Jangkitan Telinga: Punca, Tanda, Simptom, Rawatan dan Cara Mencegahnya

Sakit telinga boleh bermula secara tiba-tiba. Ada yang mengalaminya selepas selesema, ada yang mula berasa sakit selepas berenang, manakala pada kanak-kanak pula tanda pertama mungkin sekadar meragam, sukar tidur atau kerap memegang telinga.

Masalahnya, istilah jangkitan telinga sebenarnya merangkumi beberapa keadaan yang berbeza.

Jangkitan boleh berlaku pada saluran telinga luar, ruang di belakang gegendang telinga atau, dalam keadaan tertentu, struktur telinga dalam yang berkaitan dengan pendengaran dan keseimbangan. Punca, simptom dan rawatannya tidak semestinya sama.

Sebagai contoh, acute otitis media atau jangkitan telinga tengah sangat lazim dalam kalangan kanak-kanak. Otitis externa pula berlaku pada saluran telinga luar dan sering dikaitkan dengan kelembapan. Masalah telinga dalam seperti labyrinthitis lebih cenderung menyebabkan vertigo dan gangguan keseimbangan serta boleh menjejaskan pendengaran.

Memahami perbezaan ini penting supaya seseorang tidak menggunakan antibiotik, ubat titis atau rawatan sendiri yang sebenarnya tidak diperlukan atau tidak sesuai.

Apa Itu Jangkitan Telinga?

Secara anatomi, telinga boleh dibahagikan kepada tiga bahagian utama:

1. Telinga luar – termasuk daun telinga dan saluran telinga hingga ke gegendang.
2. Telinga tengah – ruang berisi udara di belakang gegendang telinga yang mengandungi tulang pendengaran kecil.
3. Telinga dalam – mengandungi struktur penting seperti koklea dan sistem vestibular yang berkaitan dengan pendengaran dan keseimbangan.

Telinga tengah turut disambungkan kepada bahagian belakang hidung dan tekak melalui tiub Eustachio. Tiub ini membantu mengawal tekanan udara serta mengalirkan cecair daripada telinga tengah. Pada kanak-kanak, tiub ini lebih kecil dan lebih mendatar berbanding orang dewasa, menjadikan pengaliran cecair lebih mudah terganggu ketika selesema atau jangkitan pernafasan.

Itulah antara sebab jangkitan telinga tengah begitu biasa dalam kalangan kanak-kanak.

Apakah Jenis Jangkitan Telinga?

Walaupun semuanya sering dipanggil “jangkitan telinga”, terdapat perbezaan besar antara masalah telinga luar, tengah dan dalam.

1. Jangkitan Telinga Luar atau Otitis Externa

Otitis externa ialah keradangan atau jangkitan pada saluran telinga luar. Bentuk akutnya sering dikenali sebagai swimmer’s ear kerana kelembapan yang kekal di dalam saluran telinga selepas berenang boleh menghasilkan persekitaran yang sesuai untuk bakteria membiak.

Antara tanda yang biasa ialah:

• sakit telinga
• gatal di dalam saluran telinga
• kemerahan
• bengkak
• rasa telinga penuh atau tersumbat
• cecair keluar daripada telinga
• pendengaran menjadi kurang jelas buat sementara
• sakit apabila daun telinga ditarik
• sakit apabila bahagian kecil di hadapan saluran telinga atau tragus ditekan

Kecederaan kecil akibat mengorek telinga, penggunaan cotton bud secara agresif, penyakit kulit tertentu dan penggunaan alat yang mencederakan saluran telinga juga boleh meningkatkan risiko.

2. Jangkitan Telinga Tengah atau Acute Otitis Media

Acute otitis media atau AOM berlaku apabila telinga tengah mengalami keradangan dan jangkitan serta cecair terkumpul di belakang gegendang telinga.

Keadaan ini kerap berlaku selepas:

• selesema
• hidung tersumbat
• sakit tekak
• jangkitan saluran pernafasan atas

Apabila tiub Eustachio bengkak atau tersumbat, cecair mungkin tidak dapat mengalir dengan baik. Persekitaran ini boleh menyumbang kepada jangkitan telinga tengah. Virus dan bakteria boleh terlibat dalam AOM.

