandu, menunggang motosikal, mengendalikan mesin atau bekerja di tempat tinggi jika:

• baru memulakan methadone;
• dos baru diubah;
• berasa mengantuk;
• berasa pening;
• sukar fokus;
• mengambil ubat lain yang menyebabkan mengantuk;
• mengambil alkohol atau bahan lain.

Pesakit yang sudah stabil mungkin boleh kembali bekerja dan melakukan aktiviti biasa. Namun, kemampuan memandu perlu dinilai berdasarkan kesan sebenar ubat, jenis pekerjaan dan nasihat doktor.

Berapa Lama Rawatan Methadone Diperlukan?

Tiada satu tempoh rawatan yang sesuai untuk semua pesakit.

Sesetengah individu mungkin menjalani rawatan selama beberapa bulan, manakala yang lain memerlukan beberapa tahun atau rawatan penyelenggaraan jangka panjang.

Tempoh rawatan bergantung pada:

• berapa lama opioid telah digunakan;
• tahap kebergantungan;
• sejarah overdos;
• bilangan cubaan rawatan terdahulu;
• risiko kembali menggunakan opioid;
• kesihatan mental;
• penggunaan alkohol atau bahan lain;
• kestabilan tempat tinggal;
• sokongan keluarga;
• pekerjaan;
• tindak balas terhadap methadone;
• pilihan dan matlamat pesakit.

Rawatan yang lebih singkat tidak semestinya lebih baik. Berhenti terlalu awal hanya untuk membuktikan seseorang sudah “bersih” boleh meningkatkan risiko penarikan, penggunaan semula dan overdos.

Matlamat rawatan perlu tertumpu pada keselamatan dan pemulihan yang berkekalan, bukannya tarikh akhir yang ditetapkan tanpa mengambil kira keadaan pesakit.

Bagaimanakah Kejayaan Rawatan Dinilai?

Kejayaan bukan sekadar mencapai dos sifar.

Petunjuk kemajuan boleh termasuk:

• tidak lagi menggunakan heroin;
• penggunaan opioid lain berkurangan;
• tiada suntikan;
• tidak berkongsi jarum;
• tiada overdos;
• kehadiran rawatan konsisten;
• kesihatan fizikal bertambah baik;
• kesihatan mental lebih stabil;
• kembali bekerja atau belajar;
• hubungan keluarga bertambah baik;
• kurang aktiviti berbahaya;
• mampu mengurus kehidupan harian.

Seseorang yang masih mengambil methadone tetapi sudah bebas heroin, bekerja dan menjaga keluarga mungkin menunjukkan pemulihan yang lebih kukuh daripada seseorang yang berhenti methadone terlalu cepat tetapi kembali menggunakan opioid.

Bolehkah Methadone Dihentikan?

Methadone boleh dikurangkan atau dihentikan bagi sesetengah pesakit, tetapi keputusan itu perlu dibuat bersama pasukan rawatan.

Pengurangan mungkin dipertimbangkan apabila:

• pesakit stabil untuk suatu tempoh;
• penggunaan opioid lain sudah berhenti;
• keinginan terhadap opioid terkawal;
• kesihatan mental stabil;
• tempat tinggal selamat;
• sokongan sosial tersedia;
• risiko overdos dibincangkan;
• pesakit benar-benar bersedia;
• pelan susulan disediakan.

Dos biasanya dikurangkan secara beransur-ansur berdasarkan tindak balas pesakit. Jika gejala penarikan menjadi kuat atau risiko penggunaan semula meningkat, pengurangan boleh diperlahankan atau dihentikan sementara.

Tiada kegagalan dalam menangguhkan proses pengurangan. Keselamatan lebih penting daripada mengejar jadual.

Mengapa Methadone Tidak Boleh Dihentikan Secara Tiba-tiba?

Penghentian mendadak boleh menyebabkan:

• keresahan;
• sukar tidur;
• sakit otot;
• berpeluh;
• hidung berair;
• loya;
• muntah;
• kekejangan perut;
• cirit-birit;
• keinginan kuat terhadap opioid.

Gejala penarikan methadone mungkin bermula lebih lambat dan berlanjutan lebih lama berbanding penarikan sesetengah opioid bertindak pendek.

Penghentian mendadak juga boleh mendorong seseorang kembali menggunakan heroin. Apabila toleransi sudah menurun, penggunaan semula jumlah lama boleh menyebabkan overdos. Pelabelan methadone memberi amaran supaya ubat tidak dihentikan secara mendadak pada pesakit yang mempunyai kebergantungan fizikal.

