Kebaikan Susu Ibu Untuk Bayi Dan Ibu: Khasiat, Nutrisi Dan Perlindungan Kesihatan

Susu ibu ialah sumber pemakanan yang disesuaikan secara semula jadi dengan keperluan bayi pada peringkat awal kehidupan. Ia bukan sekadar mengandungi air, protein, karbohidrat dan lemak, malah turut membekalkan antibodi, enzim, hormon, faktor pertumbuhan serta komponen bioaktif yang membantu menyokong perkembangan dan pertahanan tubuh bayi.

Penyusuan susu ibu juga dikaitkan dengan beberapa manfaat kesihatan kepada ibu. Antaranya ialah risiko yang lebih rendah terhadap kanser payudara, kanser ovari, diabetes jenis 2 dan tekanan darah tinggi. Walau bagaimanapun, manfaat tersebut tidak bermaksud penyusuan boleh menjamin bahawa ibu atau bayi tidak akan mengalami penyakit tertentu.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia atau WHO mengesyorkan penyusuan susu ibu secara eksklusif sepanjang enam bulan pertama. Selepas bayi mula menerima makanan pelengkap pada usia sekitar enam bulan, penyusuan boleh diteruskan sehingga umur dua tahun atau lebih. Cadangan yang sama turut dinyatakan dalam garis panduan pemakanan bayi dan kanak-kanak kecil Kementerian Kesihatan Malaysia.

Namun, penyusuan bukan sentiasa proses yang mudah. Sesetengah ibu mengalami puting sakit, payudara bengkak, masalah pelekapan, pengeluaran susu yang rendah atau tekanan emosi. Bayi pramatang atau bayi yang mempunyai masalah kesihatan tertentu pula mungkin memerlukan pelan pemakanan khas.

Apakah Itu Susu Ibu?

Susu ibu ialah cecair yang dihasilkan oleh kelenjar susu di dalam payudara selepas kehamilan dan kelahiran. Penghasilannya dipengaruhi oleh hormon serta rangsangan yang berlaku apabila bayi menghisap payudara atau apabila susu diperah.

Berbeza daripada produk pemakanan dengan komposisi yang tetap, kandungan susu ibu boleh berubah mengikut:

• Usia bayi
• Usia kandungan ketika bayi dilahirkan
• Peringkat penyusuan
• Waktu dalam sehari
• Permulaan dan penghujung satu sesi penyusuan
• Keadaan kesihatan serta pemakanan ibu
• Kekerapan susu dikeluarkan daripada payudara

Susu ibu boleh diberikan secara langsung daripada payudara atau sebagai susu perahan. Bagi kebanyakan bayi, susu ibu membekalkan nutrisi yang sesuai untuk menyokong pertumbuhan dan perkembangan pada bulan-bulan awal kehidupan.

Apakah Maksud Penyusuan Susu Ibu Secara Eksklusif?

Penyusuan susu ibu secara eksklusif bermaksud bayi menerima susu ibu sahaja sepanjang enam bulan pertama tanpa makanan atau minuman lain.

Ini bermakna bayi tidak diberikan:

• Air kosong
• Air gula
• Madu
• Jus buah
• Minuman herba
• Bijirin bayi
• Bubur
• Susu haiwan
• Susu formula, kecuali apabila diperlukan atas sebab tertentu

Ubat, vitamin, mineral atau larutan rehidrasi masih boleh diberikan apabila diperlukan atas nasihat profesional kesihatan.

Bayi yang menyusu secara eksklusif biasanya tidak memerlukan air tambahan, termasuk ketika cuaca panas, kerana susu ibu sudah mengandungi air yang diperlukan oleh tubuh bayi. Panduan penyusuan Kementerian Kesihatan Malaysia turut menyatakan bahawa bayi yang menyusu secara eksklusif tidak memerlukan air tambahan sepanjang enam bulan pertama.

Pemberian air atau makanan terlalu awal boleh mengurangkan jumlah susu yang diminum oleh bayi. Ia juga boleh mendedahkan bayi kepada pencemaran jika air, tangan atau peralatan penyediaan tidak bersih.

Selepas berumur sekitar enam bulan, keperluan tenaga dan nutrien bayi mula meningkat. Makanan pelengkap yang selamat, berkhasiat dan sesuai dengan tahap perkembangan perlu diperkenalkan sambil penyusuan diteruskan.