Simptom boleh termasuk sakit telinga, demam, rasa tekanan di dalam telinga, kurang pendengaran dan kadangkala cecair keluar jika gegendang telinga mengalami perforasi.

3. Masalah Telinga Dalam seperti Labyrinthitis

Istilah “jangkitan telinga dalam” perlu digunakan dengan lebih berhati-hati.

Salah satu keadaan yang sering dimaksudkan ialah labyrinthitis, iaitu keradangan pada labyrinth di telinga dalam. Struktur ini terlibat dalam fungsi keseimbangan dan pendengaran.

Simptomnya sangat berbeza daripada jangkitan telinga luar atau tengah. Antaranya:

• vertigo atau rasa persekitaran berpusing
• pening
• sukar mengekalkan keseimbangan
• loya
• muntah
• tinnitus
• kehilangan atau perubahan pendengaran

Labyrinthitis sering berkaitan dengan jangkitan virus, walaupun keadaan bakteria juga boleh berlaku. Vestibular neuritis pula mempunyai simptom keseimbangan yang serupa tetapi biasanya tidak menyebabkan kehilangan pendengaran atau tinnitus.

Kehilangan pendengaran yang berlaku secara tiba-tiba tidak patut dianggap sebagai jangkitan telinga biasa dan memerlukan penilaian segera.

Cecair Dalam Telinga Tengah Tidak Semestinya Jangkitan

Ini antara perkara yang paling kerap disalah faham.

Selepas jangkitan telinga tengah sembuh, cecair kadangkala masih kekal di belakang gegendang telinga. Keadaan ini dipanggil otitis media with effusion atau OME.

OME bermaksud terdapat cecair di telinga tengah tanpa jangkitan akut yang sedang berlaku. Ia tidak sama dengan acute otitis media.

Seseorang mungkin mengalami:

• rasa telinga penuh
• pendengaran sedikit berkurangan
• bunyi terasa seperti teredam

tetapi tidak mempunyai sakit kuat atau demam seperti jangkitan akut.

Ini juga bermaksud:

Kehadiran cecair di belakang gegendang telinga sahaja bukan alasan automatik untuk menggunakan antibiotik.

Pada kanak-kanak, OME yang berpanjangan perlu dipantau terutamanya jika terdapat masalah pendengaran atau kebimbangan terhadap perkembangan bahasa dan komunikasi.

Mengapa Kanak-Kanak Lebih Mudah Mengalami Jangkitan Telinga?

Jangkitan telinga tengah boleh berlaku kepada sesiapa sahaja, tetapi kanak-kanak mengalaminya dengan jauh lebih kerap.

Antara sebab utama ialah anatomi mereka.

Tiub Eustachio kanak-kanak:

• lebih kecil
• lebih pendek
• kedudukannya lebih mendatar

Apabila berlaku selesema dan pembengkakan saluran pernafasan, cecair lebih mudah terperangkap di telinga tengah.

Sistem imun kanak-kanak juga masih berkembang. Selain itu, kanak-kanak yang berada di pusat jagaan atau sering terdedah kepada jangkitan pernafasan mungkin mengalami lebih banyak episod selesema yang seterusnya boleh meningkatkan peluang berlakunya masalah telinga tengah.

Namun, orang dewasa juga boleh mengalami jangkitan telinga. Otitis externa misalnya boleh berlaku pada semua peringkat umur, terutama pada mereka yang kerap berenang atau mempunyai masalah kulit saluran telinga.

Apakah Punca Jangkitan Telinga?

Punca bergantung kepada bahagian telinga yang terlibat.

Jangkitan Bakteria

Bakteria merupakan antara penyebab utama AOM dan merupakan punca utama swimmer’s ear. Antara bakteria yang dikaitkan dengan jangkitan telinga tengah termasuk Streptococcus pneumoniae dan Haemophilus influenzae bukan jenis b.

Namun, mengetahui bahawa bakteria boleh menyebabkan jangkitan tidak bermakna semua sakit telinga memerlukan antibiotik.

Jangkitan Virus

Virus yang menyebabkan selesema dan jangkitan pernafasan boleh menyebabkan atau mencetuskan masalah pada telinga tengah.