Rawatan Methadone Semasa Kehamilan

Wanita hamil yang menggunakan opioid tidak sepatutnya berhenti methadone atau opioid secara mendadak tanpa penilaian perubatan.

Rawatan menggunakan methadone atau buprenorphine boleh dipertimbangkan untuk ketagihan opioid semasa kehamilan. Matlamatnya termasuk menstabilkan penggunaan opioid, mengurangkan turun naik penarikan dan meningkatkan penglibatan dalam penjagaan antenatal.

Bayi yang terdedah kepada opioid semasa kehamilan mungkin mengalami sindrom penarikan opioid neonatal selepas dilahirkan. Keadaan ini boleh dirawat, tetapi bayi perlu diperhatikan oleh pasukan perubatan.

Risiko tersebut perlu dibandingkan dengan risiko ketagihan opioid yang tidak dirawat, termasuk penggunaan opioid tidak terkawal, overdos dan penjagaan kehamilan yang tidak konsisten.

Penyusuan Semasa Mengambil Methadone

Methadone tidak semestinya menyebabkan seseorang ibu dilarang menyusukan bayi. Keputusan bergantung pada keadaan ibu, dos, kestabilan rawatan, penggunaan bahan lain dan kesihatan bayi.

Ibu perlu berbincang dengan doktor, pasukan obstetrik dan doktor kanak-kanak.

Dapatkan bantuan segera jika bayi:

• terlalu mengantuk;
• sukar menyusu;
• kelihatan lemah;
• mengalami masalah pernafasan.

Jangan menghentikan methadone atau penyusuan secara tiba-tiba tanpa nasihat profesional.

Methadone Berbanding Buprenorphine Dan Naltrexone

Tiada satu ubat yang terbaik untuk semua individu. Methadone mungkin lebih sesuai untuk sesetengah pesakit, manakala buprenorphine atau naltrexone mungkin lebih sesuai untuk pesakit lain.

Keputusan perlu mengambil kira toleransi, risiko overdos, keadaan kesihatan, kehamilan, penggunaan ubat lain dan kemampuan mengikuti rawatan.

Mengapa Kaunseling Dan Sokongan Sosial Masih Penting?

Methadone membantu aspek biologi ketagihan opioid, tetapi tidak secara automatik menyelesaikan semua masalah yang berkaitan.

Penggunaan opioid mungkin berkait dengan:

• trauma;
• kemurungan;
• keresahan;
• konflik keluarga;
• pengangguran;
• hutang;
• perumahan tidak stabil;
• persekitaran yang mendorong penggunaan dadah;
• penyakit kronik;
• stigma masyarakat.

Rawatan yang menyeluruh boleh merangkumi:

• kaunseling individu;
• terapi tingkah laku;
• rawatan kemurungan atau keresahan;
• sokongan keluarga;
• bantuan pekerjaan;
• bantuan perumahan;
• rawatan HIV atau hepatitis;
• perancangan pencegahan overdos;
• kumpulan sokongan.

Kaunseling penting, tetapi rawatan methadone tidak wajar dihentikan semata-mata kerana seseorang belum bersedia atau belum mampu mengikuti semua bentuk terapi psikososial. Akses kepada ubat yang berkesan tetap mempunyai nilai klinikal.

Peranan Keluarga Dalam Rawatan Methadone

Sokongan keluarga boleh membantu pesakit kekal dalam rawatan.

Keluarga boleh:

• mengurangkan bahasa yang menghina;
• menggalakkan kehadiran ke klinik;
• mempelajari tanda overdos;
• mengetahui lokasi naloxone;
• membantu memastikan ubat disimpan dengan selamat;
• menyokong rutin tidur, makan dan bekerja;
• menggalakkan rawatan kesihatan mental;
• mendapatkan bantuan apabila pesakit kembali menggunakan opioid.

Keluarga perlu mengelakkan:

• memaksa pesakit berhenti secara tiba-tiba;
• mengambil atau menyembunyikan dos sebagai hukuman;
• mengubah jumlah dos;
• berkongsi methadone dengan orang lain;
• menganggap penggunaan semula sebagai bukti bahawa rawatan tidak berguna;
• menghina pesakit sebagai lemah atau tidak bermoral.