Jenis Susu Ibu Mengikut Peringkat

Komposisi susu ibu berubah secara beransur-ansur selepas kelahiran.

1. Kolostrum

Kolostrum ialah susu pertama yang dihasilkan pada beberapa hari awal selepas bayi dilahirkan. Ia biasanya:

• Berwarna kekuningan atau keemasan
• Lebih pekat berbanding susu matang
• Dihasilkan dalam jumlah kecil
• Mengandungi protein dan komponen imun
• Sesuai dengan kapasiti perut bayi baru lahir

Jumlah kolostrum mungkin kelihatan sedikit, tetapi keadaan ini tidak semestinya bermaksud susu ibu tidak mencukupi. Pada peringkat awal, perut bayi masih kecil dan bayi perlu menyusu dengan kerap.

Kolostrum tidak sepatutnya dibuang. Kepercayaan bahawa kolostrum ialah susu kotor, basi atau tidak sesuai untuk bayi adalah salah.

2. Susu peralihan

Susu peralihan mula dihasilkan selepas peringkat kolostrum. Dalam tempoh ini, ibu mungkin menyedari bahawa:

• Jumlah susu bertambah
• Payudara terasa lebih penuh
• Warna susu menjadi lebih cerah
• Corak penyusuan bayi berubah
• Bayi menyusu dengan lebih aktif

Payudara yang terlalu penuh boleh menyebabkan areola menjadi tegang sehingga bayi sukar melekap. Memerah sedikit susu sebelum menyusu boleh membantu melembutkan kawasan tersebut.

3. Susu matang

Selepas beberapa minggu, pengeluaran susu biasanya menjadi lebih stabil. Susu matang mengandungi:

• Air
• Laktosa
• Lemak
• Protein
• Vitamin
• Mineral
• Antibodi
• Enzim
• Hormon
• Oligosakarida susu manusia
• Faktor pertumbuhan

Warna dan kepekatan susu matang boleh berubah. Susu yang kelihatan cair tidak bermaksud ia kurang berkhasiat.

Kandungan Nutrisi Dalam Susu Ibu

Air

Sebahagian besar susu ibu terdiri daripada air. Kandungan ini membantu memenuhi keperluan cecair bayi sepanjang enam bulan pertama apabila penyusuan berjalan dengan baik.

Karbohidrat

Laktosa ialah salah satu karbohidrat utama dalam susu ibu. Ia membekalkan tenaga dan membantu penyerapan nutrien tertentu.

Susu ibu juga mengandungi oligosakarida susu manusia. Komponen ini membantu menyokong persekitaran usus dan pertumbuhan mikroorganisma yang bermanfaat.

Lemak

Lemak merupakan sumber tenaga penting untuk bayi. Ia turut membantu:

• Perkembangan otak
• Perkembangan sistem saraf
• Pembentukan membran sel
• Penyerapan vitamin larut lemak
• Pertumbuhan tubuh

Kandungan lemak boleh berubah sepanjang satu sesi penyusuan. Bayi sebaik-baiknya dibenarkan menyusu dengan berkesan pada satu payudara sebelum ditawarkan payudara sebelah lagi.

Protein

Protein dalam susu ibu menyokong pertumbuhan dan pembaikan tisu. Sesetengah protein turut mempunyai fungsi bioaktif, termasuk membantu pertahanan tubuh dan pengangkutan nutrien.

Vitamin dan mineral

Susu ibu mengandungi pelbagai vitamin serta mineral. Walau bagaimanapun, bayi tertentu mungkin masih memerlukan suplemen berdasarkan:

• Usia kandungan ketika lahir
• Berat lahir
• Keadaan kesihatan
• Status pemakanan ibu
• Pendedahan kepada cahaya matahari
• Penilaian doktor
• Garis panduan kesihatan tempatan

Jangan memberikan vitamin, zat besi atau produk herba kepada bayi tanpa nasihat doktor atau klinik kesihatan.

Kebaikan Susu Ibu Untuk Bayi

1. Membekalkan nutrisi yang sesuai dengan perkembangan bayi

Salah satu kelebihan susu ibu ialah komposisinya berubah apabila bayi membesar. Susu yang dihasilkan pada hari awal selepas kelahiran tidak sama sepenuhnya dengan susu yang dihasilkan beberapa bulan kemudian.