Labyrinthitis pula sering dikaitkan dengan jangkitan virus. Dalam keadaan sedemikian, antibiotik tidak berkesan terhadap virus.

Air dan Kelembapan

Air yang kekal lama di dalam saluran telinga boleh mengganggu lapisan perlindungan semula jadi kulit dan tahi telinga serta menyediakan persekitaran lembap yang menggalakkan pembiakan bakteria.

Inilah sebab swimmer’s ear dikaitkan dengan aktiviti berenang.

Mengorek Telinga

Memasukkan cotton bud, kuku atau alat pembersih ke dalam saluran telinga boleh:

• mencederakan kulit
• menyebabkan keradangan
• menolak tahi telinga lebih dalam
• mengganggu lapisan perlindungan saluran telinga

CDC turut menasihatkan supaya objek tidak dimasukkan ke dalam saluran telinga dan menyatakan bahawa tahi telinga mempunyai fungsi perlindungan terhadap jangkitan.

Jangkitan Saluran Pernafasan

Selesema dan jangkitan pernafasan boleh menyebabkan bengkak di sekitar tiub Eustachio. Ini boleh menghalang aliran udara dan cecair daripada telinga tengah.

Sebab itulah sesetengah kanak-kanak mula mengalami sakit telinga beberapa hari selepas hidung berair atau batuk.

Faktor Risiko Jangkitan Telinga

Faktor risiko juga berbeza mengikut jenis jangkitan.

Faktor yang boleh meningkatkan risiko masalah telinga tengah

Antaranya:

• usia kanak-kanak
• jangkitan pernafasan yang kerap
• pendedahan kepada asap rokok
• masalah fungsi tiub Eustachio
• faktor anatomi tertentu
• pendedahan kepada ramai kanak-kanak dan jangkitan pernafasan

Faktor yang boleh meningkatkan risiko otitis externa

Antaranya:

• kerap berenang
• telinga sering basah
• mengorek telinga
• penggunaan alat yang menyebabkan trauma pada saluran telinga
• sesetengah penyakit kulit

Individu dengan diabetes atau sistem imun yang lemah juga memerlukan perhatian lebih sekiranya mengalami otitis externa kerana faktor ini boleh mempengaruhi keterukan dan cara rawatan.

Tanda dan Simptom Jangkitan Telinga

Simptom bergantung kepada lokasi masalah.

Simptom jangkitan telinga tengah

Antara yang boleh berlaku:

• sakit telinga
• demam
• rasa tekanan atau penuh
• pendengaran berkurangan
• sukar tidur
• cecair keluar daripada telinga

Simptom jangkitan telinga luar

Lebih cenderung menyebabkan:

• sakit apabila telinga disentuh atau ditarik
• gatal
• bengkak saluran telinga
• kemerahan
• cecair keluar
• rasa tersumbat

Simptom masalah telinga dalam

Boleh termasuk:

• vertigo
• hilang keseimbangan
• loya atau muntah
• tinnitus
• perubahan pendengaran

Corak simptom ini membantu doktor menentukan bahagian mana yang mungkin terlibat, tetapi diagnosis masih memerlukan pemeriksaan.

Tanda Jangkitan Telinga pada Bayi dan Kanak-Kanak

Kanak-kanak kecil mungkin belum mampu memberitahu bahawa telinga mereka sakit.

Ibu bapa atau penjaga mungkin melihat:

• anak lebih meragam
• menangis tanpa sebab yang jelas
• sukar tidur
• menarik atau menggosok telinga
• demam
• kurang selera makan
• cecair keluar dari telinga
• kurang memberi respons terhadap bunyi
• kelihatan kurang seimbang

NIDCD menyenaraikan menarik telinga, menangis, gangguan tidur, demam, cecair telinga dan kesukaran mendengar antara tanda yang boleh berlaku.

Namun:

Kanak-kanak yang menarik telinga tidak semestinya mempunyai jangkitan telinga.

Tabiat tersebut juga boleh berlaku kerana gatal, tahi telinga, keletihan atau sebab lain. Pemeriksaan gegendang telinga diperlukan untuk membuat diagnosis yang betul.

