Ketagihan Dadah Dan Substans: Definisi, Tanda Awal, Punca, Kesan Dan Rawatan

Ketagihan dadah dan substans bukan sekadar isu disiplin, perangai buruk atau “kurang kuat semangat”. Dalam konteks kesihatan, ia ialah masalah kompleks yang boleh melibatkan otak, emosi, tingkah laku, keluarga, pekerjaan, kewangan dan keselamatan diri.

Seseorang yang mengalami ketagihan mungkin tahu bahan itu merosakkan hidupnya, tetapi masih sukar berhenti. Ada yang cuba berhenti berkali-kali, tetapi kembali menggunakannya apabila tertekan, mengalami gejala withdrawal, berjumpa rakan lama atau berada dalam persekitaran yang mencetuskan keinginan semula.

Dalam istilah perubatan moden, keadaan ini sering disebut sebagai substance use disorder atau gangguan penggunaan bahan. Cleveland Clinic menerangkan bahawa substance use disorder boleh berlaku daripada tahap ringan hingga teruk dan ia merupakan keadaan kesihatan mental yang boleh dirawat.

Artikel ini akan menerangkan maksud ketagihan dadah dan substans, tanda awal, punca, kesan kepada kesihatan serta pilihan rawatan yang boleh membantu proses pemulihan.

Apa Itu Ketagihan Dadah Dan Substans?

Ketagihan dadah dan substans ialah keadaan apabila seseorang sukar mengawal penggunaan sesuatu bahan walaupun penggunaan itu sudah menyebabkan masalah kepada kesihatan, hubungan, kerja, pelajaran, kewangan atau keselamatan.

Bahan yang dimaksudkan bukan hanya dadah terlarang. Ia juga boleh termasuk:

• alkohol
• nikotin
• vape bernikotin
• ganja
• opioid
• methamphetamine
• kokain
• inhalan seperti gam atau thinner
• ubat tidur yang disalahgunakan
• ubat tahan sakit tertentu
• ubat penenang
• ketum
• designer drugs atau bahan psikoaktif baharu

Dalam keadaan ketagihan, otak mula mengaitkan bahan tersebut dengan rasa lega, seronok, bertenaga, tenang atau “boleh berfungsi”. Lama-kelamaan, bahan itu bukan lagi digunakan untuk suka-suka, tetapi menjadi sesuatu yang dirasakan perlu.

Masalah besar berlaku apabila seseorang terus menggunakan bahan walaupun kesannya sudah jelas. Contohnya, dia kehilangan kerja, bergaduh dengan keluarga, berhutang, terlibat dengan masalah undang-undang, mengalami kemurungan atau hampir overdose, tetapi masih sukar berhenti.

Perbezaan Penggunaan, Penyalahgunaan, Kebergantungan Dan Ketagihan

Ramai orang keliru antara penggunaan bahan, penyalahgunaan, kebergantungan dan ketagihan. Keempat-empat istilah ini tidak semestinya membawa maksud yang sama.

1. Penggunaan bahan

Penggunaan bahan boleh berlaku dalam konteks yang sah dan terkawal.

Contohnya:

• mengambil ubat tahan sakit mengikut arahan doktor
• menggunakan ubat tidur untuk tempoh pendek dengan preskripsi
• mengambil ubat psikiatri seperti yang diarahkan
• menggunakan ubat batuk mengikut dos yang disarankan

Dalam situasi ini, penggunaan tidak semestinya bermasalah jika ia dipantau dengan betul.

2. Penyalahgunaan bahan

Penyalahgunaan berlaku apabila bahan digunakan dengan cara yang salah, tidak selamat atau bukan untuk tujuan asal.

Contohnya:

• mengambil ubat orang lain
• menaikkan dos tanpa arahan doktor
• mengambil ubat untuk rasa khayal
• mencampurkan ubat dengan alkohol
• menggunakan bahan terlarang
• menggunakan bahan untuk lari daripada tekanan emosi

Penyalahgunaan tidak semestinya terus menjadi ketagihan, tetapi ia meningkatkan risiko ke arah itu.