Penggunaan semula opioid perlu dianggap sebagai tanda bahawa pelan rawatan perlu disemak, bukannya alasan untuk menarik semua sokongan.

Mitos Dan Fakta Tentang Rawatan Methadone

Mitos 1: Methadone cuma dadah yang diberikan oleh klinik

Fakta: Methadone ialah ubat opioid, tetapi digunakan dalam dos terkawal, dengan tujuan klinikal dan pemantauan keselamatan.

Mitos 2: Semua pesakit perlu berhenti methadone secepat mungkin

Fakta: Tempoh rawatan bergantung pada keadaan individu. Rawatan jangka panjang mungkin lebih selamat bagi sesetengah pesakit.

Mitos 3: Pesakit yang mengambil methadone tidak benar-benar pulih

Fakta: Pemulihan dinilai melalui kesihatan, keselamatan, fungsi harian dan pengurangan penggunaan opioid berbahaya.

Mitos 4: Methadone tidak boleh menyebabkan overdos

Fakta: Methadone boleh menyebabkan overdos, terutama jika diambil berlebihan atau dicampurkan dengan alkohol, benzodiazepine dan opioid lain.

Mitos 5: Relaps bermaksud rawatan gagal

Fakta: Ketagihan opioid boleh mengalami episod penggunaan semula. Pelan rawatan perlu dinilai dan diperkukuh.

Mitos 6: Methadone boleh dikongsi dengan orang yang sedang sakit penarikan

Fakta: Memberikan methadone kepada orang lain sangat berbahaya dan boleh menyebabkan overdos maut.

Bila Perlu Menghubungi Klinik Atau Doktor?

Hubungi pasukan rawatan jika:

• mengantuk lebih daripada biasa;
• mengalami kesan sampingan berterusan;
• jantung kerap berdebar;
• hampir pengsan;
• muntah berulang;
• sembelit teruk;
• terlepas satu atau beberapa dos;
• menggunakan heroin atau opioid lain;
• mula menggunakan alkohol atau ubat penenang;
• hamil atau merancang kehamilan;
• mahu mengurangkan atau menghentikan methadone;
• mengalami kemurungan atau fikiran untuk mencederakan diri.

Bersikap jujur tidak semestinya menyebabkan rawatan dihentikan. Maklumat lengkap membantu pasukan kesihatan mengurangkan risiko.

Bila Perlu Menghubungi 999?

Hubungi 999 segera jika:

• pesakit tidak boleh dikejutkan;
• pernafasan perlahan, cetek atau terhenti;
• bibir atau kulit menjadi kebiruan;
• pesakit rebah;
• berlaku sawan;
• seseorang mengambil dos berlebihan;
• kanak-kanak mungkin tertelan methadone;
• naloxone telah diberikan;
• pesakit mengalami sakit dada bersama pengsan atau degupan tidak teratur.

Bagaimanakah Mendapatkan Rawatan Methadone Di Malaysia?

Individu yang memerlukan bantuan boleh memulakan perbincangan dengan:

• klinik kesihatan;
• hospital kerajaan;
• perkhidmatan psikiatri atau rawatan ketagihan;
• fasiliti Agensi Antidadah Kebangsaan;
• klinik swasta yang mempunyai kebenaran dan menyediakan rawatan berkaitan.

Ketersediaan program berbeza mengikut lokasi. Hubungi fasiliti terlebih dahulu untuk mengetahui proses penilaian, dokumen yang diperlukan dan tempat rawatan yang sesuai.

Jangan membeli methadone daripada individu, media sosial atau sumber tidak berlesen. Methadone perlu diperoleh melalui saluran perubatan yang sah dan dipantau.

Kesimpulan

Rawatan methadone merupakan salah satu pilihan berasaskan bukti untuk membantu individu yang mengalami ketagihan atau gangguan penggunaan opioid. Ia boleh mengurangkan gejala penarikan, mengawal keinginan terhadap heroin dan membantu pesakit membina kehidupan yang lebih stabil.

Namun, methadone bukan ubat yang boleh digunakan secara bebas. Ia boleh menyebabkan mengantuk, interaksi ubat, gangguan irama jantung dan overdos jika tidak digunakan dengan selamat.

Tempoh rawatan tidak sama bagi setiap pesakit. Ada yang dapat mengurangkan methadone selepas mencapai kestabilan, manakala yang lain memerlukan rawatan penyelenggaraan lebih lama.

Soalan Lazim Tentang Rawatan Methadone