Sakit Telinga Tidak Semestinya Disebabkan Jangkitan

Jangan terus menganggap setiap sakit telinga memerlukan antibiotik.

Antara punca lain ialah:

• tahi telinga tersumbat
• objek asing dalam telinga
• perubahan tekanan udara ketika penerbangan atau menyelam
• kecederaan gegendang telinga
• masalah gigi
• masalah sendi rahang
• sakit tekak
• trauma pada saluran telinga
• cholesteatoma
• masalah saraf tertentu

Sakit yang berasal daripada gigi, tekak atau sendi rahang kadangkala boleh dirasakan pada kawasan telinga walaupun telinga itu sendiri tidak dijangkiti.

Inilah sebab pemeriksaan telinga lebih berguna daripada memilih ubat berdasarkan simptom semata mata.

Kenapa Telinga Keluar Air atau Nanah?

Cecair yang keluar dari telinga dipanggil otorrhea.

Ia boleh berlaku akibat beberapa keadaan termasuk:

• otitis externa
• jangkitan telinga tengah yang disertai perforasi gegendang
• keradangan saluran telinga
• tiub telinga
• cholesteatoma
• kecederaan tertentu

Warna cecair sahaja tidak cukup untuk menentukan puncanya.

Cecair mungkin kelihatan:

• jernih
• kekuningan
• bernanah
• bercampur darah

Sekiranya terdapat cecair keluar bersama sakit, demam atau perubahan pendengaran, pemeriksaan perubatan adalah wajar. CDC menyenaraikan nanah atau cecair yang keluar dari telinga sebagai salah satu sebab untuk mendapatkan penilaian perubatan.

Bagaimana Jangkitan Telinga Didiagnosis?

Diagnosis biasanya bermula dengan sejarah simptom dan pemeriksaan telinga.

Doktor mungkin bertanya:

• bila sakit bermula
• sama ada baru mengalami selesema
• ada atau tidak demam
• sama ada pendengaran berubah
• ada cecair keluar
• sama ada pesakit kerap berenang
• sama ada telinga pernah dikorek atau cedera

Pemeriksaan dengan Otoscope

Doktor menggunakan alat bercahaya yang dipanggil otoscope untuk melihat saluran telinga dan gegendang.

Dalam AOM, doktor mungkin melihat perubahan seperti gegendang telinga yang membonjol dan tanda cecair di belakangnya.

Pneumatic Otoscopy dan Tympanometry

Dalam keadaan tertentu, doktor boleh menilai pergerakan gegendang telinga atau menggunakan tympanometry untuk membantu mengesan masalah tekanan dan cecair telinga tengah.

Ujian Pendengaran

Ujian pendengaran mungkin diperlukan jika:

• pendengaran kekal berkurangan
• cecair telinga tengah berpanjangan
• jangkitan berulang
• terdapat kebimbangan terhadap perkembangan pertuturan atau bahasa kanak-kanak
• berlaku kehilangan pendengaran secara tiba-tiba

Bagaimana Jangkitan Telinga Dirawat?

Rawatan tidak boleh disamaratakan kerana otitis externa, acute otitis media, OME dan labyrinthitis memerlukan pendekatan yang berbeza.

1. Mengawal Sakit dan Demam

Pengurusan sakit merupakan sebahagian penting rawatan.

Ubat tahan sakit seperti paracetamol atau ibuprofen mungkin digunakan pada pesakit yang sesuai berdasarkan umur, keadaan kesihatan dan arahan pada produk atau nasihat profesional kesihatan.

Bagi kanak-kanak, jangan mengagak dos berdasarkan umur sahaja. Dos perlu mengikut produk, berat badan apabila berkaitan dan nasihat profesional kesihatan.

Aspirin pula tidak sepatutnya diberikan kepada kanak-kanak untuk demam atau penyakit seperti selesema kecuali diarahkan oleh doktor kerana kaitannya dengan sindrom Reye.

2. Adakah Semua Jangkitan Telinga Memerlukan Antibiotik?

Tidak.

Sesetengah jangkitan telinga tengah yang ringan boleh pulih tanpa antibiotik. Doktor mungkin memilih kaedah watchful waiting, iaitu memantau keadaan selama kira kira dua hingga tiga hari pada pesakit yang sesuai sebelum memutuskan sama ada antibiotik diperlukan.