Perubahan ini membantu membekalkan:

• Tenaga untuk pertumbuhan
• Protein untuk pembentukan tisu
• Lemak untuk perkembangan otak
• Air untuk hidrasi
• Vitamin dan mineral
• Komponen bioaktif untuk pertahanan tubuh

CDC menyatakan bahawa susu ibu membekalkan nutrisi yang sesuai kepada kebanyakan bayi dan kandungannya berubah mengikut keperluan pemakanan bayi yang sedang membesar.

2. Menyokong sistem pertahanan tubuh

Sistem imun bayi masih berkembang ketika dilahirkan. Susu ibu mengandungi antibodi dan komponen bioaktif yang membantu menyokong pertahanan pada saluran penghadaman serta pernafasan.

Walau bagaimanapun, susu ibu tidak menjadikan bayi kebal daripada semua penyakit. Bayi yang menyusu masih boleh mengalami demam, selesema, cirit-birit atau jangkitan lain.

Bahasa yang lebih tepat ialah susu ibu membantu mengurangkan risiko sesetengah penyakit, bukannya menjamin pencegahan sepenuhnya. WHO menerangkan bahawa susu ibu mengandungi antibodi yang membantu melindungi bayi daripada pelbagai penyakit kanak-kanak yang lazim.

3. Dikaitkan dengan risiko jangkitan yang lebih rendah

Penyusuan susu ibu dikaitkan dengan risiko yang lebih rendah terhadap beberapa masalah kesihatan bayi, termasuk:

• Jangkitan telinga
• Cirit-birit akibat jangkitan
• Jangkitan saluran penghadaman
• Sesetengah jangkitan saluran pernafasan
• Penyakit tertentu yang memerlukan rawatan di hospital

Manfaat sebenar boleh dipengaruhi oleh tempoh penyusuan, tahap kebersihan, status vaksinasi, keadaan persekitaran dan kesihatan bayi.

4. Menyokong kesihatan sistem penghadaman

Susu ibu biasanya mudah dihadam oleh kebanyakan bayi. Komponen di dalamnya membantu membentuk persekitaran usus yang sesuai ketika sistem penghadaman masih berkembang.

Najis bayi yang menyusu susu ibu mungkin:

• Berwarna kuning atau mustard
• Kelihatan seperti mempunyai biji halus
• Lebih lembut atau cair
• Berlaku beberapa kali sehari pada peringkat awal
• Menjadi kurang kerap apabila bayi semakin membesar

Najis lembut atau cair dalam kalangan bayi yang menyusu tidak semestinya bermaksud bayi mengalami cirit-birit. Perubahan perlu dinilai bersama keadaan bayi, kekerapan najis, muntah, demam dan tahap hidrasi.

5. Membantu pertumbuhan yang sihat

Susu ibu boleh menyokong pertumbuhan yang baik apabila bayi:

• Melekap dengan betul
• Memindahkan susu secara berkesan
• Menyusu dengan cukup kerap
• Tidak mempunyai masalah kesihatan yang mengganggu pemakanan
• Dipantau menggunakan carta pertumbuhan yang sesuai

Bayi yang kerap meminta susu tidak semestinya kekurangan susu. Penyusuan berkelompok, iaitu bayi menyusu berkali-kali dalam tempoh yang rapat, lazim berlaku pada minggu awal dan ketika fasa pertumbuhan pesat.

Kecukupan susu perlu dinilai berdasarkan gabungan pertambahan berat badan, jumlah lampin basah, bunyi menelan, pemerhatian pelekapan dan keadaan klinikal bayi.

6. Menyokong perkembangan otak

Susu ibu mengandungi tenaga, lemak dan nutrien yang diperlukan untuk perkembangan otak serta sistem saraf.

Penyusuan juga memberi peluang kepada bayi mendapat:

• Sentuhan kulit
• Hubungan mata
• Interaksi dengan ibu
• Respons terhadap tanda lapar
• Rasa selamat dan ketenangan

Namun, perkembangan kognitif seseorang kanak-kanak dipengaruhi oleh banyak faktor lain seperti genetik, kesihatan ketika hamil, usia kandungan ketika lahir, pemakanan keseluruhan, pendidikan serta persekitaran keluarga.

Oleh itu, dakwaan bahawa susu ibu sahaja menentukan tahap kecerdasan seseorang kanak-kanak adalah tidak tepat.