3. Toleransi

Toleransi berlaku apabila badan mula biasa dengan bahan tertentu. Akibatnya, seseorang memerlukan jumlah yang lebih banyak untuk mendapatkan kesan yang sama.

Contohnya, dos yang dulu membuat seseorang rasa tenang tidak lagi mencukupi. Dia mula mengambil lebih banyak, lebih kerap atau mencari bahan yang lebih kuat.

4. Kebergantungan

Kebergantungan berlaku apabila badan atau minda mula bergantung kepada bahan tersebut. Jika bahan dihentikan, seseorang mungkin mengalami gejala withdrawal seperti menggigil, berpeluh, gelisah, muntah, sakit badan, insomnia atau keresahan teruk.

Kebergantungan boleh berlaku secara fizikal, psikologi atau kedua-duanya.

5. Ketagihan

Ketagihan ialah keadaan yang lebih serius. Ia melibatkan penggunaan kompulsif, keinginan kuat dan kesukaran berhenti walaupun sudah jelas membawa mudarat.

Tanda penting ketagihan ialah kehilangan kawalan. Seseorang mungkin berkata, “Saya boleh berhenti bila-bila masa,” tetapi realitinya dia gagal berhenti walaupun sudah cuba berkali-kali.

Jenis Substans Yang Boleh Menyebabkan Ketagihan

Tidak semua bahan memberi kesan yang sama. Ada bahan yang memberi kesan rangsangan, ada yang menenangkan, ada yang menyebabkan khayal, dan ada yang mengubah persepsi atau tingkah laku.

Antara kategori substans yang boleh menyebabkan ketagihan termasuk:

Opioid

Opioid boleh merangkumi heroin dan ubat tahan sakit opioid yang disalahgunakan. Bahan ini boleh menyebabkan rasa lega atau euforia, tetapi juga boleh memperlahankan pernafasan dan meningkatkan risiko overdose.

Stimulan

Stimulan seperti methamphetamine, amphetamine atau kokain boleh menyebabkan seseorang rasa sangat bertenaga, yakin, berjaga lama atau gelisah. Namun, ia juga boleh menyebabkan paranoid, agresif, gangguan tidur, tekanan darah meningkat dan masalah jantung.

Depresan

Depresan seperti benzodiazepine dan ubat tidur tertentu boleh menenangkan sistem saraf. Jika disalahgunakan, ia boleh menyebabkan mengantuk teruk, percakapan tidak jelas, hilang koordinasi, masalah memori dan pernafasan perlahan, terutama jika dicampur dengan alkohol atau opioid.

Alkohol

Alkohol sering dianggap “biasa” dalam sesetengah masyarakat, tetapi ia tetap boleh menyebabkan ketagihan. Penggunaan alkohol berlebihan boleh menjejaskan hati, otak, jantung, hubungan keluarga dan keselamatan jalan raya.

Nikotin

Nikotin dalam rokok atau vape boleh menyebabkan ketagihan yang kuat. Walaupun seseorang tidak kelihatan “khayal”, ketagihan nikotin tetap boleh menyebabkan kebergantungan, craving dan kesukaran berhenti.

Ganja atau cannabis

Ganja boleh memberi kesan berbeza kepada individu. Ada yang mengalami rasa santai, tetapi ada juga yang mengalami cemas, paranoid, masalah memori, gangguan motivasi atau risiko psikosis, terutama jika digunakan dalam jumlah tinggi atau pada usia muda.

Inhalan

Inhalan seperti gam, thinner atau bahan pelarut sangat berbahaya kerana boleh memberi kesan toksik kepada otak, jantung, hati dan organ lain. Ia juga boleh menyebabkan kematian mengejut dalam situasi tertentu.

Designer drugs dan bahan psikoaktif baharu

Designer drugs ialah bahan yang direka atau diubah untuk meniru kesan dadah tertentu. Masalahnya, kandungan sebenar bahan ini sering tidak diketahui. Ini menjadikannya lebih berisiko kerana pengguna tidak tahu kekuatan, campuran atau kesan toksiknya.