Keputusan tersebut bergantung kepada faktor seperti:

• umur
• tahap kesakitan
• demam
• tempoh simptom
• satu atau kedua dua telinga terlibat
• keadaan kesihatan keseluruhan
• kebolehan mendapatkan pemeriksaan semula

Jadi, watchful waiting bukan bermaksud mengabaikan jangkitan.

Sebaliknya ia adalah strategi klinikal terancang untuk mengelakkan penggunaan antibiotik yang tidak diperlukan sambil memastikan rawatan diberikan jika keadaan tidak bertambah baik.

Di Malaysia, National Antimicrobial Guideline Kementerian Kesihatan turut menekankan penggunaan antimikrob secara rasional bagi mengurangkan risiko rintangan antimikrob.

3. Rawatan Otitis Externa

Untuk otitis externa yang tidak rumit, rawatan topikal dalam bentuk ubat titis merupakan rawatan utama.

Bergantung kepada keadaan, persediaan topikal boleh mengandungi:

• antibiotik
• antiseptik
• kortikosteroid
• kombinasi bahan tertentu

AAO-HNSF mengesyorkan rawatan topikal sebagai terapi awal untuk acute otitis externa yang tidak rumit dan tidak mengesyorkan antibiotik sistemik sebagai rawatan awal kecuali jangkitan telah merebak keluar daripada saluran telinga atau terdapat faktor pesakit tertentu.

Jika saluran telinga terlalu bengkak, doktor mungkin perlu membantu memastikan ubat dapat sampai ke kawasan yang terlibat.

4. Jangan Gunakan Ubat Titis Sembarangan

Ini sangat penting.

Jika gegendang telinga diketahui atau disyaki berlubang, pilihan ubat titis perlu dibuat dengan berhati-hati. Garis panduan AAO-HNSF menyarankan persediaan yang tidak bersifat ototoksik apabila terdapat perforasi gegendang atau tiub tympanostomy.

Oleh itu, jangan memasukkan:

• ubat titis lama
• minyak
• alkohol
• hydrogen peroxide
• campuran herba
• cecair lain

ke dalam telinga yang sakit atau berair tanpa mengetahui keadaan gegendang telinga.

5. Rawatan Labyrinthitis

Labyrinthitis biasanya memerlukan pendekatan yang berbeza.

Rawatan boleh merangkumi:

• rehat
• hidrasi
• rawatan untuk loya atau vertigo dalam tempoh tertentu
• penilaian pendengaran
• rehabilitasi vestibular jika gangguan keseimbangan berpanjangan

Kebanyakan kes dikaitkan dengan virus, maka antibiotik tidak membantu jangkitan virus. Antibiotik hanya dipertimbangkan apabila doktor mengesyaki punca bakteria.

Seseorang yang mengalami vertigo teruk juga perlu mengelakkan memandu, berbasikal atau menggunakan mesin sehingga simptom terkawal.

Bolehkah Jangkitan Telinga Sembuh Sendiri?

Ya, sesetengahnya boleh, terutama sebahagian jangkitan telinga tengah yang ringan.

Namun, jawapan bergantung kepada:

• jenis jangkitan
• umur
• keterukan simptom
• tempoh penyakit
• keadaan sistem imun
• kewujudan komplikasi

Otitis externa yang jelas biasanya memerlukan rawatan yang sesuai, manakala labyrinthitis yang berpunca daripada virus boleh bertambah baik secara beransur ansur.

Jangan menggunakan fakta bahawa sesetengah jangkitan boleh sembuh sendiri sebagai alasan untuk menangguhkan pemeriksaan apabila terdapat tanda bahaya.

Berapa Lama Jangkitan Telinga Sembuh?

Tempoh pemulihan berbeza antara individu.

Bagi jangkitan telinga tengah, sakit akut lazimnya mula bertambah baik dalam beberapa hari jika perjalanan penyakit tidak rumit. Walaupun jangkitan telah reda, cecair boleh kekal di telinga tengah untuk beberapa minggu.