7. Dikaitkan dengan risiko lebih rendah terhadap beberapa keadaan jangka panjang

Kajian pemerhatian mengaitkan penyusuan dengan risiko lebih rendah terhadap beberapa keadaan, termasuk:

• Obesiti kanak-kanak
• Asma
• Diabetes jenis 1
• Sindrom kematian bayi mengejut

Hubungan ini tidak bermaksud susu ibu ialah satu-satunya faktor yang menentukan risiko. Genetik, persekitaran, status ekonomi, pemakanan keluarga dan faktor kesihatan lain turut memainkan peranan.

8. Memberikan manfaat kepada bayi pramatang

Bayi pramatang lebih terdedah kepada masalah jangkitan, usus dan pertumbuhan. Susu ibu boleh menjadi sebahagian penting daripada pemakanan mereka.

Bergantung pada keadaan, bayi pramatang mungkin menerima:

• Susu ibu yang diperah
• Susu penderma yang dipasteur
• Penguat susu ibu
• Formula khas bayi pramatang
• Pemakanan melalui tiub

Pelan pemakanan bayi pramatang perlu ditentukan oleh pasukan neonatal berdasarkan usia kandungan, berat badan, toleransi pemakanan dan keadaan kesihatan bayi.

9. Membantu membina hubungan yang responsif

Penyusuan memberi peluang kepada ibu untuk mengenali tanda lapar dan tindak balas bayi. Sentuhan kulit ke kulit juga boleh membantu menenangkan bayi dan menyokong permulaan penyusuan.

Namun, hubungan emosi tidak terbentuk melalui penyusuan sahaja. Ibu, bapa atau penjaga yang memberikan susu perahan atau formula juga boleh membina ikatan yang kukuh melalui sentuhan, percakapan dan penjagaan yang konsisten.

10. Mudah diberikan dalam banyak keadaan

Penyusuan secara langsung tidak memerlukan:

• Air untuk membancuh susu
• Sukatan serbuk
• Pemanasan
• Botol
• Peralatan penyediaan

Keadaan ini boleh memudahkan pemakanan bayi ketika perjalanan atau gangguan bekalan air. Namun, ibu masih memerlukan tempat yang selamat, makanan, air minuman, masa rehat dan sokongan keluarga.

Kebaikan Penyusuan Susu Ibu Untuk Ibu

1. Membantu rahim mengecut selepas bersalin

Apabila bayi menyusu, tubuh ibu melepaskan hormon oksitosin. Hormon ini membantu pengaliran susu dan merangsang pengecutan rahim selepas kelahiran.

Walau bagaimanapun, penyusuan bukan rawatan untuk pendarahan selepas bersalin. Ibu yang mengalami pendarahan banyak, pening, pitam, lemah atau jantung berdebar-debar perlu mendapatkan rawatan kecemasan.

2. Menggunakan tenaga tambahan

Tubuh ibu memerlukan tenaga untuk menghasilkan susu. Oleh itu, penyusuan mungkin membantu pengurusan berat badan selepas bersalin bagi sesetengah wanita.

Namun, kesannya tidak sama bagi semua orang. Berat badan selepas bersalin turut dipengaruhi oleh:

• Berat sebelum hamil
• Corak tidur
• Pengambilan makanan
• Aktiviti fizikal
• Tekanan
• Perubahan hormon
• Genetik

Penyusuan tidak sepatutnya dijadikan alasan untuk mengikuti diet yang terlalu ketat. Ibu masih memerlukan tenaga dan nutrien untuk pemulihan tubuh.

3. Dikaitkan dengan risiko kanser payudara dan ovari yang lebih rendah

Wanita yang pernah menyusukan bayi didapati mempunyai risiko lebih rendah untuk mendapat kanser payudara dan kanser ovari. Manfaat ini mungkin berkaitan dengan tempoh penyusuan terkumpul sepanjang kehidupan seseorang wanita.

Walau bagaimanapun, penyusuan tidak menghapuskan risiko kanser. Umur, genetik, sejarah keluarga, berat badan, pendedahan hormon dan gaya hidup tetap memainkan peranan.

4. Dikaitkan dengan risiko diabetes jenis 2 dan tekanan darah tinggi yang lebih rendah

Penyusuan juga dikaitkan dengan risiko lebih rendah terhadap diabetes jenis 2 dan tekanan darah tinggi dalam kalangan ibu.