Tanda Awal Ketagihan Dadah Dan Substans

Tanda ketagihan tidak selalu jelas pada peringkat awal. Ada individu yang masih boleh bekerja, belajar atau bergaul seperti biasa, tetapi sebenarnya sudah mula hilang kawalan.

Tanda awal boleh dibahagikan kepada beberapa kategori.

Perubahan Tingkah Laku

Antara perubahan tingkah laku yang boleh berlaku ialah:

• mula berahsia
• kerap menipu tentang lokasi atau aktiviti
• hilang minat terhadap hobi lama
• kerap keluar rumah tanpa alasan jelas
• mengelak keluarga
• mudah marah apabila ditanya
• mula bergaul dengan kumpulan baharu yang mencurigakan
• mengabaikan tanggungjawab
• sering meminta wang
• barang rumah atau barang peribadi mula hilang

Perubahan ini tidak semestinya membuktikan seseorang menggunakan dadah. Namun, jika banyak tanda berlaku serentak, ia wajar diberi perhatian.

Perubahan Emosi Dan Mental

Substans boleh mempengaruhi mood, persepsi dan cara seseorang berfikir. Tanda emosi dan mental mungkin termasuk:

• cepat marah
• murung
• gelisah
• cemas berlebihan
• paranoid
• perubahan mood mendadak
• sukar fokus
• hilang motivasi
• kelihatan kosong atau tidak bermaya
• halusinasi dalam kes tertentu
• bercakap perkara yang tidak masuk akal
• berasa terlalu yakin secara luar biasa

Mayo Clinic menyenaraikan pelbagai tanda penggunaan bahan tertentu termasuk perubahan tenaga, masalah berfikir dengan jelas, paranoia, panic attacks, halusinasi, delirium serta tingkah laku psikotik atau ganas bagi sesetengah bahan.

Perubahan Fizikal

Tanda fizikal boleh berbeza mengikut jenis bahan, tetapi antara yang biasa diperhatikan ialah:

• mata merah
• mata kuyu
• anak mata terlalu kecil atau terlalu besar
• berat badan turun mendadak
• berat badan naik mendadak
• tidur terlalu banyak
• tidak boleh tidur
• tangan menggigil
• berpeluh tanpa sebab jelas
• percakapan tidak jelas
• berjalan tidak stabil
• kerap hidung berdarah bagi sesetengah bahan
• kebersihan diri merosot
• luka atau jangkitan yang tidak dijaga

Jangan bergantung kepada satu tanda sahaja. Lebih penting ialah melihat perubahan keseluruhan berbanding kebiasaan individu tersebut.

Perubahan Prestasi Harian

Ketagihan biasanya mula menjejaskan fungsi hidup. Contohnya:

• prestasi kerja merosot
• ponteng kerja atau sekolah
• kerap datang lewat
• hilang fokus
• gagal menyiapkan tugasan
• keputusan peperiksaan menurun
• mula bergaduh dengan rakan sekerja
• kerap diberi amaran disiplin
• hilang kerja
• gagal mengurus wang

Apabila bahan menjadi keutamaan utama, tanggungjawab lain mula terabai.

Tanda Penggunaan Sudah Tidak Terkawal

Ini antara tanda yang lebih kuat menunjukkan ketagihan:

1. Menggunakan bahan lebih banyak daripada yang dirancang.
2. Gagal berhenti walaupun sudah cuba.
3. Menghabiskan banyak masa mencari, menggunakan atau pulih daripada kesan bahan.
4. Mempunyai craving yang kuat.
5. Terus menggunakan walaupun hubungan keluarga rosak.
6. Terus menggunakan walaupun kesihatan semakin terjejas.
7. Mengabaikan kerja, pelajaran atau anak.
8. Menggunakan bahan dalam situasi berbahaya.
9. Memerlukan dos lebih tinggi untuk kesan yang sama.
10. Mengalami withdrawal apabila berhenti.