Sebab itu seseorang mungkin berkata:

“Dah tak sakit, tapi telinga masih rasa tersumbat.”

Ini tidak semestinya bermaksud antibiotik gagal.

Bagi labyrinthitis, simptom teruk boleh mula reda selepas beberapa hari tetapi proses pemulihan keseimbangan boleh mengambil beberapa minggu dan kadangkala lebih lama.

Apa Yang Boleh Dilakukan di Rumah?

Jika doktor menilai keadaan sebagai ringan dan sesuai dipantau, langkah berikut boleh membantu:

1. Berehat secukupnya.
2. Minum air yang mencukupi.
3. Gunakan ubat tahan sakit yang sesuai jika diperlukan.
4. Ikut arahan penggunaan ubat titis dengan betul.
5. Pastikan telinga kering jika mengalami otitis externa.
6. Pantau demam, sakit, cecair dan perubahan pendengaran.
7. Datang semula untuk pemeriksaan jika simptom tidak bertambah baik atau menjadi lebih teruk.

Jangan cuba “membersihkan” jangkitan dengan memasukkan cotton bud jauh ke dalam telinga.

Apa Yang Tidak Patut Dilakukan?

Jangan Korek Telinga

Telinga mempunyai mekanisme pembersihan sendiri dan tahi telinga membantu melindungi saluran telinga.

Cotton bud sebenarnya boleh:

• menolak tahi telinga lebih dalam
• mencederakan kulit
• menyebabkan keradangan
• merosakkan gegendang jika dimasukkan terlalu jauh

CDC secara khusus menasihatkan agar objek tidak dimasukkan ke dalam saluran telinga.

Jangan Ambil Antibiotik Tanpa Penilaian

Antibiotik tidak merawat virus dan tidak diperlukan bagi semua jangkitan telinga.

Penggunaan yang tidak tepat boleh menyebabkan:

• kesan sampingan
• reaksi alahan
• gangguan bakteria normal badan
• peningkatan rintangan antimikrob

Jangan Gunakan Ubat Titis Secara Rawak

Terutamanya apabila:

• cecair keluar daripada telinga
• gegendang mungkin berlubang
• pernah menjalani pembedahan telinga
• mempunyai tiub telinga

Apakah Komplikasi Jangkitan Telinga?

Kebanyakan jangkitan telinga pulih tanpa komplikasi serius.

Namun, komplikasi boleh berlaku, antaranya:

• gegendang telinga berlubang
• jangkitan berulang
• cecair telinga tengah yang berpanjangan
• gangguan pendengaran
• mastoiditis
• komplikasi intrakranial yang jarang berlaku

Mastoiditis ialah jangkitan pada struktur tulang mastoid di belakang telinga dan merupakan komplikasi penting acute otitis media. Meningitis juga merupakan komplikasi yang jarang tetapi serius.

Komplikasi serius bukan sebab untuk panik setiap kali telinga sakit, tetapi ia menjelaskan mengapa tanda bahaya perlu dikenali.

Bolehkah Jangkitan Telinga Menyebabkan Gegendang Pecah?

Ya. Tekanan akibat cecair atau nanah di telinga tengah kadangkala boleh menyebabkan perforasi gegendang telinga.

Apabila ini berlaku, pesakit mungkin menyedari cecair atau nanah mula keluar daripada telinga. Dalam sesetengah keadaan, sakit boleh berkurang apabila tekanan di belakang gegendang dilepaskan.

Namun, cecair keluar daripada telinga tetap memerlukan penilaian kerana terdapat beberapa kemungkinan punca.

Perforasi merupakan salah satu komplikasi yang diketahui boleh berlaku pada acute otitis media.

Bolehkah Jangkitan Telinga Menjejaskan Pendengaran?

Ya, tetapi kesannya tidak semestinya kekal.

Cecair di belakang gegendang boleh mengurangkan kecekapan penghantaran bunyi. Akibatnya, bunyi mungkin terasa:

• perlahan
• teredam
• seperti telinga tersumbat

Masalah biasanya bertambah baik apabila cecair hilang.

Namun, jika kehilangan pendengaran berpanjangan atau jangkitan sering berulang, penilaian lanjut mungkin diperlukan.