Ibu yang pernah mengalami diabetes ketika hamil masih perlu menjalani ujian susulan selepas bersalin. Penyusuan tidak menggantikan pemantauan gula dalam darah, pemakanan seimbang atau rawatan doktor.

5. Boleh menjadi lebih praktikal dan menjimatkan

Penyusuan secara langsung boleh mengurangkan keperluan membeli formula, botol dan peralatan penyediaan.

Namun, penyusuan bukanlah percuma sepenuhnya. Sesetengah ibu mungkin perlu membeli:

• Pam susu
• Beg penyimpanan
• Bekas penyejuk
• Corong pam yang sesuai
• Pakaian penyusuan
• Pelindung payudara
• Perkhidmatan konsultasi laktasi

Masa dan tenaga ibu turut mempunyai nilai. Oleh itu, keluarga perlu berkongsi tanggungjawab penjagaan bayi dan kerja rumah.

Berapa Lama Bayi Patut Menyusu Susu Ibu?

Cadangan umum daripada WHO dan Kementerian Kesihatan Malaysia ialah:

1. Mulakan penyusuan seawal mungkin selepas kelahiran apabila keadaan ibu dan bayi mengizinkan.
2. Berikan susu ibu secara eksklusif selama enam bulan.
3. Perkenalkan makanan pelengkap pada usia sekitar enam bulan.
4. Teruskan penyusuan sehingga umur dua tahun atau lebih jika dikehendaki oleh ibu dan anak.

Cadangan ini ialah sasaran kesihatan awam, bukan ukuran untuk menentukan sama ada seseorang itu ibu yang baik.

Ada ibu yang mampu menyusu selama beberapa hari, beberapa minggu, beberapa bulan atau melebihi dua tahun. Setiap pengalaman adalah berbeza. Keselamatan pemakanan dan pertumbuhan bayi tetap perlu diutamakan.

Tanda Bayi Mendapat Susu Ibu Yang Mencukupi

Antara tanda penyusuan berjalan dengan baik ialah:

• Bayi menghisap secara berirama
• Bunyi menelan dapat didengar
• Pipi bayi kekal bulat ketika menghisap
• Bayi kelihatan tenang ketika menyusu
• Bayi melepaskan payudara sendiri selepas kenyang
• Mulut bayi kelihatan lembap
• Payudara terasa lebih lembut selepas menyusu
• Puting tidak menjadi leper, putih atau terlalu sakit
• Bayi kelihatan aktif apabila berjaga
• Berat badan meningkat mengikut corak yang sesuai

Selepas hari kelima, sekurang-kurangnya enam lampin yang berat dan basah dalam tempoh 24 jam lazimnya menjadi salah satu petunjuk bahawa bayi mendapat susu yang mencukupi. Namun, jumlah lampin perlu dinilai bersama pertambahan berat badan dan keadaan klinikal bayi.

Dapatkan penilaian jika bayi:

• Sukar dikejutkan untuk menyusu
• Tidak dapat melekap
• Tidak kedengaran menelan
• Kurang kencing
• Mulut sangat kering
• Menjadi semakin kuning
• Terus kehilangan berat badan
• Tidak menunjukkan pertambahan berat badan

Cara Menjayakan Penyusuan Susu Ibu

1. Mulakan sentuhan kulit ke kulit

Sentuhan kulit ke kulit selepas kelahiran boleh membantu ibu dan bayi memulakan penyusuan serta mengenali tanda awal bayi mahu menyusu.

2. Susukan bayi mengikut kehendaknya

Antara tanda awal bayi lapar ialah:

• Membuka mulut
• Menjelirkan lidah
• Menghisap tangan
• Memusingkan kepala
• Membuat gerakan mencari payudara
• Menjadi lebih aktif atau gelisah

Menangis ialah tanda lapar yang lewat. Bayi yang sudah menangis kuat mungkin perlu ditenangkan sebelum dapat melekap dengan baik.

Pada minggu awal, ramai bayi menyusu sekurang-kurangnya lapan hingga dua belas kali dalam tempoh 24 jam. Sesetengah bayi mungkin menyusu dengan lebih kerap.

3. Pastikan kedudukan dan pelekapan yang baik

Kedudukan yang baik membantu bayi menelan dengan lebih mudah dan mengurangkan risiko puting sakit.