Jika beberapa tanda ini berlaku, penilaian profesional sangat digalakkan.

Punca Ketagihan Dadah Dan Substans

Tiada satu punca tunggal yang menerangkan semua kes ketagihan. Biasanya, ia berlaku akibat gabungan faktor biologi, psikologi, sosial dan persekitaran.

Faktor Otak Dan Biologi

Banyak substans mempengaruhi sistem ganjaran otak. Sistem ini terlibat dalam rasa nikmat, motivasi dan pembelajaran. Apabila bahan memberi kesan kuat kepada sistem ini, otak boleh mula “belajar” bahawa bahan tersebut penting untuk rasa lega atau seronok.

Lama-kelamaan, kawalan impuls menjadi lemah. Seseorang mungkin tahu dia perlu berhenti, tetapi otak dan tubuh memberi dorongan kuat untuk mencari bahan semula.

Faktor Genetik Dan Sejarah Keluarga

Risiko ketagihan boleh meningkat jika seseorang mempunyai ahli keluarga dengan sejarah ketagihan. Ini tidak bermaksud seseorang pasti akan mengalami ketagihan, tetapi risiko boleh menjadi lebih tinggi.

Selain genetik, suasana rumah juga memainkan peranan. Jika seseorang membesar dalam persekitaran yang biasa dengan dadah, alkohol, keganasan atau pengabaian, risiko penggunaan bahan boleh meningkat.

Tekanan Hidup Dan Trauma

Ada orang mula menggunakan bahan untuk melarikan diri daripada kesakitan emosi.

Contohnya:

• trauma zaman kanak-kanak
• penderaan fizikal atau emosi
• kehilangan orang tersayang
• tekanan kerja
• kegagalan hubungan
• masalah kewangan
• buli
• konflik keluarga
• kesunyian
• tekanan akademik

Pada awalnya, bahan mungkin memberi rasa lega sementara. Namun, ia tidak menyelesaikan punca sebenar masalah. Malah, ia boleh menambah masalah baharu.

Masalah Kesihatan Mental

Ketagihan dadah dan masalah kesihatan mental sering berlaku bersama. Keadaan ini disebut sebagai komorbiditi.

Masalah yang boleh berkait termasuk:

• kemurungan
• gangguan keresahan
• PTSD
• ADHD
• gangguan bipolar
• gangguan personaliti
• masalah tidur
• psikosis

Sesetengah individu menggunakan bahan untuk “self-medicate”, iaitu cuba merawat emosi sendiri tanpa bantuan profesional. Masalahnya, bahan tersebut boleh memburukkan lagi keadaan mental dalam jangka panjang.

Pengaruh Rakan Sebaya

Pengaruh rakan sangat kuat, terutama dalam kalangan remaja dan dewasa muda. Seseorang mungkin mencuba bahan kerana mahu diterima, tidak mahu kelihatan lemah atau ingin tahu.

Risiko menjadi lebih tinggi jika penggunaan bahan dianggap normal dalam kumpulan tersebut.

Akses Mudah Kepada Bahan

Akses mudah boleh meningkatkan risiko penyalahgunaan. Ini termasuk:

• ubat preskripsi yang tidak disimpan dengan selamat
• persekitaran kerja atau sosial yang terdedah kepada bahan
• ahli keluarga atau rakan yang menggunakan bahan
• pembelian bahan secara tidak sah
• penggunaan vape atau produk tidak terkawal
• kawasan dengan aktiviti dadah yang tinggi

Kurang Sokongan Sosial

Individu yang berasa terasing lebih mudah terperangkap dalam kitaran ketagihan. Tanpa sokongan keluarga, rakan atau komuniti, seseorang mungkin menggunakan bahan sebagai cara menghadapi kesunyian atau tekanan.

Kesan Ketagihan Dadah Dan Substans Kepada Kesihatan

Kesan ketagihan bergantung kepada jenis bahan, jumlah penggunaan, tempoh penggunaan, cara penggunaan, kesihatan individu dan sama ada bahan dicampur dengan bahan lain.