Pada kanak-kanak, pendengaran penting untuk perkembangan bahasa dan komunikasi. Oleh itu, OME yang berpanjangan dengan masalah pendengaran tidak patut dibiarkan tanpa pemantauan. Garis panduan OME turut menekankan penilaian pendengaran dan perkembangan bahasa pada kanak-kanak yang berkaitan.

Jangkitan Telinga Berulang dan Tiub Telinga

Sesetengah kanak-kanak mengalami acute otitis media berulang atau cecair telinga tengah yang berpanjangan.

Dalam kes tertentu, pakar ENT mungkin mempertimbangkan tympanostomy tube, yang turut dikenali sebagai tiub ventilasi atau grommet.

Tiub kecil ini ditempatkan pada gegendang untuk membantu pengudaraan telinga tengah.

Namun, ia bukan rawatan automatik untuk setiap kanak-kanak yang kerap mendapat jangkitan telinga.

Keputusan bergantung kepada:

• kekerapan episod
• sama ada terdapat cecair di belakang gegendang ketika dinilai
• masalah pendengaran
• tempoh OME
• risiko perkembangan kanak-kanak
• faktor kesihatan lain

Garis panduan AAO-HNSF 2022 memberi penekanan khusus kepada pemilihan pesakit yang sesuai sebelum tympanostomy tube digunakan.

Bila Perlu Jumpa Doktor?

Dapatkan pemeriksaan jika:

• sakit telinga kuat
• simptom tidak bertambah baik
• simptom semakin teruk
• demam tinggi
• keluar nanah atau cecair dari telinga
• pendengaran menjadi kurang
• jangkitan kerap berulang
• pesakit mempunyai diabetes
• sistem imun lemah
• bayi atau kanak-kanak kelihatan sangat tidak sihat

CDC mengesyorkan mendapatkan rawatan apabila terdapat demam tinggi, cecair atau nanah dari telinga, simptom bertambah teruk, simptom telinga tengah melebihi beberapa hari atau kehilangan pendengaran. Bayi berumur bawah tiga bulan dengan demam 38°C atau lebih memerlukan penilaian segera.

Tanda Bahaya yang Memerlukan Penilaian Segera

Jangan anggap semua simptom berikut sebagai “jangkitan telinga biasa”.

Dapatkan rawatan segera jika terdapat:

• bengkak atau kemerahan yang ketara di belakang telinga
• telinga kelihatan tertolak atau terjojol keluar
• sakit kepala yang kuat atau berterusan
• leher kaku
• muntah berulang
• keliru atau tahap kesedaran berubah
• kelemahan atau lumpuh pada muka
• vertigo yang sangat teruk bersama simptom neurologi
• kehilangan pendengaran yang berlaku secara tiba-tiba

Mastoiditis dan komplikasi intrakranial adalah jarang tetapi boleh menjadi serius. NICE menyenaraikan mastoiditis, meningitis dan abses intrakranial sebagai komplikasi acute otitis media yang memerlukan perhatian segera.

Kehilangan pendengaran secara tiba-tiba juga memerlukan penilaian segera kerana tidak semua kes berpunca daripada jangkitan.

Cara Mencegah Jangkitan Telinga

Tidak semua jangkitan telinga boleh dicegah, tetapi beberapa langkah boleh mengurangkan risiko.

1. Jangan Masukkan Objek ke Dalam Telinga

Elakkan:

• cotton bud
• pin
• penyepit
• kunci
• alat pembersih tajam

Membersihkan bahagian luar telinga secara lembut biasanya mencukupi.

2. Keringkan Telinga Selepas Berenang

Untuk mengurangkan risiko otitis externa:

1. Condongkan kepala supaya air boleh keluar.
2. Lap bahagian luar telinga dengan tuala.
3. Jangan memasukkan cotton bud untuk menyerap air.
4. Individu yang kerap mengalami swimmer’s ear boleh berbincang dengan doktor mengenai langkah pencegahan tambahan.

CDC turut memberi amaran bahawa titisan pengering telinga tidak sesuai untuk semua orang, terutama mereka yang mempunyai perforasi gegendang, tiub telinga atau cecair yang sedang keluar.