Pastikan:

• Tubuh bayi menghadap tubuh ibu
• Kepala dan badan bayi berada dalam satu garis
• Bayi dibawa rapat kepada payudara
• Hidung bayi berada berhampiran aras puting sebelum melekap
• Mulut bayi terbuka luas
• Dagu bayi menyentuh payudara
• Pipi bayi kekal bulat
• Ibu tidak mengalami kesakitan tajam yang berterusan

Pelekapan yang dalam membolehkan bayi mengambil sebahagian besar areola, bukan puting sahaja.

4. Elakkan jadual yang terlalu ketat

Mengehadkan tempoh penyusuan atau melengahkan penyusuan tanpa sebab boleh mengurangkan rangsangan pada payudara.

Penghasilan susu banyak bergantung pada prinsip penawaran dan permintaan. Semakin kerap susu dikeluarkan dengan berkesan, semakin kuat isyarat kepada tubuh untuk terus menghasilkannya.

5. Dapatkan bantuan lebih awal

Jangan tunggu sehingga kesakitan menjadi teruk atau berat bayi mula terjejas. Bantuan boleh diperoleh daripada:

• Jururawat kesihatan
• Bidan
• Doktor
• Pakar pediatrik
• Klinik kesihatan ibu dan anak
• Kaunselor penyusuan
• Perunding laktasi yang berkelayakan

Cabaran Penyusuan Yang Biasa Berlaku

Puting sakit atau luka

Punca puting sakit termasuk:

• Pelekapan terlalu cetek
• Kedudukan bayi tidak sesuai
• Saiz corong pam tidak sesuai
• Tahap sedutan pam terlalu kuat
• Masalah kulit
• Jangkitan
• Pergerakan lidah bayi yang terhad

Sedikit rasa sensitif pada awal penyusuan boleh berlaku. Namun, kesakitan yang kuat, puting merekah atau pendarahan berterusan tidak patut dianggap normal.

Payudara bengkak

Payudara boleh terasa keras, penuh dan sakit apabila susu bertambah atau tidak dikeluarkan dengan berkesan.

Langkah yang boleh membantu termasuk:

• Menyusukan bayi dengan kerap
• Memastikan pelekapan baik
• Memerah sedikit susu untuk melembutkan areola
• Menggunakan tuam sejuk selepas penyusuan
• Memakai pakaian yang tidak terlalu ketat

Elakkan urutan yang terlalu kuat kerana tekanan berlebihan boleh menambah keradangan pada tisu payudara.

Susu dirasakan tidak mencukupi

Ramai ibu bimbang pengeluaran susu tidak mencukupi apabila:

• Bayi kerap menyusu
• Bayi menangis pada waktu petang
• Payudara tidak lagi terasa penuh
• Hanya sedikit susu keluar ketika dipam
• Bayi mahu didukung selepas menyusu

Keadaan tersebut tidak semestinya bermaksud bekalan susu rendah. Jumlah susu yang keluar melalui pam juga tidak semestinya menggambarkan jumlah yang dapat diminum oleh bayi secara langsung.

Penilaian perlu melibatkan berat badan, lampin basah, bunyi menelan, pelekapan dan keadaan kesihatan ibu serta bayi.

Mastitis

Mastitis ialah keradangan payudara yang boleh menyebabkan:

• Payudara bengkak
• Kawasan yang panas atau sakit
• Kemerahan atau perubahan warna kulit
• Ketulan atau kawasan yang keras
• Rasa terbakar
• Demam
• Menggigil
• Keletihan

Penyusuan biasanya boleh diteruskan mengikut kemampuan ibu. Tuam sejuk, rehat dan pengeluaran susu mengikut keperluan bayi boleh membantu. Elakkan mengurut payudara dengan kuat atau mengepam secara berlebihan. Jumpa doktor jika gejala tidak bertambah baik dalam tempoh 12 hingga 24 jam atau menjadi semakin teruk.

Penyusuan Bagi Ibu Yang Kembali Bekerja

Persediaan awal boleh membantu ibu meneruskan penyusuan selepas kembali bekerja.