Kesan Kepada Otak

Ketagihan boleh menjejaskan:

• kawalan impuls
• keupayaan membuat keputusan
• memori
• fokus
• emosi
• motivasi
• keupayaan menilai risiko
• kawalan tingkah laku

Inilah sebabnya seseorang yang mengalami ketagihan kadang-kadang membuat keputusan yang kelihatan tidak rasional kepada keluarga. Dia mungkin bukan tidak tahu akibatnya, tetapi keupayaan mengawal dorongan sudah terjejas.

Kesan Kepada Kesihatan Mental

Ketagihan boleh menyebabkan atau memburukkan:

• kemurungan
• keresahan
• serangan panik
• paranoia
• halusinasi
• psikosis
• tingkah laku agresif
• rasa bersalah melampau
• pemikiran untuk mencederakan diri

Jika seseorang bercakap tentang mahu mati, mencederakan diri atau mencederakan orang lain, keadaan itu perlu dianggap serius dan bantuan kecemasan perlu dicari segera.

Kesan Kepada Tubuh

Kesan fizikal boleh melibatkan banyak organ.

Antaranya:

• masalah jantung
• tekanan darah tinggi
• serangan jantung
• strok
• kerosakan hati
• masalah paru-paru
• jangkitan
• sawan
• masalah tidur
• gangguan hormon
• penurunan berat badan
• malnutrisi
• sistem imun lemah

Bagi penggunaan suntikan, risiko tambahan termasuk jangkitan kulit, jangkitan darah, hepatitis dan HIV jika peralatan dikongsi.

Risiko Overdose Atau Keracunan

Overdose boleh berlaku apabila bahan diambil dalam jumlah yang terlalu tinggi atau apabila beberapa bahan dicampur. Risiko lebih tinggi jika bahan tersebut memperlahankan pernafasan, mengganggu jantung atau menjejaskan otak.

Tanda bahaya overdose termasuk:

• tidak sedarkan diri
• sukar dikejutkan
• pernafasan perlahan
• bibir atau muka kebiruan
• sawan
• sakit dada
• keliru teruk
• muntah berterusan
• badan sangat lemah
• tingkah laku agresif atau tidak terkawal

Jika tanda ini berlaku, jangan tunggu “dia tidur dulu”. Dapatkan bantuan kecemasan.

Kesan Kepada Keluarga Dan Sosial

Ketagihan bukan hanya menjejaskan individu. Ia boleh merosakkan seluruh sistem keluarga.

Kesan yang biasa berlaku termasuk:

• hilang kepercayaan
• konflik rumah tangga
• keganasan
• pengabaian anak
• masalah kewangan
• hutang
• kehilangan kerja
• masalah undang-undang
• stigma masyarakat
• tekanan emosi kepada ibu bapa, pasangan dan anak

WHO menyatakan bahawa gangguan penggunaan dadah yang tidak dirawat boleh meningkatkan risiko morbiditi dan kematian, selain menambah kos sosial seperti kehilangan produktiviti, perbelanjaan kesihatan dan kos berkaitan sistem keadilan jenayah serta kebajikan sosial.

Bila Perlu Dapatkan Bantuan Segera?

Dapatkan bantuan segera jika seseorang:

• tidak sedarkan diri
• susah bernafas
• mengalami sawan
• sakit dada
• kelihatan sangat keliru
• mengalami halusinasi teruk
• menjadi agresif dan membahayakan orang lain
• mahu mencederakan diri
• mahu membunuh diri
• muntah berterusan
• demam tinggi selepas mengambil bahan
• disyaki overdose
• berhenti alkohol atau ubat penenang lalu mengalami menggigil teruk, sawan atau kekeliruan

Bagaimana Ketagihan Dadah Dan Substans Didiagnosis?

Diagnosis tidak boleh dibuat hanya berdasarkan rupa luaran. Seseorang yang kelihatan kemas masih boleh mengalami ketagihan. Sebaliknya, seseorang yang kelihatan tidak terurus tidak semestinya menggunakan dadah.