3. Kurangkan Pendedahan kepada Asap Rokok

Elakkan merokok berhampiran bayi dan kanak-kanak serta usahakan persekitaran rumah dan kenderaan bebas asap rokok.

Pendedahan kepada asap rokok merupakan faktor yang boleh diubah dalam usaha mengurangkan risiko masalah telinga tengah pada kanak-kanak.

4. Amalkan Kebersihan Tangan

Memandangkan banyak episod telinga tengah berlaku selepas jangkitan pernafasan, langkah untuk mengurangkan penyebaran jangkitan pernafasan juga membantu.

Contohnya:

• basuh tangan dengan betul
• tutup mulut ketika batuk atau bersin
• elakkan berkongsi peralatan peribadi ketika sakit

5. Ikuti Vaksinasi yang Disyorkan

Vaksin tertentu boleh mengurangkan penyakit yang berkaitan dengan beberapa organisma yang turut menyebabkan jangkitan telinga.

CDC menyenaraikan vaksin influenza dan pneumokokal antara langkah pencegahan jangkitan telinga.

Di Malaysia, ikut jadual imunisasi dan nasihat Kementerian Kesihatan atau doktor berdasarkan umur serta keadaan kesihatan individu.

6. Penyusuan Susu Ibu

Bagi bayi, penyusuan susu ibu juga dikaitkan dengan pengurangan risiko jangkitan telinga tengah. CDC menyenaraikan penyusuan eksklusif dalam enam bulan pertama dan meneruskan penyusuan sebagai salah satu langkah yang boleh membantu mengurangkan risiko.

Mitos dan Fakta Jangkitan Telinga

Mitos 1: Semua sakit telinga ialah jangkitan

Fakta: Tahi telinga, masalah gigi, rahang, tekanan udara, trauma dan beberapa keadaan lain juga boleh menyebabkan sakit telinga.

Mitos 2: Semua jangkitan telinga mesti diberi antibiotik

Fakta: Sesetengah jangkitan telinga tengah yang ringan boleh pulih tanpa antibiotik dan sesuai dipantau oleh doktor.

Mitos 3: Cecair di belakang gegendang bermaksud masih ada jangkitan

Fakta: OME boleh menyebabkan cecair kekal selepas jangkitan akut telah reda tanpa jangkitan aktif.

Mitos 4: Cotton bud membantu mencegah jangkitan

Fakta: Memasukkan cotton bud ke dalam saluran telinga boleh mencederakan kulit dan menolak tahi telinga lebih dalam.

Mitos 5: Telinga berair hanya disebabkan air mandi

Fakta: Cecair boleh berpunca daripada otitis externa, perforasi gegendang, jangkitan telinga tengah atau keadaan lain.

Mitos 6: Jangkitan telinga hanya berlaku pada kanak-kanak

Fakta: Orang dewasa juga boleh mengalami otitis externa, otitis media dan masalah telinga dalam.

Kesimpulan

Jangkitan telinga bukan satu penyakit yang sama untuk semua orang.

Otitis externa melibatkan saluran telinga luar. Acute otitis media berlaku di belakang gegendang telinga, manakala labyrinthitis melibatkan struktur telinga dalam dan lebih berkaitan dengan vertigo, keseimbangan serta pendengaran.

Pada masa yang sama, OME atau cecair telinga tengah tidak semestinya bermaksud terdapat jangkitan aktif.

Rawatan perlu dipilih berdasarkan diagnosis. Ada pesakit yang hanya memerlukan kawalan simptom dan pemantauan, ada yang memerlukan ubat titis dan ada yang benar benar memerlukan antibiotik.

Perkara paling penting ialah:

• jangan mengorek telinga
• jangan menggunakan antibiotik sendiri
• jangan memasukkan ubat atau cecair sembarangan ke dalam telinga
• pantau perubahan pendengaran
• dapatkan pemeriksaan jika simptom teruk atau berpanjangan

Jika terdapat kehilangan pendengaran secara tiba-tiba, bengkak di belakang telinga, kelemahan muka, sakit kepala teruk atau tanda komplikasi lain, jangan tunggu sehingga sakit hilang sendiri.

Soalan Lazim Mengenai Jangkitan Telinga