Antara langkah praktikal ialah:

1. Belajar memerah susu menggunakan tangan atau pam.
2. Pastikan saiz corong pam sesuai.
3. Mulakan latihan memerah sebelum kembali bekerja.
4. Simpan susu dalam kuantiti kecil untuk mengurangkan pembaziran.
5. Labelkan bekas dengan tarikh dan masa perahan.
6. Gunakan beg penyejuk dengan pek ais ketika perjalanan.
7. Bincangkan ruang dan masa memerah susu dengan majikan.
8. Susukan bayi sebelum keluar dan selepas pulang apabila sesuai.

Panduan umum penyimpanan susu perahan

Panduan ini menganggap suhu penyimpanan dikawal dengan baik. Suhu bilik di Malaysia sering melebihi 25°C, maka susu perlu disejukkan dengan lebih awal dan tidak sepatutnya dibiarkan lama di dalam kereta atau bilik yang panas. Susu tidak boleh dipanaskan menggunakan ketuhar gelombang mikro kerana pemanasan tidak sekata boleh menghasilkan bahagian yang terlalu panas.

Adakah Ibu Menyusu Memerlukan Diet Khas?

Kebanyakan ibu tidak memerlukan diet khas untuk menghasilkan susu yang baik. Amalkan pemakanan yang seimbang dan pelbagai, termasuk:

• Sumber protein
• Buah-buahan
• Sayur-sayuran
• Bijirin
• Kekacang
• Lemak yang sihat
• Makanan yang membekalkan kalsium dan zat besi

Ibu menyusu dengan status pemakanan yang baik secara umum memerlukan tambahan kira-kira 330 hingga 400 kilokalori sehari berbanding pengambilan sebelum hamil. Keperluan sebenar berbeza mengikut saiz badan, tahap aktiviti, usia bayi dan jumlah penyusuan.

Minum apabila haus. Memaksa diri mengambil air secara berlebihan tidak semestinya meningkatkan pengeluaran susu.

Produk herba atau makanan yang dipasarkan sebagai penggalak susu juga tidak semestinya berkesan. Sesetengah produk boleh menyebabkan kesan sampingan atau berinteraksi dengan ubat.

Bolehkah Ibu Menyusu Ketika Sakit Atau Mengambil Ubat?

Kebanyakan penyakit biasa tidak semestinya memerlukan penyusuan dihentikan. Banyak ubat juga boleh digunakan ketika menyusu.

Walaupun sesetengah ubat masuk ke dalam susu ibu, kebanyakannya tidak diketahui menyebabkan kesan buruk yang ketara kepada bayi. Namun, penilaian tetap perlu dibuat berdasarkan jenis ubat, dos, usia bayi, kelahiran pramatang dan keadaan kesihatan bayi.

Sebelum mengambil ubat, maklumkan kepada doktor atau ahli farmasi:

• Bahawa anda sedang menyusu
• Usia bayi
• Berat bayi
• Sama ada bayi dilahirkan pramatang
• Nama dan dos ubat
• Suplemen atau herba yang digunakan

Jangan menghentikan ubat penting, penyusuan atau membuang susu tanpa arahan profesional. Keadaan yang benar-benar melarang penyusuan adalah jarang dan biasanya memerlukan penilaian berdasarkan kes.

Bilakah Susu Formula Atau Susu Tambahan Mungkin Diperlukan?

Susu formula, susu penderma atau pemakanan tambahan mungkin diperlukan apabila:

• Bayi tidak mendapat susu yang mencukupi
• Berat badan bayi menurun secara berlebihan
• Bayi mengalami dehidrasi
• Gula dalam darah bayi terlalu rendah
• Pengeluaran susu ibu benar-benar rendah selepas penilaian
• Bayi mempunyai penyakit metabolik tertentu
• Ibu mempunyai penyakit atau rawatan tertentu
• Bayi pramatang memerlukan nutrisi tambahan
• Susu ibu tidak tersedia dengan mencukupi

Pemberian susu tambahan tidak semestinya bermaksud penyusuan perlu dihentikan. Dalam banyak keadaan, ibu masih boleh terus menyusu atau memerah susu sambil punca masalah dikenal pasti.

Penyusuan campuran juga membolehkan bayi menerima sebahagian manfaat susu ibu.

Mitos Tentang Susu Ibu

“Kolostrum ialah susu kotor”

Tidak benar. Kolostrum ialah susu pertama yang mengandungi protein dan komponen pertahanan tubuh.

“Payudara kecil menghasilkan susu yang sedikit”

Saiz payudara banyak dipengaruhi oleh jumlah tisu lemak dan tidak menentukan secara langsung keupayaan menghasilkan susu.