Penilaian biasanya melibatkan:

• sejarah penggunaan bahan
• jenis bahan yang digunakan
• kekerapan penggunaan
• tempoh penggunaan
• kesan kepada kerja, pelajaran dan keluarga
• gejala withdrawal
• sejarah kesihatan mental
• pemeriksaan fizikal
• penilaian risiko mencederakan diri atau orang lain
• ujian air kencing atau darah jika perlu
• semakan ubat preskripsi
• penilaian sokongan keluarga

Penilaian boleh dilakukan oleh doktor, pakar psikiatri, kaunselor bertauliah, pegawai pemulihan atau pasukan rawatan yang berkaitan.

Rawatan Ketagihan Dadah Dan Substans

Rawatan ketagihan tidak sama untuk semua orang. Pelan rawatan perlu disesuaikan mengikut jenis bahan, tahap ketagihan, risiko kesihatan, keadaan mental, sokongan keluarga dan persekitaran individu.

NIDA menyatakan bahawa rawatan ketagihan dadah boleh melibatkan ubat-ubatan dan terapi tingkah laku, dan rawatan yang berkesan perlu menangani keperluan individu secara menyeluruh, bukan hanya penggunaan dadah semata-mata.

1. Detoksifikasi Dengan Pemantauan

Detoksifikasi ialah proses mengeluarkan atau menghentikan bahan daripada tubuh. Namun, detoks bukan rawatan lengkap. Ia hanya langkah awal untuk sesetengah individu.

Sesetengah withdrawal boleh berbahaya jika seseorang berhenti secara mengejut, terutama melibatkan:

• alkohol
• benzodiazepine
• opioid
• penggunaan pelbagai bahan serentak
• individu dengan penyakit kronik
• individu dengan sejarah sawan

Gejala withdrawal boleh termasuk:

• menggigil
• berpeluh
• muntah
• cirit-birit
• sakit badan
• insomnia
• gelisah
• cemas
• sawan
• kekeliruan
• craving kuat

Sebab itu, berhenti sendiri tanpa nasihat profesional boleh berisiko bagi sesetengah bahan.

2. Ubat-Ubatan Tertentu

Dalam sesetengah kes, ubat boleh digunakan untuk:

• mengurangkan craving
• mengawal withdrawal
• merawat kemurungan
• merawat keresahan
• membantu tidur
• mengurangkan risiko relapse
• menggantikan bahan secara terkawal dalam rawatan tertentu

Contohnya, rawatan untuk ketagihan opioid boleh melibatkan ubat tertentu seperti methadone atau buprenorphine jika sesuai dan dipantau oleh profesional. Untuk alkohol, terdapat ubat yang boleh membantu mengurangkan craving atau menyokong pemulihan.

Ubat bukan “jalan mudah”. Ia sebahagian daripada rawatan perubatan yang perlu dipantau.

3. Kaunseling Dan Psikoterapi

Terapi sangat penting kerana ketagihan bukan hanya masalah bahan. Ia juga berkait dengan emosi, tabiat, trauma, cara berfikir dan persekitaran.

Antara pendekatan yang boleh digunakan:

• terapi tingkah laku kognitif
• motivational interviewing
• terapi keluarga
• kaunseling individu
• kaunseling kelompok
• latihan kemahiran mengurus craving
• pencegahan relapse
• rawatan trauma jika berkaitan

Terapi membantu individu mengenal pasti pencetus, membina kemahiran mengawal dorongan dan menggantikan tabiat lama dengan strategi yang lebih sihat.

4. Rawatan Masalah Kesihatan Mental

Jika seseorang mempunyai kemurungan, keresahan, PTSD atau gangguan bipolar, masalah ini juga perlu dirawat. Jika tidak, individu mungkin kembali menggunakan bahan untuk menenangkan diri.

Rawatan yang baik perlu melihat gambaran penuh:

• apa bahan yang digunakan
• kenapa ia digunakan
• apa masalah emosi yang mendasari
• apa risiko keselamatan
• apa sokongan yang ada
• apa persekitaran yang mencetuskan relapse

5. Program Pemulihan Dalam Komuniti

Sesetengah individu boleh mengikuti rawatan secara berkala tanpa tinggal di pusat pemulihan. Program komuniti boleh melibatkan kaunseling, pemantauan, sokongan keluarga, rawatan perubatan dan susulan berkala.

Pendekatan ini sesuai jika risiko tidak terlalu tinggi dan individu mempunyai sokongan yang stabil.

6. Rawatan Pemulihan Dalam Institusi

Bagi kes yang lebih serius, rawatan dalam institusi mungkin lebih sesuai. Ini boleh membantu individu berada dalam persekitaran yang lebih terkawal, jauh daripada pencetus dan mendapat sokongan berstruktur.

Di Malaysia, AADK menyatakan bahawa rawatan dan pemulihan dilaksanakan melalui pendekatan dalam institusi dan komuniti, termasuk program psikososial, rawatan perubatan, latihan kemahiran dan pendekatan kerohanian.

7. Sokongan Keluarga

Keluarga memainkan peranan besar dalam pemulihan. Namun, sokongan keluarga perlu bijak. Menolong bukan bermaksud membiarkan semua tingkah laku diteruskan.

Keluarga boleh membantu dengan cara:

• bercakap secara tenang
• tidak memalukan individu di depan orang lain
• menggalakkan penilaian profesional
• menemani ke temu janji rawatan
• menyimpan ubat berisiko dengan selamat
• menetapkan sempadan kewangan
• tidak memberi wang tunai jika berisiko disalahgunakan
• belajar tentang relapse
• mendapatkan sokongan untuk diri sendiri

Keluarga juga perlu menjaga keselamatan sendiri. Jika ada risiko keganasan, dapatkan bantuan segera.

8. Pelan Pencegahan Relapse

Relapse bermaksud seseorang kembali menggunakan bahan selepas tempoh berhenti. Ia boleh berlaku, tetapi bukan bermaksud rawatan gagal sepenuhnya.

Pelan pencegahan relapse boleh merangkumi:

1. Kenal pasti pencetus.
2. Elakkan rakan atau tempat berisiko.
3. Bina rutin harian.
4. Teruskan rawatan susulan.
5. Sertai kumpulan sokongan.
6. Simpan nombor bantuan penting.
7. Beritahu keluarga jika craving kuat.
8. Rawat masalah mental.
9. Jaga tidur dan pemakanan.
10. Cari aktiviti sihat sebagai pengganti.

Pemulihan bukan sekadar berhenti menggunakan bahan. Ia bermaksud membina semula hidup yang lebih stabil.

Cara Membantu Ahli Keluarga Yang Mengalami Ketagihan

Jika anda mengesyaki ahli keluarga mengalami ketagihan, jangan terus menyerang atau memalukan mereka. Cara anda memulakan perbualan boleh menentukan sama ada mereka terbuka untuk menerima bantuan atau semakin menjauh.

Cadangan langkah:

Pilih masa yang sesuai

Jangan berbincang ketika individu sedang khayal, mabuk, marah atau tidak stabil. Pilih masa yang lebih tenang.

Gunakan ayat yang jelas

Elakkan ayat seperti “kau memang rosak” atau “kau tak guna”. Guna ayat berdasarkan pemerhatian.

Contohnya:

• “Saya risau sebab awak semakin kerap tidak balik rumah.”
• “Saya nampak awak makin susah tidur dan kerap marah.”
• “Saya mahu bantu awak dapatkan rawatan, bukan menghukum awak.”

Tawarkan bantuan praktikal

Bantu cari klinik, kaunselor, doktor atau pusat pemulihan. Kadang-kadang individu mahu berubah tetapi terlalu malu atau takut untuk mula.

Tetapkan sempadan

Sokongan tidak bermaksud membiarkan tingkah laku merosakkan terus berlaku.