“Susu yang kelihatan cair tidak berkhasiat”

Tidak benar. Warna dan kepekatan susu ibu berubah mengikut waktu serta peringkat penyusuan.

“Bayi yang kerap menyusu pasti tidak cukup susu”

Tidak semestinya. Bayi mungkin menyusu dengan kerap kerana penyusuan berkelompok, fasa pertumbuhan pesat atau keperluan untuk ditenangkan.

“Ibu mesti minum susu untuk menghasilkan susu”

Ibu tidak diwajibkan minum susu lembu untuk menghasilkan susu ibu. Nutrien boleh diperoleh daripada pelbagai jenis makanan.

“Susu formula sama sepenuhnya dengan susu ibu”

Formula direka untuk membekalkan nutrisi kepada bayi dan penting apabila diperlukan. Namun, komposisinya tidak sama sepenuhnya dengan susu manusia.

“Ibu yang tidak dapat menyusu ialah ibu yang gagal”

Dakwaan ini salah dan boleh memudaratkan kesihatan emosi ibu. Keupayaan menyusu dipengaruhi oleh hormon, kesihatan, kelahiran, keadaan bayi, pekerjaan dan tahap sokongan yang diterima.

Bila Perlu Berjumpa Doktor?

Tanda bahaya pada bayi

Dapatkan rawatan segera jika bayi:

• Sukar dikejutkan
• Tidak mahu menyusu
• Kurang kencing
• Mulut sangat kering
• Mata atau ubun-ubun kelihatan cengkung
• Bernafas dengan laju atau sukar
• Mengalami demam
• Muntah berulang
• Muntah berwarna hijau
• Mengalami sawan
• Kelihatan semakin kuning
• Mempunyai darah dalam najis
• Terus kehilangan berat badan

Tanda bahaya pada ibu

Jumpa doktor jika ibu mengalami:

• Demam bersama payudara yang sakit
• Bengkak atau kemerahan yang semakin teruk
• Nanah keluar dari puting
• Ketulan yang tidak berkurang
• Puting berdarah berterusan
• Kesakitan yang mengganggu penyusuan
• Gejala kemurungan atau keresahan selepas bersalin
• Fikiran untuk mencederakan diri sendiri atau bayi

Cara Keluarga Boleh Menyokong Ibu Menyusu

Sokongan tidak sepatutnya terhad kepada menyuruh ibu terus menyusu. Pasangan dan ahli keluarga boleh:

• Menguruskan kerja rumah
• Menyediakan makanan dan minuman
• Membantu menjaga anak lain
• Membawa bayi kepada ibu ketika mahu menyusu
• Membersihkan peralatan pam
• Memberikan peluang kepada ibu untuk tidur
• Mengelakkan komen yang menghakimi
• Menghormati pelan pemakanan yang dipersetujui bersama profesional kesihatan

Penyusuan bukan tanggungjawab ibu seorang diri. Ia lebih mudah diteruskan apabila ibu mendapat sokongan daripada keluarga, petugas kesihatan dan tempat kerja.

Kesimpulan

Susu ibu membekalkan air, karbohidrat, protein, lemak, vitamin, mineral dan komponen bioaktif yang menyokong pertumbuhan serta pertahanan tubuh bayi. Penyusuan juga dikaitkan dengan beberapa manfaat kesihatan kepada ibu.

Bagi kebanyakan bayi, penyusuan eksklusif selama enam bulan diikuti makanan pelengkap sambil penyusuan diteruskan sehingga dua tahun atau lebih ialah sasaran yang disarankan.

Namun, penyusuan perlu dinilai dalam konteks kesihatan ibu dan bayi. Masalah pelekapan, kesakitan, pengeluaran susu yang rendah, dehidrasi atau pertambahan berat badan yang tidak memuaskan memerlukan bantuan awal.

Susu formula, susu penderma atau penyusuan campuran mungkin diperlukan dalam keadaan tertentu. Penggunaan alternatif yang selamat tidak menjadikan seseorang wanita kurang baik sebagai ibu.

Matlamat utama ialah memastikan bayi membesar dengan selamat dan ibu mendapat sokongan yang mencukupi untuk membuat keputusan berdasarkan bukti, keadaan kesihatan dan kemampuannya.

Soalan Lazim Kelebihan Dan Khasiat Susu Ibu