Contohnya:

• tidak memberi wang tunai
• tidak menipu bagi pihak mereka
• tidak menyembunyikan keganasan
• tidak membiarkan anak berada dalam situasi bahaya
• tidak membayar hutang berulang tanpa pelan rawatan

Dapatkan bantuan untuk keluarga juga

Ahli keluarga boleh mengalami tekanan, kemurungan, trauma dan keletihan emosi. Mereka juga perlukan sokongan.

Apa Yang Tidak Patut Dilakukan?

Elakkan perkara berikut:

• Jangan paksa seseorang berhenti mengejut tanpa nasihat doktor bagi bahan tertentu.
• Jangan percaya produk “detox segera” tanpa bukti.
• Jangan memalukan individu di media sosial.
• Jangan menyimpan bahan berbahaya di rumah.
• Jangan menafikan masalah terlalu lama.
• Jangan anggap relapse bermaksud tiada harapan.
• Jangan gunakan kekerasan.
• Jangan membahayakan diri jika individu agresif.
• Jangan cuba rawat overdose sendiri di rumah.
• Jangan campurkan ubat, alkohol atau bahan lain untuk “kurangkan kesan”.

Pendekatan yang menghukum semata-mata jarang menyelesaikan akar masalah. Rawatan, struktur, sempadan dan sokongan lebih berkesan.

Bolehkah Ketagihan Dadah Dan Substans Pulih?

Ya, ketagihan boleh dirawat. Namun, pemulihan biasanya bukan proses yang mudah atau lurus. Ada orang pulih selepas satu program rawatan. Ada yang memerlukan beberapa kali rawatan, sokongan jangka panjang dan perubahan besar dalam persekitaran hidup.

Pemulihan boleh melibatkan:

• berhenti menggunakan bahan
• mengawal craving
• membaiki hubungan keluarga
• kembali bekerja atau belajar
• merawat kesihatan mental
• mengurus kewangan
• membina rutin sihat
• menjauhi pencetus
• membina identiti baharu tanpa bahan

Yang penting, bantuan perlu dimulakan. Menunggu sehingga “betul-betul teruk” hanya meningkatkan risiko overdose, penyakit, keganasan, kehilangan kerja dan kematian.

Pencegahan Ketagihan Dadah Dan Substans

Pencegahan lebih baik daripada rawatan. Ia perlu bermula dari keluarga, sekolah, komuniti dan sistem kesihatan.

Langkah pencegahan termasuk:

• pendidikan awal tentang risiko bahan
• komunikasi terbuka dalam keluarga
• rawatan awal masalah kesihatan mental
• kawalan ubat preskripsi di rumah
• tidak berkongsi ubat dengan orang lain
• mengajar kemahiran mengurus stres
• membina aktiviti sihat untuk remaja
• mengurangkan stigma supaya orang berani minta bantuan
• mengenal pasti tanda awal penggunaan bahan
• menggalakkan intervensi awal

WHO turut menekankan pencegahan, rawatan dan penjagaan bagi gangguan penggunaan dadah sebagai sebahagian daripada pendekatan kesihatan awam yang lebih menyeluruh.

Kesimpulan

Ketagihan dadah dan substans ialah masalah serius yang boleh menjejaskan otak, tubuh, emosi, keluarga dan masa depan seseorang. Namun, ia bukan bermaksud seseorang itu tiada harapan.

Tanda awal seperti perubahan tingkah laku, emosi, prestasi harian, kesihatan fizikal dan kehilangan kawalan perlu diambil serius. Lebih awal bantuan dicari, lebih baik peluang untuk mengurangkan risiko kesihatan, konflik keluarga, masalah undang-undang dan overdose.

Rawatan boleh melibatkan detoksifikasi, ubat-ubatan tertentu, kaunseling, terapi keluarga, rawatan kesihatan mental, program komuniti atau pemulihan dalam institusi. Keluarga pula perlu menyokong dengan cara yang selamat, berstruktur dan tidak membiarkan tingkah laku berisiko berterusan.

Pemulihan bukan sekadar berhenti menggunakan bahan. Ia ialah proses membina semula kehidupan.

FAQ Ketagihan Dadah & Substans